GV: Thu được cảm nhận từ nơi làng quê, trong cảm nhận của người sống gắn bó với làng quê, các dân tộc ở phía Bắc đất nước cây ổi, quả ổi là thứ cây, quả, gần gũi quen thuộc 2?. - Những s
Trang 1Tuần lễ : 26 Ngày soạn : 26.02.2011
SANG THU
Hưũ Thỉnh
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
- Hiểu được những cảm nhận tinh tế của nhà thơ về sự biến đổi của đất trời từ cuối hạ sang đầu thu
- Vẻ đẹp của thiên nhiên trong khoảnh khắc giao mùa và những suy nghĩ mang tính triết lí của tác giả
- Đọc hiểu một văn bản thơ trữ tình hiện đại Thể hiện những suy nghĩ cảm nhận về một hình ảnh thơ, một khổ thơ, một tác phẩm thơ
- Bồi dưỡng tình cảm, tâm hồn yêu thiên nhiên, cảm nhận sự chuyển đổi tinh tế của thiên nhiên
II.CHUẨN BỊ :
1.Giáo viên :
- Giáo án, SGK
- Bảng phụ, chân dung nhà thơ, hình ảnh minh họa
2.Học sinh :
- Soạn bài
III.TIẾN TRÌNH LÊN LỚP :
1.Ổn định lớp:
2 Kiểm tra bài cũ:
? Đọc thuộc lòng bài thơ Viếng lăng Bác và phát biểu suy nghĩ
sau khi học bài thơ ? (10đ )
- Thuộc lòng : 5 đ
- Tùy theo cách phát biểu suy nghĩ của học sinh để cho điểm.
3 Bài mới :
*Lời vào bài : Đất nước Việt Nam chúng ta, đặc biệt là miền Bắc,
một năm có bốn mùa rõ rệt: xuân, hạ thu, đông Vào thời điểm chuyển
mùa, thiên nhiên, vạn vật cũng đều có sự thay đổi rõ rệt và đó cũng là
nguồn sáng tạo nghệ thuật cho các nhà thơ có tâm hồn nhạy cảm, tinh tế
Mùa thu đã đi vào thơ ca, nhạc hoạ rất nhiều, là nguồn cảm hứng bất tận
cho các nhà thơ Chúng ta đã biết đến chùm thơ thu của Nguyễn Khuyến,
"Đây mùa thu tới" của Xuân Diệu,… Hôm nay, c« vµ c¸c em cùng nhau
đi tìm hiểu nét cảm nhận mới lạ của nhà thơ Hữu Thỉnh khi đất trời
chuyển sang thu qua văn bản "Sang thu"…
* Hoạt động 1 : Hướng dẩn tìm hiểu chung.
? Em biết gì về nhà thơ Hữu Thỉnh?
- Hữu Thỉnh là nhà thơ viết nhiều, viết hay về những con
người, cuộc sống ơ nông thôn, về mùa thu
- GV cho HS đọc phần chú thích ( SGK ) sau đó nhấn mạnh
một số ý về tác giả, chủ đề thiên nhiên, cách đọc thơ cho
HS
- Nguyễn Hữu Thỉnh (1942), quê ở huyện Tam Dương, tỉnh
Vĩnh Phúc
- Năm 1963, ông gia nhập quân ngũ vào binh chủng Tăng –
Thiết giáp rồi trở thành cán bộ văn hoá, tuyên huấn trong
quân đội và bắt đầu sáng tác thơ
- Ông đã tham gia BCH Hội Nhà văn Việt Nam các khoá
III, IV, V Từ năm 2000, Hữu Thỉnh là Tổng thư ký Hội
nhà văn Việt Nam
- Ông là nhà thơ thường viết về đề tài con người và cuộc
I/ Giới thiệu
1.Tác giả:
- Nhà thơ Hữu Thỉnh sinh năm 1942, quê
ở huyện Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc.
- Ông là nhà thơ trưởng thành trong thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước, viết nhiều, viết hay về con người, cuộc sống ở làng quê, về mùa thu.
- Hiện nay, ông là Tổng thư kí Hội Nhà văn Việt Nam
Trang 2sống ở nông thôn về mùa thu
? Bài thơ Sang thu được sáng tác năm nào ?
? Thời gian sang thu được miêu tả ở vùng nào của nước ta?
- Bài thơ được viết vào thời điểm giao mùa hạ với mùa thu
ở vùng đồng bằng Bắc Bộ
? Nêu xuất xứ của bài thơ?
- Trích từ trong tập "Từ chiến hào đến thành phố"
Hoạt động 2 : Đọc - hiểu văn bản
* GV đọc mẫu một lần toàn bài, hướng dẫn cách đọc Cách
đọc : Đọc giọng nhẹ nhàng, thiết tha, yêu cầu 2-3 HS luyện
đọc, cho các HS khác nhận xét
* GV yêu cầu HS phân đoạn, tìm ý mỗi đoạn
* Nêu chủ đề của tác phẩm
* Lưu ý HS chú ý kỹ các chú thích
- Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu các từ khó trong
SGK
? Chùng chình nghĩa là gì?
- Chùng chình cố ý đi chậm lại, không muốn đi nhanh…
? Bài thơ được viết theo thể thơ nào? Xác định cách ngắt
nhịp chủ yếu của bài?
