CO BON TUAN 1,2

Vận dụng các biện pháp nghệ thuật trong việc viết văn bản về một vấn đề thuộc lĩnh vựcvăn hóa, lối sống.. * Tích hợp học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh toàn bộ: Vẻ đẹp tro

Tuần : 01 Ngày soạn : 14.8.2011

PHONG CÁCH HỒ CHÍ MINH

Lê Anh Trà

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT

- Thấy được tầm vóc lớn lao trong cốt cách văn hóa Hồ Chí Minh qua một văn bản nhật dụng

có sử dụng, kết hợp các yếu tố nghị luận, tự sự, biểu cảm

- Một số biểu hiện của phong cách Hồ Chí Minh trong đời sống và sinh hoạt Ý nghĩa củaphong cách Hồ Chí Minh trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Đặc điểm của kiểu bài nghị luận

xã hội qua một đoạn văn cụ thể

- Nắm bắt nội dung văn bản nhật dụng thuộc chủ đề hội nhập với thế giới và bảo vệ bản sắc vănhóa dân tộc Vận dụng các biện pháp nghệ thuật trong việc viết văn bản về một vấn đề thuộc lĩnh vựcvăn hóa, lối sống

- Tôn trọng, kính yêu, học tập, noi theo tấm gương, phong cách Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại

Có ý thức trong việc bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc và hội nhập với thế giới

* Tích hợp học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh (toàn bộ): Vẻ đẹp trong phong cách lãnh tụ Hồ Chí Minh là sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, dân tộc và nhân loại, vĩ đại và bình dị, thanh cao và khiêm tốn …

* Tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh: Các kĩ năng sống cơ bản được giáo dục là:

- Xác định giá trị bản thân: từ việc tìm hiểu vẻ đẹp phong cách Hồ Chí Minh (kết hợp tinh hoa văn hóa truyền thống của dân tộc và nhân loại) xác định được mục tiêu phấn đấu theo phong cách Hồ Chí Minh trong bối cảnh hội nhập quốc tế

- Giao tiếp: trình bày, trao đổi về nội dung của phong cách Hồ Chí Minh trong văn bản

* Giới thiệu bài :

“Tháp Mười đẹp nhất bông sen

Việt Nam đẹp nhất có tên Bác Hồ”

“Bác Hồ”– hai tiếng ấy thật vô

cùng gần gũi và thân thương đối với mỗi

người dân Việt Nam Đối với chúng ta,

Chủ Tịch Hồ Chí Minh không những là

Nhà yêu nước, Nhà cách mạng vĩ đại mà

Người còn là một danh nhân văn hóa thế

giới Vẻ đẹp văn hóa chính là nét nổi bật

trong phong cách Hồ Chí Minh Phong

cách đó như thế nào? Chúng ta hãy cùng

tìm hiểu qua văn bản “Phong cách Hồ

Chí Minh” của tác giả Lê Anh Trà

HOẠT ĐỘNG CỦA GV & HS NỘI DUNG BÀI HỌC

Hoạt động 1 : Giới thiệu tác giả, tác phẩm.

H - Dựa vào hiểu biết của em, hãy giới thiệu đôi nét cơ bản

nhất về con người Hồ Chủ tịch ?

H - Dựa vào nội dung trong SGK, em hãy nêu xuất xứ của

văn bản này ?

H - Em hãy cho biết tác giả của văn bản này là ai?

- Lê Anh Trà – Viện Trưởng Viện Văn Hóa Việt Nam

Hoạt động 2 : Đọc-hiểu văn bản

H - Em hãy cho biết văn bản này viết theo phương thức

biểu đạt nào ?

- Tác phẩm : Thuộc văn bản nghị luận – nội dung đề cập

đến một vấn đề mang tính thời sự, xã hội -> văn bản nhật

dụng

H - Em hãy kể tên một vài văn bản nhật dụng mà em đã

học ở lớp 8 ?

-Ôn dịch, thuốc lá :Thông tin về ngày trái đất năm 2000,

Giáo dục chìa khóa của tương lai

GV nói thêm : Chương trình ngữ văn THCS có những văn

bản nhật dụng nói về các chủ đề : Quyền sống của con

người, Bảo vệ hòa bình chống chiến tranh, Vấn đề sinh

thái….Bài “Phong cách Hồ Chí Minh” thuộc chủ đề về sự

hội nhập với thế giới và bảo vệ văn hóa bản sắc dân tộc

Tuy nhiên, bài học này không chỉ mang ý nghĩa cập nhật

mà còn có ý thức lâu dài Bởi lẽ, việc học tập, rèn luyện

theo phong cách Hồ Chí Minh là việc làm thiết thực,

thường xuyên của các thế hệ người Việt Nam, nhất là đối

với lớp trẻ

* GV đọc mẫu một lần toàn bài, hướng dẫn cách đọc, yêu

cầu 2-3 HS luyện đọc, cho các HS khác nhận xét

* Lưu ý HS chú ý kỹ các chú thích 8,9,10,11,12

* GV yêu cầu HS phân đoạn, tìm ý mỗi đoạn

Tìm hiểu luận đểm 1 : Vốn hiểu biết uyên thâm của Bác ->

gọi 01 HS đọc lại đoạn 1

H - Qua nội dung văn bản, em thấy vẻ đẹp trong phong

cách Hồ Chí Minh được thể hiện qua những khía cạnh nào?

- Vốn tri thức văn hóa

H -Vốn hiểu biết của Bác được thể hiện nhu thế nào ?

