KHỞI ĐỘNG - Mục tiêu: Dẫn dắt vào bài - Phương pháp: Thuyết trình - Thời gian: 1’ Qua tìm hiểu nội dung tiết 1, các em đã biết được tình cảnh cô đơn, đáng thương và tấm lòng yêu thương [r]
Trang 1Ngày soạn: 23/ 09/2021 Tiết 13
Văn bản: LÃO HẠC ( TIẾT 1)
- Nam Cao –
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
1 Kiến thức
- Nhân vật, sự kiện, cốt truyện trong tác phẩm truyện viết theo khuynh hướng hiện thực
- Niềm trân trọng và cảm thông của tác giả dành cho người nông dân lao động nghèo khổ
- Tài năng nghệ thuật kể truyện của tác giả: kết hợp tự sự với miêu tả, biểu cảm, khắc họa nhân vật bằng ngoại hình và tâm hồn sinh động
2 Kĩ năng
- Kĩ năng bài dạy
+ Rèn kĩ năng tìm hiểu, phân tích nhân vật qua ngôn ngữ đối thoại, độc thoại, hình dáng, cử chỉ
+ Kĩ năng đọc diễn cảm, thay đổi giọng điệu để thể hiện tâm trạng các nhân vật khác nhau trong truyện Tích hợp ngôi kể
- GD KNS
+ Kĩ năng giao tiếp: bộc lộ sự sẻ chia, đồng cảm trước nỗi đau, sự bất hạnh của ông giáo, của lão Hạc trước cái nghèo, cái đói, cái bất lực của người nông dân, người trí thức trong xã hội cũ
+ KN tư duy sáng tạo: phân tích, bình luận, trình bày cảm nhận về nỗi đau đớn về vật chất thiếu thốn, đâu đớn về tinh thần khi lão hạc phải bán cậu Vàng cũng như khi lão Hạc chọn cái chết vật vã cho mình
+ KN ra quyết định: nhận thức và xác định được XHPK nửa thực dân xưa con người không được quan tâm nhưng lão Hạc vẫn sáng ngời lên tấm lòng yêu thương con tha thiết, một con người sống thủy chung, tình nghĩa…
3 Thái độ
- Bồi dưỡng lòng nhân ái, biết cảm thông, chia sẻ với cuộc đời những người nông dân nghèo trước cách mạng
4.Định hướng phát triển năng lực
- Năng lực giải quyết vấn đề, sáng tạo, hợp tác, tự quản bản thân
- Năng lực giao tiếp, thưởng thức văn học
*GD đạo đức: Biết cảm thông sâu sắc, có tấm lòng bao dung trước thân phận đau
khổ cùng quẫn của những người nông dân lương thiện, giàu tình cảm Giáo dục cho
HS biết tôn trọng những người nông dân, họ tuy nghèo nhưng có phẩm chất cao quí: nhân hậu, giàu lòng tự trọng, rất mực yêu thương con Có ý thức đấu tranh với những bất công của xã hội, cảm thông với nỗi khổ của người nông dân
=> giáo dục về giá trị YÊU THƯƠNG, TÔN TRỌNG,
II CHUẨN BỊ
- GV: nghiên cứu soạn giảng, SGK, SGV, thiết kế, TLTK, máy chiếu
- Hs: chuẩn bị bài ở nhà theo hệ thống câu hỏi trong sách giáo khoa
III PHƯƠNG PHÁP – KĨ THUẬT
- Gợi mở, đàm thoại, phân tích, giảng bình
- Kt: động não
Trang 2IV TIẾN TRÌNH LÊN LỚP
1 Ổn định lớp (1’)
2 Kiểm tra bài cũ (3’)
? Trình bày ngắn gọn những cảm nhận của em về văn bản “Tức nước vỡ bờ”
? Qua văn bản em hiểu như thế nào về số phận của người nông dân VN trước CMT8 và bản chất của chế độ thực dân phong kiến?
TL: ghi nhớ SGK, các phần phân tích đã ghi chép
3 Bài mới:
3.1 HOẠT ĐỘNG : KHỞI ĐỘNG
* Mục tiêu: Tạo tâm thế và định hướng chú ý
* Phương pháp: vấn đáp, thuyết trình.
