- Hệ thống kiến thức về khởi ngữ, các thành phần biệt lập, liên kết câu và liên kết đoạn, nghĩa tường minh và hàm ý.. - Khởi ngữ là thành phần câu đứng trước chủ ngữ nêu nên đề tài trong
Trang 1Tuần lễ : 30 Ngày soạn : 19.03.2011
ÔN TẬP PHẦN TIẾNG VIỆT
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
- Nắm vững những kiến thức về phầnTiếng Việt đã học trong học kì II
- Hệ thống kiến thức về khởi ngữ, các thành phần biệt lập, liên kết câu và liên kết đoạn, nghĩa tường minh và hàm ý
- Rèn kĩ năng tổng hợp và hệ thống hóa một số kiến thức về phần Tiếng Việt Vận dụng những kiến thức đã học trong giao tiếp, đọc- hiểu và tạo lập văn bản
- Giáo dục học sinh sử dụng tốt Tiếng Việt
2 Kiểm tra bài cũ:
-Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh
3.Bài mới:
* Giới thiệu bài : Hôm nay cô và các em sẽ ôn tập phần Tiếng Việt đã học, bài học này có ý
nghĩa tổng kết tất cả các kiến thức đã học Vì thế, các em cần nhận ra ý nghĩa quan trọng của bài học
để có tâm thế khi học
Hoạt động 1: Ôn tập về khởi ngữ và các thành
phần biệt lập
? Thế nào là khởi ngữ ? Thế nào là thành phần
biệt lập ?
*HS: Trả lời nhanh những kiến thức đã học
- Khởi ngữ là thành phần câu đứng trước chủ
ngữ nêu nên đề tài trong câu.Trước khởi ngữ kết
hợp quan hệ từ: Đối với, về…
*GV: Hướng dẫn học sinh làm phần luyện tập
* GV: Tổ chức cho học sinh thực hiện bài tập 1
mục 1 (SGK ) với yêu cầu nhận biết vai trò
trong câu của những từ ngữ in đậm
*HS: Quan sát yêu cầu bài tập sau đó đưa ra kết
luận
- a.+ xây cái lăng ấy là khởi ngữ
-b.+ Dường như là thành phần tình thái
-c +Những người con gái… nhìn ta như vậy là
* Liệt kê được các thành phần biệt lập, nhớ định nghĩa
và những dấu hiệu nhận biết Nhận biết và sử dụng được các thành phần ấy trong những văn cảnh cụ thể.
Bài 1:
- a.+ xây cái lăng ấy là khởi ngữ -b.+ Dường như là thành phần tình thái -c +Những người con gái… nhìn ta như vậy là thành phần phụ chú
-d +Thưa ông là thành phần gọi- đáp + Vất vả quá là thành phần cảm thán Bài 2:
Viết đoạn văn có sử dụng thành phần khởi ngữ, và thành phần tình thái
BẢNG TỔNG KẾT VỀ KHỞI NGỮ
VÀ CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
Trang 2-d +Thưa ông là thành phần gọi- đáp
+ Vất vả quá là thành phần cảm thán
* GV: Hướng dẫn HS thực hiện tổng kết ở bảng
tổng kết
*GV: Hướng dẫn học sinh thực hiện bài tập 2
mục 1 (SGK) và kiểm tra kết quả bài làm của
- Bến quê là một câu chuyện về cuộc đời –
Cuộc đời rất bình lặng quanh ta – với những
nghịch lúi không dễ gì hoá giải Hình như trong
cuộc sống hôm nay, chúng ta có thể gặp ở đâu
đó một số phận giống như hoặc gần giống như
số phận của nhân vật Nhĩ trong câu chuyện của
Nguyễn minh Châu ? Người ta có thể mãi mê
kiếm danh, kiếm lợi để rồi sau khi rong ruiû hết
cuộc đời, vì một lí do gì đó phải nằm bẹp ví
một chỗ, con người mới kịp nhận ra rằng : gia
đình chính là cái tổ ấm cuối cùng đưa chúng ta
về nơi vĩnh hằng ! cái chân lí giản dị ấy, tiếc
thay, Nhĩ kịp nhậnra vào những ngày cuốicùng
của cuộc đời mình
- Bến quê (Nguyễn Minh Châu) là một câu
chuyện về cuộc đời với những nghịch lí không
dễ gì hoá giải Hình như trong cuộc sống hôm
nay chúng ta bắt gặp những số phận giống hay
gần giống như số phận nhân vật Nhĩ trong
truyện của Nguyễn Minh Châu Có thể nói “
Bến quê” là câu chuyện bàn về ý nghĩa tài hoa
gây ấn tượng mịnh cho người đọc…
Hoạt động I1: Ôn tập về liên kết câu và liên
kết đoạn :
* GV: Hướng dẫn học sinh ôn lại kiến thức về
liên kết câu và liên kết đoạn
*GV: Chú ý : Liên kết câu và liên kết đoạn văn
hoàn toàn giống nhau, chỗ khác chỉ là hai câu
có liên kết với nhau cùng nằm trong một đoạn
văn hay nằm ở hai đoạn văn khác nhau
Thế nào là liên kết câu liên kết đoạn văn?
