Vương triều môgôn và vị trí của nó trong tiến trình lịch sử chế độ phong kiến ấn độ

Thông qua việc tìm hiểu vị trí của Vơng triều Môgôn trong lịch sử ấn Độ, chúng ta sẽ thấy rõ một điều đó là: Vơng triều này đã thu đợc nhiềuthành tựu trên mọi phơng diện về kinh tế, chín

đến các dân tộc khác trên thế giới trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc

Ngày nay, vợt qua mọi khó khăn thử thách, ấn Độ đã vơn lên giành đợcnhiều thắng lợi trên mọi lĩnh vực kinh tế, chính trị xã hội văn hoá, khoa học kỹ thuật

ấn Độ là nớc trung lập, là thành viên của phong trào “không liên kết” Đặc biệt,trong sự nghiệp đấu tranh vì hoà bình – an ninh thế giới, ấn Độ là nớc tiên phong

đi đầu J Nêru – thủ tớng của ấn Độ đã là một trong ba thành viên soạn thảo ra

năm nguyên tắc chung sống hoà bình

“ ” tại Hội nghị Băngđung (1955) Bởi vậy, trêntrờng quốc tế, ấn Độ luôn có một vị trí quan trọng

Từ quá khứ đến hiện tại, ấn Độ luôn chiếm một vị trí quan trọng trongtiến trình phát triển của lịch sử nhân loại Chính vì thế, ấn Độ là cả một khotàng bí ẩn, là một đề tài vô cùng hấp dẫn, lí thú, đã và đang đợc các nhà khoahọc đi sâu tìm hiểu, khám phá, nghiên cứu

Riêng lịch sử phong kiến ấn Độ là một thời kỳ khá đặc biệt, trong đó

có nhiều vấn đề đòi hỏi phải tìm tòi, nghiên cứu Thời kỳ lịch sử đó đợc bắt

đầu từ thế kỷ IV đến thế kỷ VII: là giai đoạn hình thành và bớc đầu củng cốchế độ phong kiến thuộc hai triều đại Gúpta và Hacsa; từ thế kỷ VII đến thế

kỷ XII: là thời kỳ phong kiến phân tán, từ thế kỷ XIII đến XV: là giai đoạn

ấn Độ thuộc Vơng triều Hồi giáo Đêli; sau nữa là từ thế kỷ XVI đến thế kỷXVIII: là giai đoạn ấn Độ thuộc Vơng triều Môgôn Vài nét phác hoạ đó,cũng đủ nhận ra diện mạo khá phong phú của lịch sử ấn Độ thời kỳ đó

Với Vơng triều Môgôn, là một Vơng triều ngoại tộc, nhng đã để lạinhững dấu ấn sâu đậm và có ý nghĩa quan trọng trong tiến trình phát triển củalịch sử ấn Độ Đây là Vơng triều đã đa ấn Độ bớc vào giai đoạn cực thịnh,

một đế quốc huy hoàng và giàu có; đồng thời cũng là Vơng triều đánh dấu giai

đoạn mạt kỳ của chế độ phong kiến Với thời gian tồn tại khoảng ba thế kỷ,

V-ơng triều này đã tạo nên những bớc chuyển biến mới về cơ cấu kinh tế; sự pháttriển đến đỉnh cao của văn hoá - nghệ thuật và cũng là thời điểm của sự tích tụnhững mâu thuẫn lên đến đỉnh cao, mở đờng cho sự xâm lợc của chủ nghĩathực dân, đặt ấn Độ bị lệ thuộc vào đế quốc bên ngoài

Thông qua việc tìm hiểu vị trí của Vơng triều Môgôn trong lịch sử ấn

Độ, chúng ta sẽ thấy rõ một điều đó là: Vơng triều này đã thu đợc nhiềuthành tựu trên mọi phơng diện về kinh tế, chính trị, xã hội, đặc biệt là vănhoá - nghệ thuật Điều đó xuất phát từ việc, những ngời lãnh đạo - đứng đầuanh minh và đầy tài năng đã tìm ra đợc con đờng đi, lối thoát cho đất nớcbằng những chính sách sát hợp, cụ thể, đa đất nớc đi vào ổn định, thịnh trị(tiêu biểu là Babua và Acơba) Nhng chỉ một thời gian sau đó, do sự lên ngôicủa những vị hoàng đế kế tiếp bằng sự tranh chấp và thoán đoạt quyền lực,

