Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ CÔNG CHỨC CẤP XÃ VÀ NĂNG LỰC CÔNG CHỨC VĂN PHÒNG - THỐNG KÊ CẤP XÃ
1.1. Công chức cấp xã và công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã
1.1.2. Công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã
1.1.2.1. Tổng quan về công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã Theo Luật tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 quy định:
- Công chức chuyên môn thuộc UBND xã là những người thực hiện công tác tham mưu, giúp UBND thực hiện chức năng QLNN về ngành, lĩnh vực ở địa phương và thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn theo sự phân cấp, ủy quyền của cơ quan nhà nước cấp trên.
- Công chức chuyên môn thuộc UBND xã chịu sự chỉ đạo, quản lý về tổ chức và công tác của UBND xã, đồng thời chịu sự chỉ đạo, kiểm tra về nghiệp vụ của cơ quan QLNN về ngành, lĩnh vực cấp trên.
- Việc tổ chức công chức chuyên môn thuộc UBND xã phải bảo đảm phù hợp với đặc điểm nông thôn, đô thị, hải đảo và điều kiện, tình hình phát triển KT-XH của từng địa phương; bảo đảm tinh gọn, hợp lý, thông suốt, hiệu lực, hiệu quả trong quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực từ trung ương đến cơ sở;
không trùng lặp với nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan nhà nước cấp trên đặt tại địa bàn.
Như vậy, có thể hiểu: Là một trong những chức danh của công chức cấp xã và là công dân Việt nam trong biên chế, hưởng lương từ ngân sách Nhà nước, được tuyển dụng theo đúng quy định của pháp luật, được bổ nhiệm vào ngạch, bậc cụ thể và làm việc tại UBND cấp xã.
1.1.2.2. Đặc điểm của công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã
Xuất phát từ đặc thù riêng hệ thống chính trị ở nước ta bao gồm các cơ quan Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội. Công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã là một bộ phận công chức, nguồn nhân lực quan trọng trong hệ thống chính trị do Đảng lãnh đạo. Theo quy định hiện hành ở nước ta, công chức có thể làm việc trong các cơ quan khác nhau thuộc hệ thống chính trị và có sự luân chuyển, bố trí giữa các cơ quan, tổ chức trong hệ thống chính trị. Công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã cũng có những đặc điểm chung giống nhau như công chức các cơ quan hành chính Nhà nước khác, đồng thời cũng có đặc điểm riêng biệt gắn liền với vai trò vị trí công việc ở cấp mình.
Những đặc điểm của công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã nói riêng và công chức Nhà nước nói chung bao gồm:
Thứ nhất, là những người trực tiếp thực thi công vụ nhằm thực hiện chức năng QLNN, thực hiện chức năng chấp hành và điều hành của cơ quan hành chính Nhà nước, hoạt động của công chức hành chính là nhằm thực thi pháp luật, đưa pháp luật vào đời sống, nhằm bảo đảm an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội; quản lý, sử dụng có hiệu quả nguồn tài sản chung và ngân sách Nhà nước, phát triển và ổn định KT-XH, bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.
Thứ hai, công chức hoạt động nhân danh Nhà nước, được sử dụng quyền lực nhà nước, hoạt động của họ được bảo đảm Nhà nước. Hoạt động của họ được diễn ra thường xuyên, liên tục và mang tính phức tạp. Được trao quyền
thực thi công vụ, đồng thời họ có bổn phận phục vụ xã hội, công dân và các tổ chức, họ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về hoạt động của mình.
Thứ ba, được trả lương từ ngân sách Nhà nước, tùy theo ngạch, bậc và vị trí việc làm, công chức được hưởng tiền lương tương ứng khi tham gia hoạt động công vụ, đồng thời được Nhà nước đảm bảo điều kiện cần thiết để thực thi công vụ.
1.1.2.3. Hoạt động công vụ của Công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã Thông tư số: 06/2012/TT-BNV, ngày 30/12/2012 của Bộ nội vụ quy định nhiệm vụ của công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã như sau:
Thứ nhất, Tham mưu, giúp UBND cấp xã tổ chức thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của UBND cấp xã trong các lĩnh vực: Văn phòng, thống kê, tổ chức, nhân sự, thi đua, khen thưởng, kỷ luật, tín ngưỡng, tôn giáo, dân tộc và thanh niên trên địa bàn theo quy định của pháp luật.