- Các câu trong đoạn văn, các đoạn văn trong
văn bản phải liên kết chặt chẽ với nhau về mặt
nội dung và hình thức
-Về nội dung:
+ Các đơn vị phải phục vụ chủ đề chung của văn
bản, các câu văn phục vụ chủ đề của đoạn văn
+ Các câu văn, đoạn văn phải được sắp xếp theo
trình tự hợp lí
- Về hình thức: Các câu văn, đoạn văn liên kết
với nhau bằng các phương pháp cụ thể; phép
Khởi Thành phần biệt lập
thán
Gọi – đáp Phụ chú
a, Phép nối: nhưng, nhưng rồi, và
b, Phép thế: cô bé - nó Phép lặp: cô bé - cô bé
c, Phép thế: bây giờ cao sang rồi thì để ý đâu đến bọn chúng tôi nữa, thế
Bài 2 :
B NG T NG K T V CÁC PHÉP LIÊN K T Ã H CẢ Ổ Ế Ề Ế Đ Ọ
Phép liên kếtLặp
từ ngữ
Đồng nghĩa, trái nghĩa và liên tưởng Thế Nối
Từ ngữ tương ứngBài tập 3 Nêu rõ sự liên kết về nội dung và hình thức trong đoạn văn viết ở bài tập 3 phần I
* Gợi ý:
- Xác định rõ liên kết về mặt nội dung (các câu văn có hường vào chủ đề của đoạn văn hay không? Trình tự sắp xếp các câu trong đoạn văn đã hợp lí chưa?)
- Xác định liện kết về mặt hình thức: Các câu văn được liên kết với nhau bằng các phép liên kết nào?
Trang 3nối, phép lặp, phép thế, phép liên tưởng, phép
đòng nghĩa trái nghĩa
*GV: Hướng dẫn học sinh làm bài tập 1 mục III
(SGK)
*HS: Nhóm trong bàn thực hiện sau đó nêu kết
quả trước lớp
- a Nhưng, nhưng rồi, và
-b.Cô bé- Cô bé thuộc phép lặp Cô bé – Nó
thuộc phép thế
-c bây giờ cao sang rồi thì để ý đâu đến bọn
chúng tôi nữa ! – Thế thuộc phép thế
? Nêu rõ sự liên kết về nội dung, về hình thức
giữa các câu trong đoạn văn em viết về truyện
ngắn Bến quê của Nguyễn Minh Châu.
Bài tập 3 Nêu rõ sự liên kết về nội dung và
hình thức trong đoạn văn viết ở bài tập 3 phần I
Bài tập Xác định phép liên kết trong đoạn văn sau: Hoàn cảnh chị Dậu thật đáng thương Chị phải bán gánh khoai, bán ổ chó và đứt ruột bán đứa con gái lên
7 tuổi cho vợ chồng Nghị Quế, mới đủ nộp suất sưu cho chồng Nhưng anh Dậu vẫn bị chói ở sân đình vì còn thiếu một suất sưu nữa Chú Hợi, em ruột anh Dậu, chết từ năm ngoái, anh Dậu là "thân nhân" nên phải nộp suất sưu ấy: "chết cũng không chốn được sưu nhà nước" Oan này còn một kêu trời nhưng xa ! Anh Dậu ốm nặng, bị chói suốt ngày đêm, anh ngất xỉu đi như chết Bọn cường hào cho tay chân vác, anh Dậu rũ rượi như cái xác đem trả cho chị Dậu Đau khổ, tai hoạ chồng chất và đè nặng lên tâm hồn người đàn bà tội nghiệp
4.Củng cố :
-Cho HS nhắc lại lí thuyết
5 Hướng dẫn tự học
-Học bài
-Chuẩn bị : Ôn tập Tiếng Việt ( Tiếp theo )
IV.RÚT KINH NGHIỆM :
=========================================================================
ÔN TẬP TIẾNG VIỆT
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
- Nắm vững những kiến thức Tiếng Việt đã học trong học kì II
- Hệ thống kiến thức về khởi ngữ, các thành phần biệt lập, liên kết câu và liên kết đoạn, nghĩa tường minh và hàm ý
- Rèn kĩ năng tổng hợp và hệ thống hóa một số kiến thức về phần Tiếng Việt Vận dụng những kiến thức đã học trong giao tiếp, đọc- hiểu và tạo lập văn bản
- Giáo dục học sinh sử dụng tốt Tiếng Việt
2 Kiểm tra bài cũ:
-Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh
3.Bài mới:
* Giới thiệu bài : Đây là tiết ôn tập thứ 2 học sinh cần thể hiện năng lực sáng tạo của mình qua thực hiện các bài tập Đồng thời đánh giá kiến thức TV ở lớp 9
Hoạt động 1 : Ôn tập về nghĩa tường minh và hàm ý
? Thế nào là nghĩa tường minh, hàm ý?
- Nghĩ tường minh là phần thông báo phần diễn đạt trực
I Ôn tập về khởi ngữ và các thành phần biệt lập.
II Ôn tập về liên kết câu và liên kết đoạn :
Trang 4tiếp bằng những từ ngữ trong câu.
- Hàm ý là phần thông báo không được diễn đạt trực tiếp
bằng những từ ngữ trong câu nhưng có thể suy ra từ
những từ ngữ ấy
*GV cho HS đọc phần III trên trong bảng phụ
1 Đọc truyện cười sau đây và cho biết người ăn mày
muốn nói điều gì với người nhà giàu qua câu nói được in
đậm ở cuối truyện : CHIẾM HẾT CHỖ
… Người ăn mày đáp :
– Thế không ở được mới phải lên Ở dưới ấy các
nhà giàu chiếm hết cả chỗ rồi !
(Theo Trương Chính – Phong Châu, Tiếng cười dân gian Việt Nam)
2 Tìm hàm ý của các câu in đậm dưới đây Cho biết trong
mỗi trường hợp, hàm ý đã được tạo ra bằng cách cố ý vi
phạm phương châm hội thoại nào
a) Tuấn hỏi Nam :
– Cậu thấy đội bóng huyện mình chơi có hay
không ?
Nam bảo :
– Tớ thấy họ ăn mặc rất đẹp
b) Lan hỏi Huệ:
– Huệ báo cho Nam, Tuấn và Chi sáng mai đến
trường chưa ?
