Nghiên Cứu Thực Trạng Kinh Doanh Của Thương Lái Dứa Và Thanh Long Trường Hợp Nghiên Cứu Ở Hai Tỉnh Tiền Giang Và Bình Thuận.pdf

PHẦN I MỞ ĐẦU LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là đề tài nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu trong khóa luận là trung thực và có nguồn gốc cụ thể, rõ ràng và mọi sự giúp đỡ đều được cảm ơn Kết quả n[.]

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là đề tài nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu trong khóa luận là trung thực và có nguồn gốc cụ thể, rõ ràng và mọi sự giúp

đỡ đều được cảm ơn Kết quả nghiên cứu của đề tài không sao chép của bất kì

ai Nếu có gì sai sót tôi xin hoàn toàn chụi trách nhiệm.

Hà Nội, ngày 25 tháng 05 năm 2011 Sinh viên

Nguyễn Văn Thế

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này, bên cạnh sự cố gắng nỗ lực của bảnthân, tôi đã nhận được sự động viên và giúp đỡ chỉ bảo tận tình của các tập thể và cánhân

Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới bố mẹ tôi, người đã sinhthành, nuôi dưỡng và là tấm gương sáng soi cho tôi trưởng thành, bố mẹ chính làđộng lực cho tôi phấn đấu trong suốt những năm học qua

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến GS.TS Đỗ Kim Chung, người đã tậntình hướng dẫn, giúp đỡ, tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi thực hiện và hoàn thànhkhóa luận tốt nghiệp này

Tôi xin chân cảm ơn thầy giáo ThS.Ninh Đức Hùng, trưởng khoa kinh tế,trường Cao Đẳng Cơ Giới Nghề Ninh Bình, đã dành nhiều thời gian, tâm huyết vàtận tình cùng tôi trong suốt quá trình lựa chọn đề tài, làm đề cương, bảng câu hỏi và

đi xuống điểm điều tra

Tôi xin chân thành cảm ơn thầy giáo Đặng Xuân Phi, giảng viên khoaKT&PTNT đã đã tận tình giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình thực hiện và hoànthành đề tài này

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cố giáo trong khoa KT&PTNT, trườngĐại Học Nông Nghiệp Hà Nội, những người đã giúp đỡ, trang bị cho tôi những kiếnthức cơ bản là nền tảng để tôi hoàn thành khóa luận này

Tôi xin chân thành cảm ơn Sở nông nghiệp tỉnh Bình Thuận, Trung tâmnghiên cứu phát triển cây thanh long Viện cây ăn quả miền Nam, Nông trường TânLập tỉnh Tiền Giang, công ty cổ phần rau quả Tiền Giang, công ty TNHH thanhlong Hoàng Hậu tỉnh Bình Thuận cùng các hộ nông dân trồng dứa và thanh longtrên địa bàn tỉnh Tiền Giang và Bình Thuận đã giúp đỡ, tạo mọi điều kiện tốt nhấtcho tôi hoàn thành khóa luận này

Tôi xin chân thành cảm ơn tất cả các bạn bè đã động viên giúp đỡ tôi trongcuộc sống và trong thời gian học tập

Hà Nội, ngày 25 tháng 5 năm 2011 Sinh viên

Nguyễn Văn Thế

TÓM TẮT

Đề tài này được tiến hành ở hai tỉnh Tiền Giang chủ yếu huyện Tân Phước

và Bình Thuận chủ yếu huyện Hàm Thuận Nam và Hàm Thuận Bắc , là những

“vùng đất” của cây dứa và thanh long, nơi đây vai trò của thương lái nổi bật, dựavào thông tin thu thập được và thông qua phỏng vấn 30 thương lái Nghiên cứu nàynhằm: i) Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về thương lái; ii) Đánhgiá thực trạng kinh doanh của thương lái dứa và thanh long ở hai tỉnh Tiền Giang vàBình Thuận; iii) Đề xuất những giải pháp nhằm phát triển kinh doanh của thương láidứa và thanh long của hai tỉnh

Qua nghiên cứu cho thấy thương lái là: những người hoạt động trong lĩnhvực thu mua và tiêu thụ hàng hóa nông sản Họ là những người thu gom hàng hóa từnông dân, nhà sản xuất và bán lại cho nhà bán buôn và nhà máy chế biến với tưcách là nhà bán buôn Thương lái là những người trung gian kết nối thị trường nôngsản từ nhà sản xuất đến nhà bán buôn hoặc nhà chế biến.Thương lái như “cây đòngánh”, một đầu là “gánh” với nông dân, đầu kia là “gánh” với công ty mà nếukhông qua vai họ thì nông sản không thành hàng hóa

Kết quả nghiên cứu chỉ rõ thực trạng kinh doanh của thương lái, thương lái

có đặc điểm chung, họ phần lớn là nữ giới (56,7%), họ phần lớn không được quađào tạo trường lớp nào cả và chủ yếu xuất phát từ nông dân, họ có nhu cầu về vốnrất lớn và phương tiện thu mua chủ yếu thuyền bè đối với dứa và ô tô tải đối vớithanh long Đề tài chỉ nghiên cứu thương lái chỉ mua dứa và thanh long, chủ yếu cácthương lái ở đây mua quanh năm, mua ở trong tỉnh và mua luôn tại vườn của nôngdân và đặc biệt là thương lái có thể ứng trước vốn, vật tư cho nông dân, điều màdoanh nghiệp hay các tổ chức khác không làm được Và chủ yếu thương lái dứa vàthanh long ít áp dụng bảo quản sau thu mua, mua sản phẩm bán luôn cho nhà bánbuôn và doanh nghiệp Trong thu mua và lưu thông hàng hóa nông sản, thương láiliên kết với nông dân, các thương lái khác để mua hàng đảm bảo chất lương và sốlượng và bán số lượng sản phẩm nhiều Tiêu thụ thương lái vẫn lựa chọn bán chodoanh nghiệp là chủ yếu, giá hơi thấp nhưng số lượng tiêu thụ nhiều Từ đó ta tínhlợi nhuận các thương lái, thấy lợi nhuận thương lái giao động từ 300đ đến 500đ/kg

Một số yếu tố ảnh hưởng đến kinh doanh thương lái như đặc điểm chung của cácthương lái như( giới tính, số năm làm thương lái, vốn, phương tiện thu mua…),trong thu mua, trong liên kết và trong tiêu thụ và các nhân tố chủ trương chính sách.

Kết hợp thực trạng kinh doanh và các nhân tố ảnh hưởng ta đưa ra một sốgiải pháp: i) Đối với bản thân các thương lái cần phát huy những điểm mạnh củamình trong thu mua, giữa mối quan hệ tốt đẹp các bên liên kết nhất là đối với nôngdân ii) Trong quá trình thu mua phối hợp với nông dân và chính quyền địa phươngxây dựng vùng nguyên liệu, thay đổi cách thức sản xuất cũ của nông dân để nângcao chất lượng quả sản xuất iii) Trong liên kết phát huy mạnh liên kết 4 nhà, trong

đó phải đảm bảo lợi ích các bên, iv) Trong tiêu thụ trước tiên thương lái cần giữ chữtín của mình, hướng mạnh đến xuất khẩu, v) Đối với các chủ trương chính sách cần

có chính sách bảo hộ các thương lái, phát triển cơ sở hạ tầng, cần quan tâm hơn nữađến các thương lái với những gì họ đoang góp trong thu mua và lưu thong nông sản

MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN i

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 2

1.2.1 Mục tiêu chung 2

1.2.2Mục tiêu cụ thể 3

1.3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu 3

1.3.1Đối tượng nghiên cứu 3

1.3.2Phạm vi nghiên cứu 3

1.4 Câu hỏi nghiên cứu 4

II MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KINH DOANH CỦA THƯƠNG LÁI DỨA VÀ THANH LONG 5

2.1 Một số vấn đề về lý luận 5

2.1.1 Một số khái niệm5

2.1.2 Vai trò của thương lái 10

2.1.3 Phân biệt thương lái và thương nhân 13

2.1.4 Đặc điểm kinh doanh của lái dứa và thanh long 15

2.1.5 Nội dung kinh doanh của thương lái dứa và thanh long 16 2.1.6 Những nhân tố ảnh hưởng tới kinh doanh của thương lái dứa

và thanh long 18 2.2 Một số vấn đề thực tiễn 20

2.2.1 Trên thế giới 20

2.2.2 Tại Việt Nam 23

2.2.3 Bài học kinh nghiệm 26

III ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 28 3.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 28

3.1.1 Đặc điểm tỉnh Bình Thuận 28

3.1.2 Đặc điểm tỉnh Tiền Giang 33

3.2 Phương pháp nghiên cứu 37

3.2.1 Khung phân tích thực trạng kinh doanh của thương lái dứa và

thanh long 37 3.2.2 Chọn điểm nghiên cứu và chọn mẫu điều tra 39

3.2.3 Thu thập số liệu 39

3.2.4 Xử lý và phân tích số liệu 45

IV KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 49

4.1 Đặc điểm kinh doanh của thương lái dứa và thanh long 49

4.1.1 Thông tin về tuổi và giới tính 49

4 1.2Thông tin về trình độ học vấn 50

4.1.3 Thông tin về nghề nghiệp những người phỏng vấn 51 4.1.4 Thông tin về vốn 54

4.1.5 Thông tin về phương tiện thu mua 57

4.1.6 Tình hình thuê phương tiện 58

4.1.7 Thông tin về lao động dùng thu mua 60

4.2 Thực trạng kinh doanh của thương lái 63

4.2.1 Tình hình thu mua 63

4.2.2 Tình hình thưc hiện liên kết của thương lái 74

4.2.3 Tình hình tiêu thụ 86

4.2.3 Hiệu quả kinh doanh của thương lái 90

4.3 Những nhân tố ảnh hưởng tới kinh doanh của thương lái dứa và

thanh long 97

4.3.1 Nhân tố đặc điểm chung các thương lái 97

4.3.2 Nhân tố liên kết 99

4.3.3 Nhân tố thị trường tiêu thụ 100

4.3.4 Nhân tố chủ trương chính sách 100

4.4 Giải pháp phát triển kinh doanh của thương lái 100

4.4.1 Đối với bản thân các thương lái 100

4.4.2 Trong quá trình thu mua 101

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.2: Sản lượng dứa Tiền Giang qua 3 năm 2008 - 2010 36