- Lối sống của Bác

+ Năm 1911 rời bến Nhà Rồng

+ Qua nhiều cảng trên thế giới

+ Thăm và ở nhiều nước.Cách tiếp thu : nắm vững phương

tiện giao tiếp và ngôn ngữ Qua công việc lao động và

học hỏi Động lực : Ham hiểu biết, học hỏi, tìm hiểu

+ Nói và viết thạo nhiều thứ tiếng

2 Tác phẩm

- Văn bản này được trích trong “ Hồ Chí Minh và văn hóa Việt Nam” của tác giả Lê Anh Trà, nhân kỉ niệm 100 năm ngày sinh của

Bác Hồ

II/ Đọc-hiểu văn bản

1 Phương thức biểu đạt-Văn bản Nhật dụng

2 Bố cục : 2 phần

- Phần 1 (Đoạn 1) : Vốn hiểu biết của Bác

- Phần 2 (Đoạn 2,3,4) : Vẻ đẹp trong lối sốngcủa Hồ Chí Minh

3 Phân tích a/ Sự hiểu biết của Bác

H - Vốn hiểu biết nhân loại của Hồ Chí Minh sâu rộng như

thế nào?

- Trong cuộc đời hoạt động đầy gian nan vất vả, CT Hồ

Chí Minh đã đi qua nhiều nơi, tiếp xúc với nhiều nền văn

hóa phương Đông tới Phương Tây Người hiểu biết sâu

rộng các nền văn hóa các nước: Châu Á, Châu Âu, Châu

Phi, Châu Mỹ

H - Người đã làm thế nào để có được vốn tri thức sâu rộng

như vậy?

- Để có được vốn tri thức văn hóa sâu rộng ấy Bác Hồ đã :

Nắm vững phương tiện giao tiếp là ngôn ngữ (nói và viết

thạo nhiều thứ tiếng nước ngoài như : Pháp, Anh, Hoa,

H - Những điều kỳ lạ và quan trọng trong sự tiếp thu tinh

hoa văn hóa nhân loại của Hồ Chí Minh là gì?

- Điều quan trọng là Người đã tiếp thu một cách có chọn

lọc tinh hoa văn hóa nước ngoài :

- Không ảnh hưởng một cách thụ động

-Tiếp thu mọi cái đẹp, cái hay đồng thời phê phán những

hạn chế, tiêu cực

-Trên nền tảng văn hóa dân tộc mà tiếp thu những ảnh

hưởng quốc tế (tất cả những ảnh hưởng quốc tế đã nhào nặn

với cái gốc dân tộc không gì lay chuyển được)

H - Sự tiếp thu tinh hoa văn hóa thế giới trên nền tảng cái

gốc văn hóa dân tộc đã hình thành ở Bác một nhân cách,

một lối sống nhứ thế nào?

-Một nhân cách rất Việt Nam, một lối sống rất bình dị, rất

Việt Nam, rất Phương Đông nhưng cũng đồng thời rất mới,

rất hiện đại -> có sự kết hợp hài hòa, thống nhất giữa dân

tộc và nhân loại

GV bình thêm : Sự hiểu biết của Bác sâu rộng, tiếp thu văn

hóa nước ngoài một cách chủ động, sáng tạo và có chọn

lọc Bác không chỉ hiểu biết mà còn hòa nhập với môi

trường văn hóa thế giới nhưng vẫn giữ được bản sắc văn

hóa dân tộc Đúng như nhà thơ Bằng Việt đã viết :

“Một con người gồm : Kim, cổ, Tây, Đông

Giàu quốc tế, đậm Việt Nam từng nét”

*Tích hợp học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí

Minh (toàn bộ): Vẻ đẹp trong phong cách lãnh tụ Hồ Chí

Minh là sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại,

dân tộc và nhân loại, vĩ đại và bình dị, thanh cao và khiêm

tốn …

* Tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh: Xác định

giá trị bản thân: từ việc tìm hiểu vẻ đẹp phong cách Hồ Chí

Minh (kết hợp tinh hoa văn hóa truyền thống của dân tộc

- Hồ Chí Minh có vốn kiến thức :+ Rộng : Từ văn hóa phương Đông đếnphương Tây

+ Sâu : Uyên thâm Nhưng tiếp thu có chọnlọc Tiếp thu mọi cái hay cái đẹp nhưng phêphán những mặt tiêu cực

=> Sự hiểu biết sâu, rộng về các dân tộc và

văn hóa thế giới nhào nặn nên cốt cách văn hóa dân tộc Hồ Chí Minh.

và nhân loại) xác định được mục tiêu phấn đấu theo phong

cách Hồ Chí Minh trong bối cảnh hội nhập quốc tế

- PP động não: Suy nghĩ về vẻ đẹp phong cách Hồ Chí

Minh, rút ra những bài học thiết thực về lối sống của bản

thân từ tấm gương Hồ Chí Minh

4/ Củng cố:

H - Suy nghĩ của em về phong cách của người học sinh ?

5 Hướng dẫn tự học

H - Bác đi nhiều, học rộng nhưng điều quan trọng để tạo nên phong cách của Bác lại chính là

sự tiếp thu có chọn lọc Hãy nêu lên suy nghĩ của em?

