Khái niệm
An toàn người bệnh (Patient safety) Theo WHO thì an toàn người bệnh
ATNB là một lĩnh vực quan trọng trong y tế, nhằm ngăn ngừa các sai sót có thể gây hại cho bệnh nhân trong quá trình điều trị và chăm sóc Chuyên ngành này áp dụng các phương pháp an toàn để xây dựng hệ thống cung ứng dịch vụ y tế đáng tin cậy, đồng thời tối thiểu hóa sự cố và tối đa hóa khả năng phục hồi Hiện nay, ATNB được coi là một môn học trong khoa học quản lý, bao gồm các nguyên lý chính như cách tiếp cận hệ thống, văn hóa không buộc tội, và tầm quan trọng của yếu tố con người trong môi trường làm việc, nhằm tạo ra một hệ thống khó mắc lỗi và thúc đẩy văn hóa an toàn cho bệnh nhân.
Theo AHRQ, An toàn người bệnh (ATNB) là một chuyên ngành trong y tế, tập trung vào việc áp dụng các phương pháp an toàn để xây dựng một hệ thống cung ứng dịch vụ y tế đáng tin cậy.
[10] Đề cập ATNB, trong y văn người ta dùng các thuật ngữ có liên quan đến ATNB sau đây:
- Lỗi (Error) Thực hiện công việc không đúng quy định hoặc áp dụng các quy định không phù hợp [29]
- Sự cố (Event) Điều bất trắc xảy ra với người bệnh hoặc liên quan tới người bệnh [29]
Tác hại đề cập đến sự suy giảm cấu trúc hoặc chức năng của cơ thể, cũng như những ảnh hưởng tiêu cực phát sinh từ các sự cố đã xảy ra Những tác hại này có thể bao gồm bệnh tật, chấn thương, đau đớn, tàn tật và thậm chí là tử vong.
Sự cố không mong muốn (Adverse Events - AE) đang được nhiều quốc gia sử dụng để mô tả các tình huống không lường trước trong y tế Thuật ngữ này ngày càng phổ biến hơn so với "sai sót chuyên môn" hay "sai lầm y khoa", vì chúng có thể gây hiểu lầm về trách nhiệm liên quan đến các sự kiện này.
HUPH cán bộ y tế và trong thực tế không phải bất cứ sự cố nào xảy ra cũng do cán bộ y tế
Tai biến là sự cố không mong muốn gây nguy hại cho người bệnh trong quá trình chăm sóc, không phải do bệnh lý hay cơ địa của bệnh nhân Tai biến điều trị được chia thành ba mức độ: Tai biến nặng yêu cầu cấp cứu hoặc can thiệp lớn, có thể dẫn đến mất chức năng vĩnh viễn hoặc tử vong; Tai biến trung bình cần can thiệp điều trị, kéo dài thời gian nằm viện và ảnh hưởng đến chức năng của bệnh nhân.
Tai biến nhẹ là tự hồi phục, điều trị tối thiểu hoặc không cần điều trị [1]
- Sai lầm y khoa (Medical mistakes) là sự cố nguy hiểm xảy ra cho người bệnh trong quá trình điều trị hoặc chăm sóc y tế [29]
Nhầm lẫn xảy ra khi không thể thực hiện các thao tác hoặc hành động đã được lên kế hoạch theo ý muốn, dẫn đến sai lầm trong thực hành Điều này cũng có thể bao gồm việc thực thi một kế hoạch sai, tức là sai lầm trong việc lên kế hoạch.
Suýt gây tai biến (Near miss) là sự cố có khả năng gây hại cho người bệnh nhưng không xảy ra nhờ vào may mắn hoặc can thiệp kịp thời Sai sót được định nghĩa là sự thất bại trong việc thực hiện một hành động đã được lập kế hoạch hoặc áp dụng sai kế hoạch, dẫn đến sự khác biệt giữa hành động thực tế và hành động dự kiến Sai sót được phân loại thành hai loại: sai sót chủ động (active error), xảy ra trong quá trình chăm sóc trực tiếp người bệnh, và sai sót tiềm ẩn (latent error), liên quan đến các yếu tố môi trường chăm sóc tạo điều kiện cho sai sót chủ động xảy ra.