* Kĩ thuật: trực quan
* Thời gian: 5 phút
Hoạt động của thầy và trò Chuẩn KTKN cần đạt
*GV chiếu một đoạn phim “Làng vũ
đại ngày ấy” hỏi HS
Cho biết đoạn phim trên được chuyển
thể từ tác phẩm nào mà em biết? Của tác
giả nào?
GV đó là bộ phim Lão Hạc" được lấy từ
bộ phim “Làng Vũ Đại ngày ấy”
Hình thành kĩ năng q/sát nhận xét, thuyết trình
- Quan sát, trao đổi
- 1 HS trình bày, dẫn vào bài mới
Giới thiệu bài…(1’)
Ở tiết trước, các em đã được tìm hiểu văn bản “Tức nước vỡ bờ” trích trong tiểu thuyết “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố Phần nào các em đã thấy được hiện thực của xã hội VN trước CM tháng 8.1945 qua cảnh nhà chị Dậu Những người nông dâm trong
xã hội cũ không chỉ chịu khổ về sưu cao thuế nặng mà còn vì những nguyên nhân khác nữa Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu thêm một nhân vật nông dân điển hình, đó là Lão Hạc trong truyện ngắn cùng tên của nhà văn Nam Cao
3.2 HOẠT ĐỘNG : HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
* Hoạt động 1 : HDHS tìm hiểu chung
- Thời gian : 5 phút.
- Mục tiêu : HS có những nhận biết bước đầu về tác giả và văn bản
- Phương pháp : thuyết trình, vấn đáp- Kĩ thuật : đặt câu hỏi.
H
S : đọc chú thích trong SGK.
? Những hiểu biết của em về tác giả Nam Cao? ( Đối
I.Tìm hiểu chung
Trang 3tượng HS học TB)
HS trả lời, nhận xét
GV chốt kiến thức, cung cấp ảnh chân dung tác giả
GV: Nam Cao là một trong những nhà văn tiêu biểu
nhất của dòng văn học hiện thực phê phán đầu TK
XX Sáng tác của ông thường tập trung vào 2 đề tài:
người trí thức tiểu tư sản và người nông dân Ngòi bút
của ông mang giá trị hiện thực sâu sắc và thấm đẫm
tinh thần nhân đạo
? Hiểu biết của em về tác phẩm Lão Hạc? (Đối
tượng HS học TB)
HS trả lời, nhận xét GV chốt kiến thức
1.Tác giả
- Nam Cao (1915 – 1951), tên thật là Trần Hữu Tri
- Quê: Hà Nam
- Là nhà văn hiện thực xuất sắc, chuyên viết về đề tài người trí thức và người nông dân nghèo
2 Tác phẩm
- Lão Hạc (1943) là truyện ngắn xuất sắc viết về người nông dân
* Hoạt động 2: HDHS đọc, tìm hiểu chú thích và bố cục
- Thời gian : 10 phút.
- Mục tiêu : Hs nhận biết được giọng đọc chung, bố cục của văn bản
- Phương pháp : đọc diễn cảm, vấn đáp, động não
- Kĩ thuật : đặt câu hỏi
GV nêu yêu cầu đọc: giọng đọc trầm lắng, thể hiện
tình cảm của nhân vật
GV đọc mẫu GV yêu cầu HS đọc tiếp, HS khác nhận
xét
GV nhận xét
GV yêu cầu HS đọc các chú thích trong SGK, tìm
hiểu 1 số chú thích khó: 5, 6, 9, 10, 11, 15, 21, 24, 28,
30, 31, 40, 43
? Văn bản thuộc thể loại nào? Ai là người kể
chuyện? Nhân vật chính là ai? (HS học TB)
- Văn bản thuộc thể loại truyện ngắn
- Ông giáo là người kể chuyện, ngôi thứ nhất
- Nhân vật chính: lão Hạc
? Em hãy tóm tắt văn bản này?