- Chuẩn bị: Phong cách Hồ Chí Minh ( Tiếp theo )

VI.RÚT KINH NGHIỆM :

========================================================================

PHONG CÁCH HỒ CHÍ MINH ( Tiếp theo )

Lê Anh Trà

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT

- Thấy được tầm vóc lớn lao trong cốt cách văn hóa Hồ Chí Minh qua một văn bản nhật dụng

có sử dụng, kết hợp các yếu tố nghị luận, tự sự, biểu cảm

- Giúp học sinh hiểu được vẻ đẹp của phong cách Hồ Chí Minh : Sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống văn hóa dân tộc và nhân loại, thanh cao và giản dị qua bài nghị luận thuyết minh

- Rèn kỹ năng phân tích luận điểm bài văn, dựa vào hiểu biết của mình tích hợp với văn thơ củaBác

- Tình cảm kính yêu và ý thức tu dưỡng rèn luyện theo gương Bác, hưởng ứng cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh

* Tích hợp học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh (toàn bộ): Vẻ đẹp trong

phong cách lãnh tụ Hồ Chí Minh là sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, dân tộc và nhân loại, vĩ đại và bình dị, thanh cao và khiêm tốn …

* Tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh: Các kĩ năng sống cơ bản được giáo dục là:

- Xác định giá trị bản thân: từ việc tìm hiểu vẻ đẹp phong cách Hồ Chí Minh (kết hợp tinh hoa văn hóa truyền thống của dân tộc và nhân loại) xác định được mục tiêu phấn đấu theo phong cách Hồ Chí Minh trong bối cảnh hội nhập quốc tế

- Giao tiếp: trình bày, trao đổi về nội dung của phong cách Hồ Chí Minh trong văn bản.

2/ Kiểm tra bài cũ :

H - Sự hiểu biết của Hồ Chí Minh như thế nào ? (6 đ) Dẫn chứng? (4 đ)

- Trong cuộc đời hoạt

động đầy gian nan vất vả, CT Hồ

Chí Minh đã đi qua nhiều nơi,

tiếp xúc với nhiều nền văn hóa

phương Đông tới Phương Tây

Người hiểu biết sâu rộng các nền

văn hóa các nước: Châu Á, Châu

Âu, Châu Phi, Châu Mỹ

=> Sự hiểu biết sâu, rộng

về các dân tộc và văn hóa thế giới

nhào nặn nên cốt cách văn hóa

dân tộc Hồ Chí Minh

3/ Bài mới

* Giới thiệu bài :

Bác Hồ, Vị Cha già kính

yêu của dân tộc, Người đã đưa đất

nước ta đến bến bờ vinh quang

Hôm nay, tiết học này chúng ta

tiếp tục tìm hiểu thêm về cách

sống giản dị, đạm bạc của Bác

Hoạt động 1 : Phân tích

Tìm hiểu luận điểm 2 :

Nét đẹp trong lối sống giản dị mà thanh cao của Bác

Gọi 01 HS đọc lại đoạn 2

H - Lối sống bình dị của Bác được thể hiện ở những

phương diện nào? (3 phương diện )

H - Nơi ở và nơi làm việc của Bác được giới thiệu nhu th?

nào ?

- Mặc dầu ở cương vị lãnh đạo cao nhất của Đảng và Nhà

Nước nhưng Chủ Tịch Hồ Chí Minh vẫn sống một lối sống

vô cùng giản dị :

- Chiếc nhà sàn nhỏ bằng gỗ bên cạnh chiếc ao như cảnh

làng quê thân thuộc Chiếc nhà sàn cũng chỉ vỏn vẹn có

vài phòng tiếp khách, là nơi họp Bộ Chính trị, nơi làm

việc……

H - Trang phục của Bác theo cảm nhận của tác gi? nhu th?

nào ? Biểu hiện cụ thể?

- Bộ quần áo bà ba nâu, chiếc áo trấn thủ, đôi dép lốp thô

sơ……

H - Việc ăn uống của Bác diễn ra như thế nào? Cảm nhận

của em về bửa ăn với những món đó?

- Cá kho, rau luộc, dưa ghém, cà muối, cháo hoa

Có thể nói lối sống của Bác cũng là một lối sống rất Việt

Nam, rất phương Đông

GV liên hệ: Nét đẹp của lối sống rất dân tộc, rất Việt Nam

trong phong cách Hồ Chí Minh : cách sống của Bác gợi ta

nhớ đến cách sống của các vị hiền triết trong lịch sử như :

Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm…… (cho HS nhắc lại

I/ Giới thiệu II/ Đọc-hiểu văn bản

1 Phương thức biểu đạt

2 Bố cục

3 Phân tích a/ Sự hiểu biết của Bác

b/ Nét đẹp trong lối sống của Bác : + Lối sống giản dị : biểu hiện ở ba khía cạnh

* Nơi ở, nơi làm việc : Nhà sàn nhỏ bằng

gỗ, vẻn vẹn vài phòng, đồ đạc mộc mạc, đơnsơ

*Trang phục giản dị : Bộ quần áo bà ba

nâu, áo trấn thủ, đôi dép lốp thô sơ

* Ăn uống đạm bạc : Cá kho, rau luộc,

dưa ghém, cà muối, cháo hoa…

lối sống của Nguyễn Trãi khi về Côn Sơn trong bài “Côn

Sơn Ca” và hai câu thơ Nôm của Nguyễn Bỉnh Khiêm dẫn

trong văn bản này để thấy được vẻ đẹp của cuộc sống gắn

với thú quê đạm bạc mà thanh cao)

H - Qua phần tìm hiểu trên em cảm nhận được điều gì về

lối sống của Chủ tịch Hồ Chí Minh ?

- Lối sống giản dị

GV khẳng định:

* Đây không phải là lối sống khắc khổ của những con

người tự vui trong cảnh nghèo khó hay theo lối nhà tu hành

* Đây cũng không phải là cách tự thần thánh hóa, tự làm

cho khác đời, hơn người

* Đây là một cách sống có văn hóa đã trở thành một quan

niệm có thẩm mỹ : cái đẹp là sự giản dị, tự nhiên

* GV cho HS nhận xét nghệ thuật bài văn

H - Để làm nổi bật vẻ đẹp trong phong cách Hồ Chí Minh,

tác giả đã dùng những biện pháp nghệ thuật nào?