đặc biệt là thiếu năng lực lãnh đạo, dẫn đến đất nớc lâm vào rối ren và khủnghoảng (dới thời JahanJia, Sajahan, Aorengdep) Lúc đó, bầy sói thực dân cócơ hội để xâm lợc và cũng giống nh một số nớc ở châu á khác, ấn Độ đãdần dần bị chinh phục và rơi vào tay thực dân Anh

Thực tế lịch sử đó là một bài học vô cùng quý giá trong việc xâydựng và quản lí đất nớc Tức là, muốn xã hội ổn định, thịnh trị, phát triểnthì phụ thuộc rất nhiều vào tài năng quản lí, lãnh đạo của những ng ời đứng

đầu đất nớc Trong thời đại ngày nay, việc nhận thức lại điều đó lại càng

có ý nghĩa Nhìn nhận, xem xét lại quá khứ còn với mong muốn rút ranhững bài học kinh nghiệm quý báu, để hớng tới xây dựng một xã hội màmọi ngời đợc tự do, đợc phát huy quyền dân chủ và sống hạnh phúc Lịch

sử đang rất cần những con ngời có đủ đức lẫn tài lãnh đạo để thực hiện đợcmong muốn đó

Riêng với Việt Nam ta cũng vào thời điểm đó, đã cùng chung số phậnvới ấn Độ là rơi vào tay thực dân phơng Tây, nên việc tìm hiểu tình hình vềmọi mặt của Vơng triều Môgôn cũng để giúp cho chúng ta có một cách nhìnnhận khách quan hơn lịch sử dân tộc, để chứng minh một điều rằng: với ViệtNam lúc đó việc mất độc lập cũng là điều không thể tránh khỏi!

Mặt khác là một sinh viên của ngành s phạm lịch sử, tìm hiểu, nghiêncứu về Vơng triều Môgôn còn có tác dụng thiết thực trong công tác giảngdạy sau này

Do vậy, nghiên cứu về Vơng triều Môgôn để thấy đợc vị trí quan trọngcủa Vơng triều đó trong tiến trình phát triển của lịch sử ấn Độ; đồng thời qua

đó sẽ tự ngẫm nghĩ và rút ra đợc những bài học kinh nghiệm trong thực tiễnxây dựng đất nớc và để phục vụ trong công tác giảng dạy Chính vì lẽ đó, đãthật sự thôi thúc chúng tôi chọn và tìm hiểu đề tài này

Về tổng quát nhất có thể khẳng định rằng, với một truyền thống hoàbình, hữu nghị, hợp tác bền lâu, nhân dân ấn Độ đã có những ngời bạn chânthành khắp năm châu Nhân dân ấn Độ và nhân dân Việt Nam mối quan hệ

đó lại ngày càng bền chặt Nhìn nhận về đất nớc ấn Độ qua một giai đoạnlịch sử, chúng tôi không có tham vọng tìm ra những điều mới mẻ mang tínhphát hiện, mà chỉ đặt ra nhiệm vụ thông qua nghiên cứu, sẽ củng cố thêm

nhận thức của bản thân và với hy vọng “ góp phần vào việc nuôi dỡng và làm tơi tốt những bông hoa của cây hữu nghị đó sẽ mãi xanh tơi”

Với những lí do đó, chúng tôi đã chọn đề tài V “ ơng triều Môgôn và vị

trí của nó trong lịch sử ấn Độ” để nghiên cứu và làm đề tài khoá luận tốt

nghiệp Đại học cho mình

2 Lịch sử đề tài:

Chúng ta biết rằng, Vơng triều Môgôn chiếm một vị trí quan trọng tronglịch sử phong kiến ấn Độ nói riêng và lịch sử ấn Độ nói chung Vì thế, việcnghiên cứu, tìm hiểu về vơng triều đó có một tầm quan trọng và ý nghĩa to lớn.Tuy vậy, số công trình viết về vơng triều này rất ít, phần lớn các giáo trình chỉxuyên suốt cả quá trình lịch sử của ấn Độ – trong đó có Vơng triều Môgôn

