Ki ế n th ứ c : - Thấy được tình cảnh khốn cùng và nhân cách cao quý của nhân vật lão Hạc, qua đó hiểu thêm về số phận đỏng thương và vẻ đẹp tâm hồn đáng trân trọng của người nông dân V
Trang 1Ngày soạn : 02/09/2016
Tuần 4
Tiết 13 + 14
LÃO HẠC
(Nam Cao)
I Mục tiêu: Giúp HS
1 Ki ế n th ứ c :
- Thấy được tình cảnh khốn cùng và nhân cách cao quý của nhân vật lão
Hạc, qua đó hiểu thêm về số phận đỏng thương và vẻ đẹp tâm hồn đáng trân trọng của người nông dân Việt Nam trước CM T8 ;Thấy được lòng nhân đạo sâu sắc của nhà văn Nam Cao ( thể hiện chủ yếu qua nhân vật ông giáo ) : thương cảm, xót xa và trân trọng đối với những người nông dân nghèo khổ; Bước đầu hiểu được nghệ thuật viết truyện đặc sắc của tác giả : khắc họa nhân vật với chiều sâu tâm lí, cách kể chuyện tự nhiên, hấp dẫn, kết hợp giữa tự sự, trữ tình và triết
lí
2 Kỹ năng : Rèn kĩ năng phân tích nhân vật qua độc thoại, đối thoại
3 Thái độ: Biết đồng cảm và chia sẻ với những người có hoàn cảnh khó khăn
đặc biệt là những người phụ nữ đồng thời căm ghét những người sống trên mồ hôi, nước mắt của kẻ khác
II Chuẩn bị
- GV : giáo án, SGK, chân dung tác giả, tư liệu tham khảo…
- HS : soạn bài (đọc văn bản và trả lời các câu hỏi SGK)
III Tiến trình lên lớp :
1 Ổn định lớp : Kiểm tra sĩ số và vệ sinh
2 Kiểm tra bài cũ :
- Nêu vài nét về nhà văn Ngô Tất Tố? Hình tượng chị Dậu được thể hiện ntn qua đoạn trích tức nước vỡ bờ?
- Kiểm tra việc chuẩn bị bài ở nhà của 2 -3 HS
3 Dạy bài mới :
GTB: Nam Cao là 1 nhà văn hiện thực xuất sắc với những truyện ngắn,
truyện dài chân thực viết về người nông dân nghèo đói bị vùi dập và người tri thức nghèo sống mòn mỏi, bế tắc trong xã hội cũ Nam Cao tận tuỵ trong những sáng tác phục vụ khỏng chiến : ông có rất nhiều tác phẩm nổi tiếng như : Chí Phèo, Đời thừa, Một đám cưới Truyện ngắn Lão Hạc cũng là 1 trong những truyện xuất sắc viết về người nông dân Tiết hôm nay …
Hoạt động của GV Hoạt động của
HS
Ghi bảng
HĐ 1:Tìm hiểu đôi nét về tác
giả và tác phẩm
- Gọi HS đọc to chú thích *
SGK
? Nêu vài nét về cuộc đời của
- Đọc theo yêu cầu của GV, cả lớp chú ý lắng nghe
- Lần lượt trả lời,
I Giới thiệu
1 Tác giả
- Nam Cao (1915 – 1951), tên thật là Trần Hữu Trí
Trang 2tác giả Nam Cao ?
- Nói rõ thêm về năm sinh của
NC: lâu nay nhiều tài liệu
(trong đó có tài liệu của Hội
nhà văn) vẫn ghi NC sinh năm
1917 Nhưng theo lời cụ Trần
Hữu Huệ - than sinh nhà văn –
thì ông tuổi Mão (Ất Mão).
Trong cuộc hội thảo kỉ niệm
NC do Viện Văn học tổ chức
năm 1997, TS.Trần Mai Thiên,
con trai của nhà văn đã phát
biểu khẳng ddnhj năm sinh
của cha mình là 1915 các
SGK hiện hành đều ghi năm
sinh của NC là 1915.