- Thể thơ: năm chữ
- Ngắt nhịp: 2/3; 3/2
? Em đã học các tác phẩm thuộc thể thơ năm chữ nào?
- Ông đồ (Vũ Đình Liên)
- Đêm nay Bác không ngủ (Minh Huệ)…
? Văn bản này được viết theo phương thức biểu đạt chính
nào?
- Phương thức biểu đạt: Biểu cảm + miêu tả
? Xác định bố cục của bài thơ?
- Bố cục: 3 phần (Theo 3 khổ thơ)
+ Khổ 1: Tín hiệu báo thu về
+ Khổ 2: Quang cảnh đất trời sang thu
+ Khổ 3:
+ Khổ 3: Suy ngẫm của nhà thơ
- GV cho HS đọc hai khổ thơ đầu bài thơ trong khoảng 5
phút Sau đó nêu câu hỏi:
? Tác giả đã cảm nhận được "Mùa thu hình như đã về" từ
tín hiệu nào của thiên nhiên?
- Nhà thơ chợt nhận ra tín hiệu mùa thu về qua sự cảm
nhận:
+ Hương ổi, gió se
? Em hiểu Gió se là gió như thế nào?
- Gió hơi lạnh và khô (se lạnh) → gió đặc trưng của mùa
thu
? Từ "Bỗng" diễn tả trạng thái nào của sự cảm nhận?
- Từ Bỗng có phần ngạc nhiên, bất ngờ trước sự thay đổi
của thời tiết tác động đến cảm giác bản thân
? Từ kinh nghiệm trong thực tế, em hiểu gì về thời điểm
hương ổi thơm nồng phả vào gió se?
- Hương ổi: Đầu mùa thu, cuối tháng 7, tháng 8, lúc này
mùa ổi chín rộ
GV: Thu được cảm nhận từ nơi làng quê, trong cảm nhận
của người sống gắn bó với làng quê, các dân tộc ở phía Bắc
đất nước (cây ổi, quả ổi là thứ cây, quả, gần gũi quen thuộc
2 Tác phẩm :
- Bài thơ được sáng tác năm 1977, in lần
đầu tiên trên báo Văn nghệ, trích từ tập thơ “Từ chiến hào đến thành phố”
- Những suy nghĩ của người lính từng trải qua một thời trận mạc và cuộc sống khó khăn sau ngày đất nước thống nhất đọng lại trong những vần thơ “Sang thu” lắng sâu cảm xúc.
II/ Đọc-hiểu văn bản
1 Thể thơ: năm chữ
2 Phương thức biểu đạt: Miêu tả + biểu cảm
3.Bố cục : 3 phần
+ Khổ 1: Tín hiệu báo thu về + Khổ 2: Quang cảnh đất trời sang thu + Khổ 3:
+ Khổ 3: Suy ngẫm của nhà thơ
4.Đại ý :
Cảm nhận tinh tế của nhà thơ về sự biến đổi của đất trời từ hạ sang thu
5 Phân tích
a.Tín hiệu báo thu về
- Mùi hương ổi toả vào trong gió se làm thức dậy cả không gian vườn ngõ
Trang 3ở miền Bắc).
Mùa quả chín, ổi chín, mùa ổi đã từng trở thành nhan đề
cho cả một bộ phim truyện nổi tiếng, ở đây đã thành mùi
hương của mùa thu miền Bắc VN
? Em hiểu hương ổi phả vào gió se nghĩa là gì?
- Mùi hương thơm của ổi chín toả vào trong gió gió lạnh
làm thức dậy cả không gian vườn ngõ
? Có thể thay từ "Phả" bằng từ nào khác?
- Từ phả có thể thay bằng từ thổi, đưa, bay, lan, tan…
? Tại sao tác giả lại dùng từ phả mà không dùng các từ
tương tự?
- Từ phả thể hiện sự đột ngột, gợi cảm giác hương thơm
nồng nàn hấp dẫn của những vườn cây sum suê trái ngọt ở
nôn thôn Việt Nam
? Câu thơ Sương chùng chình qua ngõ có nghĩa là gì?
- Chùng chình: gần nghĩa với dềnh dàng, đủng đỉnh, chầm
chậm, lững thững…
GV: Tác giả đã nhân hoá làn sương nó đi qua ngõ nhà có vẻ
cố ý chậm hơn mọi ngày Những giọt sương nhỏ ly ti giăng
mắc nhẹ nhàng như cố ý chậm lại thong thả nhẹ nhàng
chuyển động chậm chậm sang thu Hạt sương cũng như có
tâm hồn, có cẩm nhậ riêng thong thả qua ngưỡng cửa của
mùa thu vậy…
? Em có nhận xét gì về cách dùng từ Bỗng, và hình như của
tác giả?
- Thể hiện tâm trạng ngỡ ngàng, cảm xúc bâng khuâng, cảm
nhận tinh tế của tác giả, tâm hồn thi sỹ biến chuyển nhịp
nhàng với phút giao mùa của cảnh vật, có chút gì đó chưa
thật rõ ràng trong cảm nhận, chưa thực sự tin…
? Qua đây em cảm nhận được điều gì từ tâm hồn của nhà
thơ khi đất trời chuyển sang thu?