Chẳng hạn nh cuốn “Lịch sử thế giới trung đại” do Nguyễn Gia Phu(Chủ biên) đã trình bày một cách khá trọn vẹn lịch sử phong kiến ấn Độ –trong đó có đề cập đến Vơng triều Môgôn: về quá trình xác lập sự tồn tại,những nét nổi bật về kinh tế – xã hội và quá trình suy vong của vơng triềunày Tuy nhiên, những vấn đề đợc đề cập chỉ mang tính tổng quát và chungchung Và do đây là một vơng triều để lại nhiều thành công trên mảng văn hoá -nghệ thuật nên số tài liệu viết về vơng triều này cũng khá nhiều nh cuốn “ấn Độqua các thời đại” của Nguyễn Thừa Hỷ; hay nh cuốn “Amanách – những nềnvăn minh thế giới” Về mảng này đợc trình bày khá cụ thể và chi tiết Còn trong

cuốn “Phát hiện ấn Độ” (tập 2), của J Neru đã có những cách nhìn nhận khásắc sảo và xác đáng về những vị hoàng đế tiêu biểu, về sự tồn tại của Vơng triềuMôgôn; những nhận xét và đánh giá đó giúp cho chúng ta hiểu rõ hơn về vơngtriều này Bởi vì, nó sát với thực tiễn và đợc trình bày qua phần diễn giải củamột nhà lãnh đạo đầy tài năng Trong cuốn “Lịch sử ấn Độ” của Vũ Dơng Ninh(Chủ biên), tìm hiểu về lịch sử cổ – trung – cận hiện đại ấn Độ một cáchxuyên suốt và toàn diện, phần về Vơng triều Môgôn chỉ dành một mảng rấtnhỏ, chủ yếu tập trung vào các cải cách tiến bộ của Acơba – ngời đã cócông đa vơng triều đi vào ổn định, phát triển thịnh đạt Với cuốn “Lịch sử thếgiới thời trung cổ” của Lu Minh Hàn (Chủ biên) đã đề cập đến mảng kinh tế

đã có những chuyển biến của vơng triều…

Với thời gian nghiên cứu không dài lắm, hơn nữa bản thân đang làsinh viên, đang bớc những bớc chập chững đầu tiên trên con đờng nghiêncứu khoa học, nên khả năng tiếp cận t liệu còn nhiều thiếu sót và khiếmkhuyết Hơn lúc nào hết, tôi kính mong có sự đóng góp chân thành củathầy cô và bè bạn

Trong khoảng thời gian nghiên cứu, cùng với sự nổ lực cố gắng củabản thân, tôi đã nhận đợc sự hớng dẫn, giúp đỡ tận tình về mọi mặt: phơngpháp, kiến thức, tài liệu của thầy giáo Hoàng Đăng Long và các thầy côgiáo trong khoa, bạn bè góp ý kiến giúp tôi hoàn thành đề tài đúng thờihạn

Một lần nữa chúng tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của quý thầycô cùng các bạn

3 Mục đích nghiên cứu:

Nghiên cứu “Vơng triều Môgôn và vị trí của nó trong lịch sử ấn

Độ”, nhằm mục đích hiểu sâu sắc hơn một vơng triều, một giai đoạn lịch sử

cụ thể của một trong những nền văn minh sớm nhất nhân loại Qua bớc đầutập làm quen thực hiện đề tài khoa học này, chúng tôi có điều kiện tiếp tụcphát triển thời gian tới Đồng thời, cũng giúp chúng tôi vững vàng, tự tin hơnkhi bắt tay vào hoạt động chuyên môn nghiệp vụ của mình

4 Đối tợng nghiên cứu:

Trớc hết với đề tài này, chúng tôi đã tìm hiểu một cách khái quát vềtình hình đất nớc ấn Độ (vị trí địa lý, c dân và các thời kỳ phát triển tronglịch sử ấn Độ) Sau đó bắt đầu tìm hiểu về quá trình ra đời, phát triển và suyvong của Vơng triều Môgôn Nhng trong đó, phần đợc tập trung là nghiêncứu về vị trí của Vơng triều Môgôn trong lịch sử ấn Độ đợc thể hiện rõ trênhai phơng diện:

Thứ nhất: Đây là vơng triều đánh dấu giai đoạn cực thịnh, với các

thành tựu nỗi bật về kinh tế, chính trị, xã hội, văn hoá - nghệ thuật

Thứ hai: Nhng đồng thời cũng đánh dấu giai đoạn mạt kỳ của chế độ

phong kiến, với việc các phong trào đấu tranh của nhân dân liên tiếp nổ ra,cùng lúc đó, thực dân phơng Tây lớn mạnh, đã giơng cặp mắt thèm thuồngcủa mình sang các nớc châu á - trong đó có ấn Độ