- Nói thêm: NC là một trong
những nhà văn hiện thực xuất
sắc nhất của VHVN trước CM.
Chủ yếu, ông viết về hai đề tài
chính: người nông dân và
người trí thức nghèo thành thị.
Về đề tài nông dân, ông có 2
tác phẩm xứng tầm kiệt tác là
Chí Phèo và Lão Hạc tuy
nhiên, nhìn một cách tổng
quát, dù ông viết về đề tài nào
thì vẫn nhằm thể hiện một ý
tưởng ấy: nỗi đau đớn trước
tình trạng con người vì miếng
cơm manh áo mà không sao
đứng thẳng lên được, không
sao giữa được nhân tính, nhân
cách, nhân phẩm
? Em biết gì về tác phẩm của
nhà văn Nam Cao đặc biệt là
văn bản “Lão Hạc”
- Nhấn mạnh: Tác phẩm đã
thể hiện một cách chân thực
số phận khổ đau của người
nông dân trong xã hội cũ và
phẩm chất cao đẹp của họ.
Đây cũng là tác phẩm cho ta
thấy rõ hơn tinh thần nhân
nhận xét, bổ sung
- Lắng nghe và ghi bài
- Lần lượt trả lời, nhận xét, bổ sung
- Quê: làng Đại Hoàng, phủ
Lý Nhân, tỉnh Hà Nam;
- Là nhà văn đã đóng góp cho nền văn học dân tộc các tác phẩm hiện thực xuất sắc viết về đề tài người nông dân nghèo bị
áp bức và người trí thức nghèo sống mòn mỏi trong
xã hội cũ;
- Được Nhà nước tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (1996)
2 Tác phẩm Văn bản “Lão Hạc” là một trong những tác phẩm tiêu biểu của Nam Cao, được đăng báo lần đầu năm 1943
Trang 3đạo sâu sắc của NC.
HĐ 2: Đọc và tìm hiểu từ
khó
- Hướng dẫn đọc: chú ý giọng
điệu biến hoá đa dạng của tác
phẩm
+ Ông giáo: chậm, buồn,
cảm thông có lúc xót xa, đau
đớn.
+ Lão Hạc: ân hận, đau đớn,
dằn vặt.
- Đọc mẫu 1 đoạn, gọi HS đọc
- Nhận xét, uốn nắn
- Cho HS tìm hiểu kỹ các chú
thích từ khó
? Tóm tắt văn bản
Lão Hạc là một người nông
dân nghèo nhưng có lòng tự
trọng và giàu tình cảm Lão có
con trai duy nhất đi làm đồn
điền cao su bỏ lại lão một
mình với con chó Vàng làm
bạ, như kỉ vật của đứa con
trai Sự tungsquaanx ngày
càng đe dọa lão Hạc Vì muốn
giữ lại nguyên vẹn mãnh vườn
cho con trai lão, nên lão gạt
nước mắt bán đi cậu vàng,
gom góp số tiền ít ỏi dành dụm
được gửi ông Giáo, và xin
Binh Tư ít bả chó để tự kết liễu
đời mình Cái chết của lão chỉ
có Binh Tư và Ông Giáo hiểu.
HĐ 3: Tìm hiểu bố cục của
văn bản
? Truyện có mấy nhân vật Ai
là người kể chuyện Hiệu quả
nghệ thuật của việc lựa chọn
ngôi kể
- Theo dõi, Lần lượt đọc, nhận xét cách đọc của bạn
- Dựa vào gợi ý SGK trả lời
- Kể tóm tắt theo yêu cầu của GV, nhận xét cách tóm tắt của bạn
có nhiều nhân vật: Lão Hạc, ông Giáo, cậu Vàng, binh Tư và
cả hình ảnh người con trai
trong lời kể của Lão Hạc Tuy nhiên nhân vật chính là Lão Hạc
và ông Giáo.
Ông Giáo là
II Đọc – Tìm hiểu văn bản
Trang 4- Nói thêm: Việc trần thuật ở
ngôi thứ nhất khiến cho mạch
kể linh hoạt, có thể kết hợp
nhiều thủ pháp kể khác nhau:
kết hợp giữa kể và tả, giữa sự
khách quan của kể và màu sắc
trữ tình của dòng hồi tưởng.