– Tớ báo cho Chi rồi – Huệ đáp
Bài tậpTìm hàm ý trong các hội thoại sau:
a) Thấy B lại châm thuốc, điếu thuốc thư hai
tiếp ngay điếu thứ nhất A liền bảo B:
- Anh Tư thôi hút thuốc rồi!
b) A: Mình vừa bị cô giáo mắng dữ quá!
B: Xin chúc mừng
Nếu hiểu theo nghĩa hiển nhiên thì A muốn thông báo
cho B điều gì?
- Anh Tư bỏ được thuốc rồi
Nếu hiểu theo hàm ý thì A muốn nói gì?
- Trước đây anh Tư cũng hút thuốc
- Sao cậu không bỏ thuốc đi
Trong trường hợp b hàm ý là gì?
- Mình xin chia buồn với bạn
Em hiểu đựoc hàm ý trong 2 trường hợp trên nhờ đâu?
- Căn cứ vào tình huống a
- Căn cứ vào cách nói của 1 số tầng lớp (học sinh
hay nói ngược)
Bài tập: Xây dựng các tình huống trong đó sử dụng
hàm ý
Gợi ý:
1) Trên đường về nhà An hỏi Nam đi nhờ xe, Nam
trả lời:
- Xe mình đi non hơi
2) Hai người bạn ngồi nói chuyện với nhau 1 người
bạn thông báo cho bạn mình biết về 1 người 2
lí và hiệu quả.
b Bài tập Bài 1 Đọc truyện cười và cho biết người ăn mày muốn nói điều gì với người nhà giàu?
- Trả lời: Người ăn mày muốn nói với người
nhà giàu: địa ngục là chỗ của các ông
Bài tập 2 Tìm hàm ý của các câu in đậm và xác định mỗi trường hợp hàm ý, cố ý tạo ra bừng cách vi phạm phương châm hội thoại nào?
a, Có thể hiểu: - Đội bóng của huyện chơi không hay
- Tôi không muốn bình luận
về việc này
-> Vi phạm phương châm quan hệ
b, Có thể hiểu: Tớ chưa báo cho Nam và Tuấn -> Vi phạm phương châm hội thoại về lượng
IV Luyện tập.
1/ Xác định khởi ngữ, các thành phần biệt lập, liên kết nội dung và các biện pháp liên kết câu và liên kết đoạn văn, hàm ý.
Bài tập1 Trường hợp sau đây, khởi ngữ có tác dụng gì?
Tôi đi đến đâu người ta cũng thương Còn nó, nó đi đến đâu người ta cũng ghét, tuy không ai nói ra
* Gợi ý: Khởi ngữ có vai trò duy trì chủ đề
và liên kết phát triển chủ đề của văn bản.Bài tập 2 Xác định các thành phần biệt lập trong đoạn văn sau:
a, Một lát sau Nhĩ còn nghe tiếng vợ đi lại dọn dẹp và dặn dò con điều gì đó Liên hãm nước thuốc ở cái siêu đất ra cái bát chiết yêu Nhĩ đoán thế, nghe tiếng nước rót ra lẫn mùi thuốc bay vào nhà
b, Thương người cộng sản, căm Tây - Nhật, Buồng mẹ - buồng tim - giấu chúng con (Tố Hữu)
* Gợi ý: HS căn cứ vào dâu hiệu hình thức
và nội dung để xác định các thành phần biệt
Trang 5- Cái Bình làm mẹ rồi đấy.
Hàm ý: 1) Không cho bạn đi được
2) Bình mới sinh con
*GV cho HS làm trên bảng phụ, thảo luận theo bàn, gọi
HS đem bảng lên, cho HS khác nhận xét, GV bổ sung,
cho điểm
lập
Bài tập 3 Giải đoán hàm ý của Kiều trong đoạn trích : Hoạn Thư đã gặp đối thủ ngang tầm của mình; Báo hiệu một hình phạt đích đáng sắp xẩy ra đối với Hoạn Thư
- Bài 1 : Hàm ý của câu in đậm : Địa ngục không phải là chỗ dành cho người nghèo mà là cho những người giàu có mà keo kiệt
2/ Cho HS viết đoạn văn ngắn, trong đó có một câu chứa thành phần khởi ngữ và một câu chứa thành phần tình thái.
- Chuẩn bị: Luyện nói nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
IV.RÚT KINH NGHIỆM :
=========================================================================
LuyÖn nãi NghÞ luËn vÒ mét ®o¹n th¬, bµi th¬
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
- Nắm vững hơn kiến thức cơ bản của bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ Rèn kĩ năng nói
- Những yêu cầu đối với luyện nói khi bàn về một đoạn thơ, bài thơ trước tập thể
- Lập ý và cách dẫn dắt vấn đề khi nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ Trình bày miệng một cách mạch lạc những cảm nhận, đánh giá của mình về một đoạn thơ, bài thơ
- Giáo dục học sinh có ý thức luyện nói thường xuyên
2 Kiểm tra bài cũ:
-Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh
3.Bài mới:
* Giới thiệu bài: Để củng cố lí thuyết về bình luận tác phẩm văn học, nắm vững thêm và thành thạo hơn nữa các kĩ năng làm bài bình luận tác phẩm văn học, đồng thời cũng cố kiến thức văn học Vừa rèn khả năng nói khả năng diễn đạt…trong tiết học này, chúng ta sẽ thực hành luyện nói bình luận tác phẩm văn học đã học
Trang 6-Những yêu cầu đối với bài nghị luận về một đoạn thơ,
bài thơ.
-Các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ: tìm
hiểu đề và tìm ý, lập dàn ý theo bố cục ba phần rõ ràng,
viết bài, sửa bài.