- Kết hợp giữa kể và bình luận Đan xen những lời kể là lời

bình luận một cách tự nhiên : “Có thể nói ít có vị lãnh tụ

nào lại am hiểu nhiều về các dân tộc…… sâu sắc như Hồ

Chí Minh”, “Quả như một câu chuyện thần thoại, như câu

chuyện về một vị tiên, một con người nào đó trong cổ

tích…”

* Tích hợp học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí

Minh (toàn bộ): Vẻ đẹp trong phong cách lãnh tụ Hồ Chí

Minh là sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại,

dân tộc và nhân loại, vĩ đại và bình dị, thanh cao và khiêm

tốn …

* Cho HS nắm ý nghĩa của việc học tập, rèn luyện theo

phong cách Hồ Chí Minh

H - Hiểu và cảm nhận vẻ đẹp trong phong cách Hồ Chí

Minh, mỗi HS chúng ta cần học tập rèn luyện như thế nào?

- Cần phải hòa nhập với khu vực và quốc tế nhưng cũng

cần phải bảo vệ và phát huy bản sắc dân tộc

* GV giáo dục tư tưởng cho HS, giúp các em nhận thức

được thế nào là lối sống có văn hóa trong cách: ăn mặc, nói

GV đi đến khẳng định: Qua những điều đã phân tích, chúng

ta thấy vẻ đẹp trong phong cách của Bác là sự kết hợp hài

hòa giữa truyền thống văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hóa

nhân loại, giữa vĩ đại và giản dị

* Tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh: Giao tiếp:

trình bày, trao đổi về nội dung của phong cách Hồ Chí

Minh trong văn bản

- PP thảo luận nhóm, trình bày 1 phút về giá trị nội dung,

+ Lối sống thanh cao:

- So sánh : Bác với Nguyễn Trãi, NguyễnBỉnh Khiêm, dùng biện pháp đối lập : Vĩ nhân

mà rất giản dị

=> Phong cách Hồ Chí Minh là sự giản dị

trong lối sống, sinh hoạt hàng ngày, là cách

di dưỡng tinh thần, thể hiện một quan niệm thẩm mĩ cao đẹp.

III/ Tổng kết

1/Nghệ thuật

- Sử dụng ngôn ngữ trang trọng.

- Vận dụng kết hợp các phương thức biểu đạt tự sự, biểu cảm, lập luận.

- Vận dụng các hình thức so sánh, các biện pháp nghệ thuật đối lập.

2/ Ý nghĩa văn bản

- Bằng lập luận chặt chẽ, chứng cứ xác thực, tác giả Lê Anh Trà đã cho thấy cốt cách văn

nghệ thuật của văn bản và những gì cá nhân tiếp thu, hoặc

hướng phần đấu của bản thân từ tấm gương Hồ Chí Minh

- Gọi 01 HS đọc phần ghi nhớ ở SGK trang 8

Hoạt động 3 : Tổng kết.

H - Dựa vào những gì đã tìm hiểu, em hãy nêu những nét

tổng kết cho bài này ?

hóa Hồ Chí Minh trong nhận thức và trong hành động Từ đó đặt ra một vấn đề của thời

kì hội nhập: tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, đồng thời phải giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

4/ Củng cố:

- Cho HS thảo luận nhóm : Em học tập được điều gì từ Bác cho lối sống của em hôm nay ?

+ ( không đua đòi, chưng diện mà tích cực học tập để nâng cao kiến thức… )5/ Dặn dò:

- Học bài , tìm đọc một số mẫu chuyện về cuộc đời hoạt động của Bác

- Chuẩn bị: Các phương châm hội thọai

VI.RÚT KINH NGHIỆM :

=========================================================================

CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT

- Nắm được những hiểu biết cốt yếu về hai phương châm hội thooại : phương châm về lượng

và phương châm về chất

- Biết vận dụng những phương châm này trong hoạt động giao tiếp

Nội dung phương châm về lượng, phương châm về chất

- Nhận biết và phân tích được cách sử dụng phương châm về lượng và phương châm về chất

trong một tình huống giao tiếp cụ thể Vận dụng phương châm về lượng, phương châm về chất trong

hoạt động giao tiếp

- Có ý thức trong học tập và giao tiếp, ứng xử trong cuộc sống hàng ngày

* Tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh: Các kĩ năng sống cơ bản được giáo dục là:

+ Ra quyết định: lựa chọn cách vận dụng các phương châm hội thoại trong giao tiếp của bản thân

+ Giao tiếp: trình bày suy nghĩ, ý tưởng, trao đổi về đặc điểm, cách giao tiếp đảm bảo các phương châm hội thoại

2/ Kiểm tra việc chuẩn bị bài của học sinh

Giáo viên giới thiệu chương trình và nêu yêu cầu của bộ môn3/ Bài mới :

* Giới thiệu bài:

- Ở lớp 8 các em đã được học một số nội dung liên quan đến hội thoại như hành động nói, vaitrong giao tiếp, lượt lời trong hội thoại Tuy nhiên, trong giao tiếp có những quy định tuy khôngđược nói ra thành lời nhưng những người tham gia vào giao tiếp cần phải tuân thủ, nếu không thì

dù câu nói không mắc lỗi gì về ngữ âm, từ vựng và ngữ pháp, giao tiếp cũng sẽ không thành công.Những quy định đó được thể hiện qua các phương châm hội thoại.

Hoạt động 1 : Phương châm về lượng

* GV cho HS đọc ví dụ a phần 1

H - Khi An hỏi “học bơi ở đâu” mà Ba trả lời “ở dưới

nước” thì câu trả lời có đáp ứng điều mà An muốn biết

không ?

- Không, vì bơi thì tất nhiên phải ở dưới nước Điều An

muốn hỏi là một địa điểm cụ thể mà An đã học bơi

H - Cần trả lời như thế nào ?