Việc lựa chọn ngôi kể như
trên, nhà văn có thể sử dụng
nhiều laoij giọng điệu khác
nhau khiến cho câu chuyện
diễn ra tự nhiên và sâu sắc.
? Đoạn trích kể chuyện gì và
có thể chia làm mấy đoạn
nhỏ ? Nội dung của từng
đoạn?
- Sửa chữa => KL: Bố cục 3
phần:
a) Lão Hạc sang nhờ ông giáo
b) Lão Hạc kể chuyện bán chó,
ông giáo cảm thông và an ủi
lão
c) Lão Hạc nhờ cậy ông giáo
hai việc
? Văn bản sử dụng phương
thức biểu đạt nào
HĐ 4: Hướng dẫn tìm hiểu
phân tích chi tiết
? Phân tích diễn biến tâm
trạng của Lão Hạc xung
quanh việc bán chó.
- Gợi ý:
? Vì sao Lão Hạc rất yêu quý
“cậu Vàng”
? Vì sao lão Hạc rất yêu “Cậu
người kể chuyện
là người gần gũi, chứng kiến toàn bộ cảnh đời của Lão Hạc nên câu chuyện do
“tôi” thuật lại mang tính khách quan, chân thực.
- Nghe
- Trả lời, trình bày cách chia đoạn của bản thân, nhận xét, bổ sung
- Có thể dùng viết chì ghi vào SGK để làm tư liệu
Tự sự kết hợp miêu tả, biểu cảm
- Suy nghĩ trả lời,
bổ sung, nhận xét
Là người bạn
thân thiết,là kỉ vật của đứa con trai để lạ rất yêu quý.
Sau trận ốm
1 Nhân vật lão Hạc
a) Hoàn cảnh, tâm trạng của lão khi bán “cậu Vàng”
- Vợ chết, con bỏ làng ra đi;
- Đau ốm, không việc làm
Trang 5Vàng” mà phải đành lòng bán
cậu ?
- Diễn giảng thêm: Đọc cả tác
phẩm ta thấy tình cảnh Lão
Hạc thật khốn khó Sự túng
quẫn ngày càng đe dọa Lão
Hạc lúc này Sau trận ốm kéo
dài, lão yếu người đi ghê lắm,
tiền bấy lâu dành dụm đã cạn
kiệt Lão Hạc không có việc.
Rồi bão phá sạch sành sanh
hoa màu trong vườn Giá gạo
thì cứ cao lên mãi Vì thế lấy
tiền đâu mà nuôi cậu Vàng.
Lão không muốn phạm vào
tiền, mảnh vườn dành dụm cho
con trai, mà cho cậu Vàng ăn
ít thì cậu ấy sẽ gầy đi, bán sẽ
hụt tiền Điều đó cho thấy tấm
lòng yêu thương con sâu sắc
của mnootj người bố nhân
hậu, giàu lòng tự trọng.
Trước khi bán cậu Vàng, Lão
Hạc đã phải đắn đo, suy tính
nhiều lắm Thể hiện ở chi tiết
nào?
Lão coi việc bán cậu Vàng
là một việc hết sức hệ trọng,
bởi cậu Vàng là người bạn
thân thiết nhất, là kỉ vật mà
người con trai lão rất mực yêu
thương để lại cho lão trước
khi phải bỏ làng ra đi làm ăn
vì không thể chịu nổi cảnh
nghèo hèn.
- Nhấn mạnh: Lão Hạc phải
bán cậu Vàng vì lão không
còn lựa chọn nào khác Việc
bán cậu Vàng lão đã nhiều lần
nói với ông Giáo chứng tỏ lão
rất băn khoăn, đắn đo
? Kể lại sự việc đó với ông
giáo, Lão Hạc có bộ dạng như
thế nào
cuộc sống Lão Hạc khó khăn, không còn gì ăn nữa.