*GV ghi lại đề bài lên bảng, cho HS đọc ba yêu cầu của bài
luyện nói trong SGK
1 Bài phát biểu cần bám sát nhan đề đã cho
2 Trình bày theo dàn ý, chú ý liên kết giữa các phần Mở
bài, Thân bài và Kết bài
3 Tìm cách nói sao cho truyền cảm, thu hút sự chú ý của
người nghe, không được đọc thuộc lòng
Hoạt động 2 : Luyện tập
*GV nhắc học sinh các bước cần thực hiện để tiến hành
luyện nói tốt, cho HS luyện nói Sau mỗi lượt, cần cho học
sinh nhận xét bài nói của bạn
+Xác định yêu cầu của đề bài.
+Lập dàn ý cho bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
cụ thể.
+Dựa vào dàn ý đã lập, lựa chọn và sử dụng phương pháp
lập luận phù hợp để nghị luận Lưu ý:
-Chọn vị trí trình bày sao cho có thể nhìn được người
nghe.
-Chú ý lựa chọn ngôn ngữ nói mạch lạc, tự nhiên theo
dàn ý đã chuẩn bị.
-Biết nói với âm lượng đủ nghe, ngữ điệu nói hấp dẫn,
phù hợp với cảm xúc của bài thơ, đoạn thơ.
-Biết nghe, nhận xét được phần trình bày của bạn cả về
nội dung lẫn hình thức.
* GV: Cho học sinh nhóm lớp hội ý phân công người trình
bày, tổ chức trình bày trước lớp
*HS: Sau khi hội ý bắt đầu tiến hành nói, theo phân công :
- Nhóm 1: Hình ảnh đầu tiên được tác giả tái hiện là hình
ảnh một bếp lửa ở làng quê Việt Nam thời thơ ấu.(dẫn thơ )
-Nhóm 2: Kỷ niệm ấy tuy đã xa nhưng vô cùng trong sáng
nguyên sơ, có sức sống ám ảnh tâm hồn người ( dẫn thơ )
-Nhóm 3: Quanh bếp lửa là biết bao những kỷ niệm về tình
bà-cháu, tình quê hương, đất nước ( dẫn thơ )
-Nhóm 4: Bếp lửa đã trở thành hình ảnh biểu tượng cho ánh
sáng và niềm tin, trong đó người bà là người nhen lửa và
giữ lửa (dẫn thơ ) Cuối cùng, nhà thơ rút ra triết sống
không quên nguồn cội, một đạo lý của hiện tại đối với quá
khứ ( dẫn thơ )
*GV: Cho học sinh bắt thăm trình tự nói của các nhóm
*HS: Thực hiện bài nói cần có sự hổ trợ của bạn -trình bày
dàn ý ( Cần thực hiện quy tắt phân tích một lần khi phân
tích thơ ) HS ở dưới lớp ghi chép những ưu điểm và hạn
chế của bài nói
*GV: Dành thời gian cho lớp nhận nhận xét, ghi điểm cho
các nhóm ,thành viên nào nhận xét tốt ghi điểm động viên
-Những yêu cầu đối với bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ.
-Các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ: tìm hiểu đề và tìm ý, lập dàn ý theo bố cục ba phần rõ ràng, viết bài, sửa bài.
II/ Luyện tập
ĐỀ BÀI : Bếp lửa sưởi ấm một đời – Bàn về bài thơ Bếp lửa của Bằng Việt
*Các bước cần thực hiện để tiến hành luyện nói tốt
+Xác định yêu cầu của đề bài.
+Lập dàn ý cho bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ cụ thể.
+Dựa vào dàn ý đã lập, lựa chọn và sử dụng phương pháp lập luận phù hợp để nghị luận Lưu ý:
-Chọn vị trí trình bày sao cho có thể nhìn được người nghe.
-Chú ý lựa chọn ngôn ngữ nói mạch lạc,
tự nhiên theo dàn ý đã chuẩn bị.
-Biết nói với âm lượng đủ nghe, ngữ điệu nói hấp dẫn, phù hợp với cảm xúc của bài thơ, đoạn thơ.
-Biết nghe, nhận xét được phần trình bày của bạn cả về nội dung lẫn hình thức.
A Mở bài :
- Kỷ niệm tuổi thơ luôn để lại trong tâm khảm mỗi người những dấu ấn không thể phai mờ
- Bếp lửa của Bằng Việt chính là một trong những dấu ấn sâu đậm và thiêng liêng ấy
B Thân bài :
- Hình ảnh đầu tiên được tác giả tái hiện là hình ảnh một bếp lửa ở làng quê Việt Nam thời thơ ấu ( dẫn thơ )
- Kỷ niệm ấy tuy đã xa nhưng vô cùng trong sáng nguyên sơ, có sức sống ám ảnh tâm hồn người ( dẫn thơ )
- Quanh bếp lửa là biết bao những kỷ niệm
về tình bà-cháu, tình quê hương, đất nước ( dẫn thơ )
- Bếp lửa đã trở thành hình ảnh biểu tượng cho ánh sáng và niềm tin, trong đó người bà
là người nhen lửa và giữ lửa (dẫn thơ )
- Cuối cùng, nhà thơ rút ra triết sống không quên nguồn cội, một đạo lý của hiện tại đối với quá khứ ( dẫn thơ )
C Kết bài :
- Tóm tắt về nội dung và nghệ thuật của bài thơ
- Liên hệ thực tế
Trang 7-Chuẩn bị : Những ngôi sao xa xôi.