? Theo em, nên chia văn bản này làm mấy đoạn? Nội
dung chính của từng đoạn là gì? ( HS học TB)
Có thể chia làm 2 đoạn:
- Đoạn 1: từ đầu đến “thêm đáng buồn”: những
việc làm của lão Hạc trước khi chết
II Đọc - hiểu văn bản
1 Đọc - tìm hiểu chú thích
2 Kết cấu, bố cục
- Bố cục: 2 phần
- Thể loại: truyện ngắn
- Phương thức biểu đạt chính:
tự sự, miêu tả kết hợp biểu cảm
Trang 4- Đoạn 2: còn lại: cái chết của lão Hạc.
? Phương thức biểu đạt chính của văn bản này là gì?
( Đối tượng HS học TB)
- Biểu cảm, tự sự, miêu tả
* Hoạt động 3 : HDHS phân tích
- Thời gian : 15 phút.
- Mục tiêu : Hs hiểu và phân tích được nhân vật lão Hạc.
- Phương pháp :đàm thoại, phân tích, bình giảng.
- Kĩ thuật : động não, đặt câu hỏi
GV yêu cầu HS kể tóm tắt lại đoạn truyện chữ nhỏ
? Qua đoạn văn chữ nhỏ vừa tóm tắt, em hãy cho
biết gia cảnh của lão Hạc? ( Đối tượng HS học TB)
- Nhà nghèo, vợ mất sớm, một mình nuôi con
Con trai phẫn chí đi làm ở đồn điền cao su
không biết sống chết thế nào Ông sống thui
thủi một mình với chú chó, mà ông gọi thân
mật là Cậu Vàng – kỉ vật của đứa con trai
Thân phận bất hạnh và đáng thương
GV: không còn vợ, con cũng chẳng có nhà, lão Hạc
chỉ có một niềm vui duy nhất là con chó Vàng – con
vật nuôi gắn bó với con trai lão và bây giờ là với lão
?Tình cảm của lão với con chó được thể hiện như thế
nào? ( Đối tượng HS học TB)
- Lão gọi con chó là Cậu Vàng – xưng
ông Đối xử với nó hết sức tử tế; tắm, bắt rận,
cho ăn vào bát, gắp thức ăn, trò truyện cưng
nựng
Thương yêu như đứa cháu
? Tại sao rất yêu quý cậu Vàng nhưng lão Hạc vẫn
phải bán cậu? ( Đối tượng HS học TB)
- Sau trận ốm, cuộc sống của lão Hạc khó khăn,
không còn gì để ăn nữa
- Lão không nỡ tiêu phạm vào những đồng tiền cố
dành dụm cho đứa con trai vì nghèo mà phẫn chí bỏ
đi
=> Hết lòng vì đứa con Không muốn liên lụy đến
hàng xóm láng giềng
3 Phân tích
a, Nhân vật lão Hạc
*Tâm trạng lão Hạc khi bán cậu Vàng
Trang 5? Trước khi bán chó, lão Hạc có tâm trạng gì? ( Đối tượng HS học TB)
- Trước khi bán cậu Vàng, lão Hạc đã suy tính, đắn
đo nhiều lắm Lão coi việc này rất hệ trọng vì cậu Vàng là người bạn thân thiết, là kỉ vật của đứa con trai ông
- Lão nhiều lần nhắc đi nhắc lại ý định bán cậu Vàng với ông giáo Bán chó là việc bất đắc dĩ
? Tâm trạng của lão Hạc sau khi bán chó ra sao? Được biểu hiện qua những chi tiết nào? ( Đối tượng
HS học TB)
- Cố làm ra vui vẻ, cười như mếu, đôi mắt ầng ậng nước
- Mặt lão đột nhiên co rúm, vết nhăn xô lại, ép cho nước mắt chảy ra, đầu ngoẹo, miệng mếu máo như con nít khóc hu hu
=> đau đớn, khổ tâm đến tột cùng xen lẫn xót xa, ân hận, day dứt Vì:
- Mất đi niềm yêu thương an ủi, mất đi người bạn thân, người con, người cháu
- Ân hận vì lỡ lừa dối một con chó, trong khi nó không hề biết gì cả
GV: nỗi đau đớn, quằn quại, thê thảm trong tận cõi lòng được gợi tả trên khuôn mặt cũ kĩ, già nua, khô héo và nhăm nhúm của một ông lão cả đời đau khổ, nghèo đói Một tâm hồn đau khổ đến cạn kiệt cả nước mắt Người ta thường nói “Tuổi già nước mắt như sương” (nghĩa là rất ít, rất hiếm hoi) thế mà những giọt nước mắt ấy vẫn chảy ra đầm đìa 2 bên
má Lão hu hu khóc, khóc như trẻ con Mấy câu văn ngắn ngủi nhưng đặc tả ngoại hình nhân vật thật ấn tượng
? Em hiểu gì về lão Hạc khi lão nói “Kiếp con chó ” ( Đối tượng HS học khá – giỏi)
- Cách ví von, so sánh kiếp con người với kiếp con chó, cho thấy tâm trạng đau đớn, bất lực sâu sắc trước hiện tại nghiệt ngã Không thể tự
Trang 6quyết định số phận của mình.