Trả lời cụ thể địa điểm An đã học bơi Ví dụ :

- Mình học bơi ở hồ bơi Sông Phố

H - Từ đó có thể rút ra bài học gì về giao tiếp ?

- Trong hội thoại, cần nói đúng với yêu cầu giao tiếp

* GV tiếp tục cho HS đọc ví dụ b phần 1

H - Vì sao truyện lại gây cười ?

- Vì cả hai nhân vật đều nói thừa nội dung trong giao tiếp

H - Lẽ ra anh có “lợn cưới” và anh có “áo mới” phải hỏi và

trả lời thế nào để người nghe đủ biết được điều cần hỏi và

cần trả lời ?

- Cả hai anh phải bỏ đi những chỗ muốn khoe của Cụ thể

anh hỏi bỏ đi chữ “cưới”, anh trả lời bỏ đi cụm từ “Từ lúc

tôi mặc cái áo mới này”

H - Như vậy, cần phải tuân thủ yêu cầu gì khi giao tiếp?

- Không nên nói nhiều hơn những gì cần nói.

H  Từ hai ví dụ trên, ta thấy cần tuân thủ yêu cầu gì khi

giao tiếp ?

* Tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh: Phân tích

tình huống mẫu để hiểu các phương châm hội thoại cần

bảo đảm trong giao tiếp

Hoạt động 2 : Phương châm về chất

* GV cho HS đọc truyện cười “ Quả bí khổng lồ” /tr.9

H - Truyện cười này phê phán điều gì ?

- Phê phán thói nói khoác, sai sự thật

H - Nếu như không biết chắc vì sao bạn nghỉ học thì em có

nên trả lời với thầy cô là bạn bị ốm không ? Từ đó, em rút

ra điều gì cần tránh trong giao tiếp ?

- Tránh nói điều sai sự thật, hoặc chỉ biết mơ hồ.

H  Vậy em hiểu thế nào là phương châm về chất ?

* Tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh: Phân tích

tình huống mẫu để hiểu các phương châm hội thoại cần

bảo đảm trong giao tiếp

- Động não: suy nghĩ , phân tích các ví dụ để rút ra các

bài học thiết thực về cách giao tiếp đúng phương châm hội

thoại

Hoạt động 3 : Bài tập

* GV nêu định hướng và yêu cầu của mỗi bài tập Sau đó

cho HS tiến hành làm bài, các HS khác nhận xét GV đúc

I/ BÀI HỌC :

1 Phương châm về lượng

- Phương châm về lượng yêu cầu khi giao tiếp, cần nói cho có nội dung; nội dung của lời nói phải đáp ứng đúng yêu cầu của cuộc giao tiếp, không thiếu, không thừa

a Thừa cụm từ “nuôi ở nhà”, vì nghĩa của từ

“gia súc” đã bao hàm ý “ vật nuôi ở nhà”

kết , cho điểm.

1 Vận dụng phương châm về lượng để phân tích lỗi trong

những câu sau :

a.Trâu là một loài gia súc nuôi ở nhà

b.Én là một loài chim có hai cánh

e Nói khoác lác, làm ra vẻ tài giỏi hoặc nói những

chuyện bông đùa, khoác lác cho vui là /…/

( Nói trạng ; nói nhăng nói cuội ; nói có sách, mách có

chứng ; nói dối ; nói mò )

* Tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh: Động

não: suy nghĩ , phân tích các ví dụ để rút ra các bài học

thiết thực về cách giao tiếp đúng phương châm hội thoại

3 Đọc truyện cười “Có nuôi được không?”và cho

biếtphương châm hội thoại nào đã không được tuân thủ

* Tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh: Thực hành

có hướng dẫn: đóng vai luyện tập các tình huống giao tiếp

theo các vai khác nhau để bảo đảm các phương châm hội

thoại trong giao tiếp

4 Vận dụng những phương châm hội thoại đã học để giải

thích vì sao con người nói đôi khi phải dùng những cách

diễn đạt như :

a như tôi được biết, tôi tin rằng, nếu tôi không lầm thì, tôi

nghe nói, theo tôi nghĩ, hình như là,…

b như tôi đã trình bày, như mọi người đều biết

5 Giải thích nghĩa của các thành ngữ sau và cho biết

những thành ngữ này có liên quan đến phương châm hội

thoại nào : ăn đơm nói đặt, ăn ốc nói mò, ăn không nói có,

cãi chày cãi cối, khua môi múa mép, nói dơi nói chuột, hứa

hươu hứa vượn

b Thừa cụm từ “có hai cánh”, vì đã là “chim”thì bản chất là “ có hai cánhø”

2 Điền từ thích hợp : a.nói có sách, mách có chứng

b.nói dối c.nói mò

d nói nhăng nói cuội e.nói trạng

3 Phát hiện lỗi phương châm hội thoại trongcâu chuyện “Có nuôi được không ?”:

Phương châm về lượng đã không được

tuân thủ Câu hỏi “Rồi có nuôi được không ?” là một câu hỏi thừa vì nếu không

nuôi được “bố tôi” thì ngày nay làm sao có

“tôi”

4 Giải thích :

a Trường hợp a nhằm thông báo điều ngườinói đưa ra là chưa chắc chắn, chỉ là ý kiếnchủ quan của cá nhân người nói (Để tránh viphạm phương châm về chất)

b Trường hợp b khi người nói muốn chongười nghe biết việc mình lặp lại điều đã cũ,

đã biết là có dụng ý ( Để tránh vi phạmphương châm về lượng)

5 Giải nghĩa thành ngữ :

- Ăn đơm nói đặt : vu khống, đặt điều

- Ăn ốc nói mò : nói không có căn cứ

- Ăn không nói có : vu khống, đặt điều

- Cãi chày cãi cối : tranh luận không theo lý

- Khua môi múa mép : nói năng phô trương

- Nói dơi nói chuột : nói năng linh tinh,nhảm nhí

- Hứa hươu hứa vượn : hứa mà không thựchiện

Tất cả những thành ngữ trên đều chỉ nhữngcách nói vi phạm phương châm về chất.4/ Củng cố:

- Thế nào là phương châm về lượng ? Phương châm về chất?

