Giam sat hoat dong hanh chinh

- Luận án tiến sĩ và luận văn thạc sĩ có liên quan:"Nâng cao hiệu lực hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh trong điều kiện đổi mới ở Việt Nam hiện nay" của Vũ Mạnh Thông năm

Mở đầu

1.Tính cấp thiết của đề tài

Hoàn thiện pháp luật về giám sát hoạt động hànhchính của các cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng làmột trong những vấn đề có tính lý luận và thực tiễn cấpbách hiện nay, bởi vì:

- Xuất phát từ vị trí, vai trò tầm quan trọng của nềnhành chính nhà nớc và yêu cầu cải cách nền hành chính nhànớc theo Chơng trình tổng thể cải cách hành chính nhà nớcgiai đoạn 2001 đến 2010 Mục tiêu của Chơng trình tổng thểcải cách hành chính nhà nớc là: Xây dựng một nền hànhchính dân chủ, trong sạch, vững mạnh, chuyên nghiệp hóa,hiện đại hóa, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả theo nguyêntắc của Nhà nớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa dới sự lãnh đạocủa Đảng, xây dựng một đội ngũ cán bộ, công chức có phẩmchất và năng lực đáp ứng yêu cầu của công cuộc xây dựng

thúc đẩy cải cách nền hành chính theo mục tiêu đã xác

định

- Giám sát hành chính (hay còn gọi là giám sát hoạt

động hành chính của các cơ quan hành chính nhà nớc) baogồm giám sát của cơ quan quyền lực nhà nớc, các cơ quan tpháp và giám sát xã hội (giám sát của các tổ chức chính trị -xã hội và các cơ quan báo chí v.v ) Mục đích của giám sáthành chính là phát hiện các hành vi vi phạm Hiến pháp vàpháp luật trong quá trình hoạt động quản lý của các cơ quanhành chính nhà nớc, ngăn ngừa, uốn nắn những sai lầm,lệch lạc, thực hiện mục tiêu quản lý hành chính nhà nớc, gópphần hỗ trợ cho hoạt động t pháp và cải cách t pháp Với vai tròquan trọng đó, việc nghiên cứu hoàn thiện pháp luật về giámsát hoạt động hành chính của các cơ quan hành chính nhànớc ở địa phơng có ý nghĩa hết sức to lớn và cần thiết

- Nhà nớc ta là nhà nớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa củadân, do dân và vì dân Vì vậy, cho dù hoạt động của cáccơ quan hành chính nhà nớc từ Trung ơng đến cơ sở có đadạng, phức tạp và rộng lớn bao nhiêu cũng phải tuân thủnhững nguyên tắc căn bản của nhà nớc pháp quyền Đó lànguyên tắc các cơ quan hành chính nhà nớc, cán bộ, côngchức hành chính chỉ đợc làm những gì mà pháp luật chophép Tuy nhiên, pháp luật hành chính hết sức phức tạp, cònrất nhiều tồn tại, các quy trình và thủ tục hành chính tuy đã

đợc cải cách song vấn rất hạn chế, không ít thủ tục mới phiền

hà Điều này làm tiềm ẩn nguy cơ về sự vi phạm pháp luậtcủa đội ngũ cán bộ, công chức Do đó, đòi hỏi hoạt độnghành chính nhà nớc phải chịu sự giám sát chặt chẽ Đến lợtmình, sự giám sát hành chính đó chỉ có thể có hiệu lực,hiệu quả khi nó đợc tiến hành theo các quy định của phápluật Đó là pháp luật về giám sát hành chính nhà nớc Phápluật này hiện nay cũng nh pháp luật hành chính nói chung

đang còn rất nhiều hạn chế, tồn tại, đòi hỏi cấp bách phảihoàn thiện

- Thực tiễn hoạt động hành chính ở nớc ta trong nhữngnăm qua đã đạt đợc những thành tựu nhất định song cũngcòn không ít những vấn đề tồn tại cần phải đợc cải cách vềthể chế hành chính, về bộ máy và đội ngũ cán bộ, côngchức hành chính, đặc biệt là tình trạng cửa quyền, lạmquyền, quan liêu, mất dân chủ hay tình trạng lãng phí, thamnhũng, sách nhiễu nhân dân tiếp tục diễn ra nghiêm trọng.Tình trạng này có nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyênnhân do pháp luật giám sát hành chính cha đồng bộ vàthiếu cụ thể, thiếu thống nhất, cha xây dựng đợc cơ chếgiám sát, tổ chức và hoạt động của cơ quan giám sát, nộidung giám sát và những chế tài của hoạt động giám sát Thựctiễn cho thấy, tăng cờng hoạt động giám sát phải đi liền vớiviệc giao quyền giám sát cho ai, cơ quan nào là hợp lý cũng nhnội dung và hiệu lực giám sát phải gắn với việc hoàn thiệnpháp luật về giám sát hành chính

- Về phơng diện khoa học pháp lý, giám sát hành chính

và pháp luật về giám sát hoạt động hành chính của cơ quanhành chính nhà nớc ở địa phơng là những khái niệm đangcòn nhiều cách tiếp cận khác nhau, nh về chủ thể giám sát,

đối tợng giám sát và các chế tài giám sát hành chính, đòi hỏiphải có sự nghiên cứu sâu sắc nhằm tạo cơ sở khoa học choviệc hoàn thiện pháp luật về giám sát hoạt động hành chính

Từ những lý do nêu trên, học viên chọn đề tài " Hoàn

thiện phỏp luật về giỏm sỏt hoạt động hành chớnh của cỏc cơ quan hành chớnh nhà nước ở địa phương - từ thực tiễn tỉnh Vĩnh Phỳc " làm luậnvăn Thạc sĩ Luật học chuyên ngành lý luận và lịch sử nhà nớc

và pháp luật Đề tài đợc thực hiện sẽ góp phần phát huy vaitrò của pháp luật về hoạt động giám sát hoạt hành chính củacác cơ quan hành chính nhà nớc ở tỉnh Vĩnh Phúc, giúp chocác cơ quan này thực hiện có hiệu lực, hiệu quả quản lý,thực hiện tốt cải cách hành chính ở địa phơng

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

ở Việt Nam, nghiên cứu về giám sát hành chính đối vớicơ quan hành chính nhà nớc đợc các nhà khoa học quan tâmnghiên cứu và tiếp cận dới nhiều góc độ khác nhau Có thểnêu một số công trình tiêu biểu sau:

- Sách chuyên khảo: "Giám sát và cơ chế giám sát việc thực hiện quyền lực nhà nớc" do GS,TSKH Đào Trí úc và PGS,TS Võ Khánh Vinh đồng chủ biên; "Thẩm quyền xét xử

khiếu kiện hành chính của Tòa án" của TS Nguyễn Thanh Bình; "Hành chính công" của Học viện Hành chính Quốc gia do

TS Nguyễn Ngọc Hiến chủ biên và tập thể tác giả là cán bộnghiên cứu, giảng dạy của Học viện Hành chính Quốc gia, phát

hành năm 2003; "Thể chế dân chủ và phát triển nông thôn Việt Nam hiện nay" do TS Nguyễn Văn Sáu và GS Hồ Văn Thông đồng chủ biên; "Một số vấn đề cơ bản về hoàn thiện

bộ máy Nhà nớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam" do GS,TS Nguyễn Duy Gia làm chủ biên; "Hội đồng nhân dân trong hệ thống cơ quan quyền lực nhà nớc" do PTS Nguyễn

Đăng Dung chủ biên; "Hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân theo Hiến pháp năm 1992" và "Luật tổ chức Hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân năm 1994" của Phùng Văn