- Cảm nhận ban đầu của nhà thơ về cảnh sang thu của đất
trời, thiên nhiên được cảm nhận từ những gì vô hình:
Hương ổi, gió; mờ ảo: Sương; nỏ hẹp và gần gũi: ngõ
GV: Gọi học sinh đọc khổ 2
? Đất trời sang thu được cảm nhận từ những biểu hiện
không gian nào?
? Dềnh dàng nghĩa là gì?
- Dềnh dàng: Sự chậm chạp, thong thả → dòng sông thướt
tha mềm mại hiền hoà chơi một cách nhàn hạ, thanh thản,
gợi lên vẻ đẹp êm dịu của bức tranh thiên nhiên mùa thu…
? Tại sao những cánh chim lại bắt đầu vội vã? Cánh chim
vội vã báo hiệu điều gì?
- Những cánh chim bắt đầu vội vã đi tìm về tổ trong những
buổi hoàng hôn, không còn nhởn nhơ rong chơi trong tiết
trời mùa hạ, cánh chim bay về phương nam tránh rét…
? Tác giả viết "Có đám mây mùa hạ, Vất nửa mình sang
thu" có ý nghĩa gì? Thực tế có điều này hay không?
- Gợi hình ảnh đám mây mùa hạ còn sót lại trên bầu trời đã
bắt đầu xanh trong
- Gợi hình ảnh làn mây mỏng nhẹ, kéo dài – một vẻ đẹp của
bầu trời bắt đầu chuyển sang thu
- Sương chùng chình → Nhân hoá, hạt sương cũng có tâm hồn, có cảm nhận về mùa thu đang đến
- Bỗng, hình như.→ Tâm trạng ngõ ngàng, cảm xúc bâng khuâng
⇒ Yêu thiên nhiên, thời tiết thu và cuộc sống làng quê
b.Quang cảnh đất trời sang thu
- Sông – dềnh dàng→ Nhân hoá, con sông duyên dáng thướt tha, mềm mại, khoan thai, hiền hoà thanh thản
- Chim vội vã: Tránh rét → Tín hiệu của mùa thu
- Đám mây mùa hạ vắt nửa mình sang thu
Trang 4→ Tỏc giả khụng chỉ cảm nhận bằng thị giỏc mà cũn bằng
cả tõm hồn thực tế nhạy cảm, yờu thiờn nhiờn tha thiết
? Qua đõy em cú cảm nhận như thế nào về bức tranh khụng
gian mựa thu được tỏi hiện trong khổ thơ thứ hai của bài?
* Hỡnh ảnh thơ được tạo bằng cảm nhận tinh tế, kết hợp với
trớ tưởng tượng bay bổng Diễn tả sự thay đổi của đất trời
theo tốc độ chuyển động từ hạ sang thu (cú cỏi chậm, cỏi
nhanh) nhẹ nhàng mà rừ rệt
⇒ Qua đú ta cảm nhận được hồn thơ giàu xỳc cảm, thiết
tha với quờ hương đất nước của nhà thơ
GV: Gọi học sinh đọc khổ 3
? Con người cũn cảm thấy những biếu hiện khỏc biệt nào
của thời tiết khi chuyển từ mựa hạ sang mựa thu?
- Cũn nắng: Vẫn cũn bao nhiờu nắng;
- Mưa và sấm: đó vơi dần, bớt bất ngờ;
? Em hiểu về cỏi nắng của thời điểm giao mựa này như thế
nào?
- Nắng cuối mựa hạ vẫn cũn nồng ấm, cũn sỏng nhưng đó
nhạt dần
? Theo em, nột riờng của thời điểm giao mựa hạ - thu được
tỏc giả thể hiện đặc sắc nhất qua hỡnh ảnh cõu thơ nào?
→ Mựa hạ cú những cơn mưa rào bất ngờ chợt đến, chợt đi
nhưng giờ đó thưa dần, ớt dần…
*GV:Em hiểu thế nào về hai dũng thơ cuối bài ?
“Sấm cũng đứng tuổi”
*HS: Thảo luận nhúm, cử đại diện trỡnh bày, cú thể tranh
luận
+Lỳc sang thu bớt những tiếng sấm bất ngờ Hàng cõy
khụng cũn bị bất ngờ trước tiếng sấm nữa
+Khi con người đó từng trải thỡ cũng vững vàng hơn trước
những tỏc động bất ngờ của ngoại cảnh, của cuộc đời Hai
cõu thơ khụng cũn tả cảnh sang thu mà đó chất chứa suy
nghiệm về con người và cuộc sống
? Qua cỏch miờu tả đú, em cú cảm nhận gỡ về cảm xỳc của
tỏc giả?
- Thả hồn vào sự chuyển mựa của thiờn nhiờn, đất trời Cú
một chỳt ngỡ ngàng, một chỳt bõng khuõng và bao trựm là
niềm vui trước tạo vật
Hoạt động 3 : Tổng kết.
? Nêu nội dung chính của bài thơ?
? Những nét đặc sắc về nghệ thuật của văn bản này l gì?à
? í nghĩa của văn bản này là gỡ?