Văn hóa an toàn người bệnh là một phần quan trọng trong nền văn hóa chung của các cơ sở y tế, ngày càng được chú trọng trong các tổ chức chăm sóc sức khỏe và trở thành ưu tiên hàng đầu toàn cầu Nó bao gồm các giá trị, niềm tin và chuẩn mực liên quan đến quản lý và nhân viên, cũng như cách mà các thành viên trong cơ sở chăm sóc sức khỏe được kỳ vọng hành xử Văn hóa này xác định thái độ và hành động phù hợp, không phù hợp, cùng với các quy trình và thủ tục liên quan đến sự an toàn của người bệnh, từ đó tạo ra một môi trường chăm sóc an toàn và hiệu quả.
1.1.2 Tầm quan trọng của an toàn người bệnh
Từ thời Hippocrates, phương châm “PRIMUM NON NOCERE” đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thận trọng trong điều trị y khoa, vì quyết định của thầy thuốc có thể gây hại cho bệnh nhân Tuy nhiên, chỉ đến thập niên 90 của thế kỷ 20, y học hiện đại mới chú trọng đến việc nghiên cứu và thống kê các sai sót trong thực hành y khoa Bệnh nhân luôn mong đợi được chẩn đoán chính xác và nhận được sự chăm sóc an toàn, chất lượng Sức khỏe và tính mạng của họ hoàn toàn phụ thuộc vào sự tin tưởng vào thầy thuốc, do đó, đảm bảo an toàn trong điều trị là trách nhiệm và cam kết của mọi nhân viên y tế và cơ sở y tế.
ATNB là một nguyên tắc y tế mới nhằm giảm thiểu sai sót y tế trong chăm sóc sức khỏe Các báo cáo cho thấy tần suất và cường độ các sự kiện bất lợi cho người bệnh đã không được chú ý cho đến những năm 1990, khi nhiều quốc gia ghi nhận số lượng đáng kể bệnh nhân bị tổn thương và tử vong do sai sót y tế Thực tế cho thấy, trong chăm sóc sức khỏe, cứ 10 bệnh nhân thì có 1 trường hợp gặp phải sai sót y tế Do đó, để đảm bảo an toàn cho người bệnh, việc giảm thiểu sự cố y khoa là điều cần thiết.
Sự cố y khoa hay sai lầm y khoa là sự cố nguy hiểm xảy ra cho người bệnh trong quá trình điều trị hoặc chăm sóc y tế
Nguyễn Văn Tuấn định nghĩa “sự cố y khoa hay sự kiện bất lợi” là những thương tổn không chủ ý hoặc biến chứng dẫn đến tử vong, tàn tật, hoặc kéo dài thời gian nằm viện, do quản lý chăm sóc sức khỏe gây ra.
Nghiên cứu của Harvard Medical Practice vào năm 1992 đã chỉ ra rằng tỷ lệ mắc các sự kiện bất lợi do hệ thống và do bất cẩn ở Utah và Colorado là 2,9% trong số các ca nhập viện Cụ thể, Utah ghi nhận 32,6% các sự kiện bất lợi do sơ suất, trong khi Colorado là 27,4% Tỷ lệ tử vong liên quan đến các sự kiện này là 6,6 ± 1,2%.
HUPH cho thấy 8.8 ± 2,5% các sự kiện không có tác dụng phụ, trong khi 44,9% các sự kiện bất lợi là do tác dụng phụ, 16,9% do bất cẩn và 16,6% dẫn đến tàn tật vĩnh viễn Các sự kiện liên quan đến thuốc chiếm 19,3% tổng số sự kiện bất lợi, với 35,1% do bất cẩn và 9,7% gây tàn tật vĩnh viễn Phần lớn các sự kiện bất lợi xảy ra do bác sĩ phẫu thuật (46,1%, trong đó 22,3% do cẩu thả) và nội khoa (23,2%, với 44,9% do cẩu thả) Tỷ lệ mắc và các loại sự kiện bất lợi ở Utah và Colorado vào năm 1992 tương tự như các nghiên cứu ở New York vào năm 1984.
Năm 1999, Viện Y học (the Institute of Medicine: IOM) của Quốc Viện Khoa học (the National Academy of Sciences) phát hành một báo cáo mang tên:
"Để xây dựng một hệ thống y tế an toàn hơn, IOM kêu gọi các nỗ lực quốc gia thành lập Trung tâm An toàn Người bệnh (ATNB), mở rộng báo cáo các sự kiện bất lợi và phát triển các chương trình an toàn cho các tổ chức chăm sóc sức khỏe Điều này nhằm thu hút sự chú ý của các nhà quản lý, đối tượng cần chăm sóc sức khỏe và toàn xã hội."