Tửu

- Đề tài cấp Bộ: "Nhận thức và thực tiễn vận dụng quan

điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về tổ chức bộ máy nhà nớc trong thời kỳ đổi mới (từ năm 1986 đến nay)" do Viện

Nhà nớc và Pháp luật, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí

Minh chủ trì; "Tăng cờng năng lực lập pháp của Quốc hội trong điều kiện xây dựng Nhà nớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay" do PGS,TS Lê Văn Hòe làm chủ nhiệm, Viện Nhà nớc và Pháp luật là cơ quan chủ trì; "Vấn

đề nhân dân giám sát các cơ quan dân cử ở nớc ta hiện nay" của Viện Khoa học Chính trị, Học viện Chính trị Quốc

gia Hồ Chí Minh chủ trì

- Luận án tiến sĩ và luận văn thạc sĩ có liên quan:

"Nâng cao hiệu lực hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh trong điều kiện đổi mới ở Việt Nam hiện nay" của Vũ Mạnh Thông (năm 1998); "Trách nhiệm pháp lý của công chức trong điều kiện xây dựng nhà nớc pháp quyền ở Việt Nam hiện nay", Luận án tiến sĩ luật học của Ngô Hải Phan; "Vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nớc trong giải quyết khiếu kiện hành chính ở Việt Nam", Luận

văn thạc sĩ luật học của Nguyễn Văn Kim v.v

Bên cạnh đó còn có một số bài viết đăng tải trên các

tạp chí chuyên ngành nh: Phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc thực hiện giám sát đối với cán bộ, công chức, đảng viên ở khu dân" của Đỗ Duy Thờng, Tạp chí Mặt trận Tổ quốc, số 22; "Thiếu một cơ chế giám sát hoàn thiện" của Nguyễn Khanh, Báo Pháp luật, số 222, ngày 16 tháng 9 năm 2005; "Nâng cao hiệu quả giám sát của Mặt trận

Tổ quốc, các đoàn thể nhân dân đối với bộ máy nhà nớc" của

Nguyễn Khắc Bộ, Tạp chí Dân vận, số 7, 2005 v.v

Nhìn chung, các công trình nêu trên đã đề cập tới một

số khía cạnh của hoạt động giám sát quyền lực nhà nớc songcha có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện và hệthống về giám sát hành chính và pháp luật về giám sát hànhchính đối với cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng Do

đó, tiếp thu những kết quả nghiên cứu nêu trên, luận văn

nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện vấn đề hoàn thiệnpháp luật về giám sát hành chính hoạt động hành chính củacác cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng từ thực tiễntỉnh Vĩnh Phúc.

3 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tợng nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu những vấn

đề lý luận và thực trạng pháp luật và thực hiện pháp luật vềgiám sát hoạt động hành chính của các cơ quan hành chínhnhà nớc ở địa phơng

- Phạm vi nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu các quy phạm

pháp luật trực tiếp điều chỉnh hoạt động giám sát hoạt

động hành chính của các chủ thể có quyền giám sát hànhchính đối với các cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng,gồm: Hội đồng nhân dân, Tòa án nhân dân, Mặt trận Tổquốc, các đoàn thể quần chúng, công dân và cơ quan báochí Trong đó, luận văn tập trung vào thực tiễn giám sát hànhchính ở Vĩnh Phúc trong giai đoạn hiện nay

4 Mục đích, nhiệm vụ của luận văn

- Mục đích: Luận văn góp phần làm rõ cơ sở lý luận về

giám sát hoạt động hành chính của cơ quan hành chính nhànớc ở địa phơng và pháp luật về giám sát hoạt động hànhchính của cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng, đềxuất và luận chứng các quan điểm, giải pháp hoàn thiện

pháp luật về giám sát hành chính của các cơ quan hànhchính nhà nớc ở địa phơng.

- Nhiệm vụ của luận văn: Để thực hiện mục đích nêu

trên, nhiệm vụ của luận văn là:

+ Phân tích cơ sở lý luận về giám sát, giám sát hànhchính, về khái niệm, đặc điểm, nội dung cơ bản của phápluật về giám sát hành chính của các cơ quan hành chính nhànớc ở địa phơng, vai trò của nó trong giám sát hành chínhcủa các cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng

+ Phân tích các tiêu chí hoàn thiện pháp luật về giámsát hoạt động hành chính của các cơ quan hành chính nhànớc ở địa phơng

+ Đánh giá thực trạng pháp luật về giám sát hoạt độnghành chính của các cơ quan hành chính nhà nớc ở địa ph-

ơng và thực trạng thực hiện pháp luật đó ở tỉnh Vĩnh Phúc

+ Đề xuất và luận chứng quan điểm, giải pháp hoànthiện pháp luật về giám sát hành chính của các cơ quan hànhchính nhà nớc ở địa phơng hiện nay

5 Cơ sở lý luận và phơng pháp nghiên cứu

- Cơ sở lý luận: Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của chủ

nghĩa Mác - Lênin và t tởng Hồ Chí Minh về nhà nớc và phápluật, các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về tiếp tụcxây dựng và hoàn thiện Nhà nớc pháp quyền xã hội chủnghĩa Việt Nam, đặc biệt là quan điểm của Đảng về cải

cách hành chính nhà nớc Bên cạnh đó, luận văn cũng tiếpcận những kết quả nghiên cứu khoa học pháp lý về hànhchính học ở nớc ngoài.

- Phơng pháp nghiên cứu: Luận văn sử dụng các phơng

pháp nghiên cứu của triết học Mác - Lênin, trong đó chú trọngcác phơng pháp kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, phân tích

và tổng hợp, lịch sử và cụ thể Ngoài ra, luận văn cũng sửdụng một số phơng pháp của các bộ môn khoa học khác nhluật học so sánh, xã hội học, lý thuyết hệ thống

6 Những đóng góp mới của luận văn

Luận văn có những đóng góp mới sau:

- Góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận về giám sát, giámsát hành chính, pháp luật về giám sát hoạt động hành chínhcủa cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng

- Đánh giá khái quát thực trạng pháp luật và thực trạngthực hiện pháp luật về giám sát hành chính hoạt động hànhchính của các cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng quacác giai đoạn hình thành và phát triển của nền hành chínhnhà nớc

- Góp phần hoàn thiện pháp luật về giám sát hànhchính của các cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơngbằng việc luận chứng các quan điểm, giải pháp hoàn thiệnpháp luật đó

7 ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Những kết quả của luận văn sẽ góp phần xây dựng cơ

sở khoa học và thực tiễn để hoàn thiện pháp luật về giámsát hành chính hoạt động hành chính của các cơ quan hànhchính nhà nớc ở địa phơng Các quan điểm, giải pháp màluận văn luận chứng có giá trị tham khảo đối với các cơ quan

có thẩm quyền Đồng thời, luận văn là nguồn t liệu tham khảotốt cho công tác nghiên cứu, giảng dạy tại các cơ sở đào tạoluật

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài mục lục, mở đầu, kết luận và danh mục tài liệutham khảo, luận văn gồm 3 chơng và 7 tiết

Chơng 1

Cơ sở lý luận hoàn thiện pháp luật về giám sát hoạt động hành chính của các

cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng

1.1 Giám sát và giám sát hoạt động hành chính

1.1.1 Khái niệm giám sát và giám sát hoạt động hành chính của cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng

Trong điều kiện đổi mới, tiếp tục xây dựng và hoànthiện nhà nớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nớc ta hiện nay,giám sát việc thực hiện quyền lực nhà nớc là yếu tố quantrọng bảo đảm bản chất của nhà nớc - một nhà nớc phápquyền của dân, do dân, vì dân, tất cả quyền lực nhà nớcthuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấpcông nhân, nông dân và đội ngũ trí thức dới sự lãnh đạo của

Đảng Cộng sản, thực hiện thắng lợi mục tiêu dân giàu, nớcmạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

Hoạt động giám sát rất quan trọng nh trên song bảnthân khái niệm giám sát lại có nhiều cách hiểu khác nhau:

- Về mặt ngữ nghĩa, từ giám sát đợc giải thích là "theodõi, kiểm tra việc thực thi nhiệm vụ" [62, tr 728] Với nghĩa

này, thuật ngữ giám sát gần nghĩa với thuật ngữ kiểm tra,trong đó, kiểm tra là "xem xét thực chất, thực tế" [62, tr 937].