⇒ Sự liờn tưởng thỳ vị, một hỡnh ảnh đầy chất thơ mới mẻ, gợi cảm Hỡnh ảnh làn mõy mỏng nhẹ, kộo dài của mựa hạ cũn sút lại, vẻ đẹp của bầu trời sang thu
3
Suy ngẫm của nhà thơ
→ Hỡnh ảnh ẩn dụ: Từ những thay đổi của mựa thu thiờn nhiờn, liờn tưởng đến thay đổi của đời người
+Khi con người đó từng trải thỡ cũng vững vàng hơn trước những tỏc động bất ngờ của ngoại cảnh, của cuộc đời Hai cõu thơ khụng cũn tả cảnh sang thu mà
đó chất chứa suy ngẫm về con người và cuộc sống
III.Tổng kết
1 Nội dung
- Bài thơ thể hiện cảm nhận tinh tế và tõm trạng ngỡ ngàng, cảm xỳc bõng khuõng của nhà thơ khi nhận ra những tớn hiệu bỏo thu sang.
- Những suy ngẫm sõu sắc mang tớnh triết lớ về con người và cuộc đời của tỏc giả lỳc sang thu làm nờn đặc điểm của cỏi tụi trữ tỡnh sõu sắc trong bài thơ.
2 Nghệ thuật
- Khắc họa được hỡnh ảnh thơ đẹp, gợi cảm, đặc sắc về thời điểm giao mựa hạ - thu ở nụng thụn vựng đồng bằng Bắc Bộ.
- Sỏng tạo trong việc sử dụng từ ngữ (bỗng, phả, hỡnh như…), phộp nhõn húa (sương, chựng chỡnh, sụng được lỳc dềnh dàng, …), phộp ẩn dụ (sấm, hàng cõy đứng tuổi).
3 í nghĩa văn bản
- Bài thơ thể hiện những cảm nhận tinh
tế của nhà ẻ đẹp của thiờn nhiờn trong khoảnh khắc giao mựa.
4.Củng cố :
? Viết đoạn văn ngắn diễn tả cảm nhận của Hữu Thỉnh trước đất trời chuyển biến lỳc sang thu ?
5 Hướng dẫn tự học
- Học thuộc lũng bài thơ, phõn tớch, cảm thụ những hỡnh ảnh thơ hay, đặc sắc trong bài.
- Sưu tầm thờm một vài đoạn thơ, bài thơ viết về mựa thu, cảm nhận để thấy được nột đặc sắc của mỗi bài.
- Chuẩn bị bài: Núi với con
IV.RÚT KINH NGHIỆM :
Trang 5
=========================================================================
NểI VỚI CON
Y Phương
I MỤC TIấU CẦN ĐẠT
- Cảm nhận được tỡnh cảm gia đỡnh ấm cỳng, tỡnh yờu quờ hương thắm thiết, niềm tự hào về sức sống mạnh mẽ, bền bỉ của “người đồng mỡnh” và mong mỏi của người cha với con qua cỏch diễn
tả độc đỏo của nhà thơ Y Phương
- Tỡnh cảm thắm thiết của cha mẹ đối với con cỏi Tỡnh yờu và niềm tự hào về vẻ đẹp, sức sống mónh liệt của quờ hương Hỡnh ảnh và cỏch diễn đạt độc đỏo của tỏc giả trong bài thơ
- Đọc - hiểu một văn bản thơ trữ tỡnh Phõn tớch cỏch diễn tả độc đỏo, giàu hỡnh ảnh, gợi cảm của thơ ca miền nỳi
- Giỏo dục học sinh niềm tự hào với sức sống mạnh mẽ ,bền bỉ của dõn tộc mỡnh
* Tớch hợp giỏo dục cỏc kĩ năng sống cho học sinh:
+ Tự nhận thức được cội nguồn sõu sắc của cuộc sống chớnh là gia đỡnh, quờ hương, dõn tộc.
+ Làm chủ bản thõn, đặt mục tiờu về cỏch sống của bản thõn qua lời tõm tỡnh của người cha.
+ Suy nghĩ sỏng tạo: đỏnh giỏ, bỡnh luận về những lời tõm tư của người cha, về bẻ đẹp những hỡnh ảnh thơ trong bài thơ.
B.CHUẨN BỊ :
1.Giỏo viờn :
- Giỏo ỏn, SGK
- Chõn dung nhà thơ
2.Học sinh :
- Soạn bài
C.TIẾN TRèNH LấN LỚP :
1 Ổn định lớp :
2 Kiểm tra bài cũ :
? Đọc thuộc lũng bài thơ “Sang thu” của
Hữu Thỉnh ? ( 5đ ) Em cảm nhận được điểu gỡ qua
bài thơ ? ( 4 đ )
- Hỡnh ảnh mới lạ, cỏch diễn đạt sinh
động, cảm nhận tinh tế Thể thơ 5 chữ, nhịp thơ
chậm, âm điệu nhẹ nhàng Hình ảnh chọn lọc
mang đậm nét đặc trng của sự giao mùa hạ - thu
- Vẻ đẹp lỳc giao mựa và niềm vui trước
thiờn nhiờn, suy ngẫm về con người và cuộc
sống
3 Bài mới :
* Giới thiệu bài :Tỡnh yờu thương con cỏi,
mơ ước thế hệ sau nối tiếp xứng đỏng, phỏt huy
truyền thống của tổ tiờn, quờ hương vốn là tỡnh
cảm cao đẹp “Núi với con” là một trong những
bài thơ hướng về đề tài ấy với cỏch núi riờng, xỳc
động và chõn tỡnh bằng hỡnh thức người cha núi
với con, tõm tỡnh, dặn dũ trỡu mến, ấm ỏp và tin
cậy
Trang 6HOẠT ĐỘNG CỦA GV & HS NỘI DUNG BÀI HỌC
Hoạt động 1 : Tỡm hiểu tỏc giả, tỏc phẩm
Giới thiệu chõn dung nhà thơ.