Theo báo cáo của WHO, trong số 10 bệnh nhân nhập viện, có một người gặp phải sự cố y khoa Đặc biệt, trong 300 sự cố y khoa, có một sự cố nghiêm trọng dẫn đến tử vong.
Thực trạng nghiên cứu văn hóa an toàn người bệnh
Sau khi tổ chức AHRQ ban hành hướng dẫn nghiên cứu về VHATNB, có nhiều công trình trên thế giới áp dụng HSOPSC để khảo sát về VHATNB:
C.Wagner và cộng sự (2013) đã dùng bộ HSOPSC khảo sát VHATNB tại các bệnh viện của 03 nước Hà Lan, Mỹ và Đài Loan Công trình này cho thấy cả 03 nước đều có điểm cao về hoạt động nhóm nhưng việc “Bàn giao và chuyển tiếp” cần phải có chuyển biến tốt hơn, Các lĩnh vực “Không trừng phạt khi có sai sót”,
“Phản hồi và trao đổi về sai sót lỗi”, “Trao đổi cởi mở” có điểm tương đương nhau [28]
Khảo sát tại 13 Bệnh viện Đa khoa ở Riyadh, Ả Rập Saudi cho thấy cần cải tiến trong báo cáo sự cố, văn hóa không trừng phạt, nhân sự và làm việc nhóm giữa các khoa Tại 04 bệnh viện Đại học ở Iran năm 2014, điểm trung bình của VHATNB chỉ đạt 40%, thấp hơn ngưỡng 64% Lĩnh vực có mức đáp ứng tích cực cao nhất là “Làm việc theo ê kíp” (70%), trong khi lĩnh vực “Không trừng phạt khi có sai sót” chỉ đạt 11%.
Năm 2012, nghiên cứu của tác giả Tăng Chí Thƣợng và cộng sự khỏa sát
Bệnh viện Nhi Đồng 1 đã ghi nhận 12 lĩnh vực về văn hóa an toàn người bệnh (VHATNB) với nhiều phản hồi tích cực, như làm việc theo ê kíp trong khoa/phòng đạt 90%, hỗ trợ quản lý cho an toàn người bệnh 82%, và thông tin phản hồi về sai sót 82% Tuy nhiên, cũng tồn tại nhiều phản hồi không tích cực, bao gồm bàn giao và chuyển tiếp 57%, nhân sự 52%, trao đổi cởi mở 55%, tần suất báo cáo sự cố 64%, làm việc theo ê kíp giữa các khoa/phòng 61%, và đặc biệt là hành xử không buộc tội khi có sai sót chỉ đạt 51%.
Nghiên cứu của Trần Nguyễn Như Anh tại Bệnh viện Từ Dũ (2015) cho thấy rằng lĩnh vực "Làm việc theo ê kíp trong khoa/phòng" được đánh giá cao nhất với điểm trung bình 4,18 Tiếp theo là "Quan điểm và hành động về ATNB của người quản lý" với điểm 4,07 Ngược lại, lĩnh vực nhận phản hồi thấp nhất là "Bàn giao và chuyển bệnh" cùng với "Không trừng phạt khi có sai sót", chỉ đạt khoảng 2,3 điểm.
Nguyễn Cẩm Hằng đã thực hiện khảo sát về an toàn người bệnh (ATNB) tại Bệnh viện Đa khoa Đồng Tháp năm 2012, cho thấy lĩnh vực mạnh của bệnh viện là vai trò lãnh đạo trong ATNB (80%) và cải thiện liên tục về ATNB (75%) Các yếu tố khác như hoạt động nhóm trong khoa (75%), chính sách của bệnh viện về ATNB (78%), hoạt động nhóm liên khoa (78%) và nhận thức của nhân viên về ATNB (79%) cũng đạt kết quả cao Tuy nhiên, lĩnh vực yếu của bệnh viện bao gồm thông tin và phản hồi các sai sót (57%), vai trò của nhân lực (53%), giao tiếp cởi mở trong ATNB (30%), phản ứng với các sai sót (28,7%) và giao ca, chuyển bệnh (68%) Tần suất báo cáo sai sót chỉ đạt 4,1%, trong khi 85% nhân viên đánh giá ATNB của bệnh viện ở mức độ chấp nhận, nhưng 57,5% nhân viên không báo cáo sai sót trong 12 tháng qua.
Yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh
Các yếu tố ảnh hưởng đến VHATNB bao gồm: yếu tố cá nhân như nơi làm việc chính, thâm niên công tác tại bệnh viện và khoa/phòng, thời gian làm việc trong tuần, chức danh chuyên môn, cũng như mức độ tiếp xúc trực tiếp; và yếu tố quản lý cùng môi trường, bao gồm điều kiện làm việc, yếu tố quản lý và quan hệ xã hội.
Yanli Nie và các cộng sự (2012) đã tiến hành khảo sát về văn hóa an toàn trong bệnh viện Trung Quốc, cho thấy tỷ lệ các sự kiện an toàn liên quan chặt chẽ đến trình độ chuyên môn của nhân viên y tế.
Kết quả nghiên cứu của chúng tôi chỉ ra sự khác biệt đáng kể về tỷ lệ đáp ứng tích cực trong bảy khía cạnh quan trọng, bao gồm làm việc theo nhóm, hỗ trợ quản lý an toàn bệnh nhân, hợp tác giữa các đơn vị, phản hồi và truyền thông về lỗi, nhận thức chung về sự an toàn của bệnh nhân, cũng như cách xử lý các sai sót.
Tỷ lệ đáp ứng tích cực về sự an toàn của bệnh nhân và phản hồi liên quan đến sai sót cao hơn ở các bác sĩ có trình độ cao (bác sĩ trưởng) so với nhân viên y tế có trình độ thấp Tuy nhiên, các nhân viên y tế có trình độ cao lại có tỷ lệ đáp ứng thấp hơn về các khía cạnh như làm việc nhóm giữa các khoa/phòng, hỗ trợ quản lý an toàn, thông tin tiên lạc, làm việc nhóm trong cùng một khoa/phòng và không phản ứng trừng phạt với sai sót.
Một khảo sát của Soo-Hoon Lee và cộng sự (2016) thuộc Tổ chức AHRQ cho thấy rằng trách nhiệm trong việc chuyển giao thông tin và trách nhiệm giải trình là yếu tố quan trọng để nâng cao nhận thức về an toàn người bệnh Nghiên cứu chỉ ra rằng phản hồi và trao đổi về các sai sót có liên quan đến việc chuyển thông tin bệnh nhân, cùng với sự hợp tác trong cùng một khoa/phòng, có mối liên hệ tích cực với trách nhiệm trong việc chuyển giao thông tin cá nhân Hơn nữa, sự làm việc nhóm giữa các khoa/phòng cũng có ảnh hưởng tích cực đến trách nhiệm trong việc chuyển bệnh cho người bệnh.
Khảo sát tại Bệnh viện Nhi Đồng 1 cho thấy điều dưỡng có tỷ lệ trả lời tích cực cao hơn bác sĩ trong 11/12 lĩnh vực an toàn người bệnh, với sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (p 0,8 thì thang đo đƣợc xem là có độ tin cậy với mẫu nghiên cứu [1]
Các băng ghi âm PVS các đối tƣợng sẽ đƣợc gỡ băng, phân tích theo các chủ đề
Đạo đức trong nghiên cứu
Căn cứ Quyết định số 197/YTCC-HD3 ngày 10 tháng 5 năm 2017 của Hội đồng đạo đức trong y sinh học trường Đại học Y tế Công cộng, nghiên cứu “Thực trạng văn hóa an toàn người bệnh và các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa an toàn người bệnh tại Bệnh viện Đa khoa Đồng Tháp năm 2017” đã được chấp thuận Đối tượng nghiên cứu được thông báo rõ ràng về mục đích và nội dung của nghiên cứu trước khi tiến hành phỏng vấn, và chỉ thực hiện khi có sự đồng ý tham gia của họ.
Tất cả thông tin cá nhân liên quan đến đối tượng nghiên cứu sẽ được bảo mật Dữ liệu và thông tin thu thập chỉ được sử dụng cho mục đích nghiên cứu, không được sử dụng cho bất kỳ mục đích nào khác.
Nội dung nghiên cứu phù hợp, đƣợc Ban giám đốc, Hội đồng khoa học kỹ thuật Bệnh viện Đa Khoa Đồng Tháp chấp thuận cho nghiên cứu tại BV
Kết quả nghiên cứu sẽ được trình bày và phổ biến cho Ban Giám đốc, đội ngũ bác sĩ và điều dưỡng của Bệnh viện Đa khoa Đồng Tháp sau khi hoàn thành Những kết quả này có thể làm nền tảng cho các giải pháp nhằm phòng ngừa sai sót, đảm bảo an toàn cho bệnh nhân trong quá trình khám và chữa bệnh tại bệnh viện.