IV.RÚT KINH NGHIỆM :
=========================================================================
NHỮNG NGÔI SAO XA XÔI
(Lê Minh Khuê )
- Đọc - hiểu một tác phẩm tự sự sáng tác trong thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước Phân tích tác dụng của việc sử dụng ngôi kể thứ nhất xưng “tôi” Cảm nhận vẻ đẹp hình tượng nhân vật trong tác phẩm
- Giáo dục phẩm chất cao đẹp cho thế hệ trẻ Việt Nam
* Tích h ợp giáo dục môi trường cho học sinh : Môi trường bị hủy hoại vì bom đạn của kẻ thù, cây cối bị cháy sém, không khí đầy chất độc hóa học, đường bị đ1nh lở loét
2 Kiểm tra bài cũ :
? Em hãy cho biết những nội dung sâu sắc của truyện ngắn Bến Quê ?( 5 đ)
*Con người ở trên đời thật
khó tránh được những cái vòng vèo
hoặc chùng chình Câu chuyện như
thức tỉnh mọi người về cái vòng vèo
*Miêu tả tâm lí tinh tế, cách
sử dụng nhiều hình ảnh giàu tính biểu
tượng, xây dựng tình huống truyện
giàu sức biểu hiện, trần thuật theo
dòng tâm trạng của nhân vật
3 Bài mới :
Trang 8*Lời vào bài Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ tuyến đường Trường Sơn đã trở thành biểu tượng anh hùng của cuộc chiến đấu giành độc lập tự do Dưới bom rơi lửa đạn của quân thù, con đường vẫn vươn dài về phía trước , chở trên mình bao đoàn quân, bao đoàn xe rầm rập tiến về Nam Để cho cái mạch máu Trường Sơn ấy luôn luôn thông suốt, đã có hàng loạt thanh n iên xung phong ngày đêm sang lấp hố bom, phá bom nổ chậm Truyện ngắn “Những ngôi sao xa xôi”của Lê Minh Khuê sẽ đem đến cho chúng ta những tình cảm đặc biệt về những cô gái đầy mộng mơ nhưng cũng đầy gan lì trong chiến đấu
Hoạt động 1: Đọc và tìm hiểu chung về tác giả tác phẩm
*GV: Yêu cầu học sinh đọc phần chú thích dấu sao sách
giáo khoa
? Em hãy cho biết vài nét về tác giả ?
*GV chốt lại về tác giả : Lê Minh Khuê – sinh năm 1949
Quê: Tĩnh Gia – Thanh Hoá
- Là thanh niên xung phong trong kháng chiến chống Mỹ
- Viết văn từ năm 1970
- Là cây bút truyện ngắn, ngòi bút miêu tả tâm lý tinh tế,
sắc xảo đặc biệt là khi viết về phụ nữ
- Đề tài trước năm 75: §ều viết về cuộc sống chiến đấu của
thanh niên xung phong và bộ đội trên tuyến đường Trường
Sơn, gây được sự chú ý của bạn đọc
- Sau năm 75: Những sáng tác của Lê Minh Khuê bám sát
những biến chuyển của cuộc đời, cuộc sống - đề cập nhiều
vấn đề bức xúc của xã hội và con người với tinh thần đổi
mới mạnh mẽ
? Em biết gì về tác phẩm?
- Đây là một truyện ngắn được viết ngay trong thời kỳ
chiến tranh Truyện viết về ba cô gái tỏng một tổ trinh sát
phá bom ở một điểm trên tuyến đường Trường Sơn những
năm chiến tranh chống Mĩ
Đây là một trong những đề tài của nhiều tác phẩm thơ
truyện – ca khúc thời kháng chiến chống Mỹ
- Đường Trường Sơn, những cô gái thanh niên xung phong,
anh bộ đội lái xe
Tiêu biểu là những bài thơ của nhà thơ Phạm Tiến Duật,
Lâm Thị Mĩ Dạ, Nguyễn Minh Châu (truyện ngắn Mảnh
trăng cuối rừng)
? Em biết gì vê hoàn cảnh ra đời của tác phẩm ?
- Là tác phẩm đầu tay của tác giả trong cuộc kháng chiến
chống Mĩ Bà có sở trưởng về truyện ngắn, với ngòi bút
miêu tả tâm lí tinh tế sắc sảo, đặc biệt là tâm líù phụ nữ
Hoạt động 2: Đọc – hiểu văn bản
*GV : Hướng học sinh đọc giọng đọc tâm tình, phân biệt
giữa lời thoại ngắn gọn giữa các nhân vật ( Giáo viên chỉ
hướng học sinh đọc đoạn đầu và đoạn miêu tả cảnh phá
bom của các cô gái còn các đoạn khác giáo viên có thể tóm
tắt )
- Đọc mẫu đoạn đầu
-Gọi học sinh đọc tiếp
? Nêu nội dung chính của truyện này?
- Truyện viết về cuộc chiến và chiến đấu gian khổ, hiểm
nguy của các cô gái thanh niên xung phong ở đường
I.Giới thiệu
1 Tác giả:
- Lê Minh Khuê sinh năm 1949, quê ở huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa, là cây bút nữ chuyên viết truyện ngắn với ngòi bút miêu tả tâm lí tinh tế, sắc sảo, đặc biệt là tâm lí phụ nữ
- Là thanh niên xung phong trong kháng chiến chống Mỹ, viết văn từ năm 1970
2 Tác phẩm:
- Truyện ngắn “Những ngôi sao xa xôi”
là tác phẩm đầu tay của tác giả, được
sáng tác năm 19, lúc cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước đang diễn ra gay go,
Trang 9Trường Sơn thời chống Mĩ cựng với những vẻ đẹp tõm
hồn của họ.
*GV:Hướng học sinh tỡm hiểu cỏc chỳ thớch sgk
? Phương thức biểu đạt chớnh của văn bản?
- Phơng thức biểu đạt: Tự sự + Miờu tả + Biểu cảm
? Hóy xỏc định bố cục của truyện?
- Bố cục của truyện chia ba đoạn :
-Đoạn 1: Từ đầu … ngụi sao trờn mũ
+ Cụng việc và cuộc sống của ba cụ gỏi thanh niờn.
-Đoạn 2: Kế Chị Thoa bảo
+ Cảnh phỏ bom.
-Đoạn 3 : Cũn lại
+ Niềm vui của ba người sau trận mưa đỏ
? Ngụi kể của truyện là ngụi nào và cú tỏc dụng gỡ?