? Căn cứ vào phần chuẩn bị bài ở nhà và phần chú thích
trong SGK, em hãy trình bày những hiểu biết của mình về
tác giả Hữu Thỉnh?
- Quờ Trựng Khỏnh – Cao Bằng – dõn tộc Tày
- 1993 Chủ tịch hội Văn nghệ Cao Bằng
- Thơ ụng thể hiện tõm hồn chõn thật, mạnh mẽ và trong
sỏng, cỏch tư duy đầy hỡnh ảnh của con người miền nỳi
? Bài thơ đợc sáng tác vào thời gian nào?
? Nêu xuất xứ của bài thơ?
- Trích trong cuốn "Thơ Việt Nam" (1945-1985)
*GV: Núi thờm : Năm 1993 : Chủ tịch hội văn nghệ Cao
Bằng
Hoạt động 2 : Đọc-hiểu văn bản
GV: Hướng dẫn học sinh đọc: Giọng nhẹ nhàng, khoai thai,
nhịp chậm, trầm lắng
GV: Đọc mẫu một đoạn → gọi 2 – 3 học sinh đọc ⇒ RKN,
nhận xột giọng đọc của học sinh, chỳ ý sửa cỏch đọc cho
học sinh
- Giỏo viờn hướng dẫn học sinh tỡm hiểu cỏc từ khú trong
SGK
? Bài thơ được viết theo thể thơ nào? Xỏc định cỏch nhắt
nhịp chủ yếu của bài?
- Thể thơ: Tự do
? Văn bản này được viết theo phương thức biểu đạt chớnh
nào
- Phương thức biểu đạt: Biểu cảm + Miờu tả
? Xỏc định bố cục của bài thơ?
- Bố cục: hai phần (Theo 2 khổ thơ)
+ Đoạn 1: (Từ đầu đến "ngày đầu tiờn đẹp nhất trờn đời"):
núi với con về tỡnh cảm cội nguồn (tỡnh yờu thương của cha
mẹ, sự đựm bọc của quờ hương đối với con)
+ Đoạn 2: cũn lại: Núi với con về sức sống bền bỉ, mónh
liệt của quờ hương
? Tỡm đại ý bài thơ ?
*HS: Mượn lời núi với con, Y Phương gợi về cội nguồn
sinh dưỡng của mỗi con người bộc lộ niềm tự hào về sức
sống mạnh mẽ, bền bỉ của quờ hương mỡnh
GV: Gọi học sinh đọc khổ 1
? Người cha đó núi với con về những tỡnh cảm cội nguồn
nào?
- Tỡnh gia đỡnh
- Tỡnh làng xúm
? Lời thơ núi về tỡnh cảm gia đỡnh cú gỡ đặc biệt?
- Cỏch hỡnh dung của người dõn miền nỳi: bước chõn chạm
tiếng núi, tới tiếng cười
? Bước chõn người con chạm tiếng núi người cha và tới
tiếng cười người mẹ.Em cảm nhận ý thơ này như thế nào?
+ Một mỏi ấm gia đỡnh hạnh phỳc: Từng bước đi, từng
tiếng núi, tiếng cười của con đều được cha mẹ chăm chỳt,
mừng vui đún nhận
? Từ đú một cảnh tượng như thế nào hiện lờn?
I/ Giới thiệu
1.Tỏc giả :
- Y Phương là nhà thơ người dõn tộc Tày, sinh năm 1948, quờ ở huyện Trựng Khỏnh, tỉnh Cao Bằng, tờn khai sinh là
Hứa Vĩnh Sước
-Thơ ụng thể hiện tõm hồn chõn thật, mạnh mẽ, trong sỏng, cỏch tư duy giàu hỡnh ảnh của người miền nỳi.
2.Tỏc phẩm :
In trong tập Thơ Việt Nam- 1945- 1985
II/ Đọc-hiểu văn bản
1 Thể thơ : tự do
2 Ph ơng thức biểu đạt: Biểu cảm + miêu tả
3.Bố cục : hai phần + Từ đầu … „Ngày đầu tiờn đẹp nhất trờn đời“: Con lớn lờn trong tỡnh yờu thương, sự nõng đỡ của cha mẹ
+ Phần cũn lại: Lũng tự hào về sức sống mạnh mẽ bền bỉ, về truyền thống cao đẹp của quờ hương và niềm mong ước con hóy kế tục xứng đỏng truyền thống ấy 4.Đại ý :
Mượn lời núi với con, Y Phương gợi về cội nguồn sinh dưỡng của mỗi con người bộc lộ niềm tự hào về sức sống mạnh mẽ, bền bỉ của quờ hương mỡnh
5 Phõn tớch
a Núi với con về tỡnh cảm cội nguồn
- Tỡnh gia đỡnh: Một mỏi ấm gia đỡnh hạnh phỳc
Trang 7+ Cách hình dung của người dân miền núi trong những hình
ảnh cụ thể: con được nuơi dưỡng và lớn lên trong tình yêu
thương, che chở, nâng đĩn và mong chờ của cha mẹ
? Vì sao lời đầu tiên của người cha nĩi với con lại là điều
đĩ?