5 Hướng dẫn tự học

- Xác định các câu nói không tuân thủ phương châm về lượng, phương châm về chất trong một hội thoại và sửa lại cho đúng

- Chuẩn bị: Sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh, SGK trang 12

VI.RÚT KINH NGHIỆM :

=========================================================================

SỬ DỤNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP NGHỆ THUẬT

TRONG VĂN BẢN THUYẾT MINH

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT

- Hiểu vai trò của một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh Tạo lập được văn

bản thuyết minh có sử dụng một số biện pháp nghệ thuật

- Văn bản thuyết minh và các phương pháp thuyết minh thường dùng Vai trò của các biện phápnghệ thuật trong bài thuyế minh

- Nhận ra các biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong các văn bản thuyết minh Vận dụng các biện pháp nghệ thuật khi viết văn thuyết minh

- Có ý thức vận dụng, đưa các yếu tố nghệ thuật vào trong văn bản thuyết minh

2/ Kiểm tra việc chuẩn bị bài của học sinh

Giáo viên giới thiệu chương trình và nêu yêu cầu của bộ môn3/ Bài mới :

* Giới thiệu bài: Trong chương trình lớp 8, các em đã được học tập, vận dụng kiểu văn bảnthuyết minh để giới thiệu, thuyết minh một sự vật, sự việc cụ thể Tuy nhiên, chúng ta phải thuyết minh

về những vấn đề trừu tượng, khó nhận biết và không dễ trình bày, chẳng hạn như tính cách một conngười, phẩm chất một sự vật, nội dung, một học thuyết….Đối với các hiện tượng như thế việc thuyếtminh vẫn tuân theo yêu cầu của kiểu văn bản là thuyết minh cái gì, như thế nào, có tác dụng gì….bằngcác biện pháp thuyết minh đã học như định nghĩa, mô tả, liệt kê, nêu vấn đề, so sánh….Nhưng để làmcho đối tượng được sáng tỏ, bài viết đòi hỏi phải kết hợp sử dụng các thao tác nghị luận như chứngminh, giải thích, phân tích….Và đó chính là nội dung mà ta cần tìm hiểu qua bài học hôm nay

Hoạt động 1 : Tìm hiểu một số biện pháp nghệ thuật

trong văn bản thuyết minh

* GV yêu cầu một vài HS nhắc lại một số kiến thức liên

quan đến văn bản thuyết minh đã học ở lớp 8

H - Văn bản thuyết minh là gì ?

H

-Đặc điểm chủ yếu của văn bản thuyết minh là gì ?

H - Cho biết các phương pháp thuyết minh thường dùng?

* GV yêu cầu HS đọc văn bản “Hạ Long – Đá và Nước

H - Bài văn thuyết minh về đối tượng nào ?

( Đá và Nước ở Hạ Long )

I/ Tìm hiểu chung

- Các biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh gồm có kể chuyện, tự thuật, đối thoại theo lối ẩn dụ, nhân hóa …

- Tác dụng: góp phần làm rõ những đặc điểm của đối tượng được thuyết minh một cách sinh động nhằm gây hứng thú cho người đọc.

Lưu ý: Khi sử dụng các biện pháp nghệ thuật

tạo lập văn bản thuyết minh cần phải:

+Bảo đảm tính chất của văn bàn.

H - Cụ thể nó thuyết minh về đặc điểm gì của đối tượng ?

( Sự kỳ lạ của Đá và Nước ở Hạ Long )

H - Nếu chỉ dùng phương pháp liệt kê như “ Hạ Long có

nhiều nước, nhiều đảo, nhiều hang động kỳ lạ” thì đã nêu

được sự kỳ lạ của Hạ Long chưa ?

( Không thể, nếu chỉ đơn giản dùng các phương pháp đã

học ở lớp 8 )

H - Vậy thì, tác giả đã phối hợp những biện pháp gì trong

bài để vấn đề thuyết minh được sáng tỏ và hấp dẫn ?

( Tác giả đã thuyết minh kết hợp với lập luận và nhân hóa

khi miêu tả những biến đổi của Đá, biến chúng từ những

vật vô tri thành vật sống động, có hồn )

H  Như vậy, khi thuyết minh, người ta cần phối hợp

những biện pháp nghệ thuật gì để bài văn thêm sinh động

và hấp dẫn ?

Hoạt động 2 : Bài tập

* GV nêu định hướng và yêu cầu của mỗi bài tập Sau đó

cho HS tiến hành làm bài, các HS khác nhận xét GV đúc

kết , cho điểm

1 Đọc văn bản “Ngọc hoàng xử tội ruồi xanh “ (SGK tr.14)

và thực hiện các yêu cầu sau :

a Văn bản có tính chất thuyết minh không ? Tính chất ấy

thể hiện ở những điểm nào ? Những phương pháp thuyết

minh nào đã được sử dụng ?

b Bài thuyết minh này có nét gì đặc biệt ? Tác giả đã sử

dụng biện pháp nghệ thuật nào ?

c Các biện pháp nghệ thuật ở đây có tác dụng gì ? Chúng

có gây hứng thú và làm nổi bật nội dung cần thuyết minh

hay không ?