- Tìm những chi tiết
lão nói đi nói
lại ý định bán cậu Vàng
- Tìm chi tiết trong bài
- Đau đớn, day dứt khi phải bán “cậu Vàng”: “ Mặt lão
…”
- Cố vui, cười như mếu, mắt ầng ậng nước, mặt co rúm lại, ép nước mắt chảy
ra, mếu máo, hu hu khóc
Từ láy gợi hình, gợi
Trang 6? Để lột tả được tâm trạng
của Lão Hạc, tác giả đã sử
dụng những kiểu từ gì ?
? Sử dụng từ láy gợi hình, gợi
thanh tác giả đã làm rõ, khắc
hoạ được phương diện nào của
nhân vật lão Hạc
? Từ ngoại hình, em cảm
nhận được gì về tâm trạng lão
Hạc Lúc bấy giờ
? Tâm trạng lão Hạc sau khi
bán cậu Vàng như thế nào ?
? Sự ân hận, day dứt của lão
Hạc còn được thể hiện qua lời
lẽ nào của Lão?
? Em hiểu gì về lão Hạc khi
lão nói “Kiếp con chó…”?
Gợi ý : Cách ví von, so sánh
kiếp người với kiếp chó cho
thấy tâm trạng gì của Lão Hạc
trước thực tại?
- Diễn giảng bổ sung và khẳng
định: Trong cuộc đời đầy đen
bạc, người ta có thể lừa lọc
nhau vì tiền, vì tình, vì các
ham muốn khác nhưng Lão
Hạc lại ăn năn vì đã lừa một
con chó Điều này cho thấy sự
ngay thẳng và cao đẹp trong
nhân cách của lão Hạc.
? Qua việc lão Hạc bán cậu
Vàng em thấy lão Hạc là người
như thế nào?
- Diễn giảng: Xung quanh việc
Lão Hạc bán cậu Vàng, chúng
ta nhận ra đây là một con
người sống rất tình nghĩa,
thủy chung, rất trung thực.
Đặc biệt, từ đây, ta càng thấm
thía lòng thương con sâu sắc
của người cha nghèo khổ Từ
ngày anh con trai phẫn chí bỏ
đi phu đồn điền vì không có
tiền cưới vợ, có lẽ lão Hạc vừa
mong mỏi đợi chờ vừa luôn
mang tâm trạng ăn năn, cảm
Từ láy
- Xác định, trả lời
- Nêu cảm nhận
lão ân hận, day dứt
- Lần lượt tìm chi tiết trong bài
“Thì ra tôi già lừa nó!”
- Suy nghĩ, trình bày theo hiểu biết
Sự bất lực sâu
sắc trước thực tại.
- Phát biểu, nhận xét
thanh
miêu tả ngoại hình để thể hiện nội tâm
Vô cùng đau đớn, xót xa,
ân hận, day dứt
- Khóc, cảm thấy ân hận, day dứt, xấu hổ khi lừa cậu vàng
=> Là người sống có tình nghĩa thuỷ chung, thương con sâu sắc,
Trang 7giác mắc tội bởi không lo liệu
nổi cho con Người cha tội
nghiệp này còn mang cảm
giác day dứt vì đã không cho
con bán vườn lấy vợ Lão cố
tích cóp, dành dụm để khỏa
lấp đi cảm giác ấy.vì thế, dù
rất thương cậu Vàng, đến tình
cảnh này lão cũng quyết định
bán bởi nếu không sẽ phải tiêu
phạm vào đồng tiền, mảnh
vườn đang cố giữ trọn vẹn cho
anh con trai Việc đành phải
bán cậu Vàng càng chứng tỏ
tình thương con sâu sắc của
lão Hạc.
Không chỉ tình nghĩa, thuỷ
chung mà ở lão Hạc còn toát
lên lòng thương con của người
cha nghèo khổ…
Chuyển ý: Cách nói chuyện
suy ngẫm của lão Hạc là cái
tài tình trong nghệ thuật kể
chuyện của Nam Cao Vừa
chuyển mạch bán chó chuyện
lão Hạc nhờ cậy ông giáo…
Tiết 2
? Trước khi chết Lão Hạc đã
chuẩn bị những gì
HS: Trình bày
Gợi ý : Lão nhờ cậy ông
giáo việc gì? Vì sao lão phải
làm như vậy?