- Nếu nhìn nhận dới góc độ nhà nớc, giám sát lấy đối ợng là việc thực thi quyền lực nhà nớc, gắn với việc thực hiện

t-chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan nhà nớc Giám sát "là sự theo dõi, kiểm tra đối với việc thực thi quyền lực nhà nớc" Để

đảm bảo quyền lực là thống nhất, việc tổ chức và thực hiệnquyền lực nhà nớc cần phải tuân theo những nguyên tắcnhất định và cần thiết phải có sự giám sát việc tổ chức vàthực thi quyền lực nhà nớc Giám sát việc tổ chức và thực thiquyền lực nhà nớc bao gồm hoạt động giám sát của Nhà nớc(của các cơ quan trong bộ máy nhà nớc) và giám sát xã hội củacác tổ chức chính trị - xã hội, các phơng tiện thông tin đạichúng v.v

Xem xét hoạt động giám sát nh trên cho thấy giám sát

đối với việc tổ chức và hoạt động thực hiện quyền lực nhànớc không chỉ là giám sát của các cơ quan nhà nớc mà còn làgiám sát của toàn bộ hệ thống chính trị, và, chỉ khi nàogiám sát đợc thực hiện trong mối liên hệ mật thiết, hữu cơ vớicác bộ phận của toàn bộ hệ thống chính trị thì mới có hiệuquả Mặt khác, giám sát của nhà nớc và giám sát của xã hội đốivới việc tổ chức và thực hiện quyền lực nhà nớc có mối liên hệbiện chứng, thống nhất trong một cơ chế giám sát Mỗi yếu tố

- mắt xích trong cơ chế đó gắn kết với nhau nhằm đạt đợc

mục đích cuối cùng là góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quảhoạt động của bộ máy nhà nớc.

- Căn cứ vào phạm vi hoạt động thực hiện quyền lựcnhà nớc ta có thể xác định hoạt động giám sát việc tổ chức vàthực hiện quyền lực nhà nớc nh sau:

+ Giám sát đối với hoạt động của các cơ quan dân cử(Quốc hội, Hội đồng nhân dân);

- Giám sát đối với hoạt động của cơ quan hành chínhnhà nớc;

- Giám sát đối với hoạt động của các cơ quan t pháp Hoạt động giám sát chỉ có thể đạt đợc hiệu quả khi

đảm bảo đợc các điều kiện nhất định về chính trị, t tởng,kinh tế, khoa học kỹ thuật, tổ chức, tâm lý, văn hóa, trong

đó điều kiện về chính trị, pháp luật nói chung và pháp luật

về hoạt động giám sát nói riêng đóng một vai trò hết sứcquan trọng

Để đi tới khái niệm giám sát hoạt động hành chính cầntìm hiểu khái niệm hoạt động hành chính ở nớc ta, hệthống các cơ quan hành chính nhà nớc gồm: Chính phủ, các

bộ, cơ quan ngang bộ là cơ quan quản lý hành chính nhà nớc

ở Trung ơng; ở địa phơng có ủy ban nhân dân các cấp vàcác cơ quan quản lý nhà nớc của Trung ơng đóng trên địabàn ở địa phơng Đó là các cơ quan thực hiện hoạt độngquản lý nhà nớc trên các lĩnh vực của đời sống xã hội diễn ra

hàng ngày, thờng xuyên trên phạm vi cả nớc và trên từng địabàn đơn vị hành chính Các cơ quan nhà nớc ở địa phơng

có vị trí, chức năng, nhiệm vụ quyền hạn đợc pháp luật quy

định, trực tiếp thực hiện hoạt động quản lý nhà nớc ở địaphơng Hiệu quả hoạt động của các cơ quan này góp phầnquan trọng vào hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhànớc Đến lợt mình, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của cơ quanhành chính nhà nớc ở địa phơng đợc bảo đảm bởi nhiềuyếu tố, trong đó có hoạt động giám sát chính các hoạt độngcủa các cơ quan này

Hoạt động hành chính của cơ quan hành chính nhà

n-ớc ở địa phơng đợc thể hiện ở việc ban hành các quyết

định hành chính, gồm các quyết định hành chính quyphạm, quyết định cá biệt, và bằng việc thực hiện hàng loạtcác hành vi mang tính pháp lý, hành vi hành chính khác để

tổ chức phục vụ đời sống xã hội, thực hiện lợi ích công cộng

ở địa phơng Trong nhà nớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa,hoạt động hành chính nhà nớc của các cơ quan hành chínhnhà nớc ở địa phơng là hoạt động thực hiện một bộ phậncủa quyền hành pháp, cùng với quyền lập pháp của Quốc hội,quyền t pháp của Tòa án tạo nên quyền lực nhà nớc một cáchthống nhất Trong quá trình triển khai thực hiện, hoạt độnghành chính của các cơ quan hành chính nhà nớc ở địa ph-

ơng có đặc điểm nh sau:

Thứ nhất, hoạt động hành chính của cơ quan hành

chính nhà nớc ở địa phơng là những hoạt động mang tínhquản lý hành chính, trực tiếp đụng chạm đến quyền và lợiích hợp pháp của nhân dân Do đó, các quyết định hànhchính và các hành vi hành chính khác của các cơ quan hànhchính nhà nớc phải chính xác, việc ban hành phải theo thủtục chặt chẽ, việc tuân thủ phải nghiêm minh

Thứ hai, hoạt động hành chính của cơ quan hành

chính địa phơng có tính độc lập tơng đối so với hoạt độngchấp hành của cơ quan này đối với cơ quan quyền lực cùngcấp Sự độc lập đó đòi hỏi cơ quan hành chính phải chủ

động, sáng tạo, song lại tiềm ẩn nguy cơ thoát ly khỏi sự giámsát, thậm chí có tình trạng lộng quyền, lạm quyền, vi phạmpháp luật của cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng

Thứ ba, hoạt động hành chính nhà nớc của các cơ quan

nhà nớc ở địa phơng có tác động lớn đến đời sống xã hội ở

địa phơng Các hoạt động này đợc đảm bảo bằng nhiềunguồn lực khác nhau nh tài chính, cơ sở vật chất, lực lợng cán

bộ, công chức, bộ máy tuyên truyền, lực lợng cảnh sát Đâychính là u thế của cơ quan hành chính nhà nớc ở địa ph-

ơng trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ củamình

Thứ t, hình thức hoạt động cơ bản của cơ quan hành

chính nhà nớc ở địa phơng là ban hành văn bản quy phạm

pháp luật hành chính, văn bản áp dụng pháp luật Với cáchình thức này, cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơngthực hiện quản lý hầu hết mọi lĩnh vực của đời sống xã hội ở

địa phơng So với hoạt động ban hành văn bản quy phạmpháp luật thì hoạt động ban hành văn bản áp dụng pháp luật