Bảng 3.3: Các số liệu đã công bố cần thu thập 39

Bảng 3.4: Các thông tin sơ cấp cần thu thập 42

Bảng 3.5: Cách tính lợi nhuận 46

Bảng 4.1 : Tông tin về tuổi và giới tính 49

Bảng 4.2 Thông tin về trình độ học vấn 50

Bảng 4.3 Thông tin nghề nghiệp những người phỏng vấn 51

Bảng 4.4 : Số lượng thương lái trả lời về nhu cầu vốn trong 1 ngày và tình hình vay vốn theo dứa và thanh long 54

Bảng 4.5: Số thương lái trả lời về đáp ứng nhu cầu của vốn vay 56

Bảng 4.6: Số lượng thương lái trả lời về phương tiện dùng thu mua dứa và thanh long 58

Bảng 4.7: Số lượng thương lái trả lời về tình hình phương tiện dùng thu mua dứa và thanh long 58

Bảng 4.8: Số lượng thương lái trả lời về lao động, lao động gia đình, lao động thuê và giá thuê lao động 61

Bảng 4.9: Số lượng thương lái trả lời về số lượng, số ngày, địa bàn và địa điểm thu mua dứa và thanh long 64

Bảng 4.10: Số lượng thương lái trả lời về ứng vốn và phần trăm ứng vốn cho nông dân 67

Bảng 4.11: Số thương lái trả lời về tình hình thực hiện hợp đồng, nguyên nhân không thực hiện và cách xử lý đối với nông dân 69

Bảng 4.12 : Số thương lái trả lời về bảo quản và hình thức bảo quản sau thu mua 71

Bảng 4.13: Số thương lái trả lời về liên kết, hình thức, lợi ích, khó khăn của thương lái với hộ nông dân theo dứa và thanh long 76

Bảng 4.15: Số thương lái trả lời về Liên kết, hình thức liên kết, lợi ích, khó khăn khi liên kết giữa thương lái với doanh nghiệp 83

Bảng 4.16: Số thương lái trả lời tình hình ứng vốn và thực hiện hợp đồng của doanh nghiệp 85

Bảng 4.17: Số thương lái trả lời về tình hình tiêu thụ của thương lái 88 Bảng 4.18: Tổng thu, tổng chi và lợi nhuận kinh doanh của thương lái thanh long 93

Bảng 4.19: Tông thu, tổng chi và lợi nhuận kinh doanh của thương lái dứa

95

DANH MỤC ĐỒ THỊ

Đồ thị 3.1: Diện tích, diện tích thu hoạch, diện tích trồng mới của thanh long Bình Thuận qua các năm 31

Đồ thị 3.2: Sản lượng thanh long Bình Thuận qua các năm 32

Đồ thị 3.3: Năng suất thanh long Bình Thuận qua các năm 32

Đồ thị 3.4: Diện tích dứa Tiền Giang qua 3 năm 36

Đồ thị 3.5: Năng suất dứa Tiền Giang qua 3 năm 37

Đồ thị 4.1: Đáp ứng nhu cầu của vốn vay 57

Đồ thị 4.2: Tình hình thuê phương tiện của thương lái dứa 60

Đồ thị 4.3: Tình hình thuê phương tiện của thương lái thanh long 60

Đồ thị 4.4: Những lợi ích và khó khăn của thương lái khi LK 77

Đồ thị 4.5: Hiệu quả kinh tế của thương lái thanh long 96

DANH MỤC HỘP, SƠ ĐỒ

Hộp 1: Có trường lớp nào dạy……… 51

Hộp 2: Đầu mùa chúng tôi……… 68

Hộp 3: Chuyện ông Ba Đinh………… 78

Hộp 4: Thương lái chẳng ép giá nổi 79

Sơ đồ 4.1: Quy trình bảo quả sau thu hoạch của thanh long Bình Thuận

72

Sơ đồ 4.2: Thương lái và các mối quan hệ trực tiếp 75

I MỞ ĐẦU

1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam, đất nước có hơn 80% dân số sống bằng nghề nông, hàng hóa donông dân sản xuất ra đóng góp một phần đáng kể vào sự tăng trưởng ngoạn mục củakinh tế đất nước trong nhiều năm qua, thế nhưng, tại sao đời sống của nông dân vẫnbấp bênh, trúng mùa cũng chẳng được vui? Từ lâu, dư luận vẫn cho rằng, nông dânkhổ là do bao nhiêu lợi nhuận “rơi” vào túi thương lái, bị “ép giá” khi bán hàng hóa

do thiếu vốn để quay vòng sản xuất, thiếu kho tàng…Thậm chí, thương lái còn bịgán cho những tên gọi thiếu tôn trọng như bọn “con buôn”, “con phe”, “kẻ trục lợi”,

Nhìn nhận vai trò quan trọng của thương lái năm vừa qua, tại nhiều hội nghị vềtiêu thụ hàng hóa, vận động tiêu dùng trong nước, xuất khẩu, thương lái đã đượcnhắc đến một cách trân trọng Chính lãnh đạo các bộ, chính quyền cơ sở, ngành địaphương cũng lên tiếng đề nghị đừng lên án, chỉ trích thương lái, mà hãy nhìn nhậnvai trò của họ, khuyến khích họ tính toán lợi nhuận hợp lý để chia sẽ lợi nhuận chonông dân Song bù lại họ cần được hưởng những cơ chế thuận lợi để phát huy sựlinh hoạt trong thu mua, lưu thông hàng hóa

Tiền Giang thuộc đồng bằng sông Cửu Long Đây là trọng điểm sản xuấtnông nghiệp của cả nước, đặc biệt là sản xuất các nông sản hàng hóa có giá trị nhưlúa - gạo, trái cây, thịt heo, gà, vịt không những đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong

cả nước mà còn là hàng hoá xuất khẩu quan trọng Nhờ tích lũy kinh nghiệm và ứngdụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới vào sản xuất nên nông nghiệp Tiền Giang

đã hình thành các vùng chuyên canh cây ăn trái đạt năng suất và chất lượng cao

Trong đó có vùng chuyên canh dứa Nhờ cây dứa mà rất nhiều hộ gia đình tuy mớivào khai hoang lập nghiệp, nhưng đã tạo dựng nên cơ nghiệp vững vàng, căn cơ,cuộc sống khá giả hẳn lên Tạo được cuộc sống đó không ít những người dân trồngdứa ở nơi đây thầm cảm ơn thướng lái những con người “gần gủi” với họ trong cảquá trình sản xuất và tiêu thụ

Khác với Tiền Giang với một địa hình tương đối bằng phẳng, ít nơi cao, cónhiều con sông chảy qua tạo nên vùng bình nguyên và vùng đất phù sa bằng phẳng

đã tạo điều kiện thuận lợi cho Bình Thuận phát triển nhiều loại cây trồng cây trồng,trong dó cấy thanh long là nổi tiếng Từ 2005 diện tích thanh long trồng mới và sảnlượng thu hoạch tăng nhanh Và thương hiệu thanh long Bình Thuận được biết đếnkhông chỉ trong mà còn ngoài nước Có được điều đó không thể không nhắc tới cácthương lái nơi đây

Với sự quan tâm của lãnh đạo các bộ ngành cơ sở và nhiều địa phương trong cảnước và nhìn nhận vai trò quan trọng của thương lái trong thu mua và lưu thông dứa

và thanh long Chính quyền ngành cơ sở và địa phương của hai tỉnh Tiền Giang vàBình Thuận đã có nhiều sự quan tâm đến tầng lớp thương lái nhưng để bộ phận nàyhoạt động theo khuôn khổ quản lý của nhà nước và phát huy mặt tích cực của họ thìvẫn đang còn nhiều việc phải làm Những câu hỏi đặt ra cho các lãnh đạo của haitỉnh cũng như các nhà nghiên cứu hiện nay là: a)Cơ sở lý thuyết nào để phát triểnkinh doanh của thương lái; b)Thực trạng kinh doanh của thương lái dứa và thanhlong ở Tiền Giang và Bình Thuận như thế nào; c) Giải pháp nào để phát triển kinhdoanh của thương lái ở hai tỉnh

Xuất phát từ những vấn đề nêu trên và được sự đồng ý của bộ nghành cơ sở và

địa phương của hai tỉnh chúng tôi nghiên cứu đề tài: “ Nghiên cứu thực trạng kinh doanh của thương lái dứa và thanh long, trường hợp nghiên cứu ở hai tỉnh Tiền Giang và Bình Thuận”.

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

1.2.1 Mục tiêu chung

Trên cơ sở phân tích thực trạng kinh doanh của thương lái dứa và thanh longcủa hai tỉnh Tiền Giang và Bình Thuận trong thời gian qua từ đó đó đề xuất nhữnggiải pháp nhằm phát triển kinh doanh của thương lái.