? Qua việc lão Hạc nhờ vả ông
giáo, em có nhận xét gì về
nguyên nhân và mục đích của
việc này
- Diễn giảng, bổ sung: Tình
cảnh túng quẫn, đói khổ đã
đẩy Lão Hạc đến cái chết như
một hành động tự giải thoát.
Qua đây chúng ta thấy số
phận cơ cực đáng thương của
những người nông dân nghèo
ở những năm đen tối trước
- Nghe
- Thảo luận, nêu
ý kiến, nhận xét,
bổ sung
- Phân tích, bàn luận, nêu ý kiến
- Trao đổi với bạn ngồi kế bên
- Lần lượt trả lời
- Nhận xét, trình bày
- Nghe
b) Cái chết của lão Hạc
* Trước khi chết
- Lão gửi ông Giáo ba sào
vườn, tiền làm ma
- Giữ vườn cho con,
không muốn gây phiền hà
cho hàng xóm
Cẩn thận, chu đáo,
thương con sâu sắc, giàu lòng tự trọng
* Khi chết
Trang 8? Nam cao tả cái chết của lão
Hạc ntn? Tại sao lão Hạc lại
chọn cái chết như vậy?
Nguyên nhân và ý nghĩa cái
chết của lão Hạc ?
- Phân tích thêm: Xét ra, nếu
lão Hạc là người tham sóng,
lão còn có thể sống được thậm
chí còn có thể sống lâu nữa là
đằng khác Lão còn ba mươi
đồng bạc (thời bấy giờ cũng là
đáng kể), còn ba sào vườn có
thể bán dần Nhưng nếu làm
như thế nghĩa là ăn vào đồng
tiền, vào cái vốn liếng cuối
cùng để cho đứa con Lão Hạc
đã tự chọn lấy cái chết để bảo
toàn căn nhà, mảnh vườn ấy.
Lão lại còn lo cái chết của
mình gây phiền hà cho hàng
xóm Như thế cái chết tự
nguyện này xuất phát tự lòng
thương con âm thầm mà lớn
lao, từ lòng kính trọng đáng
kính.
? Từ việc làm trên của lão
Hạc, ta cảm nhận được điều gì
ở tấm lòng, tâm hồn của Lão
Hạc
- Bình chốt: Lão Hạc là một
ngưỡi biết suy nghĩ và tỉnh táo
nhận ra tình cảnh của mình
lúc này Lão lo ko giữ trọn
được mảnh vườn cho con
trai ,lại ko muốn gây phiền hà
cho làng xóm láng riềng lòng
tự trọng đáng kính của Lão.
? Đó là cái chết như thế nào
đối với Binh Tư, ông Giáo và
tất cả mọi người?
- Giảng: Cái chết của LH đã
phải làm cho ông giáo giật
mình mà suy ngẫm về cuộc
đời…Cuộc đời ko có gì là
đáng buồn bởi còn có con
người đáng quí như lão Hạc.
- Lần lượt trình bày
- Nghe
- Trình bày cảm nhận
- Lần lượt trả lời
- Lão tru tréo, mắt long sòng sọc, bọt mép sùi ra, chốc…cái
cái chết vật vã ,đau đớn,
dữ dội
* Nguyên nhân
- Tình cảnh đói khổ, túng quẩn
- Bảo toàn vốn liếng dành tương lai cho con
- Không để cái đói đẩy mình vào con đường tha hoa, biến chất giữ trọn vẹn lòng tự trọng
- Giải toả nỗi day dứt “ vì trót lừa một con chó”
Trang 9Nhưng cuộc đời lại đáng buồn
theo nghĩa: con người có nhân
cách cao đẹp như lão Hạc mà
ko được sống.
? Theo em tại sao lão Hạc lại
chọn cho mình cái chết dữ
dội, đau đớn như vậy? (tự tử
bằng cách ăn bã chó Sao
không chọn cái chết lặng lẽ,
êm dịu?)