2 Đọc đoạn văn sau và nêu nhận xét về biện pháp nghệ

thuật được sử dụng để thuyết minh

Bà tôi thường kể cho tôi nghe rằng chim cú kêu là

có ma tới Tôi hỏi vì sao thì bà giải thích :”Thế cháu không

nghe tiếng cú kêu thường vọng từ bãi tha ma đến hay

sao ?” Sau này học môn Sinh học tôi mới biết là không

phải như vậy Chim cú là loài chim ăn thịt, thường ăn thịt lũ

chuột đồng, kẻ phá hoại mùa màng Chim cú là giống vật

có lợi, là bạn của nhà nông Sở dĩ chim cú thường lui tới bãi

tha ma là vì ở đó có lũ chuột đồng đào hang Bây giờ mỗi

lần nghe tiếng chim cú, tôi chẳng những không sợ mà còn

vui vì biết rằng người bạn của nhà nông đang hoạt động.

+Thực hiện được mục đích thuyết minh +Thể hiện các phương pháp thuyết minh

II/ Luyện tập

1 Văn bản Ngọc Hoàng xử tội Ruồi xanh :

a Văn bản này có tính chất thuyết minh Tính chất ấy thể hiện chính xác trong các lờicủa Ruồi, trong bản cáo trạng, trong lời luật

sư bào chữa và trong lời của Ngọc Hoàngphán với loài người

Những phương pháp thuyết minh đã được

sử dụng : định nghĩa, phân loại, số liệu, liệtkê

b Bài thuyết minh này có nét đặc biệt là hìnhthức giống như một văn bản tự sự Tác giả đãdùng biện pháp nghệ thuật nhân hóa, đối đáp,

kể chuyện

c Các biện pháp nghệ thuật có tác dụng gâyhứng thú và làm nổi bật nội dung cần thuyếtminh

2 Biện pháp nghệ thuật trong bài thuyết minh: Đối sánh một vấn đề trong hai thời điểm :quá khứ và hiện tại Lấy một điều ngộ nhậntrong quá khứ để rồi lý giải xác đáng nó tronghiện tại

* Nhận xét : Biện pháp nghệ thuật này tạo sựsinh động cho bài viết, gây hứng thú chongười đọc

=========================================================================

LUYỆN TẬP SỬ DỤNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP NGHỆ THUẬT TRONG VĂN

BẢN THUYẾT MINH

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT

- Nắm được cách sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh

- Cách làm bài thuyết minh về một thứ đồ dùng (cái quạt, cái bút, cái kéo …) Tác dụng của

một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh

- Xác địng yêu cầu của đề bài thuyết minh về một đồ dùng cụ thể Lập dàn ý chi tiết phần mờ

bài cho bài văn thuyết minh (có sử dụng một số biện pháp nghệ thuật) về một đồ dùng.

- Nghiêm túc trong học tập, tôn trong khả năng sáng tạo trong việc vận dụng các yếu tố nghệ

thuật vào bài văn thuyết minh của mình

Kiểm vở bài soạn theo yêu cầu của GV ở tiết học trước

2/ Kiểm tra việc chuẩn bị bài của học sinh

3/ Bài mới :

* Giới thiệu bài: Ở tiết trước, chúng ta đã tìm hiểu về một văn bản thuyết minh trong đóphương pháp thuyết minh kết hợp với lập luận Trong tiết học này, chúng ta sẽ thực hành luyện tậpthuyết minh với giải thích - một trong các phép lập luận thường dùng

H- Hãy kể một số biện pháp nghệ thuật trong văn thuyết

minh mà em đã học ở tiết trước? Tác dụng của nó?

Hoạt động 2 : Luyện tập

* GV ra một đề văn thuyết minh

- Đề bài: Hãy thuyết minh về cái quạt

* GV cho HS xác định

+ Yêu cầu của đề bài

+ L?p dàn ý chung

+ Lập dàn ý chi tiết phần mở bài

+ Trình bày trươc lớp về dàn ý mở bài của mình

+ Tìm biện pháp nghệ thuật để viết phần mở bài trong

dàn ý trên

* GV cho HS khác bổ sung rồi đúc kết, nhận xét, cho điểm

người trình bày , gọi HS khác trình bày phần mở bài của

I/ Củng cố kiến thức

-Bài văn thuyết minh về một thứ đồ dùng có mục đích giới thiệu công dụng, cấu tạo, chủngloại, lịch sử của đồ dùng đó

-Một số biện pháp nghệ thuật trong văn thuyếtminh như kể chuyện, tự thuật, đối thoại theolối ẩn dụ, nhân hóa …có tác dụng làm cho bàiviết hấp dẫn, sinh động

II/ Luyện tập

- Đề bài: Hãy thuyết minh về cái quạt

Dàn ý :

Mở bài : Giới thiệu về đồ vật.

mình ( Hoạt động này là trọng tâm )

Hoạt động 3 : Nhận xét, đúc kết

* GV nêu nhận xét, đánh giá của mình về tình hình làm bài,

thảo luận và trình bày của học sinh Chú ý đánh giá theo

hướng khích lệ để kích thích tinh thần học tập cho những

- Chuẩn bị: Đấu tranh cho một thế giới hòa bình, SGK trang 17

IV.RÚT KINH NGHIỆM :

=========================================================================

ĐẤU TRANH CHO MỘT THẾ GIỚI HÒA BÌNH

MÁC-KÉT

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT

- Nhận thức được mối nguy hại khủng khiếp của việc chạy đua vũ trang, chiến tranh hạt nhân

Có nhận thức, hành động đúng để góp phần bảo vệ hòa bình

- Một số hiểu biết về tình hình thế giới những năm 1980 liên quan đến văn bản Hệ thống luận

điểm, luận cứ và cách lập luận trong văn bản

- Đọc – hiểu văn bản nhật dụng bàn luận về một vấn đề liên quan đến nhiệm vụ đấu tranh vì hòa bình của nhân loại

- Bồi dưỡng lòng yêu chuộng hoà bình, căm ghét chiến tranh

* Tích hợp giáo dục môi trường: Năm 1945, Mĩ ném bom xuống hai thành phố của Nhật Bản (Hirôsima, Nakasaki).