5 Phạm vi nghiên cứu:

Về không gian: Vơng triều Môgôn xác lập sự tồn tại ở ấn Độ trên một

phạm vi rộng lớn, hầu nh toàn bộ ấn Độ (trừ các tiểu quốc ở Mêoa)

Về thời gian: Từ khi Babua xác lập sự thống trị ở ấn Độ (1526), lập

nên Vơng triều Môgôn và sau đó trải qua các đời vua là: Humayun, Acơba,Jahanja, Sajahan, Aorengdep, đến khi thực dân Anh hoàn thành việc xâm lợc

và đặt ách thống trị trên vơng quốc này (1857)

6 Các bớc tiến hành:

Để thực hiện đề tài này, chúng tôi tiến hành su tầm, tiếp cận, chọn lọc

và xử lý các tài liệu liên quan đến Vơng triều Môgôn Trên cơ sở đó để thấy

đợc sự ra đời, phát triển, suy vong, cũng nh vị trí của Vơng triều Môgôntrong lịch sử ấn Độ Từ đó, đi đến phân tích, hệ thống hoá kiến thức để rút ranhững nhận xét nổi bật của vơng triều này

7 Bố cục của khoá luận:

Khoá luận với tiêu đề: V “ ơng triều Môgôn và vị trí của nó trong lịch

sử ấn Độ” Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, thì

phần nội dung gồm 3 chơng chính

Chơng 1: Khái quát lịch sử Cổ - trung đại ấn Độ

Chơng 2: Vơng triều Môgôn: Sự ra đời, phát triển và suy vong

Chơng 3: Vị trí của Vơng triều Môgôn trong lịch sử ấn Độ

sở của Bharat”) Còn ngời ấn Độ theo truyền thống gọi đất nớc mình là Bharat– nghĩa là xứ sở của vị tổ tiên truyền thuyết Bharat.

Nhìn một cách tổng quát, đất nớc ấn Độ đợc cấu thành bởi ba phứchợp địa hình: dãy Hymalaya ở phía Bắc; tiếp đến là đồng bằng sông ấn, sôngHằng và phía Nam là bán đảo Đềkhan Xét về mặt địa hình ta thấy ở trên bán

đảo ấn Độ có nhiều núi non, có những đồng bằng màu mỡ đồng thời, cũng

có những sa mạc khô khan Đó chính là nguyên nhân dẫn đến ngay từ thời cổ

đất nớc ấn Độ bị chia thành nhiều tiểu quốc

ấn Độ từ thời cổ đại rộng lớn hơn ấn Độ ngày nay, bao gồm bán đảoHinđuxtan – nghĩa là bao gồm lãnh thổ năm nớc hiện nay đó là ấn Độ,Pakistan, Butan, Nêpan và Bănglađét

Ước chừng thiên niên kỷ thứ III trớc công nguyên (TCN) thì ngời

Đraviđa đã tạo dựng đợc nền văn minh rực rỡ ở lu vực sông ấn - đó là vănminh Harapa – MôheJôđarô Và đến khoảng giữa thiên niên kỷ thứ II – tức làtrớc – sau 1500 năm TCN thì có những bộ tộc ngời Arian từ miền Bắc ấn trànvào xâm nhập khu vực này và họ đã dồn đuổi ngời Đraviđa chạy xuống phíaNam để lánh nạn Mặc dù khi xâm nhập vào miền Tây Bắc ấn Độ ngời Arian

đang ở trình độ thấp hơn so với ngời bản địa Đraviđa Ngời Arian đã tiến hànhtàn phá làng mạc, thành phố của ngời Đraviđa và biến ngời Đraviđa thành nô lệphục vụ cho ngời Arian Song trong quá trình định c, ngời Arian đã học tập kỹthuật canh tác của ngời Đraviđa và sớm theo đòi nghề nông, rồi kế thừa, pháttriển tinh hoa văn hoá của ngời Đraviđa và dần dần đã tạo dựng đợc nền vănminh rực rỡ của ngời ấn Độ cổ đại Đây là nền văn minh cổ xa đã đạt đợcnhững thành tựu rực rỡ, là một trong những thời kỳ quan trọng của lịch sử ấn