1.2.2 Mục tiêu cụ thể

- Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về thương lái

- Đánh giá thực trạng kinh doanh của thương lái dứa và thanh long ở hai tỉnhTiền Giang và Bình Thuận

- Đề xuất những giải pháp nhằm phát triển kinh doanh của thương lái dứa vàthanh long của hai tỉnh

1.3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu các vấn đề liên quan đến thực trạng kinh doanhcủa thương lái dứa và thanh long ở hai tỉnh Tiền Giang và Bình Thuận Đối tượngnghiên cứu chính của đề tài là các thương lái thu mua và lưu thông dứa và thanhlong ở hai tỉnh Tiền Giang và Bình Thuận

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu

a, Về nội dung

Đề tài góp phần làm rõ các vấn đề cơ sở lý luận, thực tiễn về thương lái

Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng kinh doanh của thướng lái dứa vàthanh long ở hai tỉnh Tiền Giang và Bình Thuận về đặc điểm chung của các thươnglái, tình hình thu mua, liên kết, tiêu thụ Và từ đó đề tài chỉ ra các vấn đề đặt ra đốivới kinh doanh của thương lái dứa và thanh long

Đề tài nghiên cứu thực trạng kinh doanh của thương lái được thực hiện ở cácthương lái trong tỉnh Bình Thuận và Tiền Giang và các thương lái chỉ kinh doanhthanh long và dứa

b, Về thời gian

Các số liệu sử dụng trong đề tài gồm hai loại:

Các số liệu đã công bố về sản lượng, diện tích dứa và thanh long và các vấn

đề về đặc điểm điểm địa bàn nghiên cứu được thu thập từ năm 2005 -2011 Đây làcác số liệu phục vụ cho phần II và phần III của đề tài

Các số liệu mới về thực trạng kinh doanh dứa và thanh long được thu thậptrong quá trình đi thực tế được tác giả và đoàn nghiên cứu thực hiện từ 1/ 2011 đếntháng 5/2011 Đây là các số liệu phục vụ cho phần quan trọng nhất của đề tài (phầnIV)

c, Về không gian

Đề tài chủ yếu tập trung nghiên cứu các thương lái ở hai tỉnh Tiền Giang vàBình Thuận Các thương lái dứa nghiên cứu ở Tiền Giang và chủ yếu là các thươnglái mua dứa ở huyện Tân Phước nơi trồng dứa nhiều nhất ở đồng bằng sông Cử long

và các thương lái thanh long nghiên cứu ở Bình Thuận, chủ yếu là ở Hàm ThuậnNam và Hàm Thuận Bắc nơi có diện tích thanh long lớn nhất, nhì của tỉnh

1.4 Câu hỏi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu các câu hỏi nghiên cứu sau:

- Cơ sở lý thuyết nào đề phát triển kinh doanh của thương lái trong nông sảnnói chung, dứa và thanh long nói riêng ?

- Thực trạng kinh doanh của thương lái dứa và thương lái thanh long ở haitỉnh Tiền Giang và Bình thuận ra sao?

- Những yếu tố nào ảnh hưởng đến hoạt động hoạt động kinh doanh củathương lái dứa và thanh long ở hai tỉnh này?

- Giải pháp phát triển kinh doanh của thương lái ở hai tỉnh?

II MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KINH DOANH

CỦA THƯƠNG LÁI DỨA VÀ THANH LONG2.1 Một số vấn đề về lý luận

2.1.1 Một số khái niệm

 Khái niệm về thương lái

Cắc cớ lần giở Từ điển Việt Nam, Từ điển Bách khoa tiếng Việt, không hề thấy

từ “thương lái”, trong từ điển nguồn mở Wikipedia cũng không thấy Vậy nên mớihỏi rằng “Thương lái, ông là ai?”

Ngày xưa, theo cách sắp xếp bốn nghề chính trong xã hội (sĩ, nông, công,thương) của Trung Hoa, thì thương nghiệp đứng hạng… bét Dân gian nước ta thìthực tế hơn, dù vẫn coi trọng kẻ sĩ, nhưng cũng đúc kết “hết gạo chạy rông, nhấtnông nhì sĩ”, chứng tỏ phải “có thực mới vực được đạo”

Trong thời kỳ bao cấp, quốc sách cải tạo công thương nghiệp đã triệt tiêu toàn

bộ con buôn, thương lái tư nhân (tư thương), chỉ có thương lái quốc doanh là đượchoạt động một mình một chợ Các công ty thương nghiệp, cửa hàng nhà nước mọc

ra như nấm sau mưa ở khắp nước, từ trung ương đến địa phương, từ đô thị đến nôngthôn, của đủ mọi ban ngành đoàn thể, phục vụ cho mọi thành phần, tuổi tác, nhưngchẳng ai dám gọi họ là thương lái, vì họ là… quan phụ trách thương nghiệp, muốnmua thì mua, muốn bán thì bán, không muốn thì… thôi

Sự hoành hành, tự tung tự tác của các quan này có lẽ không cần kể lại, mà cầnxếp lại, coi như một ký ức và là một trang “đọc không vui” trong lịch sử thươngnghiệp Việt Nam

Ở đời, cái gì đúng, phù hợp thì tồn tại lâu dài (thuận thiên dã tồn) Trong nềnkinh tế thị trường, dù là sơ khai, có cầu tất có cung Tại đồng bằng sông Cửu Long,

từ lâu đã hình thành, tồn tại và phát triển các chành, vựa, lái, hàng xáo, hoạt độngkinh doanh mọi sản phẩm nông lâm ngư nghiệp và công nghiệp - tiểu thủ côngnghiệp Đó chính là thương lái!

Trong hoạt động buôn bán hàng hóa nông sản ở Việt Nam thì hoạt động thu gomhàng hóa đóng vai trò rất quan trọng Hoạt động này có vai trò kết nối người sản

xuất, nông dân với thị trường Tham gia trong hoạt động thu gom hàng hóa nôngsản có nhiều chủ thể kinh doanh khác nhau, nhưng quan trọng nhất là thương lái.Thương lái là một thuật ngữ xuất phát từ từ "lái" "Lái" có nghĩa là người buônbán một hàng hóa nhất định ví dụ như lái trâu Liên quan đến thuật ngữ "lái", chúng

ta có nhiều thuật ngữ khác nhau như "lái buôn" để chỉ hoạt động của những ngườimua hàng hóa nơi này đến nơi khác bán lại hoặc "lái vườn" để chỉ những ngườibuôn bán trái cây Thương lái là một thuật ngữ được sử dụng trong những năm gầnđây khi nước ta chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hoá sang nền kinh tế thị trường vàvai trò của người mua gom hàng hóa ngày càng được khẳng định Trước đây lựclượng mua gom hàng hóa từ nông dân, chúng ta thường gọi là "tư thương" hoặc

"tiểu thương" Thuật ngữ này có hàm ý tiêu cực để chỉ những người buôn bán nhỏ,làm trung gian môi giới giữa nông dân và thị trường Họ bị xem là những người sửdụng nhiều thủ đoạn gian dối để mua rẻ bán đắt, chuyên ép giá nông dân và lũngđoạn thị trường

Trong thực tế, những người mua gom hàng hóa có quy mô rất khác nhau từ nhỏđến lớn Có người chỉ mua gom hàng hóa trong phạm vi làng xã của mình, nhưngcũng có người mua gom hàng hóa cả vùng Nước ta là nước nông nghiệp dựa trênlúa nước là chính, nên xuất hiện một thuật ngữ chỉ liên quan đến buôn bán lúa gạo,

đó là "hàng xáo" "Hàng xáo" là người mua lúa của nông dân về giã hoặc xay xát đểbán lại Thuật ngữ "hàng xáo" xuất hiện từ lâu trong nên kinh tế nước ta Tuy nhiêntrong giai đoạn nền kinh tế nước ta là nền kinh tế kế hoạch hóa thì lực lượng nàycũng bị đánh đồng với "tư thương"

Như vậy, thương lái là những người hoạt động thương mại trong lĩnh vực thu mua và tiêu thụ hàng hóa nông sản Họ là người thu gom hàng hóa từ nông dân, nhà sản xuất và bán lại cho nhà bán buôn hoặc nhà chế biến với tư cách là nhà bán buôn Thương lái là người trung gian kết nối thị trường nông sản từ người sản xuất đến nhà bán buôn hoặc nhà chế biến

 Khái niệm liên kết

Có rất nhiều quan niệm khác nhau về liên kết Sau đây là một số các quanđiểm về liên kết

Theo từ điển thuật ngữ kinh tế học của viện nghiên cứu và phổ biến tri thức

bách khoa thì “Liên kết kinh tế là hình thức hợp tác phối hợp hoạt động do các đơn

vị kinh tế tự nguyện tiến hành nhằm thúc đẩy sản xuất kinh doanh phát triển theo hướng có lợi nhất trong khuôn khổ pháp luật của nhà nước Mục tiêu của liên kết kinh tế là tạo ra sự ổn định của các hoạt động kinh tế thông qua các quy chế hoạt động để tiến hành phân công sản xuất, khai thác tốt các tiềm năng của các đơn vị tham gia liên kết để tạo ra thị trường chung, bảo vệ lợi ích cho nhau”.1

David W.Pearce (1999) trong từ điển Kinh tế học hiện đại cho rằng “Liên kết kinh tế chỉ là tình huống khi mà các khu vực khác nhau của một nên kinh tế thường là khu vực công nghiệp và nông nghiệp hoạt động phối hợp với nhau một cách có hiệu quả và phụ thuộc lẫn nhau, là một yếu tố của quá trình phất triển Điều kiện này thường đi kèm với sự tăng trưởng bền vững” 2

Nói một cách tổng quát thì: Liên kết kinh tế được hiểu là các hình thức phốihợp hoạt động do các đơn vị kinh tế tiến hành để cùng nhau bàn bạc và đề ra cácchủ trương, biện pháp có liên quan đến công việc sản xuất kinh doanh của mìnhnhằm thúc đẩy sản xuất theo hướng có lợi nhất Hình thức liên kết kinh tế là mộthoặc một tập hợp những hình thức, những phương thức, những kiểu của liên kếtkinh tế giữa các chủ thể kinh tế Hình thức liên kết kinh tế giữa doanh nghiệp chếbiến với nông dân là hình thức liên kết kinh tế giữa một bên là doanh nghiệp côngnghiệp chế biến nông sản với nông dân là những người sản xuất và cung ứng nôngsản nguyên liệu để sản xuất ra sản phẩm phục vụ nhu cầu xã hội