(Nhắc nhở con về tình cảm ruột thịt, cội nguồn sinh dưỡng
của mỗi người)
? Cách nĩi "người đồng mình yêu lắm" cĩ gì riêng?
? Em hiểu như thế nào về các hình ảnh: đan lờ cài nan
hoa-Vách nhà ken câu hát?
- Hoa: vẻ đẹp thiên nhiên
- Tấm lịng: vẻ đẹp tình người
=> Những vẻ đẹp đĩ tự nguyện, sẵn cĩ nơi đây
? Em cảm nhận như thế nào về lời thơ "rừng cho hoa con
đường cho những tấm lịng?"
- Tình làng xĩm:
? Những hình ảnh đĩ gợi về một cuộc sống như thế nào?
+ Hình ảnh mộc mạc, đẹp: Đan lờ cài nan hoa vách nhà ken
câu hát => Cuộc sống lao động cần cù và tươi vui của
"người đồng mình" được gợi lên "các động từ "cài, ken"
vừa miêu tả cụ thể vừa nĩi lên sự gắn bĩ quấn quýt"
+ Rừng cho hoa con đường cho những tấm lịng => rừng
núi quê hương thật thơ mộng và nghĩa tình Thiên nhiên ấy
đã che chở, đã nuơi dưỡng con người cả về tâm hồn, lối
sống
=> Người con được trưởng thành trong cuộc sống lao động,
trong thiên nhiên thơ mộng và nghĩa tình của quê hơng.ý
chí của con người vượt lên trên gian khổ
? Những hình ảnh đĩ gợi về một cuộc sống như thế nào?
* Tích hợp giáo dục các kĩ năng sống cho học sinh: Tự
nhận thức được cội nguồn sâu sắc của cuộc sống chính
là gia đình, quê hương, dân tộc.
HS đọc diễn cảm đoạn còn lại
? Những đặc điểm nào trong cuộc sống của quê hương
được gợi nhắc trong những lời người cha nĩi với con?
? Cuộc sống gian khổ của người đồng mình được gợi nhắc
qua chi tiết điển hình nào?
+ Cao đo nỗi buồn
+ Xa nuơi chí lớn
+ Khơng chê đá gập ghềnh
+ Khơng chê thung nghèo đĩi
+ Lên thác xuống ghềnh
+ Khơng lo cực nhọc
? Một khơng gian sống như thế nào hiện lên từ những chi
tiết ấy?
=> Cách diễn đạt theo cách cảm nghĩ của người miền núi
Lặp từ ngữ (sống , khơng chê, người đồng mình)
? Vì sao trong lời nĩi với con, người cha nhắc tới điều này?
Để con khơng quên và thương quý mảnh đất, con người nơi
quê hương gian khĩ
? Nhưng người cha cịn nĩi nhiều hơn với con về ý chí của
người đồng mình giữa khơng gian ấy qua những chi tiết
nào?
- Tình làng xĩm: Hình ảnh mộc mạc, đẹp: Cuộc sống lao động cần cù và tươi vui của "người đồng mình" được gợi lên
"các động từ "cài, ken" vừa miêu tả cụ thể vừa nĩi lên sự gắn bĩ quấn quýt"
==> Cội nguồn sinh dưỡng của mỗi con người (con được lớn lên trong tình yêu thương của cha mẹ, trong cuộc sống lao động, trong thiên nhiên thơ mộng và nghĩa tình của quê hương).
b Sức sống bền bỉ, mãnh liệt của quê hương
- Cuộc sống cằn cỗi, hiểm trở, gian khổ
- Ước muốn của người cha:
Trang 8=> Can trường, dũng cảm, có ý chí vượt lên gian khổ, yêu
quý, gắn bó với mảnh đất quê hương
ý chí bằng niềm tin của mình
- Sức sống mãnh liệt, bền bỉ của người quê hương:
+ Thô sơ da thịt
+ Tự đục đá kê cao quê hương
+ Quê hương làm phong tục
=> Người đồng minh chân chất, mộc mạc nhưng khoẻ
mạnh giàu ý chí, tự tin trong cuộc sống
? Nhận xét cách diễn đạt trong lời thơ này?
? Từ đó người cha muốn nói với con điều gì về người đồng
mình
- Người đồng minh tự đục đá phong tục
? Cách nói"người đồng mình thô sơ da thịt" của tác giả gợi
lên cho em hình dung như thế nào về con người nơi đây?
+ Lao động sáng tạo để tồn tại,giữ vững truyền thống dân
tộc, không chịu chùn bước trước khó khăn gian khổ
+ Giữ vững gian bản sắc văn hoá dân tộc
+ Ý chí sống can trường, dũng cảm
? Em cảm nhận như thế nào về lời thơ "người đồng mình tự
đục đá kê cao quê hương – còn quê hương thì làm phong
tục"
- Ước muốn của người cha:
+ Con người không bé nhỏ
+ Có khí phách, ý chí vươn lên trong cuộc sống gian khó
+ Tự hào về truyền thống quê hương, cần noi gương tiếp
bước vẻ vang
+ Có nghĩa tình thuỷ chung: không được khác đi, không
đánh mất mình
*GV cho học sinh thảo luận nhóm: trao đổi những tâm
tư chân thành, tha thiết của người cha khi theo dõi
những bước đi của con mình, về giá trị sâu sắc của cuộc
sống và con đường phấn đấu của mỗi người.