Độ, nó đặt nền móng đầu tiên và có ảnh hởng đến sự phát triển kinh tế – xã hộisau này Trong quá trình sinh sống cùng ngời bản địa Đraviđa thì ngời Arian đãtruyền thụ kỹ thuật chăn nuôi cho ngời Đraviđa và trong quá trình sinh sống lâudài ở ấn Độ đã diễn ra một quá trình hỗn chủng làm cho những thành phần tộcngời ở ấn Độ phức tạp nh ngày nay

Hiện nay, ấn Độ là nớc có dân số đứng thứ hai sau Trung Quốc và cdân ấn Độ ngày nay nói bằng mời thứ tiếng khác nhau, mà chủ yếu thuộc haingữ hệ ấn Âu và Đraviđa

2 Các thời kỳ phát triển trong lịch sử cổ trung đại ấn Độ:– trung đại ấn Độ.

Cho đến đầu thế kỷ XIX hầu nh ngời ta cha biết gì về thời tiền sử và sơ

sử của ấn Độ Đến đầu thế kỷ XX, nhiều công trình nghiên cứu, khai quật đã

xác định ngay từ thời xa xa nhất ở ấn Độ đã có con ngời c trú Trớc khi ấn

Độ bớc vào thời kỳ nhà nớc cổ đại đã xuất hiện nền văn minh đô thị rực rỡ

Đó là văn minh sông ấn tồn tại từ đầu thiên niên kỷ III TCN đến giữa thiênniên kỷ II TCN

Tiếp đó là thời kỳ Vêđa, đây là thời kỳ mà lịch sử ấn Độ đợc phản ánhtrong các tập kinh Vêđa nên đợc gọi là thời Vêđa Vêđa vốn là những tác phẩmvăn học gồm 4 tập là: RíchVêđa, XamaVêđa, AtácvaVêđa và YagivaVêđa,trong đó RíchVêđa đợc sáng tác vào khoảng giữa thiên kỷ II đến cuối thiên kỷ

II TCN, còn ba tập Vêđa khác thì đợc sáng tác vào khoảng đầu thiên kỷ I TCN.Trong kinh ngoài việc tập hợp những nghi lễ chúc tụng thần linh là việc phản

ánh những hoạt động kinh tế, chính trị xã hội của ấn Độ từ giữa thiên kỷ II đến

thiên kỷ I TCN Chủ nhân của thời Vêđa là ngời Arian – nghĩa là “ngời cao quý”, mới di c từ Trung á vào ấn Độ và địa bàn sinh hoạt chủ yếu của họ là ở l-

u vực sông Hằng Chính trong thời kỳ này ở ấn Độ đã xuất hiện những vấn đề

có ảnh hởng quan trọng lâu dài trong xã hội nớc này, đó là chế độ đẳng cấp(Varna) và sự xuất hiện của đạo Bàlamôn

Cùng với chế độ đẳng cấp và tôn giáo ấy, công xã nông thôn xuất hiện

đã tạo cho lịch sử ấn Độ trì trệ kéo dài Đó là cội rễ dẫn đến sự chia cắt vàluôn bị đế quốc bên ngoài xâm lợc, thống trị

Cho đến nửa thiên kỷ I TCN, ở Bắc ấn đã xuất hiện nhiều vơng quốcnhỏ, giữa các vơng quốc ấy thờng xung đột lẫn nhau Lúc bấy giờ ở Bắc

ấn có 16 quốc gia trong đó mạnh nhất là nớc Magađa ở hạ lu sông Hằng.Sau một thời gian tranh giành ảnh hởng, chẳng bao lâu Magađa đã chinhphục đợc một vùng rộng lớn từ núi Hymalaya ở phía Bắc, đến núi Vincia ởphía Nam

Từ thế kỷ VI TCN đến năm 28 TCN tồn tại vơng quốc Magađa, trảiqua nhiều Vơng triều, trong đó Vơng triều Môria là Vơng triều huy hoàngnhất trong lịch sử ấn Độ cổ đại Cũng trong thời kỳ này đạo Phật cũng ra đời.Vơng quốc Magađa muốn đấu tranh chống thế lực tăng lữ Bàlamôn để tăngcờng quyền lực quốc gia Đến thời Axôka (273 – 236) TCN đạo Phật thànhquốc giáo Sau khi Axôka chết vơng quốc Magađa nhanh chóng suy yếu, đấtnớc bị chia cắt, bị ngoại tộc xâm lợc và thống trị Vơng quốc Magađa thốngnhất dần dần bị tan rã Mãi đến thế kỷ IV sau công nguyên, đất nớc ấn Độmới đợc thống nhất và hình thành Vơng triều mới, đa lịch sử ấn Độ bớc sangthời kỳ mới – thời kỳ phong kiến

Lịch sử phong kiến ấn Độ đợc quy định từ sau công nguyên đến thế kỷXVII.