* Mục đích của liên kết

Liên kết kinh tế nhằm tạo mối quan hệ kinh tế ổn định thông qua các hợp đồngkinh tế hoặc các quy chế hoạt động của từng tổ chức liên kết để tiến hành phân côngsản xuất chuyên môn hóa và hiệp tác hóa, nhằm khai thác tốt hơn tiềm năng củatừng đơn vị tham gia liên kết, góp phần nâng cao sản lượng, chất lượng sản phẩm,nâng cao hiệu quả kinh tế, nâng cao thu nhập của các bên liên kết, tăng thu ngânsách Nhà nước

1 Viện nghiên cứu và phổ biến tri thức bách khoa (2001), Từ điển thuật ngữ kinh tế học”, NXB từ điển Bách khoa Hà Nội.

Liên kết kinh tế là nhằm đạt tới lợi nhuận tối đa và ổn định, là nhằm tăngcường sức cạnh tranh trên thị trường, ngày càng mở rộng phạm vi Lợi ích kinh tế làsợi dây, là chất nhựa làm gắn bó các doanh nghiệp, các chủ thể liên kết lại với nhau.Cạnh tranh là nhân tố khách quan thúc đẩy các chủ thể "tự nguyện bắt buộc" liênkết lại với nhau trên cơ sở đảm bảo lợi ích sống còn trên thị trường Để đạt tới lợinhuận tối đa và ổn định giữa các thành viên, hoạt động liên kết kinh tế là nhằm pháttriển, tìm kiếm khai thác ngày càng nhiều nguồn nguyên liệu cho sản xuất, đa dạnghoá mặt hàng, tăng nhanh khối lượng và chất lượng sản phẩm, rút ngắn và đẩynhanh quá trình lưu thông, tiêu thụ sản phẩm, mở rộng phát triển thị trường, tức lànâng cao năng suất lao động, tồn tại, phát triển và mang lại hiệu quả kinh tế ngàycàng cao.

Liên kết để cùng nhau tạo thị trường chung, phân định hạn mức sản lượngđơn vị cho từng thành viên, giá cả từng loại sản phẩm để bảo vệ lợi ích kinh tế củanhau, tạo cho nhau có khoản lợi nhuận cao nhất

Liên kết kinh tế giúp đỡ nhau về kinh nghiệm sản xuất, kinh doanh và quản

lý, giúp đỡ nhau về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ kỹ thuật và cán bộ quản lý, côngnhân kỹ thuật, cũng như thực hiện cho nhau các công việc cung ứng vật tư, tiêu thụsản phẩm, dịch vụ vận chuyển, thông tin, xử lý thông tin Các hoạt động này đượcghi thành hợp đồng kinh tế

* Liên kết trong sản xuất và tiêu thụ dứa và thanh long ở Tiền Giang và Bình Thuận.

Là sự hợp tác giữa hai hay nhiều đối tác (Nhà nước- Doanh nghiệp – thươnglái- nông dân) trong sản xuất và tiêu thụ dứa và thanh long thông qua sự thỏa thuậnmiêng hoặc kí kết hợp đồng kinh tế

Mục đích của liên kết trong sản xuất và tiêu thụ là bên bán mong muốn bánđược hàng hóa, với giá cả chấp nhận được và bên mua mong muốn được hàng tố,

số lượng lớn, giá hợp lý để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng cuối cùng hoặc đảm bảo choquá trình kinh doanh tiếp theo

Ở đây Tiền Giang và Bình Thuận liên kết chủ yếu thông qua trung gian, đó làthương lái Nông dân liên kết thương lái, thương lái liên kết doanh nghiệp, Doanh

nghiệp liên kết nhà nước Tạo ra sự liên kết khép kín Thương lái là mắt xích quantrong trong ”dây chuyền” liện kết đó Tất cả nhằm mục đích lợi ích tối đa cho cácbên.

 Khái niệm kinh doanh

Hiện có nhiều cách hiểu khác nhau về kinh doanh sau đây là một vài địnhnghĩa:

Kinh doanh là việc thực hiện một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quátrình đầu tư từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc thực hiện dịch vụ trên thị trườngnhằm mục đích sinh lời.3

Kinh doanh là một hoạt động kinh tế nhằm mục tiêu sinh lời của chủ thể kinhdoanh trên thị trường (Trích từ giáo trình lý thuyết quản trị kinh doanh)

Khi tiến hành bất cứ hoạt động kinh doanh nào thì đều phải sử dụng tập hợpcác phương tiện, con người, nguồn vốn… và đưa các nguồn lực này vào hoạt động

để sinh lời Nhưng chúng đều có đặc điểm chung là gắn liền với sự vận động củanguồn vốn, một chủ thể kinh doanh không chỉ có cần vốn mà cần cả những cáchthức làm cho đồng vốn của mình quay vòng không ngừng, để đến cuối chu kỳ kinhdoanh số vốn lại tăng thêm Mặt khác chủ thể kinh doanh phải có được doanh thu để

bù đắp chi phí và có lợi nhuận

Kinh doanh nông sản là một trong số hàng nghìn hình thức kinh doanh, nó cóđặc điểm chung giống như trên nhưng có những đặc điểm riêng đó là:

+Tính thời vụ: vì chăn nuôi, trồng trọt có tính thời vụ nên cần phải biết quyluật sản xuất các mặt hàng nông sản để làm tốt công tác chuẩn bị trước mùa thuhoạch, đến kỳ thu hoạch phải tập trung nhanh nguồn lao động để triển khai công tácthu mua và chế biến sản phẩm từ các ngành này

+ Tính phân tán: hàng nông sản phân tán ở các vùng nông thôn và trong tayhàng triệu nông dân, sức tiêu thụ thì tập trung ở thành phố và khu công nghiệp tậptrung Vì vậy phải bố trí địa điểm thu mua, phương thức thu mua, chế biến và vậnchuyển đều phải phù hợp với đặc điểm nói trên

3 Vũ Văn Tuấn (2008), “ Pháp luật đại cương”, Nhà xuất bản Hồng Đức, Hà Nội

+ Tính khu vực: tuỳ theo địa hình của từng nơi mà có vùng thì thích hợp vớitrồng trọt cây nông nghiệp, nơi thì cây công nghiệp, nơi thì với nghề chăn nuôi, vìthế có những cơ sở sản xuất sản phẩm hàng nông sản rất khác nhau với tỷ lệ hànghoá khá cao.

+ Tính không ổn định: Sản xuất hàng nông sản không ổn định, sản lượnghàng nông nghiệp có thể lên xuống thất thường, vùng này được mùa vùng khác mấtmùa…

Hàng nông sản rất phong phú, nơi sản xuất và tiêu thụ rải rác khắp nơi, quan

hệ cung cầu rất phức tạp, vì vậy ngành kinh doanh hàng nông sản phải nắm vữngquy luật luân chuyển của chúng: nắm chắc khu vực sản xuất, nắm được hướng vàkhu vực tiêu thụ hàng nông sản truyền thống, nắm chắc đặc điểm, chất lượng vàthời vụ hàng hoá nông sản Chủ thể kinh doanh có thể là một công ty thương mạichỉ làm cầu nối giữa sản xuất với tiêu dùng hoặc là một nhà sản xuất, chế biến.Những sản phẩm sản xuất ra ngoài việc cần giấy phép đăng ký kinh doanh ra cònphải có giấy chứng nhận đạt chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm do bộ y tế cấp

 Kinh doanh của thương lái dứa và thanh long ở Tiền Giang và Bình Thuận

Là hình thức các thương lái dứa và thanh long tập trung các phương tiện, conngười và nguồn vốn thu mua dứa và thanh long và bán lại cho các doanh nghiệp, đại

lý, thướng lái khác và chợ nhằm mục đích sinh lời

Dứa và thanh long ở Tiền Giang và Bình Thuận là nơi trồng tập trung, có thểcho quả ra trái vụ nhờ dùng thuốc và chong đèn nên thương lái có thể thu muaquanh năm Mặt khác thương lái ở đây chủ yếu là nông dân sản xuất nên họ biết đặcđiểm rõ của cây dứa và thanh long, chất lượng, số lượng với giá cả theo thị trường

để tạo ra lợi nhuận tôt nhất cho mình và những người nông dân

Thương lái có thuận tiện là họ có thể mua trực tiếp tại vườn nông dân, học cóthể đầu tư vốn và vật tư cho nông dân đến thu hoạch thu lại không tính lãi Vì vậy

họ rất có chưc tín với nông dân, có thể mua chụi khi không đủ vốn để thu mua

2.1.2 Vai trò của thương lái

Từ xa xưa, khi nền kinh tế bao cấp mặc dù thương lái không được thừa nhậnnhưng chính họ mới là mắt xích quan trọng trong hệ thống lưu thông phân phối

hàng hóa nông sản Việt Nam Thương lái là cầu nối giữa nông dân và doanh nghiệp.Ngày nay, trong nền kinh tế thị trường, vai trò của thương lái không mất đi mà đượcnâng lên ở mức cao hơn.

Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, có rất nhiều phương thức kinh doanhnhưng các hình thức kinh doanh nhỏ lẽ vẫn là hình thức kinh doanh chủ yếu củanông sản Việt Nam Do đó rất cần thương lái

Đã đến lúc xã hội nhìn nhần họ có vai trò không thể thiếu trong lưu thôngphân phối sản phẩm Vai trò đó thể hiện những điểm sau:

 Thương lái: “Cánh tay nối dài” của doanh nghiệp

Mua của những người cần bán, bán lại cho những người cần mua đó là nghềnghiệp là chén cơm, manh áo, là niềm vui và cũng là nỗi buồn của những người trótmang nghiệp lái Không được đào tạo trường lớp và đầu tư vốn liếng và cũng khôngđược đứng trong một tổ chức, hội đoàn nào Thế nhưng, ở đâu có sản phẩm củangười nông dân thì ở đó có thương lái

Nói đến thương lái, dân “ngoại đạo” (nhất là giai đoạn nền kinh tế bao cấp,

“ngăn sông cấp chợ”) nghĩ ngay đến kiểu làm ăn chụp giật luôn nắm đằng cáng,mua đi bán lại ăn vài ba phân, “sống chết mặc bay, tiền thầy bỏ túi” Hoặc nhữngcâu cửa miệng không mấy thiện cảm: Tư thương ép giá, đầu cơ, găm hàng, Thếnhưng, nếu không có thương lái thì nông dân không biết phải bán hàng cho ai, bởidoanh nghiệp thì ở tận đâu đâu

Nếu không có của thương lái, nông sản của nông dân rất khó đến với doanhnghiệp do đội ngũ này khá nhanh nhạy, nắm bắt nhu cầu của cả 2 phía Thương lái

có thể luồn lách khắp các vùng sâu, vùng xa, họ không quản nắng hay mưa, đêmhay ngày đến từng nhà để thu mua nông sản, trong khi đó điều này doanh nghiệpkhông thể làm được

Mặt khác thương lái tự bỏ vốn ra nên có trách nhiệm với sản phẩm của mình.Còn khi doanh nghiệp cử người mua hàng hóa, thì tinh thần trách nhiệm không cao

do họ không tự bỏ vốn, nước mắt ra Mặt khác khi mua của thương lái doanh nghiệp

đỡ phần chi phí khi thuê người, thủ tục đỡ rườm rà Vì khi mua hàng trực tiếp doanh

nghiệp kí hợp đồng, chỉ riêng thời gian kí hợp đồng đã hết, còn thời gian đâu màmua hàng Mà khi mua hàng trực tiếp doanh nghiệp lại phải có kho chứa

Không những thế thương lái là những người có kinh nghiệm mua hàng, họxuất phát từ nông dân nên biết sản phẩm thế nào, chất lượng ra sao Còn nếu doanhnghiệp dùng người của mình thì không có được điều đó

Vậy thương lái là “ cánh tay nối dài của doanh nghiệp”

 Thương lái: “Người bạn của nhà nông”

Từ “ thương lái” được sử dụng phổ biến ở miền Nam, trong khi đó miền Bắcgọi những người này là “dân buôn” chứng tỏ sự miệt thị, cái nhìn tiêu cực về bộphận làm lưu thông hàng hóa từ trước đến nay ở nước ta

Thực tế đã chứng minh thì vai trò thương lái ban đầu không lớn Nhất là ởmiền Bắc thời xưa, khi sản xuất nông nghiệp chỉ manh mún, nhỏ lẽ Miền Nam, dođặc điểm kinh tế, địa lý Vai trò thương lái ở đây nổi trội hơn và quan trọng trongviệc đáp ứng nhu cầu tiêu thụ hàng hóa của nông dân

Không thể phủ nhận chính thương lái là người trực tiếp tiêu thụ phần lớn sảnphẩm của nông dân cho dù sản phẩm đó tốt hay xấu Sản phẩm của nông dân bánđược mau lẹ mà khỏi phải qua thủ tục phiền hà cũng chính là nhờ họ

Có một thực tế tôi được chứng kiến nhiều người mang hàng bán cho chủ vựanhưng lại rất trật tự, người trước, người sau gần như đã trở thành nếp, còn chủ vựa,mặc dù đang rất bận rộn nhưng vẫn không quên mời khách ngồi, mời khách ly càphê hay ly nước lọc

Điều này khiến tôi nghĩ, thương lái hay chủ vựa có học qua trường lớp giaotiếp, ứng xử nào đâu mà vẫn có được cái văn minh, lịch sự như thế.Chính vì thế màgiữa thương lái và nông dân đã có mối liên kết, gắn bó khăng khít lâu đời, dù chẳng

Cuối cùng chỉ còn lại thương lái và chủ vựa tiếp tục đồng hành cùng nôngdân chia ngọt sẻ bùi và hứng chịu rủi ro.

 Thương lái có vai trò quan trọng trong liên kết ”4 nhà”

Đa số thương lái đều có xuất xứ từ nông dân nhưng họ lại có kinh nghiệmtrong lĩnh vực buôn bán nhỏ như biết đánh giá chất lượng sản phẩm tốt hay xấu;biết cách giao dịch với nông dân trên từng sản phẩm, cánh đồng; nhà máy nào làm

ăn đàng hoàng, lại nhanh nhạy trước thị trường… Các doanh nghiệp cũng không cóđiều kiện đến từng hộ nông dân để thu gom sản phẩm Do vậy nếu không có thươnglái thì sản phẩm của nông dân không thể đến với doanh nghiệp

Mặt khác thương lái nắm bắt thông tin nhanh có những phát kiến khoa học

về sản xuất nào mới, những chủ trương chính sách của nhà nước, thì thương lái làngười đầu tiên báo tin cho người dân, nếu không có thương lái làm sao những thôngtin đó vào tận vùng sâu, vùng xa, nơi đời sống dân trí còn thấp, đời sống vật chấtgặp nhiều khó khăn

Tóm lại: Thương lái như “cây đòn gánh”, một đầu là “gánh” với nông dân, đầu kia là “gánh” với công ty mà nếu không qua vai họ thì nông sản không thành hàng hóa.

2.1.3 Phân biệt thương lái và thương nhân

Hiểu thương lái như thế nào và họ là ai, khác gì với thương nhân?

Bên ngoài, người ta thường thấy thương lái ăn vận đơn giản: nữ thì áo bà ba,

đồ bộ, đội nón lá hay nón vải rộng vành, bao tay, che mặt cho đỡ nắng, nam thì áo

sơ mi bỏ ngoài quần hay áo thun với quần sọc gọn gàng; còn thương nhân thường

ăn diện bảnh bao, xách túi đắt tiền, nữ đeo trang sức, nam thắt cà vạt…

Đó là bên ngoài đã khác hẳn như vậy nhưng bên trong thì còn khác biệt hơnnữa:

Thương lái ra đời cùng với sản xuất hàng hóa nhỏ, giản đơn, với phươngthức hàng đổi hàng Cùng với sự phát triển của sản xuất hàng hóa, hình thức hoạtđộng của thương lái cũng có sự biến đổi theo: “Các lái” là những người mua bánnhỏ; thương buôn, thương nhân, tư thương là những người mua bán lớn hơn (láilớn), nhiều ngành hàng hơn, nhưng chủ yếu là nông sản

Như vậy, từ thương lái đến tư thương – thương nhân là quá trình từ sản xuấthàng hóa nhỏ đến sản xuất hàng hóa lớn, đa ngành hơn, có lịch sử lâu đời, nhưng sốphận của “các lái” không đổi, vẫn là gạch nối từ sản xuất đến tiêu dùng; từ ruộngđồng đến thành thị; từ nông nghiệp đến công nghiệp; từ nhỏ, tản mạn đến tập trung,quy mô lớn.

Thương lái mua nguyên liệu, còn người bán hàng tinh chế thì gọi là thươngnhân Thương lái tính toán nhanh, giao dịch đơn giản, còn thương nhân biết áp dụngcông nghệ thông tin tiên tiến trong giao dịch

Thương lái có tinh thần tự lực, mua bán bằng vốn tự có, một số trong họchính là nhà đầu tư, nhưng chưa được nhìn nhận vai trò nhà đầu tư (mua ghe, muamáy móc, thuê nhân công) Thương lái tự nghĩ cách quản lý; thương nhân biết tranhthủ chuyên gia cùng suy nghĩ Thương lái tự tìm đối tác liên kết; còn thương nhândựa vào cơ chế để xác lập đối tác

Thương lái tự chịu rủi ro; còn thương nhân khi rủi ro có thể kêu nhà nướcgiúp Quan hệ xã hội cấp cơ sở của thương lái thì thân thiện vì đó là nền tảng làm ănsinh sống của họ; thương nhân chú ý quan hệ ở cấp cao hơn Thương lái kinh doanhbằng kinh nghiệm; thương nhân vận dụng bằng tri thức và cao kiến Mong đợi củathương lái là trở thành doanh nhân, nhưng thương nhân thì không muốn ai gọi mình

là lái buôn

Vai trò lớn nhất của thương lái là cầu nối giữa người sản xuất và doanhnghiệp Thương nhân mua hàng của thương lái, họ hội nhập nhanh nên muốn ngườicung cấp hàng cho mình phải chọn hàng đạt chuẩn, có khi là chuẩn toàn cầu Mâuthuẫn xảy ra khi yếu tố về kỹ thuật không đạt thì thương lái bị đánh giá thấp

Thương lái rất ngại chia sẻ vì từ trước giờ họ mặc cảm bị coi rẻ Muốn hiểuđời sống thương lái từng ngành hàng, tìm ra những thương lái hay, giỏi rất khó, nhờcác cơ quan nông nghiệp, thương mại địa phương giới thiệu thì họ không nắm được

gì, những người viết phải đi hỏi nông dân, hỏi giới kinh doanh trong ngành hàng

Sự so sánh chỉ là tương đối nhưng cũng đủ để hình dung chân dung thươnglái Đã có những thương lái lập doanh nghiệp nhưng công việc mang tính lái buôncủa họ vẫn còn, diện mạo bề ngoài của họ đã thay đổi cho phù hợp với những cuộc

giao tiếp với giới doanh nhân, nhưng bản chất linh hoạt thị trường, gần gũi ngườisản xuất trong họ vẫn không thay đổi.