? Người cha nói với con về "người đồng mình chẳng mấy
ai nhỏ bé và không bao giờ nhỏ bé được"Em hiểu như thế
nào về ý muốn của người cha?
* Tích hợp giáo dục các kĩ năng sống cho học sinh: Làm
chủ bản thân, đặt mục tiêu về cách sống của bản thân
qua lời tâm tình của người cha.
? Qua những lời nói với con, tình cảm nào của người cha
đối với quê hương được bộc lộ?
- Tình cảm của người cha với quê hương:
+ Thương yêu quê hương, gian lao, vất vả
+ Tự hào về khí phách và ý chí vươn lên của con người nơi
quê hương
+ Yêu quý bản sắc văn hoá riêng của dân tộc
+ Hi vọng thế hệ trẻ nối tiếp truyền thống tốt đẹp của quê
hương, dân tộc
* Tích hợp giáo dục các kĩ năng sống cho học sinh: Suy
nghĩ sáng tạo: đánh giá, bình luận về những lời tâm tư
của người cha, về bẻ đẹp những hình ảnh thơ trong bài
thơ.
Hoạt động 3 : Tổng kết ( Phương pháp động não).
+ Con người không bé nhỏ + Có khí phách, ý chí vươn lên trong cuộc sống gian khó
+ Tự hào về truyền thống quê hương
+ Có nghĩa tình thuỷ chung: không được khác đi, không đánh mất mình
- Tình cảm của người cha với quê hương:
+ Thương yêu quê hương, gian lao, vất vả
+ Tự hào về khí phách và ý chí vươn lên của con người nơi quê hương
+ Yêu quý bản sắc văn hoá riêng của dân tộc
+ Hi vọng thế hệ trẻ nối tiếp truyền thống tốt đẹp của quê hương, dân tộc
==>Những đức tính cao đẹp mang tính
truyền thống của “người đồng mình” với sức sống mạnh mẽ, bền bỉ và niềm mong ước con hãy kế tục xứng đáng truyền thống ấy của người cha.
III/ Tổng kết
1 Nghệ thuật
- Có giọng điệu thủ thỉ, tâm tình tha thiết, trìu mến.
- Xây dựng những hình ảnh thơ vừa cụ thể, vừa mang tính khái quát, mộc mạc
mà vẫn giàu chất thơ.
- Có bố cục chặt chẽ, dẫn dắt tự nhiên.
2 Ý nghĩa văn bản
- Bài thơ thể hiện tình yêu thương thắm thiết của cha mẹ dành cho con cái; tình yêu, niềm tự hào về quê hương, đất
Trang 9? Những nét đặc sắc về nghệ thuật của văn bản này l gì?à
? Nêu nội dung chính của bài thơ?
? í nghĩa của văn bản này là gỡ?
nước.
4.Củng cố :
? Đặt mỡnh là nhõn vật người con trong bài thơ, soạn một đoạn văn ngắn thể hiện cảm xỳc, suy
nghĩ sau khi nghe lời cha núi
5 Hướng dẫn tự học
- Học thuộc lũng và tập đọc diễn cảm bài thơ.
- Cảm thụ, phõn tớch những hỡnh ảnh thơ độc đỏo, giàu ý nghĩa trong bài.
- Trả lời cỏc cõu hỏi gợi ý của bài nghĩa tường minh và hàm ý
D.RÚT KINH NGHIỆM :
=========================================================================
NGHĨA TƯỜNG MINH & HÀM í
I MỤC TIấU CẦN ĐẠT
- Hiểu thế nào là nghĩa tường minh và hàm ý Xỏc định được nghĩa tường minh và hàm ý ở trong cõu Biết sử dụng hàm ý trong giao tiếp hàng ngày
- Khỏi niệm nghĩa tường minh và hàm ý Tỏc dụng của việc tạo hàm ý trong giao tiếp hàng ngày
- Nhận biết được nghĩa tường minh và hàm ý ở trong cõu Giải đoỏn được hàm ý trong văn cảnh cụ thể Sử dụng hàm ý sao cho phự hợp với tỡnh huống giao tiếp
- Giỏo dục học sinh tớnh chớnh xỏc trong khi xỏc định hàm ý
B.CHUẨN BỊ :
1.Giỏo viờn :
- Giỏo ỏn, SGK
- Bảng phụ
2.Học sinh :
- Soạn bài
C.TIẾN TRèNH LấN LỚP :
1.Ổn định lớp :
2 Kiểm tra bài cũ:
? Nờu cỏc cỏch liờn kết nội dung, liờn kết hỡnh thức trong cõu, đoạn văn ? (5đ5)
+ Cỏc cõu văn, cỏc đoạn văn trong văn bản phải liờn kết chặt chẽ với nhau.
a.Liờn kết về nội dung
+Cỏc cõu văn, đoạn văn phải phục vụ chủ đề chung của đoạn văn, của văn bản (liờn kết chủ đề)
+Cỏc cõu văn, đoạn văn phải được sắp xếp theo trỡnh tự hợp lớ (liờn kết lụgic)
b.Liờn kết về hỡnh thức: cỏc cõu văn, đoạn văn cú thể được liờn kết với nhau bằng một số biện phỏp chớnh là:
+ Phộp lặp +Phộp đồng nghĩa, trỏi nghĩa + Phộp liờn tưởng + Phộp thế + Phộp nối.