- Ngụi thứ nhất người kể là Phương Định- Nhõn vật
chớnh Lựa chọn ngụi kể này nhà văn đó tạo thuận lợi để
biểu hiện đời sống nội tõm với nhiều cảm xỳc ấn tượng hồi
tưởng của nhõn vật làm nờn vẻ đẹp trong sỏng hồn nhiờn
của những cụ gỏi thanh niờn xung phong
*GV: Treo bảng túm tắt truyện
-Ba nữ thanh niờn xung phong làm thành một tổ trinh sỏt
mặt đường tại một trọng điểm trờn tuyến đường Trường
Sơn Họ gồm cú hai cụ gỏi trẻ là Thao, Định và Nho và tổ
trưởng của họ là chị Thao hơi lớn tuổi Thường ngày họ
quan sỏt dịch nộm bom, đo khối lượng đất đỏ phải san lấp,
đỏnh dấu vị trớ bom chưa nổ và phỏ bom với số lượng là từ
ba lần đến năm lần, họ ở dưới một cỏi hang dưới chõn cao
điểm, xa đơn vị Cuộc sống của ba cụ gỏi ở một nơi trọng
điểm giữa chiến trường, dự khắc nghiệt và nguy hiểm
nhưng vẫn cú niềm vui hồn nhiờn của tuổi trẻ, những giõy
phỳt thanh thản, mơ mộng và đặc biệt và gắn bú yờu
thương nhau trong tỡnh đồng đội dự mỗi người một cỏ tớnh.
- Truyện tập trung miờu tả nhõn vật chớnh – Phương Định
giàu cảm xỳc luụn nhớ về những kỉ niệm của tuổi thiếu nữ,
gia đỡnh và thành phố thõn yờu
- Cuối truyện là tõm trạng của ba cụ gỏi trong lần phỏ
bom- Nho bị thương và được sự chăm súc của hai người
cũn lại
? Chỳng ta đi phõn tớch văn bản này theo hướng nào?
- Phõn tớch tớnh cỏch cỏc nhõn vật, đặc biệt tỡm hiểu những
nột chớnh của nhõn vật chớnh Phương Định (người kể
truyện)
*Gọi HS đọc lại từ đầu … ngụi sao trờn mũ
? Ba nhõn vật nữ thanh niờn xung phong trong tổ trinh sỏt
mặt đường cú những nột gỡ chung đó gắn bú họ với nhau ?
-Treo bảng phụ cú những chi tiết về cuộc sống và cụng việc
của cỏc nhõn vật
*HS: Thảo luận
- Hoàn cảnh sống, chiến đấu: bom đạn – nguy hiểm - ỏc liệt
– gian khổ – khú khăn
- Họ ở trờn một cao điểm, giữa một vựng trọng điểm trờn
tuyến đường Trường Sơn
- Nơi tập trung nhiều bom đạn – nguy hiểm - ỏc liệt
- Phần 1: Từ đầu … ngụi sao trờn mũ + Cụng việc và cuộc sống của ba cụ gỏi thanh niờn
- Phần 2 : Kế …bõy giờ là buổi trưa + Cảnh phỏ bom
- Phần 3 : Cũn lại + Niềm vui của ba người sau trận mưa đỏ
5 Túm tắt :
-Ba nữ thanh niờn xung phong làm thành một tổ trinh sỏt mặt đường tại một trọng điểm trờn tuyến đường Trường Sơn Họ gồm cú hai cụ gỏi trẻ là Thao, Định và Nho và tổ trưởng của họ là chị Thao hơi lớn tuổi Thường ngày họ quan sỏt dịch nộm bom, đo khối lượng đất đỏ phải san lấp, đỏnh dấu vị trớ bom chưa nổ và phỏ bom với số lượng là từ ba lần đến năm lần, họ ở dưới một cỏi hang dưới chõn cao điểm, xa đơn vị Cuộc sống của ba
cụ gỏi ở một nơi trọng điểm giữa chiến trường, dự khắc nghiệt và nguy hiểm nhưng vẫn cú niềm vui hồn nhiờn của tuổi trẻ, những giõy phỳt thanh thản, mơ mộng và đặc biệt và gắn bú yờu thương nhau trong tỡnh đồng đội dự mỗi người một cỏ tớnh
- Truyện tập trung miờu tả nhõn vật chớnh – Phương Định giàu cảm xỳc luụn nhớ về những kỉ niệm của tuổi thiếu nữ, gia đỡnh và thành phố thõn yờu
- Cuối truyện là tõm trạng của ba cụ gỏi trong lần phỏ bom- Nho bị thương và được sự chăm súc của hai người cũn lại 6.Phõn tớch
a Hoàn cảnh sống và chiến đấu của ba
cụ gỏi thanh niờn xung phong
Trang 10+ ë trong một cái hang dưới chân cao điểm
+ Đường bị đánh lở loét màu đất đỏ trắng lẫn lộn
+ Hai bên đường không có lá xanh – những thân cây bị
tước khô cháy
+ Một vài thùng xăng ô tô méo mó han rỉ
GV tíchợp GDMT : Chính cuộc chiến tranh khốc liệt
của đế quốc Mĩ đã làm cho môi trường trên tuyến đường
quê hương lở lóet, không còn cây xanh, không còn sự sống
- Chúng tôi bị bom vùi luôn
- Khi bò trên cao điểm chỉ thấy hai con mắt lấp lánh cười:
- Hàm răng trắng khuôn mặt nhem nhuốc – ''Những con
quỷ mắt đen''
- Chạy trên cao điểm cả ban ngày
- Thần chết không thích đùa: nằm trong ruột quả bom
+ Đất bốc khói, không khí bàng hoàng máy bay ầm ĩ
- Thần kinh căng thẳng như chão, tim đập bất chấp cả nhịp
điệu, chân chạy trên những nền đất có nhiều quả bom chưa
nổ
- Thời tiết nóng bức: Trên 300
, xong việc thở phào, chạy về hang…
? Họ là những cô gái có những nét tính cách nào giống
- Công vi ệ c chiến đấu:
+ Đo khối đất đá lấp vào hố bom+ Đếm – phá bom chưa nổ
→ Những công việc mạo hiểm với cái chết – khó khăn – gian khổ
Hiện thực chiến tranh khốc liệt trong
thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước ở một trọng điểm giao thông.