đợc đợc thực hiện nhanh và phạm vi vấn đề giải quyết rộng

và chiếm phần lớn khối lợng công việc của hoạt động hànhchính Các văn bản này tác động trực tiếp đến quyền và lợiích của các đối tợng có liên quan, đụng chạm trực tiếp đếnquyền tự do và lợi ích của cá nhân Do đó, trong hoạt độngnày, cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng luôn đứng tr-

ớc nguy cơ ban hành văn bản quy phạm pháp luật, nhất là banhành văn bản cá biệt thiếu căn cứ và cơ sở pháp lý, thậm chítrái pháp luật dẫn đến xâm hại các quyền và lợi ích hợp phápcủa công dân

Bên cạnh việc ban hành văn bản, hoạt động hành chínhcủa các cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng còn đợcthực hiện dới hình thức là các hành vi hành chính Các hành

vi hành chính đợc thực hiện một cách thờng xuyên, liên tụcvừa trên cơ sở của luật, của văn bản lập quy, vừa trên cơ sởcủa các quyết định hành chính cá biệt hoặc hành vi quản

lý của ngời có thẩm quyền Hành vi hành chính cũng luôn ẩnchứa nguy cơ vi phạm pháp luật, xâm hại đến quyền và lợiích hợp pháp của công dân Ngoài ra, hoạt động thanh tra,kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo do chính cơ quan hành

chính nhà nớc ở địa phơng thực hiện cũng là một hình thức

đòi hỏi phải đợc vận dụng đúng pháp luật, tiến hành chínhxác mới không dẫn tới nguy cơ vi phạm pháp luật

Thứ năm, phơng pháp quản lý hành chính của các cơ

quan hành chính nhà nớc ở địa phơng đợc sử dụng chủ yếu

là thuyết phục, cỡng chế, các phơng pháp hành chính và kinh

tế Trong việc sử dụng phơng pháp quản lý, nếu cơ quanhành chính nhà nớc ở địa phơng sử dụng không phù hợp vớiquy định của pháp luật, áp dụng sai đối tợng cũng có thểdẫn tới gây thiệt hại cho các đối tợng bị áp dụng, nhất là khi

động giám sát hành chính đối với hoạt động hành chính củacơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng đợc thiết lập vàthực hiện thì hiệu quả từ hoạt động hành chính của các cơquan hành chính nhà nớc ở địa phơng mới đợc thực thi cóhiệu quả, sử dụng đúng và có hiệu quả các nguồn lực của

địa phơng, tổ chức thực hiện tốt Hiến pháp và pháp luật,bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, phát huy

dân chủ, góp phần tăng cờng hiệu lực của chính quyền địaphơng.

ở nớc ta hiện nay, giám sát hoạt động hành chính củacác cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng đợc thực hiệnthông qua những hình thức sau:

- Giám sát của cơ quan quyền lực nhà nớc đối với hoạt

động hành chính của cơ quan hành chính nhà nớc ở địa

ph-ơng Đó là hoạt động giám sát do Hội đồng nhân dân thựchiện theo chức năng và nhiệm vụ đợc quy định trong Hiếnpháp và Luật tổ chức Hội đồng nhân dân và ủy ban nhândân, Quy chế hoạt động của của Hội đồng nhân dân vàcác văn bản liên quan khác v.v

- Giám sát của các tổ chức chính trị - xã hội thực hiện,

nh giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chứcthành viên của Mặt trận

- Giám sát của Thanh tra nhân dân Đây là tổ chứcgiám sát mang tính nhân dân đợc tổ chức nhằm giám sáthoạt động của các cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng

và hành vi hành chính của các cán bộ, công chức trong cáccơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng

- Giám sát thông qua hoạt động xét xử của Tòa ánnhân dân trực tiếp là qua việc thực hiện thẩm quyền tàiphán của Tòa hành chính đối với quyết định hành chính và

hành vi hành chính của cơ quan hành chính hoặc cá nhân

có thẩm quyền ban hành, thực hiện

- Giám sát của các cơ quan báo chí

- Giám sát của công dân Hoạt động này chủ yếu đợcthực hiện thông qua việc thực hiện quyền khiếu nại, tố cáocủa công dân, thông qua việc thực hiện quy chế dân chủ ởxã, ở cơ quan, doanh nghiệp

Nh vậy, giám sát hành chính (giám sát hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng) là hoạt động

do cơ quan quyền lực nhà nớc ở địa phơng, Tòa án nhân dân, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận, các cơ quan báo chí và công dân thực hiện bằng những hình thức, phơng pháp quy định trong Hiến pháp và pháp luật có nội dung là theo dõi, xem xét, đánh giá, phát hiện kịp thời các quyết định hành chính, hành vi hành chính vi phạm Hiến pháp, pháp luật trong quá trình hoạt

động quản lý nhà nớc của các cơ quan hành chính nhà nớc ở

địa phơng, của các cán bộ, công chức trong các cơ quan này, từ đó ngăn ngừa, uốn nắn, xử lý hoặc kiến nghị xử lý, góp phần bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nớc, hỗ trợ

đắc lực cho hoạt động t pháp và công cuộc cải cách nền hành chính nhà nớc.

1.1.2 Đặc điểm của giám sát hoạt động hành chính của các cơ quan hành chính nhà nớc ở địa ph-

ơng

Từ quan niệm về giám sát hoạt động hành chính củacác cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng có thể rút ramột số đặc điểm sau:

- Về mục đích: Giám sát hoạt động hành chính của

các cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng nhằm mục

đích đảm bảo cho toàn bộ hoạt động của các cơ quan hànhchính nhà nớc ở địa phơng cũng nh hoạt động của các côngchức trong các cơ quan này đúng theo quy định của phápluật về chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn Đây chính là cơ

sở đảm bảo cho quyền lực nhà nớc đợc kiểm soát một cáchchặt chẽ, đồng thời bổ sung cho giám sát của Quốc hội,kiểm tra của Đảng đối với các tổ chức đảng trong các cơquan hành chính nhà nớc ở địa phơng Với mục đích trên,giám sát hoạt động hành chính của các cơ quan hành chínhnhà nớc ở địa phơng góp phần thiết lập trật tự trong quản

lý, bảo vệ các quyền tự do, lợi ích hợp pháp của công dân, lợiích nhà nớc và lợi ích của địa phơng Đồng thời, giám sát hoạt

động hành chính của các cơ quan hành chính nhà nớc ở

địa phơng cũng nhằm chống lại sự lộng hành, lạm dụngquyền lực hành chính, phát hiện và ngăn chặn các hành vitham nhũng, lãng phí, vi phạm pháp luật của các cán bộ cóchức, có quyền Giám sát hành chính nói chung và giám sát

thông qua hoạt động xét xử của Tòa hành chính nói riêng, với

u thế của các phán quyết của tòa án đợc coi là hoạt độnggiám sát hữu hiệu nhất đối với hoạt động hành chính của cơquan hành chính nhà nớc ở địa phơng Hoạt động của Tòahành chính sẽ làm cho bộ máy hành chính nhà nớc nói chung,cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng nói riêng nângcao trách nhiệm, tăng cờng kỷ luật, kỷ cơng, tăng cờng phápchế xã hội chủ nghĩa trong việc ra các quyết định và thựchiện các hành vi hành chính, nâng cao trách nhiệm, bổnphận của cán bộ, công chức trong khi thi hành nhiệm vụ,công vụ, tôn trọng và bảo vệ quyền tự do, dân chủ, lợi íchhợp pháp của công dân, góp phần xây dựng Nhà nớc phápquyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân

- Về chủ thể giám sát: Giám sát hoạt động hành chính

của các cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng đợc thựchiện bởi chủ thể giám sát là Hội đồng nhân dân, các cơquan t pháp, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chứcthành viên của Mặt trận, các cơ quan báo chí của địa ph-

ơng và công dân Hiệu quả của hoạt động giám sát hànhchính đợc đảm bảo bằng hiệu quả hoạt động giám sát củaHội đồng nhân dân, các ban của Hội đồng nhân dân, đạibiểu Hội đồng nhân dân, ủy ban Mặt trận Tổ quốc ViệtNam cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã và các hiệu quả giám sátcủa các tổ chức thành viên của Mặt trận, của các cơ quanbáo chí và của công dân

Với những chủ thể nêu trên có thể hình dung đợc tính

đa dạng, phức hợp và đan xen của hoạt động giám sát hoạt

động hành chính của các cơ quan hành chính nhà nớc ở địaphơng Đặc điểm về chủ thể giám sát hành chính này đòihỏi phải có sự phân định cụ thể, rõ ràng phạm vi giám sátlĩnh vực hành chính, sao cho tránh đợc sự chồng chéo vềnhiệm vụ, chức năng giám sát đối với cùng một đối tợng bịgiám sát, phát huy đợc hiệu quả giám sát nói chung

- Về đối tợng giám sát: Đối tợng giám sát chính là hoạt

động hành chính của các cơ quan hành chính nhà nớc ở

địa phơng Đây là một hoạt động hết sức đa dạng, phứctạp, bởi lẽ, hoạt động hành chính của các cơ quan hànhchính nhà nớc ở địa phơng là hoạt động quản lý toàn diệncác lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội ở địa phơng

Đây cũng là hoạt động mang tính quyền lực nhà nớc (quyềnlực công) có liên quan trực tiếp và gắn bó với đời sống hàngngày của nhân dân nhằm đảm bảo quyền và lợi ích hợppháp của nhân dân sống trong địa phơng, và do đó phảichịu sự giám sát của nhân dân địa phơng Là đối tợngchịu sự giám sát, hoạt động hành chính của các cơ quanhành chính nhà nớc có những đặc trng sau:

Thứ nhất, hoạt động hành chính của các cơ quan hành

chính nhà nớc ở địa phơng là hoạt động quản lý các lĩnhvực của đời sống xã hội diễn ra hàng ngày, hàng giờ ở địaphơng, đòi hỏi hoạt động này, đặc biệt là ở cấp cơ sở phải

hết sức cụ thể, sát thực Giám sát hoạt động hành chính củacác cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng do vậy phải

đợc đặt trong điều kiện kinh tế - xã hội của từng địa

ph-ơng cụ thể, không thể máy móc, áp đặt, và phải tuân thủ

đúng các quy định pháp luật về phân công, phân cấp quản

lý nhà nớc để tránh tình trạng chồng chéo, lấn sân

Thứ hai, hoạt động hành chính của các cơ quan hành

chính nhà nớc ở địa phơng nằm trong hệ thống thống nhấtcác cơ quan hành chính nhà nớc từ trung ơng đến cơ sở,

đứng đầu là Chính phủ Chính phủ là cơ quan hành chínhnhà nớc cao nhất thống nhất thực hiện hoạt động quản lý nhànớc trên các lĩnh vực của đời sống xã hội Tính thống nhất, thứbậc, thống suốt của các cơ quan hành chính nhà nớc nhằm

đảm bảo hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nớc Chính vì vậyhoạt động hành chính của các cơ quan hành chính nhà nớc ở

địa phơng bên cạnh việc chịu sự giám sát của các chủ thểgiám sát nêu trên còn phải thờng xuyên chịu sự thanh tra, kiểmtra của cơ quan hành chính cấp trên Kiểm tra, thanh tra củacác cơ quan hành chính nhà nớc cấp trên, theo hệ thống dọckhác với giám sát của Hội đồng nhân dân, giám sát của Tòa án

và giám sát xã hội, song có tác động tích cực đối với chính cơquan hành chính Tuy vậy, việc nâng cao hiệu lực, hiệu quảquản lý không thể không có hoạt động giám sát

Thứ ba, hoạt động hành chính của cơ quan hành chính

nhà nớc ở địa phơng là hoạt động trực tiếp tổ chức đời sống

xã hội, trực tiếp phục vụ nhu cầu của xã hội, của nhân dân,

đặc biệt là hoạt động của chính quyền cơ sở Đây là cấpgần dân, sát dân nhất; những yêu cầu, nguyện vọng chính

đáng của nhân dân đợc các cơ quan hành chính nhà nớc ở

địa phơng tiếp nhận và trực tiếp giải quyết Khác với các cơquan hành chính nhà nớc ở Trung ơng là cơ quan quản lý trênphạm vi cả nớc và chủ yếu tập trung vào việc điều hành cáclĩnh vực của đời sống xã hội ở phạm vi chung nhất của đất nớc,hoạt động hành chính của các cơ quan hành chính nhà nớc ở

địa phơng là những hoạt động cụ thể nhằm giải quyết cácvấn đề đặt ra ở địa phơng, cơ sở và cũng là khâu dễ phátsinh những sai phạm, vi phạm trong tổ chức và hoạt động thựcthi quyền lực nhà nớc theo phân công, phân cấp Chính vìvậy, các hoạt động này cần thiết phải đợc đặt trong sự giámsát chặt chẽ của các cơ quan quyền lực nhà nớc, cơ quan tòa

án, giám sát xã hội của các tổ chức chính trị - xã hội và củacông dân

- Về hình thức và phơng pháp giám sát: Với mỗi một

chủ thể giám sát có các hình thức giám sát và phơng phápgiám sát đặc thù Do đặc điểm về chủ thể giám sát và đốitợng giám sát nêu trên mà hình thức và phơng pháp giám sáthoạt động hành chính của các cơ quan hành chính nhà nớc ở

địa phơng cũng phải linh hoạt, trong đó có sự kết hợp giữahình thức giám sát mang tính quyền lực nhà nớc và hình

thức giám sát không mang tính quyền lực nhà nớc (giám sátmang tính xã hội)

Giám sát mang tính quyền lực nhà nớc là hình thứcgiám sát do cơ quan nhà nớc có thẩm quyền tiến hành đối vớihoạt động hành chính của cơ quan hành chính nhà nớc ở

địa phơng theo nguyên tắc phân công quyền lực nhà nớc

do Hiến pháp và pháp luật quy định Đó là hoạt động giámsát của Hội đồng nhân dân với tính cách là hoạt động giámsát của cơ quan quyền lực nhà nớc ở địa phơng đối với hoạt

động hành chính của cơ quan hành chính nhà nớc ở địaphơng, thông qua hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân,

đặc biệt là thông qua thẩm quyền tài phán hành chính củaTòa án Giám sát xã hội là hình thức giám sát không phải docơ quan nhà nớc thực hiện mà do Mặt trận Tổ quốc ViệtNam và các thành viên của Mặt trận, cơ quan báo chí vàcông dân thực hiện Loại hình giám sát này có hình thứcgiám sát là theo dõi, đánh giá, kiến nghị xử lý hoạt độnghành chính của cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng

có sai phạm Đây là hình thức giám sát mang tính độc lập

t-ơng đối, hỗ trợ đắc lực cho giám sát mang tính quyền lựcnhà nớc, thể hiện tính đặc thù của nền dân chủ xã hội chủnghĩa, là phơng thức quan trọng để nhân dân thực hiệnquyền làm chủ của mình

Hình thức và phơng pháp giám sát hoạt động hànhchính của các cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng làtổng hợp các biện pháp pháp lý với các trình tự, thủ tục cụthể nhằm đạt đợc mục đích giám sát Khi thực hiện các hoạt