Từ sự so sánh trên chúng ta cũng nhìn nhận nổi khổ của thương lái sự vất vãcủa họ, vậy bài toán đặt ra là Đảng, Nhà nước ta làm sao có chính sách phù hợp vớithương lái

2.1.4 Đặc điểm kinh doanh của lái dứa và thanh long

 Tính thời vụ

Ở miền Nam nói chung và ở Tiêng Giang nói riêng , dứa có thể ra hoa quanhnăm, song thường vụ mùa tập trung vào tháng 4-5 và thu hoạch tháng 8-9 và xử lýtrái vụ tháng 9-10 và thu hoạch 3-4 Còn thanh long Bình Thuận nói riêng và miềnnam nói chung thì vụ mùa 4 tháng 10, rộ nhất tháng 5 đến tháng 8 Và Xử lý cuốitháng 9 đến đầu tháng 2 Vì vậy nhờ dùng thuốc đối với dứa và chong đèn đối vớithanh long thì hai quả này có thể cho trái quanh năm Vì vậy thương lái ở đấy có thểthu mua tất cả tất cả các ngày trong năm Nhưng cũng như bao người kinh doanhnông sản khác, thương lái dứa và thanh long đều phải tính yếu tố thời vụ Thời vụthì lượng quả thu mua nhiều vì vậy phải chuẩn bị tốt phương tiện, nhân công thumua và vận chuyển Không những vậy phải tìm được thị trường tiêu thụ sản phẩm

 Tính phân tán

Đo đặc điểm ở Tiền Giang là vùng đồng tháp mười, chủ yếu là sông, rạch,dứa ở đây chủ yếu trồng vùng đất trũng nên vấn đề thu mua thương lái ở đây có sựkhác biệt Thương lái thu mua trực tiếp của nông dân tại ruộng, nhưng công hái làcủa nhà vườn, khi thu hoạch xong dùng ghe chở dứa lại tập trung đầu bờ thương láithu mua, có lúc nếu nông dân không thu hoạch thì thương lái cho người thu hoạch.Thương lái ở đây vận chuyển chủ yếu bằng nghe, thuyền và có cả ôtô tải

Còn ở Bình Thuận do đây là “miền đất của thanh long” nên thanh long hầunhư trồng toàn tinh, nhờ áp dụng chông đèn nên có thể thu hoach quanh năm Chonên thương lái ở đây thu mua quanh năm, mua ngay tại vườn của nông dân, họ tựthu hoạch tại vườn và có ô tô vào tận nơi để chở sản phẩm Và bán cho các doanhnghiệp trên địa bàn tỉnh

 Tính không ổn định

Sản xuất dứa và thanh long cũng như bao nông sản khác còn phụ thuộc vàothời tiết hay người dân hay gọi “ý trời” lúc được mùa lúc, mất mùa nên việc thumua thương lái có ảnh hưởng lớn, lúc mua không hết hàng, lúc thị “chạy” khắp nơi

để mua hàng

2.1.5 Nội dung kinh doanh của thương lái dứa và thanh long

2.1.5.1 Đặc điểm các thương lái

Đặc điểm các thương lái ảnh hưởng trực tiếp đến kinh doanh của thương lái,các thương lái nam thì khác nữ, thương lái tuổi khác nhau thì kinh nghiêm kinhdoanh khác nhau, các thương lái có trình độ hay không ảnh hưởng mạnh đến kinhdoanh, các thương lái liên kết kinh doanh khác với thương lái không kiên kết, cácthương lái có nhiều vốn, có phương tiện, nhiều lao động khác với các thương láikhác

2.1.5.2 Thu mua nguyên liệu

Thu mua nguyên liệu là một trong những khâu quan trọng của dứa, thanhlong, thu mua nhiều, chất lượng tốt là điều kiện cạnh tranh với đối thủ khác Việcthu mua nguyên liệu ở nước ta gặp không ít khó khăn khi phương thức canh tác cònmanh mún, nhỏ lẽ, giao thông không thuận tiện, phương tiện vận chuyển còn hạnchế

Nếu quá trình thu mua không kịp thời thì người nông dân không biết bán sảnphẩm cho ai, trong khi đó doanh nghiệp không có nguyên liệu để chế biến và xuấtkhẩu

Để viêc thu mua nguyên liệu đạt hiệu quả cao nhất, thì trước tiên nhà nước,địa phương phải quy hoạch vùng nguyên liệu, tập trung nguyên liệu ở một nơitrồng, cải thiện lại giao thông Không những chính sách tôt nhất về vốn, bảo hộ tốtnhất để có thể đủ để thu mua hiệu quả

2.1.5.3 Hình thức liên kết

Trong quá trình sản xuất và tiêu thụ liên kết đóng vai trò quan trọng đặc biệt

đề cao liên kết “ 4 nhà” Hình thức liên kết đống vai trò hết sức quan trọng nó làmcho người mua và người bán gặp gỡ với nhau, tạo ra nhiều thuận lợi trong quá trinhthu mua và lưu thông sản phẩm

Liên kết mang lại nhiều lợi ích bên bán có thể bán hàng ổn định, được hỗ trỡvốn đễ kinh doanh, còn bên mua mua hàng số lượng lớn, chất lượng đảm bảo.

Muốn liên kết có hiệu quả các cơ quan chức năng cần làmsáng tỏ những vấn đề như: Mục đích, nguyên tắc, hình thức liênkết; vai trò, chức năng, nhiệm vụ của các bên trong liên kết đó;khẩn trương thực hiện các mô hình điểm về liên kết “4 nhà”

2.1.5.4 Thị trường tiêu thụ

Trong nền kinh tế thị trường bất cứ một doanh nghiệp hay tổ chức nào khitiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh cũng đều phải xuất phát từ yêu cầu của thịtrường, nhằm trả lời được 3 câu hỏi cơ bản "Cái gì, như thế nào, cho ai" Thị trườngvừa được coi là điểm xuất phát cũng vừa là điểm kết thúc của quá trình sản xuấtkinh doanh, là cầu nối giữa sản xuất với tiêu dùng Có thể nói một doanh nghiệp chỉlàm ăn có hiệu quả khi nó xuất phát từ thị trường, tận dụng một cách năng động,linh hoạt những cơ hội trên thị trường Hay nói cách khác, thông qua thị trường, sảnphẩm hàng hoá của doanh nghiệp hay tổ chức được tiêu thụ, giúp cho quá trình sảnxuất kinh doanh của doanh nghiệp hay tổ chức được diễn ra một cách liên tục trên

cơ sở thực hiện được các mục tiêu đã đề ra

Hiện nay dứa và thanh long là hai loại quả rất được ưa chuộng không chỉ thịtrường trong nước mà cả thị trường quốc tế Bình Thuận là miền đất của thanh long,còn Tiền Giang là vùng sản xuất dứa lớn nhất của đồng bằng sông Cửu Long Vìvậy vấn đề tiêu thụ là hết sức quan trọng Nếu không có thị trường thì dẫn đếnngười dân sản xuất sẽ không bán sản phẩm Và thương lái mua rồi làm sao tiêu thụ

đó là những câu hỏi lớn

Một trong những cách phát huy tối đa cho thị trường tiêu thụ nông sản là trênđịa bàn phải có công ty chuyên thu mua, chế biến loại nông sản đó Như vậy nôngdân có thể bán cho công ty qua thương lái Như vậy tạo vòng khếp kín Thương lái

có thể tiêu thụ hàng hóa cho công ty và giúp nông dân giai bài toán bán sản phẩmcho ai

Để quá trình mua bán thuận tiện thì các cấp nhà nước và địa phương phải cóchính sách phù hợp Tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để thị trường tiêu thụ củathương lái cũng như doanh nghiệp được bền vững.

2.1.6 Những nhân tố ảnh hưởng tới kinh doanh của thương lái dứa và thanh long

2.1.6.1 Nhân tố đặc điểm chung các thương lái

 Tuổi, số năm làm nghề thương lái

Tuổi ảnh hưởng lớn đến kinh doanh bất kì ngành kinh doanh nào, chứ khôngphải mổi mình nghề thương lái Điều cần thiết nhất trong kinh doanh của thương lái

là kinh nghiệm thu mua, tuổi cao kinh nghiệm thường cao hơn những người khácbởi số năm làm nghề của họ thường cao hơn

 Trình độ học vấn

Trình độ ảnh hưởng trực tiếp đến kinh doanh, trình độ học vấn cao thì kinhdoanh khác với những người có trình độ học vấn thâp

 Nghề nghiệp trước khi làm thương lái

Nghề nghiệp trước kia ảnh hưởng đến kinh doanh của thương lái rất nhiều,các thương lái làm nông dân khác thương lái làm nghề tự do, khác với công nhânviên của doanh nghiệp

 Vốn

Vốn đóng vai trò cực kì quan trọng trong kinh doanh của thương lái Nhữngthương lái nhỏ thì nhu cầu này còn ít cấp thiết, bởi họ mua chủ yếu là bán lẽ Cònđối với những thương lái lớn nhu cầu rất cấp thiết, bởi muốn mua phương tiện cũngcần vốn, mua số lượng nhiều vốn phải nhiều Đó là không kể đến những lúc làm ănthuận lợi có thể xoay vòng vốn, còn khi nào khó khăn thì vốn là điều cần thiết đểtiếp tục kinh doanh Những người có vốn ít, làm ăn thua lỗ thì dẫn tới phá sản

Để công việc của các thương lái thuận tiện thì nhà nước, doanh nghiệp cần

có sự quan tâm giúp đỡ nguồn vốn bằng cách cho ứng trước hoặc hỗ trợ lãi suất

 Lao động

Lao động phải đảm bảo cả mặt số lượng và chất lượng Số lượng thể hiện ởchổ là thương lái đủ số lượng lao động cần thiết để thu mua nguyên liệu Trong điềukiện cạnh tranh với các thương lái khác thì có lợi thế về số lượng lao động coi nhưnắm được lợi thế lớn trong thu mua và tiêu thụ Không chỉ có số lượng mà chấtlượng cần có sự đảm bảo Phần lớn các thương lái đều chọn cho mình những conngười có kinh nghiệm thu mua, mua hàng hóa nhanh, và thân cận với mình, khi đóchất số lượng và chất lượng mua quả luôn luôn đảm bảo

 Phương tiện thu mua

Đối với nghề thương lái thì phương tiện là yếu tố không thể thay thế Nóquyết định đến số lượng sản phẩm mình mua được Nếu phương tiện mình chủđộng, lúc nào cần cũng có thì việc thu mua và lưu thông sản phẩm dễ dàng

2.1.6.2 Nhân tố thị trường tiêu thụ

Như đã nói trên thị trường rất đầu ra rất quan trọng đối với những lái dứa vàlái thanh long Và nó không những ảnh hưởng tới họ mà ảnh hưởng trực tiếp tớinhững nông dân trồng dứa và thanh long

Nếu như việc xuất khẩu dứa và thanh long chủ yếu cứ xuất khẩu qua conđường tiểu ngạch như hiện nay thì chả khác nào đi vào “ ngõ hẹp” Vì bấp bênh vàthường xuyên bị ép giá Như vậy đầu ra có nguy cơ “tắc” Và như thế các thương láikhi thu mua không biết tiêu thụ cho ai, đó là “thảm họa” đối với những lái và nhất làđối với người trồng Vì vậy để tránh nguy cơ này thì phải tiếp cận thị trường lớnnhư châu Âu, EU, Nhật Bản Nhưng các thị trường này rất “khó tính” Vì vậy dứa

và thanh long phải sạch và đảm bảo chất lượng Đó là trách nhiệm của những ngườitrồng, thương lái thu mua và cả nhà nước

2.1.6.3 Nhân tố liên kết

Như ta đã nói ở trên trong quá trình kinh doanh hay sản xuất đầu ra đóng vaitrò qua trọng Bài toán đó được giải quyết khi sự phối hợp “bốn nhà”

Thương lái liên kết người sản xuất tạo ra vùng nguyên liệu hàng hóa có chấtlượng cao thì mới thắng trong cạnh tranh nơi thương trường”.