4.Củng cố :
? Hãy tóm tắt truyện ngắn này ?
5 Hướng dẫn tự học
- Học bài
- Chuẩn bị : Học tiếp “ Những ngôi sao xa xôi”
IV.RÚT KINH NGHIỆM :
=========================================================================
NHỮNG NGÔI SAO XA XÔI
(Lê Minh Khuê )
Trang 11- Đọc - hiểu một tác phẩm tự sự sáng tác trong thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước Phân tích tác dụng của việc sử dụng ngôi kể thứ nhất xưng “tôi” Cảm nhận vẻ đẹp hình tượng nhân vật trong tác phẩm.
- Giáo dục phẩm chất cao đẹp cho thế hệ trẻ Việt Nam
* Tích h ợp giáo dục môi trường cho học sinh : Chính cuộc chiến tranh khốc liệt của đế quốc Mĩ
đã làm cho môi trường bị hủy họai nghiêm trọng, bao chất độc hóa học đến ngày nay vẫn là nguy
cơ đe dọa cuộc sống của bao người như chất độc màu da cam – đi ô xin …
2 Kiểm tra bài cũ :
? Hãy tóm tắt truyện ngắn này “ Những ngôi sao xa xôi”? ( 5 đ )
-Ba nữ thanh niên xung phong làm thành một tổ trinh sát mặt đường tại một trọng điểm trên tuyến đường Trường Sơn Họ gồm có hai cô gái trẻ là Thao, Định và Nho và tổ trưởng của họ là chị Thao hơi lớn tuổi Thường ngày họ quan sát dịch ném bom, đo khối lượng đất đá phải san lấp, đánh dấu vị trí bom chưa nổ và phá bom với số lượng là từ ba lần đến năm lần, họ ở dưới một cái hang dưới chân cao điểm, xa đơn vị Cuộc sống của ba cô gái ở một nơi trọng điểm giữa chiến trường, dù khắc nghiệt và nguy hiểm nhưng vẫn có niềm vui hồn nhiên của tuổi trẻ, những giây phút thanh thản, mơ mộng và đặc biệt và gắn bó yêu thương nhau trong tình đồng đội dù mỗi người một cá tính
- Truyện tập trung miêu tả nhân vật chính – Phương Định giàu cảm xúc luôn nhớ về những kỉ niệm của tuổi thiếu nữ, gia đình và thành phố thân yêu
- Cuối truyện là tâm trạng của ba cô gái trong lần phá bom- Nho bị thương và được sự chăm sóc của hai người còn lại
? Hình ảnh ba cô gái thanh niên xung phong hiện ra như thế nào ? ( 5 đ )
a/ Hoàn cảnh sống, chiến đấu:
+ ë trong một cái hang dưới chân cao điểm+ Đường bị đánh lở loét màu đất đỏ trắng lẫn lộn
+ Hai bên đường không có lá xanh – những thân cây bị tước khô cháy
b/ Công việc:
+ Đo khối đất đá lấp vào hố bom+ Đếm – phá bom chưa nổ
→ Những công việc mạo hiểm với cái chết – khó khăn – gian khổ
Dù sống trong hoàn cảnh khắc nghiệt, công việc nguy hiểm nhưng họ là những con người dũng cảm có tinh thần trách nhiệm cao, tình đồng đội thủy chung gắn bó
3 Bài mới :
*Giới thiệu bài Chúng ta đã biết đến rất nhiều bài thơ, bài hát về những người lính trẻ trong hai cuộc kháng chiến của dân tộc, họ ra đi, họ chiến đấu vì độc lập tự do của Tổ quốc ("Bài thơ về tiểu đội xe không kính" (Phạm Tiến Duật); "Khoảng trời hố bom" (Lâm Thị Mỹ Dạ"; "Mảnh trăng cuối rừng" (Nguyễn Minh châu)…) Tuy phải chiến đấu gian khổ, cận kề với cái chết ở họ vẫn tóat lên niềm lạc quan, yêu đời rất đáng quý của các cô gái thanh niên xung phong thời chống Mỹ…Hôm nay, chúng
ta tiếp tục tìm hiểu truyện ngắn “ Những ngôi sao xa xôi”
Trang 12HOẠT ĐỘNG CỦA GV & HS NỘI DUNG BÀI HỌC
Hoạt động 1: Phân tích.
? Ba cô gái có những sở thích gì ? Em có nhận xét gì về
họ ?
- Sở thích từng người không giống nhau
+Nho thích thêu thùa, cái cổ tròn, trông nhẹ, mát mẻ như
một que kem trắng
+ Chị Thao đội trưởng chăm chép bài hát, áo lót nào cũng
thêu, tỉa chân mày mỏng , chiến đấu rất gan dạ nhưng rất sợ
máu chảy
+ Định thích ngắm mình trong gương, thích hát
-Họ là những cô gái trẻ hồn nhiên và có nhiều mơ ước, hay
mộng mơ
* GV: Chuyển ý sang phân tích Phương Định
? Trong truyện ai là nhân vật chính?”