* Tích hợp học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh (Liên hệ):Tư tưởng yêu nước

và độc lập trong quan hệ với hòa bình thế giới (chống nạn đói, nạn thất học, bệnh tật, chiến tranh) của Bác.

* Tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh: Các kĩ năng sống cơ bản được giáo dục là:

- Suy nghĩ, phê phán, sáng tạo, đánh giá, bình luận về hiện trạng nguy cơ chiến tranh hạt nhân hiện nay

- Giao tiếp: trình bày ý tưởng của cá nhân, trao đổi về hiện trạng và giải pháp để đấu tranh chống nguy cơ chiến tranh hạt nhân, xây dựng một thế giới hòa bình

- Ra quyết định về những việc làm cụ thể của cá nhân và xã hội vì một thế giới hòa bình

H - Phong cách Hồ Chí Minh thể hiện ở những nét đẹp nào ? Từ đó đặt ra vấn đề gì hiện nay?

(7 đ)

-Phong cách Hồ Chí Minh là sự giản dị trong lối sống, sinh hoạt hàng ngày, là cách di dưỡng

tinh thần, thể hiện một quan niệm thẩm mĩ cao đẹp

- Bằng lập luận chặt chẽ, chứng cứ xác thực, tác giả Lê Anh Trà đã cho thấy cốt cách văn hóa

Hồ Chí Minh trong nhận thức và trong hành động Từ đó đặt ra một vấn đề của thời kì hội nhập: tiếp

thu tinh hoa văn hóa nhân loại, đồng thời phải giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

H - Đọc hai câu ca dao ca ngợi Bác Hồ ? (3 đ ) ( HS tự đọc những câu đã biết )

3 Bài mới

*Giới thiệu bài :

Lịch sử phát triển của loài người ghi nhận sự tiến bộ không ngừng của tri thức con người, nhất là

sự tiến bộ vượt bậc của khoa học từ vài thế kỷ nay, nhưng trong lĩnh vực đạo đức, con người dườngnhư giẫm chân một chỗ, tiến về “trí” mà không tiến về “tâm” Vì vậy, những đoàn thể yêu chuộng hòabình, những tổ chức Quốc tế đấu tranh bảo vệ con người, những nhà tư tưởng đã kêu gọi lương tâm củacon người, nhất là các trung tâm quyền lực hãy cố gắng ngăn chặn sự phát triển khoa học vào hướngxấu Ga bri en Gac-xi-a- Mac két (nhà văn Colombia) đã kêu gọi nhân loại “Đấu tranh cho một thế giớihòa bình”

Hoạt động 1 : Tìm hiểu tác giả, tác phẩm

H - Dựa vào chú thích trong SGK, em hãy nêu những nét

cơ bản về tác giả Mác-két và văn bản Đấu tranh cho một

thế giới hòa bình ?

Hoạt động 2 : Đọc-hiểu văn bản

* Tích hợp giáo dục môi trường:

- Năm 1945, Mĩ ném bom xuống hai thành phố của Nhật

Bản (Hirôsima, Nakasaki) Cho HS xem tranh minh họa.

- GV hướng dẫn học sinh: Văn bản đề cập đến nhiều lĩnh

vực quân sự, chính trị, KH địa chất, với nhiều thuật ngữ,

tên gọi các loại vũ khí … nên khi đọc cần chú ý đọc chính

xác, rõ ràng với giọng dứt khoát, đanh thép Chú ý các từ

phiên âm,các từ viết tắt, các con số, các thuật ngữ làm rõ

từng luận cứ của tác giả

* GV đọc mẫu một lần toàn bài, hướng dẫn cách đọc, yêu

cầu 2-3 HS luyện đọc, cho các HS khác nhận xét

* Lưu ý HS chú ý kỹ các chú thích 1, 3, 5, 6

H - Văn bản có thể chia làm mấy phần ? Nêu nội dung

từng phần ?

* GV yêu cầu HS phân đoạn, tìm ý mỗi đoạn

H - Thể loại của văn bản?

- Văn bản nhật dụng - Nghị luận chính trị- xã hội

H - Luận điểm chủ chốt và các luận cứ của văn bản?

- Luận điểm:

a- Chiến tranh hạt nhân là hiểm hoạ đang đe dọa loài người

và sự sống trên trái đất,

b-Đấu tranh để loại bỏ nguy cơ chiến tranh là nhiệm vụ cấp

bách của toàn nhân loại

- Luận cứ:

a-Vũ khí hạt nhân có khả năng hủy diệt cả trái đất và các

hành tinh khác trong hệ mặt trời

I/ Giới thiệu

1 Tác giả

- Ga-bri-en Gác-xi-a Mác-két là nhà văn lôm-bi-a, sinh năm 1928, được giải thưởngNô-ben văn học năm 1982

Cô Ông có nhiều đóng góp cho nền hòa bìnhnhân loại thông qua những hoạt động xã hội

và sáng tác văn học

2 Tác phẩm

- Văn bản trích từ bản tham luận “Thanhgươm Đa-mô-clet” của nhà văn đọc tại cuộchọp sáu nước Ấn Độ, Mê hi cô, Thụy Điển,

Ác hen ti na, Hi Lạp, Tan da ni a ở Mê-hi-côvào tháng 8 năm 1986

II/ Đọc-hiểu văn bản

- Phần 3 (Đoạn 8, 9) : Chiến tranh hạt nhân đingược lại lý trí nhân loại và tự nhiên

- Phần 4 (Đoạn10, 11) : Nhiệm vụ đấu tranhcho một thế giới hòa bình