động giám sát, các chủ thể giám sát chỉ đợc thực hiện cáchình thức và phơng pháp giám sát theo luật định Các hìnhthức và phơng thức giám sát đợc thực hiện một cách thờngxuyên bao gồm cả giám sát trớc (tiền kiểm) nh giám sát việcban hành văn bản quy phạm pháp luật, giám sát việc lập quyhoạch, kế hoạch hoạt động, giám sát trong quá trình thựchiện hành vi hành chính và giám sát sau (bãi bỏ văn bản quyphạm pháp luật ban hành trái pháp luật, xét xử các đơn khiếukiện tại tòa hành chính về quyết định hành chính và hành

vi hành chính) Đặc điểm này cho thấy hình thức và phơngpháp giám sát hoạt động hành chính của cơ quan hànhchính nhà nớc ở địa phơng mang tính phức hợp, đòi hỏiphải đợc thực hiện một cách khoa học mới đem lại hiệu quảgiám sát cao

1.2 Pháp luật về giám sát hoạt động hành chính của các cơ quan hành chính Nhà nớc ở địa phơng

1.2.1 Khái niệm, đặc điểm của pháp luật về giám sát hoạt động hành chính của các cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng

Pháp luật về giám sát hoạt động hành chính của các cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng là toàn bộ các quy

phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ phát sinh trong giám sát hoạt động hành chính của các chủ thể có thẩm quyền giám sát đối vói các cơ quan hành chính nhà nớc ở địa ph-

ơng, có nguồn là các văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nớc có thẩm quyền ban hành và bảo đảm thực hiện.

Từ quan niệm trên cho thấy, thông qua việc điềuchỉnh quan hệ xã hội phát sinh từ hoạt động giám sát đối vớihoạt động hành chính của các cơ quan nhà nớc ở địa ph-

ơng, pháp luật về giám sát hoạt động này xác định rõnhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của từng cơ quan nhà nớctrong hoạt động giám sát Chính từ đây, pháp luật về giámsát hoạt động hành chính của các cơ quan hành chính nhànớc ở địa phơng có những đặc điểm sau:

định ngày càng cụ thể hơn và hoàn thiện hơn nhằm mục

đích chung là đảm bảo cho hoạt động của cơ quan hànhchính nhà nớc ở địa phơng sử dụng đúng đắn và có hiệuquả các nguồn lực của địa phơng, tổ chức thực hiện tốt Hiếnpháp và pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công

nhân, phát huy dân chủ, góp phần tăng cờng hiệu lực của bộmáy nhà nớc Các quy phạm pháp luật về hoạt động giám sáthoạt động hành chính nhà nớc của các cơ quan hành chínhnhà nớc ở địa phơng tạo cơ sở pháp lý cho các chủ thể giámsát thực hiện hoạt động theo dõi, kiểm tra, đánh giá nhữnghoạt động của cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng.Thông qua hoạt động giám sát phát hiện kịp thời những saiphạm, vi phạm trong tổ chức và hoạt động của cơ quan hànhchính nhà nớc ở địa phơng, uốn nắn kịp thời những lệch lạctrong hoạt động quản lý hành chính nhà nớc Vai trò của phápluật về giám sát hoạt động hành chính của các cơ quan hànhchính nhà nớc ở địa phơng chỉ đợc bảo đảm khi mà các quyphạm của nó cụ thể, thống nhất và đồng bộ, khắc phục đợctình trạng vi phạm pháp luật, sự lạm quyền của cơ quan hànhchính nhà nớc ở địa phơng, đồng thời kịp thời phát hiện và

xử lý các vi phạm xâm hại đến quyền và lợi ích của công dân,

đảm bảo thực hiện dân chủ trong xã hội

- Về hình thức:

Các quy phạm pháp luật về giám sát hoạt động hànhchính của các cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng đợchình thành từ Hiến pháp - luật cơ bản của Nhà nớc, trực tiếp là

đến là các luật, nh Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân và ủyban nhân dân, Luật Tổ chức Tòa án nhân dân, Luật Mặttrận Tổ quốc Việt Nam, Luật Báo chí, Luật Thanh tra Bên cạnhcác văn bản luật, nguồn chủ yếu của các quy phạm pháp luật về

giám sát là các văn bản quy phạm pháp luật dới luật Đây là mộtthực tế đã tồn tại nhiều năm ở nớc ta, cần phải sớm khắc phụccho phù hợp với yêu cầu xây dựng và hoàn thiện nhà nớc phápquyền xã hội chủ nghĩa, theo đó, cần giảm dần các văn bảnquy phạm pháp luật dới luật thay bằng văn bản luật; luật phảiquy định cụ thể, trực tiếp điều chỉnh các quan hệ xã hội, và

nh thế sẽ tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho hoạt động hết sứcquan trọng này

1.2.2 Nội dung cơ bản của pháp luật giám sát hoạt

động hành chính của các cơ quan hành chính nhà nớc

ở địa phơng

Nội dung cơ bản của pháp luật giám sát hoạt độnghành chính của các cơ quan hành chính nhà nớc ở địa ph-

ơng bao gồm những vấn đề cơ bản sau:

Một là, các quy phạm quy định về chủ thể giám sát.

Các quy phạm quy định về chủ thể giám sát hoạt độnghành chính của cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng

có nguồn trong Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân và ủy bannhân dân; Luật Tổ chức Tòa án nhân dân; Luật Mặt trận

Tổ quốc Việt Nam và các văn bản pháp luật có liên quan

- Về Hội đồng nhân dân: Tại Điều 1 Luật Tổ chức Hội

đồng nhân dân và ủy ban nhân dân năm 2003 quy định:

Hội đồng nhân dân thực hiện quyền giám sát

đối với hoạt động của Thờng trực Hội đồng nhândân, ủy ban nhân dân, Tòa án nhân dân, Việnkiểm sát nhân dân cùng cấp; giám sát việc thực hiệncác nghị quyết của Hội đồng nhân dân; giám sátviệc tuân theo pháp luật của các cơ quan nhà nớc, tổchức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhândân và của công dân ở địa phơng [45]

Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân đợc tiếnhành thờng xuyên, gắn liền với việc thực hiện nhiệm vụ,quyền hạn do pháp luật quy định

Giám sát của Hội đồng nhân dân bao gồm: Giám sátcủa Hội đồng nhân dân tại kỳ họp; giám sát của Thờng trựcHội đồng nhân dân; giám sát của các ban của Hội đồngnhân dân và giám sát của đại biểu Hội đồng nhân dân

Nh vậy, hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân

đối với cơ quan hành chính nhà nớc địa phơng thể hiện mối

quan hệ giữa cơ quan quyền lực nhà nớc ở địa phơng với cơquan chấp hành của cơ quan quyền lực nhà nớc ở địa ph-

ơng Trong mối quan hệ đó cơ quan hành chính nhà nớc ở

địa phơng chịu trách nhiệm báo cáo hoạt động của mìnhtrớc Hội đồng nhân dân Tổ chức và hoạt động của cơ quanhành chính nhà nớc địa phơng đợc đặt dới sự giám sát chặtchẽ của Hội đồng nhân dân nhằm đảm bảo hiệu lực, hiệuquả hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nớc một cáchtốt nhất

- Tòa án nhân dân: Điều 127 Hiến pháp năm 1992 quy

định:

Tòa án nhân dân tối cao, các Tòa án nhândân địa phơng, các Tòa án quân sự và các Tòa ánkhác do luật định là những cơ quan xét xử của nớcCộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Trong tìnhhình đặc biệt, Quốc hội có thể quyết định thànhlập Tòa án đặc biệt ở cơ sở, thành lập các tổ chứcthích hợp của nhân dân để giải quyết những việc

vi phạm pháp luật và tranh chấp nhỏ trong nhân dântheo quy định của pháp luật [12]