- Phân tích thêm: Ông lão
nhân hậu, trung thực này chưa
đánh lừa một ai Lần đầu tiên
trong đời lão phải lừa lại là
lừa cậu Vàng – người bạn
thân thiết của Lão Lão đã lừa
để cậu Vàng phải chết thì giờ
đây lão cũng phải chết theo
kiểu một con chó bị lừa.
Dường như ở cách lựa chọn
này có một ý muốn tự trừng
phạt ghê gớm Nó càng chứng
tỏ đức tính trung thực, lòng tự
trọng đáng quý ở Lão Hạc.
Cái chết này càng gây ấn
tượng mạnh ở người đọc.
? Sâu xa hơn là cái chết của
lão Hạc xuất phát từ những
nguyên nhân nào?
Bình: Đến đây ta đã hiểu
được lão Hạc đã chuẩn bị âm
thầm cho cái chết của mình.
? Lão Hạc chết vì ăn bã chó
có ý nghĩa gì?
? Qua đó sức tố cáo được thể
hiện ở đây là gì?
? Ý nghĩa cái chết của Lão
Hạc?
- Đọc thầm đoạn nói về cách chọn cái chết của Lão Hạc
- Suy nghĩ, Giải thích theo hiểu biết
tự trừng phạt
mình… và giải toả nỗi day dứt.
Tố cáo xã hội thối nát, đề cao phẩm chất con người
tố cáo XH tăm
tối đã đẩy con người đến bước đường cùng.
Đồng thời ca ngợi phẩm chất của người nông dân.
- LH: Binh Tư,
Cái chết của lão có ý nghĩa sâu sắc: tố cáo XH
và bộc lộ rõ số phận và tính cách của người nông dân nghèo trong XH trước Cách mạng tháng Tám
Trang 10Chuyển ý: Ngoài nhân vật lão
Hạc ra…
? Vai trò của nhân vật ông giáo
ntn ? Thái độ, cách cư xử của
ông đối với lão Hạc ra sao ?
- Cho HS đọc lại đoạn văn
“Chao ôi! Đối với nghĩa
khác” Tại sao ông giáo lại có
suy nghĩ như vậy ?
- Diễn giảng bổ sung: Đây là
lời triết lí lẫn cảm xúc trữ tình
xót xa của NC Với triết lí trữ
tình này, NC khẳng định một
thái độ sống, một cách ứng xử
mang tinh thần nhân đạo NC
đã nêu lên một phương pháp
đúng đắn, sâu sắc khi đánh
giá con người: ta cần biết tự
đặt mnhf vào cảnh ngộ cụ thể
của họ thì mới có thể hiểu
đúng, cảm thông đúng.
? Khi nghe Binh Tư kể chuyện
lão Hạc xin bã chó, ông giáo
suy nghĩ ntn? Và khi chứng
kiến cái chết của lão Hạc, ông
giáo có suy nghĩ gì ?
- Diễn giảng bổ sung: chi tiết
Lão Hạc xin bã chó của Binh
Tư có một vị trí nghệ thuật
quan trọng Nó chứng tỏ ông
lão giàu tình thương, giàu
lòng tự trọng ấy đã đi đến
quyết định cuối cùng
Cái chết đau đớn của lão
Hạc lại khiến ông giáo giật
mình mà ngẫm nghĩ về cuộc
đời Cuộc đời chưa hẵn đã
đáng buồn bởi may mà ý nghĩ
trước đó của mình đã không
đúng, bởi còn có những con
người cao quý như Lão Hạc,
Binh Chức, Chí Phèo… thân phận người nông dân trong XH cũ
- Lần lượt phát biểu, trình bày nhận xét, bổ sung
- Đọc Suy nghĩ, giải thích
- Lần lượt phát biểu, nhận xét,
bổ sung
2 Thái độ, tình cảm của
nhân vật “tôi”
- Cảm thông, thương xót lão Hạc
- Luôn tìm cách an ủi và giúp đỡ
- Ngỡ ngàng khi nghe Binh
Tư nói lão Hạc xin bã chó
- Cái chết của lão Hạc khiến ông giật mình, ngẫm nghĩ về cuộc đời