? Em thấy lão Hạc là người như thế nào? ( Đối
tượng HS học TB)
- Là người giàu lòng yêu thương, trân trọng loài
vật Sống tình nghĩa, thủy chung, trung thực
Tình thương con sâu sắc
? Cách sử dụng từ ngữ của tác giả trong đoạn văn
này có gì đặc sắc? ( Đối tượng HS học TB)
- Sử dụng nhiều từ tượng thanh, tượng hình: ầng ậng,
móm mém, hu hu
=> tạo thành hình ảnh, âm thanh cụ thể, sinh động
Nét mặt và tâm trạng lão Hạc hiện lên thật thê thảm
? Đoạn văn còn có đặc sắc nghệ thuật nào nữa?
( Đối tượng HS học khá)
- Miêu tả diễn biến tâm lí tài tình, biết chọn lọc chi
tiết tiêu biểu
GV: tấm lòng bao la của lão nông nghèo ấy bao la,
sâu nặng biết nhường nào Con chó Vàng sẽ bị làm
thịt Lão Hạc biết chắc điều đó Chính vì vậy mà
chúng ta thấy xót thương biết bao khi thấy ông lão
khốn khổ và nhân hậu ấy rơi vào bi kịch Vì hạnh
phúc của người con này, lão đã phải chứng kiến cái
chết của “người con” khác, phải tự hủy diệt 1 niềm
vui, 1 kỉ vật thân thương của đời mình Nêu ra sự
việc lão Hạc bán chó, rồi đau khổ vật vã tự trách
mình, ngòi bút Nam Cao lay động tận nơi sâu thẳm
tình cảm của bạn đọc chúng ta
- Bằng những chi tiết miêu tả hết sức chân thực, cụ thể, sử dụng các từ láy tượng thanh tượng hình, ta không chỉ hình dung ra vẻ bề ngoài đau đớn của lão Hạc mà còn thấy được tâm trạng tột cùng đau khổ, hối hận, xót xa của lão khi bán
đi cậu Vàng – người bạn, người con, người cháu của mình
Điều chỉnh, bổ sung giáo án
3.3 LUYỆN TẬP, VẬN DỤNG
* Mục tiêu:
- Học sinh vận dụng kiến thức để làm bài tập thực hành
- Rèn kỹ năng làm việc độc lập và hợp tác
* Thời gian: 7- 10 phút.