Vào thế kỷ thứ III, ấn Độ bị chia cắt trầm trọng Năm 320, Vơng triềuGupta đợc thành lập, miền Bắc và miền Trung ấn tạm thời thống nhất đợc mộtthời gian Năm 606, vua Hacsa lại dựng lên một Vơng triều tơng đối hùng mạnh

ở Bắc ấn Năm 648, quốc gia hùng mạnh do ông dựng lên cũng tan rã

Và từ thế kỷ VII đến thế kỷ XII là thời kỳ ấn Độ bị chia cắt và nhiềulần bị ngoại tộc xâm nhập Đây là thời kỳ phong kiến phân tán

Năm 1206, viên Tổng đốc của ápganixtan ở miền Bắc ấn Độ đã táchmiền Bắc ấn Độ thành một nớc riêng, tự mình làm Xuntan (vua), đóng đô ở

Đêli, gọi là nớc Xuntan Đêli (Vơng triều Hồi giáo Đê li) Từ đó đến năm

1526, ở miền Bắc ấn Độ đã thay đổi đến năm Vơng triều, nhng đều do ngờingoại tộc theo Hồi giáo thành lập, đồng thời đều đóng đô ở Đêli, nên thời kỳnày gọi là thời kỳ Xuntan Đêli Sau đó do sự suy yếu của Vơng triều Hồi giáo

Đê li, Babua là đại diện của dòng dõi ngời Mông Cổ ở Trung á đều Tuốc hoá

và đều theo Đạo Hồi đã nổi lên và chiếm đợc Đêli, thành lập Vơng triều mới

là Vơng triều Môgôn (Mông Cổ)

Đến giữa thế kỷ XVIII, thực dân Anh bắt đầu chinh phục ấn Độ, đếnnăm 1849, ấn Độ hoàn toàn biến thành thuộc địa của Anh, Vơng triềuMôgôn đến năm 1857 thì bị diệt vong Đa ấn Độ bớc vào thời kỳ mới

ơng triều này có tên là Môgôn, nguồn gốc của nó từ đâu… ? Đây là một vấn

đề mà chúng ta cần tìm hiểu để trả lời các câu hỏi đó

Ngời Mông Cổ có lẽ là một hậu duệ hoặc một chi nhánh của ngờiHung Nô Cái tên gọi Môgôn đợc nói đến sớm nhất trong sử sách TrungQuốc đời Đờng bằng những chữ Hán khác nhau nhng có âm tơng tự Lúc đầu

họ sống ở vùng thảo nguyên ở thợng lu sông Amua (Hắc Long Giang) vàvùng hồ Bai Can (tức là vùng Đông Bắc cộng hoà nhân dân Mông Cổ ngàynay) sinh hoạt chủ yếu của họ là chăn nuôi ngựa, súc vật… Ngoài ra, có một

bộ phận ở phía Bắc sống bằng săn bắn, đánh cá…

Thời kỳ này, quân đội Mông Cổ luôn giành đợc thắng lợi với một lực

l-ợng quân sự hùng hậu nh Liddell Hart nói: Về quy mô và về chất l“ ợng, về sự bất ngờ và về sự linh hoạt, cơ động, về phơng pháp chiến lợc và chiến thuật gián tiếp các cuộc chinh chiến của họ (ngời Mông Cổ) vợt lên trên bất cứ cuộc hành binh nào trong lịch sử” [15 – T2,11].

Đến năm 1227, Thành Cát T Hãn chết, Đế quốc Mông Cổ bị chiathành nhiều nớc Trong đó, ở Trung á có một nhánh do Hulagu (con Tulin),cháu của Khan chiếm giữ Sau đó, dòng dõi của ngời Trung á đều Tuốc hoá

và theo Đạo Hồi Và ngay những năm 50, 60 của thế kỷ XIII, quân đội củaHulagu đã tiến hành xâm lợc Iran, Lỡng Hà, Xiri…