Thương lái hợp tác với cán bộ khoa học – kỹ thuật ngành khuyến nông, bảo

vệ thực vật tỉnh tổ chức các lớp tập huấn chuyển giao quy trình trồng, chăm sóc, bảoquản và bao tiêu toàn bộ sản phẩm khi thu hoạch

Thương lái liên kết doanh nghiệp để việc thu mua nguyên liệu của doanhnghiệp dễ dàng hơn, doanh nghiệp có thể thu mua đủ nguyên liệu để sản xuất , vàsản phẩm thu mua đảm bảo chất lượng Còn thương lái thì có thể tiêu thụ số lượnglớn đảm bảo chất lượng

Thương lái liên kết nhà nước để hoạt động theo khuôn khổ pháp luật, làmgiàu quốc gia Ngược lại thì thương lái hưởng các chính sách về vốn và nhiều cơchế chính sách khác để mình thuậ tiện trong thu mua

Trong nông nghiệp có hai loại cây đóng góp rất nhiều cho con người đó làcây lương thực và cây ăn quả So với cây lương thực là nguồn cung cấp chính vềnăng lượng và chất bột cacbohydrat trong khẩu phần thức ăn thì cây ăn quả lànguồn dinh dưỡng quý cho con người về chất khoáng, đặc biệt nhiều vitamin, nhất

là các vitamin A và vitamin C rất cần cho cơ thể con người Vì thế nhu cầu về quả

là rất lớn và là thị trường tiềm năng của các nước trồng loại cây này Và vấn đề tiêuthụ là rất cần thiết.

Ở trên thế giới hiện nay, kể cả các nước phát triển vai trò của trung gian(thương lái) rất quan trọng trong bất kì ngành sản xuất nào để thu mua và lưu thôngsản phẩm, nhất là ngành sản xuất nông sản Và vai trò này càng quan trọng ở cácnước đang phát triển trong đó có Việt Nam

a) Tại Trung Quốc

Đi đâu đâu ta cũng thấy dòng chữ “ Made in China” Tại sao vậy? Đó có lẽ là

do Trung Quốc tổ chức mạng lưới tiêu thụ rộng lớn Trong đó cần nói đến vai tròcủa các “thương lái”

Ngày xưa Trung Quốc đã nổi tiếng với con đường tơ lụa Con đường tơ lụabắt đầu từ Phúc Châu, Hàng Châu, Bắc Kinh (Trung Quốc) qua Mông Cổ, Ấn Độ,Afghanistan, Kazakhstan, Iran, Iraq, Thổ Nhĩ Kỳ, Hy Lạp, xung quanh vùng ĐịaTrung Hải và đến tận châu Âu Con đường cũng đi đến cả Hàn Quốc và Nhật Bản

Nó có chiều dài khoảng 7 ngàn cây số (nghĩa là hơn 1/3 nửa chu vi của Quả Đất).Con đường tơ lụa là huyết mạch thông thương buôn bán của những "thương nhânlạc đà" Con đường tơ lụa được coi là một hệ thống những con đường thương mại

lớn nhất thế giới thời cổ đại, nó được coi như cầu nối giữa hai nền văn minh Đông

và Tây Chứng tỏ Trung Quốc đã coi trọng buôn bán rất sớm và vai trò các thươngnhân rất quan trọng.4

Trung Quốc có câu “ Phi thương bất phú” Vì vậy họ luôn luôn coi “ thương”luôn đứng vào hàng số một Và họ rất giỏi trong lĩnh vực buôn bán, họ không chỉbuôn bán ở trong nước mà họ còn “khách trú” ở nhiều nước Vì vậy đâu đâu cũng

có hàng hóa của Trung Quốc

Nhà nước Trung Quốc để khuyến khích các thành phần công, thương nghiệpcùng tham gia thúc đẩy sản xuất nông nghiệp phát triển, tạo ra liên kết chặt chẽ giữasản xuất-chế biến-tiêu thụ nông sản Trung Quốc gọi là “Kinh doanh sản nghiệp hóa

4

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia “Con đường tơ lụa trung quốc” .Nguồn: http://vi.wikipedia.org/wiki/Con _đường _tơ_lụa Truy cập ngày 7/4/2011

nông nghiệp” ” Đây là phương thức kinh doanh nông nghiệp kiểu mới trong đóHình thức mắt xích của các thị trường bán buôn phát triển mạnh mẽ: ở hình thứcnày trung tâm hạt nhân là các chợ bán buôn, các thương nhân mua hàng các công tythương mại nông sản Các chợ và công ty này tác động, hướng dẫn nông dân sảnxuất các mặt hành riêng biệt, hình thành các khu chuyên canh cung cấp đầu vào chokinh doanh của mình.

b) Tại Thái Lan

Thái Lan là một nước trồng rau nhiệt đới và ôn đới nên chủng loại quả củaThái Lan rất phong phú

Bảy loại quả chính của Thái Lan là chuối, dứa, xoài, nhãn, sầu riêng, chôm

chôm, măng cụt Năm 2005, sản lượng các loại quả chính của Thái đạt 6,70 triệutấn, xuất khẩu trên 1 triệu tấn thu về trên 800 triệu đô la Trong đó, chuối có 139nghìn ha sản lượng 1,80 triệu tấn (đứng thứ ba ở Đông Nam Á sau Philippines vàIndonesia); dứa có 96 nghìn ha sản lượng 2,2 triệu tấn (đứng đầu thế giới); xoài có

316 nghìn ha, sản lượng trên 2,0 triệu tấn (đứng thứ ba trên thế giới sau Ấn độ vàTrung Quốc); nhãn có 153 nghìn ha, sản lượng 706 nghìn tấn và xuất khẩu 242nghìn tấn; sầu riêng có 132 nghìn, sản lượng 640 nghìn tấn (đứng đầu thế giới);chôm chôm có 84 nghìn ha, sản lượng 517 nghìn tấn, xuất khẩu được 67 nghìn tấn;măng cụt có 67 nghìn ha, sản lượng 207 nghìn tấn (đứng đầu thế giới); bưởi có 31nghìn ha, sản lượng 277 nghìn tấn.5

Thái Lan thực hiện sự liên kết sản xuất - tiêu thụ quả chủ yếu trên thị trườnglà:

Thứ nhất, người sản xuất-nhóm nông dân tự thành lập-người bán buôn/ ngườichế biến/người xuất khẩu-người bán buôn-người bán lẻ-người tiêu dùng

Thứ hai, người sản xuất-người thu gom trên địa bàn trồng -thị trường bán buôntrung tâm-người bán buôn tại Băng Cốc-Người bán lẻ-Người tiêu dùng

Quả thật thương lái đóng vai trò quan trọng và chinh phủ khuyến khích họ, tổ chức

5

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia “ Cây ăn quả” Nguồn : zagraniczne.info/przeprowadzka/w/vi/Cây_ăn_quả Truy cập ngày 7/4/2011.

http://www.przeprowadzki-họ hoạt động theo khuôn khổ bằng cách Chính Phủ thiết lập thị trường để phục vụ chocác giao dịch theo hợp đồng giữa người nông dân hoặc tổ chức nông nghiệp vớinhững người mua hàng Hiện nay có một số nông sản có khả năng kí kết hợp đồngđược khi sản xuất ra một số sản phẩm như cà chua, gừng, ngũ cốc non, măng tây,măng tre, chôm chôm …

c) Tại Hàn Quốc

Hàn Quốc là nước có tỷ lệ lao động nông nghiệp thấp (11,6%), quy mô sảnxuất của mỗi nông hộ nhỏ, bình quân 1,3 ha/hộ, chính vì thế, quốc gia này phải đốimặt với tình trạng mất cân đối lương thực cũng như sự tràn ngập các nông sản nhậpkhẩu

Với quan điểm chế biến là con đường hiệu quả nhất để tăng giá trị nông sản,một phần lãi từ các nhà máy sẽ được trích để tái đầu tư cho các hợp tác xã (HTX)thành viên, các cơ sở thu mua và tăng giá trị thu mua nông sản Liên đoàn quốc giaHTX Nông nghiệp Hàn Quốc (NACF) đã tổ chức nhiều nhà máy chế biến nôngsản Đồng thời, tổ chức hữu hiệu cơ chế “mua tận gốc, bán tận ngọn” bằng cáchđầu tư xe chuyên dùng cùng các trung tâm thu mua đến tận hộ nông dân NACF cònquản lý mạng lưới dịch vụ vận chuyển nông sản từ nông trại đến người tiêu dùng.Điều này đã kích thích việc tiêu thụ nông sản, góp phần giảm bớt gánh nặng và tăngthu nhập cho nông dân