* Phương pháp: Thuyết trình, vấn đáp, thảo luận nhóm
Trang 7* Kỹ thuật: Động não, bản đồ tư duy
Hoạt động của thầy và trò Chuẩn KTKN cần đạt
Cho Hs thảo luận câu hái
6(sgk/48) Em hiểu như thế
nào về ý nghĩ của nhân vật
“tôi”qua đoạn văn: ‘Chao
ôi! Đối với nhũng người ở
quanh ta che lấp mất”
Viết đoạn văn nêu cảm
nhận về nhân vật Lão Hạc
- Đây là lời triết lí lẫn cảm xúc trữ tình, xót xa của Nam Cao
- K/định một thái độ sống, một cách ứng xử mang tinh thần nhân đạo: Cần phải quan sát, suy nghĩ đầy
đủ về những con người hàng ngày vẫn sống quanh mình, cần phải nhỡn nhận họ bằng lòng đồng cảm, bằng đôi mắt của tình thương, biết nhìn ra và trân trọng những điều đáng thương, đáng quý ở họ
- Nêu lên một phương pháp đúng đắn, sâu sắc khi đánh giá con người: biết tự đặt mình vào cảnh ngộ của họ thì mới hiểu đúng và thông cảm đúng
3.4 HOẠT ĐỘNG TÌM TÒI, MỞ RỘNG
* Mục tiêu:
- Học sinh liên hệ thực tiễn, tìm tòi mở rộng kiến thức
- Định hướng phát triển năng lực tự học, sáng tạo
* Phương pháp: Dự án
* Kỹ thuật: Giao việc
* Thời gian: 2 phút
Hoạt động của thầy và trò Chuẩn KTKN cần đạt
- Đọc và sưu tầm tài liệu về tác giả Nam
Cao và tác phẩm Lão Hạc
- Xem trọn bộ bộ phim “ Làng Vũ Đại
ngày ấy”
- HS đọc và sưu tầm
3.5 Hướng dẫn HS học bài và chuẩn bị bài (3’)
- Ghi nhớ những nét chính về tác giả, tác phẩm, bố cục văn bản, tâm trạng lão Hạc khi bán chó
- Chuẩn bị bài “Lão Hạc” tiết 2:
PHIẾU HỌC TẬP
GV HDHS tìm hiểu
HS đọc thầm lại đoạn văn
? Theo dõi văn bản, em thấy lão Hạc đã chuẩn bị cho cái chết của mình ntn? Qua đó
em thấy lão là người như thế nào? Cẩn thận, chu đáo, thương con sâu sắc, giàu lòng
tự trọng
? Nam Cao miêu tả cái chết cỉa lão Hạc như thế nào? Cái chết vật vã, đau đớn.
? Để đặc tả cái chết của lão Hạc, tác giả đã sử dụng những biện pháp nghệ thuật gì? Tác dụng?
Trang 8? Theo em, tại sao lão Hạc lại chọn cho mình cái chết và lại chết vì ăn bả chó?
? Cái chết của lão Hạc có ý nghĩa gì?
? Ông giáo có quan hệ như thế nào với lão Hạc?
? Hãy phân tích diễn biến tâm trạng của ông giáo qua các giai đoạn, trước khi bán chó, khi nghe câu chuyện mua bả chó của lão Hạc, khi hiểu nguyên nhân lão Hạc bán chó và khi chứng kiến cái chết của lão Hạc?
? Lời bộc bạch: “Chao ôi, đối với những người ở xung quanh ta ” đã thể hiện quan niệm gì của nhà văn? Em nhận xét gì về quan niệm này?
? Em nhận xét gì về nhân vật ông giáo?
-Ngày soạn: 23/ 09/2021 Tiết 14, 15
Văn bản: LÃO HẠC ( TIẾT 2)
- Nam Cao –
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: như tiết 13
II CHUẨN BỊ : như tiết 13
IV TIẾN TRÌNH LÊN LỚP: như tiết 13
1 Ổn định lớp (1’)
2 Kiểm tra bài cũ: (3’)
Tóm tắt văn bản Lão Hạc?
3 Bài mới:
3.1 KHỞI ĐỘNG
- Mục tiêu: Dẫn dắt vào bài
- Phương pháp: Thuyết trình
- Thời gian: 1’
Qua tìm hiểu nội dung tiết 1, các em đã biết được tình cảnh cô đơn, đáng thương và tấm lòng yêu thương trân trọng của lão Hạc với con chó cũng như tâm trạng tột cùng đau khổ của ông khi phải bán nó đi Câu chuyện tiếp tục như thế nào, chúng ta cùng tìm hiểu trong tiết học hôm nay
3.2 HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
* Hoạt động 1 : HDHS phân tích đoạn trích:
-Thời gian : 25 phút.
- Mục tiêu : Hs hiểu và phân tích được Cái chết của lão Hạc và nhân vật ông giáo
- Phương pháp :đàm thoại, phân tích, bình giảng.