Giám sát hoạt động hành chính của cơ quan hànhchính nhà nớc ở địa phơng thông qua việc Tòa án giải quyếtcác vụ án hành chính nhằm giải quyết các tranh chấp phátsinh trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nớc giữa công

dân với cơ quan hành chính nhà nớc khi thực hiện hoạt độngchấp hành, điều hành và các hoạt động của cán bộ côngchức nhà nớc trong bộ máy đó Theo Luật Tổ chức Tòa ánnhân dân (năm 1995), Tòa hành chính đợc thành lập trongcơ cấu của Tòa án nhân dân tối cao và các Tòa án nhândân cấp tỉnh, có quyền và nghĩa vụ kiểm tra và phánquyết tính hợp hiến, hợp pháp của các quyết định hànhchính hoặc hành vi hành chính bị khiếu kiện Pháp luật quy

định rõ, Tòa án nhân dân xét xử các vụ án hành chính khi:

+ Có sự khiếu kiện của công dân, tổ chức đối với quyết

định hành chính hay hành vi hành chính hay quyết định

kỷ luật buộc thôi việc cán bộ, công chức giữ chức vụ từ vụ ởng và tơng đơng trở xuống

tr-+ Có quyết định hành chính, hành vi hành chínhxâm hại trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của côngdân, cơ quan nhà nớc hay tổ chức chính trị, chính trị - xãhội

+ Có tranh chấp giữa cơ quan công quyền và côngdân, tổ chức đã xảy ra và những tranh chấp ấy không thuộcthẩm quyền xem xét của cơ quan hành chính nhà nớc haycủa tòa án nào khác

- Mặt trận Tổ quốc Việt Nam: Luật Mặt trận Tổ quốc

Việt Nam quy định Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là:

Tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tựnguyện của các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị

- xã hội, tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu trongcác giai cấp, các tầng lớp xã hội, các dân tộc, các tôngiáo và ngời Việt Nam định c ở nớc ngoài

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chứcthành viên là cơ sở chính trị của chính quyền nhândân Mặt trận phát huy truyền thống đoàn kết toàndân, tăng cờng sự nhất trí về chính trị và tinh thầntrong nhân dân, tham gia xây dựng và củng cốchính quyền nhân dân, cùng Nhà nớc chăm lo và bảo

vệ lợi ích chính đáng của nhân dân, động viênnhân dân thực hiện quyền làm chủ, nghiêm chỉnhthi hành Hiến pháp và pháp luật,giám sát hoạt độngcủa cơ quan nhà nớc, đại biểu dân cử và cán bộ, viênchức nhà nớc

Nhà nớc tạo điều kiện để Mặt trận Tổ quốc

và các tổ chức thành viên hoạt động có hiệu quả[42]

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hiện nay có 32 thành viên,trong đó Đảng Cộng sản Việt Nam vừa là thành viên, vừa làngời lãnh đạo Mặt trận, và có

5 thành viên là các tổ chức chính trị - xã hội, gồm Tổng Liên

đoàn lao động Việt Nam, Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí

Minh, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội Nông dân ViệtNam, Hội Cựu chiến binh Việt Nam.

Hoạt động giám sát của Mặt trận Tổ quốc theo quy

định của pháp luật là hoạt động giám sát mang tính nhândân, hỗ trợ cho công tác giám sát, kiểm tra, thanh tra của Nhànớc, bảo đảm cho bộ máy nhà nớc trong sạch, vững mạnh, hoạt

động có hiệu lực, hiệu quả, bảo vệ quyền và lợi ích chính

đáng của nhân dân

Hoạt động giám sát của Mặt trận đợc thực hiện theo bahình thức: động viên nhân dân thực hiện quyền giám sát;tham gia hoạt động giám sát với cơ quan nhà nớc và trực tiếpgiám sát thông qua các hình thức hoạt động nh: tổng hợp ýkiến của nhân dân và các thành viên của Mặt trận kiếnnghị với cơ quan nhà nớc có thẩm quyền, biểu dơng, khenthởng ngời tốt, việc tốt, kiến nghị xem xét, giải quyết, xử lýnhững trờng hợp vi phạm pháp luật Pháp luật cũng quy địnhtrách nhiệm của ngời đứng đầu cơ quan, tổ chức tạo điềukiện để Mặt trận thực hiện quyền giám sát Khi nhận đợckiến nghị của Mặt trận thì ngời đứng đầu cơ quan, tổchức có trách nhiệm xem xét, trả lời trong thời hạn theo quy

định của pháp luật

Điều 12 Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã khẳng

định vai trò của Mặt trận trong lĩnh vực giám sát nh sau:

Hoạt động giám sát của Mặt trận Tổ quốc ViệtNam là giám sát mang tính chất nhân dân, hỗ trợcho công tác giám sát, kiểm tra, thanh tra của Nhà nớc,góp phần xây dựng, bảo vệ Nhà nớc Cộng hòa xã hộichủ nghĩa Việt Nam trong sạch, vững mạnh, hoạt

động có hiệu lực, hiệu quả, bảo vệ quyền và lợi íchchính đáng của nhân dân [42]

Điều này cho thấy, pháp luật về giám sát hoạt động hànhchính của các cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng đãghi nhận vai trò giám sát mang tính xã hội của Mặt trận Tổquốc Việt Nam là nhu cầu cần thiết của hoạt động kiểm soátquyền lực nhà nớc, bên cạnh các hình thức kiểm tra, thanhtra, giám sát khác của Nhà nớc

- Giám sát của Ban Thanh tra nhân dân đối với cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng: Ban Thanh tra nhân

dân có nhiệm vụ giám sát, phát hiện, kiến nghị và khi cầnthiết đợc giao nhiệm vụ kiểm tra những vụ việc nhất định.Nội dung giám sát của Ban Thanh tra nhân dân là giám sát,kiểm tra việc thực hiện chính sách, pháp luật nhà nớc tại địaphơng, đơn vị, cơ quan mình Do đó, Ban thanh tra nhândân có vai trò quan trọng trong hoạt động giám sát hoạt

động hành chính của các cơ quan hành chính nhà nớc ở

địa phơng, đảm bảo cho các cơ quan này chịu sự giám sátmang tính nhân dân (tính xã hội)

Điều 1, Luật Thanh tra năm 2004 quy định: "Ban thanh tranhõn dõn giỏm sỏt việc thực hiện chớnh sỏch, phỏp luật, việc giải quyết khiếunại, tố cỏo, việc thực hiện quy chế dõn chủ ở cơ sở của cơ quan, tổ chức, cỏnhõn cú trỏch nhiệm ở xó, phường, thị trấn, cơ quan nhà nước, đơn vị sựnghiệp, doanh nghiệp nhà nước" [46] Ban thanh tra nhõn dõn đợc tổ chức

nh sau:

+ Ban Thanh tra nhõn dõn được thành lập ở xó, phường, thị trấn do

ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xó, phường, thị trấn hướng dẫn tổ chức,chỉ đạo hoạt động

+ Ban Thanh tra nhõn dõn được thành lập ở cơ quan nhà nước, đơn vị

sự nghiệp, doanh nghiệp nhà nước do Ban chấp hành Cụng đoàn cơ sở ở cơquan, đơn vị, doanh nghiệp đú hướng dẫn tổ chức, chỉ đạo hoạt động

Nh vậy, Ban thanh tra nhân dân là một chủ thể giámsát đối với hoạt động hành chính của cơ quan hành chínhnhà nớc ở địa phơng