Nhờ gắn chặt với người sản xuất, hài hòa lợi ích giữa các bên, phương phápkinh doanh nông sản của NACF không những đáp ứng nhu cầu tiêu thụ nông sản

mà còn cho phép bà con sản xuất theo đúng yêu cầu thị trường, giảm chi phí lưuthông, hao hụt và mất mát do những nguyên nhân khách quan

2.2.2 Tại Việt Nam

Ở Việt Nam chưa có một nghiên cứu nào về thương lái, chưa có một chínhsách, chỉ đạo cụ thể nào để tôn vinh các thương lái và thương lái thực sư mới đượcquan tâm mấy năm trở lại đây Và hiện nay chỉ có báo DNSG mở ngày hội thươnglái nhằm tôn vinh các thương lái

Ngày hội Thương lái lần thứ I năm 2010

Thương lái đóng vai trò cự kì quan trọng trong quá trình tiêu thụ và lưuthông hàng hóa nông sản ở Việt Nam Nhưng mấy năm gần đây trong các cuộc họpthì lãnh đạo các bộ, chính quyền cơ sở, ngành địa phương mới nhìn nhận chính

đáng vai trò của thương lái Điều đó được thể hiện: Ngày hội Thương lái lần thứ I năm 2010

 Giới thiệu hình thành ý tưởng

Biết bao năm qua, cứ diễn ra tình trạng nông dân không có vốn nên khôngtrữ được lúa, cà phê, tiêu, đậu, muối… chờ giá bán cao; không thu hoạch được tráicây, rau củ, cá, tôm… vào thời điểm giá tốt nhất Mặc dù Chính phủ đã ban hànhQuyết định 80/2002/QĐ-TTg khuyến khích tiêu thụ nông, lâm, thủy sản hàng hóathông qua hợp đồng, theo hướng có lợi cho nông dân, nhưng hơn 7 năm qua, rất ítdoanh nghiệp tạo được mối quan hệ bền vững với nông dân, ngư dân, trang trạinhằm gắn sản xuất với tiêu thụ ổn định Nông dân tiêu thụ hàng hóa vẫn trông nhiềuvào thương lái

Nhưng họ luôn luôn bị kì thị, coi là thành phần không tốt luôn ép giá nôngdân để hưởng lợi

- Khuyến khích doanh nghiệp kết hợp với thương lái và người sản xuất đểtạo chuỗi giá trị từ sản xuất

 Hình thức tổ chức

“Ngày hội Thương lái” dự kiến sẽ được tổ chức mỗi năm với chương trình

gồm ba phần chính: Hội thảo, Lễ hội và Triển lãm

“Ngày hội Thương lái” lần thứ I năm 2010, bên cạnh chuyển tải tư liệu, hình

ảnh thương lái Việt Nam qua từng thời kỳ, sẽ đặt trọng tâm vào chủ đề: “Thương láitrong lưu thông nông – thủy sản”, tập trung cho khu vực Đông Nam bộ và Tây Nam

chuyên gia kinh tế, các cơ quan chức năng

+ Phần 2: “Kết nối thương lái vào chuỗi giá trị tiêu thụ nông – thủy sản”,

tổ chức gặp gỡ giữa các doanh nghiệp, thương lái và người sản xuất để trao đổi vềnhu cầu thị trường, các biện pháp để tiêu thụ nông – thủy sản tốt nhất, khả năng liênkết doanh nghiệp với thương lái

- Lễ hội “Cảm ơn Thương lái” với hình thức sân khấu hóa và giới thiệu các

điển hình có cách thức tổ chức tốt tiêu thụ nông – thủy sản

- Triển lãm “Thương lái Việt Nam xưa và nay” cho những ngành hàng

nông – thủy sản thế mạnh của từng địa phương có sự đóng góp của thương lái vớihình thức mô phỏng hình ảnh thương lái; bên cạnh tổ chức triển lãm ảnh và sản vật

- Trao giải cuộc thi viết và chụp ảnh về thương lái

Thời gian dự kiến: khoảng tháng 8 năm 2010

Địa điểm: tại TP HCM

Báo Doanh Nhân Sài Gòn thành lập Ban tổ chức do ông Nguyễn ThanhMinh, Tổng biên tập Báo DNSG làm Trưởng ban và các tiểu ban phụ trách các phầncông việc khác nhau; bên cạnh đó, mời một số nhà nghiên cứu, chuyên gia tham giaBan tư vấn

 Tổ chức thực hiện và tiến độ triển khai

 Mở trang thông tin cho Ngày hội Thương lái trên Doanh Nhân Sài GònOnline

- Thông tin về chương trình chung, các cuộc thi viết và chụp ảnh về lưu thông,phân phối nông – thủy sản và các hoạt động của thương lái

- Chuyển tải các bài viết, hình ảnh về các vùng sản xuất; đặc tính thu mua, tiêuthụ hàng hóa của thương lái từng địa phương; các điển hình thương lái giỏi; nhữngđiển hình liên kết giữa doanh nghiệp và thương lái

 Mở trang chuyên đề “Thương lái Việt Nam” trên báo tuần và báo tháng

- Thông tin về chương trình chung, các cuộc thi viết và chụp ảnh về lưu thông,phân phối nông – thủy sản và các hoạt động của thương lái

- Chuyển tải các bài viết, hình ảnh về các vùng sản xuất; đặc tính thu mua, tiêuthụ hàng hóa của thương lái từng địa phương; các điển hình thương lái giỏi; nhữngđiển hình liên kết giữa doanh nghiệp và thương lái

-Ghi nhận ý kiến bạn đọc bình chọn các bài viết hay và tác phẩm ảnh đẹp, độcđáo về thương lái

 Cuộc thi viết và chụp ảnh về thương lái

- Thời gian: phát động từ ngày 23/2, kết thúc vào ngày 30/6

- Ban tổ chức vận động các nhà văn, nhà báo, nhà nhiếp ảnh tham gia viết bài,chụp ảnh hoặc sưu tập các tư liệu, hình ảnh về thương lái Việt Nam xưa và nay

- Bài viết thể hiện bằng các hình thức: ký sự, phóng sự, ghi nhận, phỏng vấn,bình luận, phản ảnh,…

- Hình ảnh gồm: phóng sự ảnh, ảnh nghệ thuật, ảnh thời sự, chân dung,… Cóhai nhóm điểm để chọn tác phẩm đoạt giải: bình chọn từ bạn đọc và bình chọn củaBan giám khảo chuyên môn Từ các bài viết được bình chọn, Ban giám khảochuyên môn sẽ quyết định gương mặt thương lái điển hình 6

Qua ngày hội thương lái chúng ta rất mừng là các cấp chính quyền, các đoàn

cơ sở và các tổ chức đã quan tâm đến thương lái, nhìn nhận vai trò của họ trong thumua va lưu thông Đây là động lực lớn cho họ phát huy vai trò của mình và đónggóp lớn hơn nữa trong thu mua nông sản nước ta Đưa nông sản Việt Nam đếnngười tiêu dùng trong nước và quốc tế Góp phần phát triển đất nước và nông thônViệt Nam Nâng cao đời sống của nông dân

2.2.3 Bài học kinh nghiệm

6 Nguyễn Thanh Minh (2011) ‘Đề cương tổ chức ngày hội thương lái’ Nguồn:

Từ thực tế các nước trên thế giới cho ta thấy rằng vai trò của thương lái vôcùng quan trọng trong tiêu thị và lưu thông sản phẩm Nhiều nước đã xem thươnglái là một bộ phận không thể thiếu trong khâu tiêu thụ sản phẩm Họ đã coi trọngthương lái và có những chính sách phù hợp cho sự phát triển của tầng lớp này đó là:Tạo ra tổ nghề nghiệp riêng cho thương lái, hướng họ vào hoạt động của nhà nước,nhà nước còn có chính sách hỗ trợ phương tiện thu mua, vốn cho thương lái Và đặcbiệt đẩy mạnh liên kết “4 nhà”, trong mô hình liên kết phải kết hợp hài hòa lợi íchcác bên tham gia.

Còn ở Việt Nam những điều trên chưa làm được, tuy những năm gần đây có

sự quan tâm nhưng còn nhiều bất cập còn phải làm

Trong những năm gần đây chưa có một nghiên cứu cụ thể nào về thương lái.Với vai trò không thể thiếu trong thu mua và lưu thông nông sản Thực trạng kinhdoanh của họ như thế nào? Họ thu mua thế nào, liên kết với những ai? Tiêu thụ sảnphẩm ra sao và hiệu quả họ đạt được như thế nào Nghiên cứu này sẽ trả lời chonhững câu hỏi trên, trong phạm vi thương lái dứa và thanh long

III ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu

bờ biển: 192km; Chiều dài quốc lộ 1A đi qua: 43km; Chiều dài đường sắt Nam chạy qua: 38km Có 7 con sông lớn chảy qua, 02 đầm hồ tự nhiên và hàngchục hồ chứa nhân tạo

Bắc-Bình Thuận là tỉnh miền núi, có 01 thành phố, 01 thị xã và 8 huyện; với 127

xã phường, thị trấn, trong đó: 96 xã, 31 phường thị trấn

Tổng diện tích đất tự nhiên của Bình Thuận là 781.043ha, trong đó đất Nôngnghiệp 667.948ha; đất lâm nghiệp có rừng: 390.745ha Diện tích đất trống đồi trọc,đất chưa sử dụng: 51.972ha Tùy theo điều kiện khí hậu, đất đai, nguồn nước màmỗi huyện trong tỉnh có thế mạnh riêng về sản xuất nông nghiệp Cụ thể như sau:

Các huyện phía Bắc tỉnh ( huyện Tuy Phong và Bắc Bình) là vung ít mưa vàkhô hạn nhất tỉnh; tập trung phát triển về cây Bông, và lúa nước do đầu tư các côngtrình thủy lợi; Ngành chăn nuôi chủ yếu phát triển gia súc có sừng như bò, dê, cừu