Thứ hai, trực tiếp thực hiện các nhiệm vụ sau:
- Xây dựng và theo dõi việc thực hiện chương trình, kế hoạch công tác, lịch làm việc đình kỳ và đột xuất của Hội đồng nhân dân (HĐND), Thường trực HĐND, UBND, Chủ tịch UBND cấp xã;
- Tổ chức lịch tiếp dân, tiếp khách của UBND cấp xã, thực hiện công tác văn thư, lưu trữ, cơ chế “một cửa” và “một cửa liên thông” tại UBND cấp xã, nhận đơn thư khiếu nại, tố cáo và chuyển đến Thường trực HĐN, UBND xem xét, giải quyết theo thẩm quyền, tổng hợp, theo dõi và báo cáo việc thực hiện quy chế làm việc của UBND cấp xã và thực hiện dân chủ ở cơ sở theo quy định của pháp luật;
- Chủ trì, phối hợp với công chức khác xây dựng và theo dõi việc thực hiện kế hoạch phát triển KT-XH, tổng hợp, thống kê, báo cáo tình hình phát triển công nghiệp, thương mại, dịch vụ và các hoạt động KT-XH trên địa bàn cấp xã, dự thảo các văn bản theo yêu cầu của HĐND, Thường trực HĐND, UBND, Chủ tịch UBND cấp xã.
Thứ ba, Thực hiện các nhiệm vụ khác theo quy định của pháp luật chuyên ngành và do Chủ tịch UBND cấp xã giao.
1.1.2.4. Vị trí, vai trò của Công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã
Công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã tham mưu giúp UBND cấp xã tổ chức thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của UBND cấp xã trong các lĩnh vực: Văn phòng, thống kê, tổ chức, nhân sự, thi đua, khen thưởng, kỷ luật, tín ngưỡng, tôn giáo, dân tộc và thanh niên trên địa bàn theo quy định của pháp luật.
Vì vậy, Công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã có vai trò vô cùng quan trọng, được thể hiện ở những khía cạnh sau:
Về chấp hành hiến pháp, pháp luật và các văn bản của cơ quan quản lý Nhà nước cấp trên. Công chức này là người trực tiếp tổ chức, chỉ đạo, điều hành, phối hợp hoạt động của các bộ phận chuyên môn trong UBND cấp xã khi thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, pháp luật và chính sách của Nhà nước tại địa phương. Công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã là người gương mẫu chấp hành trước và phổ biến kịp thời những quy định mới của Nhà nước, của cơ quan quản lý cấp trên xuống cơ sở. Giải thích những thắc mắc, băn khoăn của cơ sở, của nhân dân, làm cho nhân dân thông suốt và tích cực thực hiện đường lối, pháp luật, chính sách của Đảng và Nhà nước. Đồng thời, là người tập hợp những vướng mắc trong việc đưa pháp luật vào cuộc sống để xử lý giải quyết theo thẩm quyền hoặc kịp thời phản ánh với cơ quan có thẩm quyền để giải quyết. Có thể nhận thấy đây là một công việc nặng nề đối với công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã vì hiện nay nước ta đang từng bước hình thành và hoàn thiện hệ thống các thể chế về quản lý Nhà nước trên lĩnh vực kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng… nhằm đảm bảo dân chủ, tự do của công dân và thực hiện “ dân biết, dân bàn, dân kiểm tra”. Mặt khác, cấp xã là cấp gắn kết tất cả hoạt động của các cơ quan QLNN cấp tỉnh và Trung ương triển khai xuống cơ sở và nhân dân đều qua cấp xã. Như vậy, có nghĩa công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã là cấp gần gũi với nhân dân
nhất. Vì vậy, việc gương mẫu của đội ngũ công chức Văn phòng - Thống kê thuộc UBND xã càng làm cho uy tín Nhà nước ta tăng lên. Việc tuyên truyền, phổ biến đường lối, chủ trương của Đảng và pháp luật, chính sách của Nhà nước kịp thời làm tăng tính hiệu quả và hiệu lực của hoạt động quản lý hành chính Nhà nước.
Để thực hiện tốt nhiệm vụ chuyên môn và giải quyết các yêu cầu của nhân dân đòi hỏi mỗi công chức Văn phòng - Thống kê cấp xã phảo thường xuyên gần gũi với nhân dân nắm bắt kịp thời những vướng mắc, khó khăn, phát sinh trong quá trình triển khai thực hiện nhiệm vụ; báo cáo cho các đơn vị liên quan có biện pháp khắc phục kịp thời và chuyển hóa những nguyện vọng của đông đảo nhân dân thành các quy định của Nhà nước cũng như văn bản quy phạm pháp luật.