- Giám sát của các cơ quan báo chí: Báo chí có khả

năng chuyển tải thông tin đến với các tầng lớp nhân dân, với

ba chức năng quan trọng: chức năng thông tin, chức năng tạo

d luận xã hội và chức năng nâng cao dân trí, đáp ứng nhucầu giải trí của các tầng lớp nhân dân Hiện nay, báo chí đãphát triển thành bốn loại hình khác nhau là báo in, báo nói,báo hình và báo điện tử Điều 3 Luật Báo chí quy định cácloại hình báo chí gồm:

Bỏo in (bỏo, tạp chớ, bản tin thời sự, bản tin thụng tấn), bỏonúi (chương trỡnh phỏt thanh), bỏo hỡnh (chương trỡnh truyền hỡnh,chương trỡnh nghe - nhỡn thời sự được thực hiện bằng cỏc phươngtiện kỹ thuật khỏc nhau), bỏo điện tử (được thực hiện trờn mạng

thụng tin mỏy tớnh) bằng tiếng Việt, tiếng cỏc dõn tộc thiểu số Việt

Nam, tiếng nước ngoài [43]

Với tính đại chúng của báo chí, khả năng và nhiệm vụgiám sát mang tính xã hội đối với hoạt động hành chính củacác cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng là hết sứcquan trọng Bởi lẽ, đối tợng giám sát của báo chí hớng tới phục

vụ nhu cầu thông tin cho công chúng; công chúng dễ tiếpcận với các loại hình báo chí một cách nhanh nhất, ổn địnhnhất và liên tục nhất Nh vậy, báo chí là diễn đàn của nhândân, tạo công luận, hớng dẫn công luận, khích lệ, truyền bámột t tởng, phản ánh khách quan hoạt động hành chính Do

đó, trong hoạt động giám sát hoạt động hành chính của cáccơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng thì báo chí đợccoi là chủ thể quan trọng, là công cụ đóng vai trò t vấn, phảnbiện, giám sát hoạt động hành chính của cơ quan hànhchính nhà nớc ở địa phơng

- Công dân là chủ thể giám sát hoạt động hành chính của cơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng Hiến pháp nớc

ta quy định Công dân Việt Nam là những ngời có quốc tịch

Việt Nam không phân biệt gái trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn

giáo (Điều 49) Bên cạnh đó, Hiến pháp cũng quy định:

"Công dân có quyền tham gia quản lý nhà nớc và xã hội, thamgia thảo luận những vấn đề chung của cả nớc và địa ph-

ơng, kiến nghị với cơ quan nhà nớc khi nhà nớc tổ chức trngcầu ý dân" (Điều 53) [12] ở Việt Nam, công dân có quyềngiám sát trực tiếp và và giám sát gián tiếp Quyền giám sáttrực tiếp đợc nhân dân tự mình thực hiện Quyền giám sátgián tiếp đợc thực hiện thông qua cơ quan dân cử và đạibiểu dân cử là Quốc hội, đại biểu Quốc hội, Hội đồng nhândân và đại biểu Hội đồng nhân dân

Luật Khiếu nại tố cáo hiện hành quy định về quyềnkhiếu nại, tố cáo của công dân, coi đây là một hình thứcquan trọng trong việc giám sát hoạt động hành chính của cáccơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng Thông qua hoạt

động khiếu nại, tố cáo, công dân thực hiện quyền làm chủcủa mình đồng thời tham gia giám sát hoạt động của cơquan nhà nớc ở địa phơng, góp phần làm trong sạch bộ máynhà nớc, loại trừ những biểu hiện quan liêu, hách dịch, sáchnhiễu quần chúng của cán bộ, công chức, tạo sự ổn địnhchính trị, xã hội, phát huy sức mạnh nội lực của nhân dântrong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc Nhờ

có các khiếu nại tố cáo của công dân mà cơ quan hànhchính nhà nớc ở địa phơng nắm đợc ý chí, nguyện vọngcủa nhân dân, kịp thời phát hiện các hành vi vi phạm phápluật và các thiệt hại do hoạt động hành chính gây ra để có

các biện pháp kịp thời ngăn chặn và khắc phục hậu quả,bảo vệ quyền và lợi ích của nhân dân.

Bên cạnh Luật Khiếu nại tố cáo, Quy chế Mặt trận Tổquốc Việt Nam tham gia giám sát cán bộ, công chức, đảngviên ở khu dân c còn xác định: nhân dân có quyền pháthiện, kiến nghị, xử lý các hành vi của cán bộ công chức,

đảng viên ở khu dân c về những vấn đề nh: lợi dụng chức

vụ, quyền hạn để làm sai quy định của Đảng, Nhà nớc trongviệc quản lý đất đai, quỹ, thuế, lệ phí, cấp các loại giấyphép, chứng thực, xác nhận hồ sơ, tài liệu, văn bằng, chứngchỉ, sử dụng ngân sách xã và các khoản đóng góp của nhândân không đúng quy định của Nhà nớc và các quy ớc, hơng -

ớc của thôn, làng, ấp, bản, tổ dân phố; thiếu tinh thần tráchnhiệm phục vụ nhân dân; giải quyết khiếu nại, tố cáo củacông dân không đúng thời gian, trình tự, thủ tục, thẩmquyền và không đúng pháp luật Ngoài ra, quy chế còn quy

định công dân có quyền giám sát nhằm phát hiện các hành

vi do cán bộ, công chức, đảng viên thực hiện không phải làcác hoạt động hành chính song là các hành vi trái pháp luật,

vi phạm đạo đức công vụ nh: tổ chức bao che, tham gia

đánh bạc, xóc đĩa, cá cợc, môi giới, buôn bán, sử dụng chất

ma túy, hoạt động mãi dâm; mê tín, hoạt động mê tín; tổchức tiệc cới, ngày lễ, tết, sinh nhật, mừng thọ, mừng nhàmới, tổ chức tang lễ không đúng quy định của Nhà nớc vềxây dựng nếp sống văn minh, gia đình văn hóa; quan hệ

nam nữ bất chính, vi phạm luật hôn nhân và gia đình,không gơng mẫu thực hiện chính sách dân số, kế hoạch hóagia đình.

Hai là, các quy phạm pháp luật quy định về đối tợng giám sát

Đối tợng giám sát đợc xem xét ở đây chính là hoạt

động hành chính của các cơ quan hành chính nhà nớc địaphơng, gồm ủy ban nhân dân các cấp và các cơ quanchuyên môn thuộc ủy ban nhân dân các cấp, ngời đứng

đầu các cơ quan và cán bộ, công chức làm việc tại các cơquan này Đây là các chủ thể chịu sự giám sát

Theo quy định, những đối tợng sau chịu sự điềuchỉnh của pháp luật về giám sát hoạt động hành chính của cáccơ quan hành chính nhà nớc ở địa phơng:

- ủy ban nhân dân cấp tỉnh

- Cơ quan chuyên môn thuộc ủy ban nhân dân cấptỉnh gồm có Sở và các cơ quan tơng đơng Sở Các cơ quannày là cơ quan tham mu, giúp ủy ban nhân dân cấp tỉnhthực hiện chức năng quản lý nhà nớc ở địa phơng và thựchiện một số nhiệm vụ, quyền hạn theo sự ủy quyền của ủyban nhân dân cấp tỉnh theo quy định của pháp luật; gópphần bảo đảm sự thống nhất quản lý của ngành hoặc lĩnhvực công tác từ trung ơng đến cơ sở Các cơ quan chuyênmôn thuộc ủy ban nhân dân cấp tỉnh chịu sự chỉ đạo,