? Cho một đoạn văn, xỏc định cỏc phộp liờn kết hỡnh thức ? (4đ5)
+ Trong cuộc đời, ai cũng cú riờng cho mỡnh những kỉ niệm của một thời ấu thơ hồn nhiờn, trong sỏng Những kỉ niệm ấy là những điều thiờng liờng, thõn thiết nhất, nú cú sức mạnh phi thường nõng đỡ con người suốt hành trỡnh dài và rộng của cuộc đời Bằng Việt cũng cú riờng ụng một kỉ niệm,
đú chớnh là những thỏng năm sống bờn bà, cựng bà nhúm lờn cỏi bếp lửa thõn thương
- Phộp lặp từ ngữ : những kỉ niệm (1 đ 5)
- Phộp thế : “ấy” thế cho “của một thời ấu thơ hồn nhiờn, trong sỏng” (1 đ 5)
“nú” thế cho những kỉ niệm (1 đ 5)
3 Bài mới :
Trang 10* Giíi thiÖu bµi : Trong giao tiếp hàng ngày, mỗi phát ngôn của chúng ta đều chứa đựng một thông tin nào đó Có khi thông tin được trực tiếp thông báo qua lời nói, tức nó có nghĩa tường minh Song cũng có khi có những thông tin phải suy ra từ lời nói mà không được hiểu trực tiếp, đó là hàm ý Vậy, nghĩa tường minh và hàm ý là gì? Chúng ta cần phât biệt chúng ra sao? Bài học hôm nay cô và các em cùng nhau tìm hiểu…
* Hoạt động 1: Hướng dẫn phân biệt nghĩa tường minh
và hàm ý
- Gọi HS đọc ví dụ ở SGK → Chú ý hai câu nói của anh
thanh niên
? Qua câu “ Trời ơi, chỉ còn có năm phút !”, em hiểu anh
thanh niên muốn nói điều gì ?
- Anh thanh niên rất luyến tiếc vì cuộc gặp gỡ giữa anh
cùng cô kỹ sư và ông họa sỹ chỉ còn có năm phút nữa là
phải chia tay nhưng anh không muốn nói thẳng điều đó.
? Vì sao anh không nói thẳng điều đó với họa sĩ và cô gái?
- Có thể do ngại ngùng, vì anh thanh niên muốn che giấu
tình cảm của mình, vì anh chưa tiện nói ra…
? Tuy chỉ thốt lên như vậy, nhưng ông họa sỹ và cô gái kỹ
sư có hiểu được tâm trạng của anh thanh niên hay không?
- Cô gái kỹ sư và ông họa sỹ vẫn hiểu được tâm trạng của
anh thanh niên, vì dựa vào thái độ, sự tiếp đón của anh
thanh niên, tính "thèm người" của anh thanh niên → đối với
anh thanh niên, thời gian còn năm phút là quá ngắn ngủi và
rất quý giá, vì khi ông họa sỹ và cô kỹ sư đi rồi anh sẽ chỉ
còn lại một mình thui thủi …
? Vậy câu nói của anh thanh niên chứa đựng ý nghĩa gì?
→ Câu nói của anh thanh niên mang hàm ý
GV: Yêu cầu học sinh quan sát vào câu nói thứ hai của anh
thanh niên
? Theo em trong câu nói "Ô! Cô còn quên chiếc khăn mùi
soa đây này!" của anh thanh niên trên có ẩn ý gì hay
không?
- Câu nói "Ô! Cô còn quên chiếc khăn mùi soa đây này!"
của anh thanh niên trên không có ẩn ý gì, đây là lời nhắc
nhỏ của anh với cô gái kia khi cô để quên chiếc khăn mùi
soa
? Vậy câu nói của anh thanh niên mang nghĩa tường minh
hay chứa hàm ý?
⇒ Mang nghĩa tường minh
* GV khẳng định : Khi ta nói hoặc viết có ẩn ý hoặc không
ẩn ý, kiểu như trong câu 1 ta nói rằng đó là hàm ý và kiểu
như trong câu 2 ta nói rằng đó là nghĩa tường minh
? Vậy thế nào là nghĩa tường minh và hàm ý?
- Gọi HS đọc phần ghi nhớ SGK.
* GV gợi ý HS phân biệt rõ thêm sự khác nhau giữa nghĩa
tường minh và hàm ý
- Học sinh phân biệt nghĩa tường minh và hàm ý:
- Giống: Đều là nội dung thông báo của người nói gửi đến
người nghe;
- Khác:
+ Nghĩa tường minh: Là nghĩa hiểu trực tiếp
I/ BÀI HỌC :
1 Nghĩa tường minh là phần thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.
2 Hàm ý là phần thông báo tuy không diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng
có thể suy ra từ những từ ngữ ấy.
3.So sánh điểm giống và khác nhau của nghĩa tường minh và hàm ý.:
a Điểm giống nhau:
+ Đều là nội dung thông báo của người nói gửi đến người nghe
b Khác nhau + Nghĩa tường minh: Là nghĩa hiểu trực tiếp
+ Hàm ý: Phải suy ra từ từ ngữ được diễn đạt