Hơn 140 năm sau, một nhân vật nổi tiếng khác của ngời Mông Cổ vàTuốc lại nổi lên và gây sóng gió ở miền Trung á là Ti-mualeng hay làTametlăng (1336 – 1405) (Thiết Mộc Nhĩ), là thủ lĩnh của một bộ lạcMông Cổ thuộc xứ Ma-vêrannát (ở Udơbêkistan ngày nay) Ti-mualeng làmột ngời Thổ Nhĩ Kỳ, tự xng là dòng dõi Chengiz Khan về đằng mẹ, đã rasức lập lại các chiến công của Chengiz Samakand - thủ đô của thời Ti-mualeng lại trở thành trung tâm của Đế quốc, tuy rằng không đợc bao lâu Ti-mualeng từng chịu nhận phục vụ cho Khan Tuglúc xứ Môgulixtan, nhngchẳng bao lâu Ti-mualeng đã nổi loạn chống lại Tuglúc Ti-mualengđãthống nhất các bộ lạc Mông Cổ, Tuốc ở Trung á và tiến hành chiến tranhxâm lợc Cuộc tấn công lớn nhất của Ti-mualeng là tiến sang ấn Độ năm

1389 – 1399, đã tàn phá tệ hại kinh thành Đêli, giết hại nhiều ngời, mang

đi nhiêu của cải và nô lệ

Sau khi Ti-mualeng chết, những ngời kế vị ông quan tâm đến mộtchính sách yên tỉnh và trau dồi nghệ thuật hơn là các chiến công Một cuộc

phục hng đợc gọi là theo kiểu Ti-mur ,“ ” đã diễn ra ở Trung á

Và chính trong môi trờng đó, hơn 150 năm sau các tộc ngời Mông Cổlại tràn qua ấn Độ, lần này họ đã ở lại đây và xây dựng nên một đế quốc rộnglớn, đó là Đế quốc Môgôn

Ngời sáng lập ra Đế quốc Môgôn là Babua Ông vốn là cháu nội năm

đời của Ti-mualeng và cháu ngoại mời bốn đời của Giengit Khan Mặc dù chỉtrị vì trong một thời gian ngắn (1526 – 1530), nhng Babua đã có một vai tròquan trọng trong việc đặt nền móng cho một triều đại lớn

Vơng triều Môgôn chính thức đợc xác lập từ đó

2 Quá trình phát triển và suy vong của Vơng triều Môgôn:

2.1 Babua (1526 – 1530):

Lịch sử Cổ - Trung Đại ấn Độ nh Mác đã đánh giá: Là lịch sử của quátrình xâm nhập và thống trị của ngời ngoại tộc Đó là việc ngời Arian đến

định cứ từ sớm; đó là sự xâm nhập của ngời Hacsa; đó là quá trình xâm nhập

và thống trị của Vơng triều Hồi giáo Đêli và đặc biệt là sự thống trị của “ĐạiMôgôn”, với ngời đặt nền móng là Babua

Babua tên thật là Zahirut Đin Môhamet, là ngời Mông Cổ – Thổ Nhĩ

Kỳ, là một ông hoàng thuộc dòng dõi Ti – mualeng ở Trung á Babua vừa

có sức mạnh về thể lực vừa có tinh thần khác thờng Cỡi ngựa và săn bắnkhông biết mệt mỏi, có tài thúc ngựa vợt sông Năm 22 tuổi, Babua đã tậphợp đợc một đạo quân dũng mãnh, tràn xuống chiếm Cabun (thủ đô

ápganistan ngày nay) Babua sống trong thời kỳ phục hng văn học – nghệ

thuật Timurít ở Trung á (Timurít có nghĩa là những ng“ ời kế thừa Ti – mualeng” hay là “ở vùng thống trị của những ngời con cháu Ti – mualeng ).”

“Vì thế Babua không chỉ là một nhà quân sứ có tài thao lợc mà còn là một nhà văn hoá lớn (một nhà sử học, dân tộc học, nhà văn và nhà thơ thiên tài”

[3, 261] Các tác phẩm của ông viết về đời sống của dân tộc mình là nhữngtác phẩm có giá trị về lịch sử và nghệ thuật cao Ông còn để lại nhiều bài thơtrữ tình, các bài văn xuôi và thơ ca của ông đều viết bằng tiếng Udơbếch (dântộc ở Udơbêkistan – Trung á, thủ đô Taxken)

Năm 1558, lợi dụng vơng công ấn Độ ở Pungiáp, nhờ Babua vào giúpchống lại triều đại chính thống Lôđi ở Đêli Babua đã đa một đạo quân thiệnchiến đặc biệt, ngoài kỵ binh xuất sắc còn có một đội pháo binh chuyển