- Kĩ thuật : động não, đặt câu hỏi
HS đọc thầm lại đoạn văn II Đọc - hiểu văn bản
Trang 9? Theo dõi văn bản, em thấy lão Hạc đã
chuẩn bị cho cái chết của mình như thế
nào? Qua đó em thấy lão là người như thế
nào? ( Đối tượng HS học TB)
- Lão gửi ông giáo ba sào vườn, tiền
làm ma
- Giữ vườn cho con, không muốn
phiền hà hàng xóm
Cẩn thận, chu đáo, thương con sâu
sắc, giàu lòng tự trọng
GV: qua những điều lão Hạc thu xếp, nhờ
cậy ông giáo, chúng ta thấy lão Hạc là
người hay suy nghĩ và tỉnh táo nhận ra
hoàn cảnh của mình lúc này Lão là người
tự trọng cao, cẩn thận và chu đáo Lão lo
không giữ được mảnh vườn cho con Lão
đành nhịn ăn chứ không muốn làm phiền
đến hàng xóm láng giềng Đọc tiếp phần
sau câu chuyện chúng ta hiểu lão Hạc đã
âm thầm chuẩn bị chu đáo cho cái chết của
mình từ khi bán cậu Vàng
? Nam Cao miêu tả cái chết của lão Hạc
như thế nào? ( Đối tượng HS học TB)
- Đầu tóc rũ rượi, quần áo xộc xệch
- Vật vã, mắt long sòng sọc
- Miệng tru tréo, bọt mép sùi ra, chốc chốc
lại giật
Cái chết vật vã, đau đớn
? Để đặc tả cái chết của lão Hạc, tác giả
đã sử dụng những biện pháp nghệ thuật
gì? Tác dụng? ( Đối tượng HS học khá –
giỏi)
- Dùng các từ tượng thanh, tượng hình: vật
vã, rũ rượi, long sòng sọc, tru tréo Cách
phản ứng thông minh
=> Tạo hình ảnh cụ thể, sinh động về cái
chết dữ dội, thê thảm của lão Hạc Làm cho
3 Phân tích
*Cái chết của lão Hạc
Trang 10
người đọc cảm giác như lão Hạc đang hiện
hữu ngay trước mắt 1 cách sinh động, chân
thực Cảm nhận được cái chết vô cùng đau
đớn, thê thảm của lão
? Theo em, tại sao lão Hạc lại chọn cho
mình cái chết và lại chết vì ăn bả chó?
( Đối tượng HS học TB)
- Tình cảnh đói khổ, cùng quẫn đã đẩy lão
Hạc đến cái chết như một hành động giải
thoát Ta thấy số phận đáng thươnh của
người nông dân nghèo trong những tháng
ngày đen tối trước CM
- Lão chết để bảo toàn căn nhà, mảnh vườn,
vốn liếng cuối cùng để dành cho đứa con
- Tự trừng phạt mình, giải tỏa nỗi đau đớn,
day dứt “vì trót lừa một con chó”
? Cái chết của lão Hạc có ý nghĩa gì?
( Đối tượng HS học TB)
- Ca ngợi phẩm chất của người nông dân
mà lão Hạc là tiêu biểu: lòng thương con
âm thầm mà lớn lao, lòng tự trọng đáng
kính
- Bản tố cáo đanh thép xã hội TDPK đẩy
con gười tới bước đường cùng, phải tìm đến
cái chết để giải thoát
? Ông giáo có quan hệ như thế nào với lão
Hạc? ( Đối tượng HS học TB)
- Ông giáo là trí thức nghèo ở nông thôn, là
chỗ thân tình, gần gũi, là người chia sẻ
niềm vui nỗi buồn với lão Hạc
? Hãy phân tích diễn biến tâm trạng của
ông giáo qua các giai đoạn, trước khi bán
chó, khi nghe câu chuyện mua bả chó của
lão Hạc, khi hiểu nguyên nhân lão Hạc
bán chó và khi chứng kiến cái chết của lão
Hạc? ( Đối tượng HS học khá – giỏi)
- Ban đầu: rất dửng dưng với lão Hạc, chỉ
- Bằng ngòi bút miêu tả chân thực, sử dụng các từ láy tượng thanh tượng hình nhuần nhuyễn, cùng lối kể chuyện chân thực ta đã thấy cái chết đầy đau đớn của lão Hạc Qua đấy, ta cũng thấy tâm hồn đẹp đẽ của lão: một con người cẩn thận, chu đáo, lòng thương con âm thầm mà lớn lao, giàu lòng tự trọng Lão là một con người đáng kính trọng
b, Nhân vật ông giáo