- Nhân vật chính là Phương Định
*Cần tập trung đi sâu vào phân tích nhân vật Phương
Định: qua hành động, lời nói, suy nghĩ và đặc biệt là qua
diễn biến tâm trạng của nhân vật ở các sự việc (khi
Phương Định ở trong hang chờ Nho, chị Thao đi phá bom
trở về; khi Phương Định trực tiếp tham gia phá bom nổ
chậm và khi cơn mưa đá bất ngờ ào đến) để cảm nhận
được vẻ đẹp tâm hồn của một cô gái Hà Nội: duyên dáng,
tâm hồn trẻ trung, lãng mạn, dũng cảm và gắn bó với tinh
thần đồng đội.
? Tìm những chi tiết giới thiệu về nhân vật Phương Định?
- Là một cô gái Hà Nội xung phong vào chiến trường
- Từ một cô gái thành phố vào chiến trường
- Có một thời học sinh hồn nhiên, sống vô tư bên bố mẹ
trong một căn buồng nhỏ ở thành phố yên tĩnh trong những
ngày thanh bình trước chiến tranh ở thành phố của mình
- Những kỷ niệm ấy luôn sống lại trong cô ngay giữa chiến
trường dữ dội – nó vừa là niềm khao khát, vừa làm dịu mát
I.Giới thiệu II.Đọc – hiểu văn bản
a Hoàn cảnh sống và chiến đấu của ba
cô gái thanh niên xung phong
2 Nét tính cách riêng c ủ a m ỗ i ng ườ i
- Sở thích từng người không giống nhau nhưng họ là những cô gái trẻ hồn nhiên
và có nhiều mơ ước, hay mộng mơ Vẻ
đẹp của các nhân vật tiêu biểu cho chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam trong thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước.
*) Nhân v ậ t Ph ươ ng Đị nh:
-Là cô gái Hà Nội có một thời học sinh
êm đềm
Trang 13tâm hồn trong hoàn cảnh căng thẳng, khốc liệt của chiến
- Thích làm đẹp ngay trên chiến trường
- Tự hào về mình, trong lời kể thể hiện sự hồn nhiên, lạc
quan vui vẻ, có được nhiều chú ý, là một cô gái đáng yêu
có tâm hồn nhạy cảm, tỏ ra kín đáo tưởng như kiêu kỳ
? Qua đó em nhận xét tính cách của nhân vật này ra sao?
- Giản dị yêu đời Nội tâm phong phú tinh nghịch, trẻ con
ngây thơ.Một cô gái đầy nữ tính, đẹp đáng yêu, thời niên
thiếu sống vô tư hồn nhiên bên mẹ với nhiều kỉ niệm đẹp
? Vào chiến trường được ba năm, quen với những thử thách
nguy hiểm, hàng ngày giáp mặt với cái chết nhưng Phương
Định vẫn là một cô gái hết sức can đảm Hãy tìm chi tiết
chứng minh?
- Quan tâm, yêu mến đồng đội:
+ Chăm sóc cứu chữa cho Nho (đồng đội) bị thương vì phá
bom
Trong công việc, Phương Định là người như thế nào? (tìm
chi tiết miêu tả - HS thảo luận phát biểu)
+ Trong công việc: Là người năng động có ít nhiều kinh
nghiệm – dũng cảm không sợ nguy hiểm khi phá bom
"có cái nhìn như sao mà xa xăm" – các anh lái xe nhận xét
- Thích ngắm mắt mình trong gương – Nó dài màu nâu
- Hau nheo lại như chói nắng
- Các anh pháo thủ – lái xe: hay hỏi thăm tôi, viết thư dài
gửi đường dây (cho dù gặp mặt nhau hàng ngày)
- Thích tỏ ra thờ ơ với những cuộc trò chuyện với các anh
bộ đội – ý nghĩ lại rất trân trọng, thán phục, chú ý đến
những người lính (mặc quân phục có ngôi sao trên mũ)
- Luôn dành sự yêu thương quan tâm tới chị Thao, Nho và
đồng đội trong đơn vị, đặc biệt cô dành tình yêu và niềm
cảm phục cho tất cả những người chiến sĩ mà cô bắt gặp
hàng đêm trong điểm của con đường vào mặt trận
- Chăm sóc Nho bị thương
- Khi đạt đội trưởng hỏi – gắt vào má
Tôi ho sặc sụa và tức ngực – cao điểm bây giờ thật vắng
bom gào thét chung quanh…
? Phân tích tâm trạng của Phương Định trong một lần phá
bom?
- Mặc dù quen với công việc nguy hiểm – phá bom – một
ngày có thể phá tới năm quả bom – nhưng mỗi lần phá bom
lại là một lần thử thách với thần kinh cho đến từng cảm
giác
- Từ khung cảnh, không khí chưa đầy sự căng thẳng đến
cảm giác là các anh cao xạ ở trên kia đang dõi theo từng
động tác cử chỉ của mình Để rồi lòng dũng cảm được kích
thích bằng lòng tự tin
"Tôi đến gần quả bom, cảm thấy có ánh mắt của các chiến
sĩ dõi theo mình tôi không sợ nữa Tôi sẽ không đi khom
-Vào chiến trường đã ba năm, vượt qua bao thử thách hiểm nghèo, giáp mặt hàng ngày với cái chết nhưng ở cô không hề mất đi sự hồn nhiên trong sáng và những
mơ ước về tương lai
-Là cô gái giàu cảm xúc, nhạy cảm, hay
mơ mộng, thích hát, thích làm điệu một chút trước những chàng lính trẻ
-Cô yêu mến, gắn bó với đồng đội, cảm phục những chiến sĩ mà cô đã gặp trên đường ra trận
-Nhạy cảm và quan tâm đến hình thức của mình: bím tóc dày, cổ cao, đôi mắt nhìn xa xăm Nhạy cảm nhưng kín đáo giữa đám đông tưởng như kiêu kì
*Một lần phá bom:
=> Tâm lí nhân vật được tả rất tỉ mỉ: hồi hộp lo lắng, căng thẳng , đó là diễn biến tâm lí rất thực phải là người trong cuộc mới có thể tả được như thế