động rất linh hoạt, có u thế với những khẩu đại bác đã cải tiến, khi ấy cha

có ở ấn Độ Babua đã tiến hành xâm chiếm vùng PunGiáp (1518 – 1521),

đến 1526 chiếm đợc Đêli và Agra, chỉ trong vòng mời ngày sau khi tấncông vào Vơng triều Hồi giáo Đêli, đánh bại đợc quân đội của Hồi vơngIbrahin của Vơng triều Lôri Khi tiến sang Agra, quân đội của Babua đã gặpphải sức kháng cự mạnh mẽ của nghĩa quân Ratpút (ngời xứ Rat putana),liên hiệp với quân đội của các vơng công khác ở Bắc ấn Nhng Babua đã

đánh lại nghĩa quân vùng Ratput và quân đội của các vơng công khác ở ấn

Độ Babua đã thành lập một Đế quốc rộng lớn gọi là Đế quốc Môgôn (1526

– 1857), trải dài từ Cabun đến Bengan (bao gồm xứ ápganixtan và vùngBắc ấn).

Là ngời đặt nền móng cho sự ra đời của Vơng triều Môgôn nên việctạo nền tảng, cơ sở, tiên đề cho Vơng triều là hết sức quan trọng Babua làngời đã đảm nhiệm trách nhiệm đó và hoàn thành nó một cách trọn vẹn

Chúng ta biết rằng, giai đoạn mà trớc khi Babua xác lập sự thống trịcủa Vơng triều Môgôn ở ấn Độ, thì đất nớc ấn Độ còn bị chia rẽ thành nhiềucông quốc Đó là từ thế kỷ XV, ở ấn Độ đã tồn tại rất nhiều quốc gia độc lập,

có quốc gia do lãnh chúa theo Đạo Hồi đến cai trị.Các quốc gia này thờngxung đột lẫn nhau, hoặc để cớp đoạt của cải, đất đai hoặc là mâu thuẫn tôngiáo Vơng triều Hồi giáo Đêli bị thu hẹp lại chỉ còn một khu vực xungquanh thủ đô Đêli… Tức là, tình hình kinh tế, chính trị, xã hội nói chung

đang gặp nhiều khó khăn, rối ren và lâm vào tìnhn trạng khủng hoảng Điều

đó là một gánh nặng, một thử thách đặt lên vai của Vơng triều kế tiếp Chanói đến việc xây dựng, phát triển đất nớc mà ngay cả việc ổn định tình hình

về mọi mặt đã là một điều không dễ dàng Vây mà, con ngời trẻ tuổi đó đãlàm đợc cái điều kỳ diệu đó Ông đã sớm ổn định tình hình và xây dựng đợcnền móng vững chắc cho sự tồn tại của một Vơng triều

Điều đầu tiên mà Babua phải thực hiện đó là: làm giảm bớt sự đối địch

của quần chúng và tranh thủ họ Để thực hiện đợc điều đó “theo một chính sách có suy tính họ làm giảm bớt các phơng pháp tàn khốc lúc đầu của họ, trở nên khoan dung hơn, kêu gọi hợp tác và cố gắng hoạt động không phải

nh những ngời đi chinh phục chiến thắng từ bên ngoài tới mà nh những ngời

ấn Độ sinh ra và lớn lên ngay tại nớc này” [15-T2, 61].

Có thể nói rằng, việc một ngời ngoại tộc đến thống trị để ổn định đợctình hình về mọi mặt đòi hỏi cả một nghệ thuật Nhng trớc hết là nghệ thuậtlấy lòng ngời dân, dân thuận thì mọi việc sẽ êm xuôi Nếu nh ngày đi chinhphục họ tàn khốc đến bao nhiêu để thực hiện đợc dự định là xâm nhập vào

ấn Độ và họ tấn công với những đạo quân thiện chiến, những đội kỵ binh,pháo binh xuất sắc … và tiến hành đánh chiếm dần dần, thì đến đây, khi đãxác lập đợc sự thống trị Vơng triều đó dới sự lãnh đạo của Babua, đã thựcthi một chính sách khoan dung, hoà đồng Với sự nổ lực lớn của bản thân,tuy rằng bớc đầu cha thực sự tạo nên đợc một cộng đồng ổn định nhng đãtạo nên đợc một mối quan hệ gần gủi giữa ngời đi cai trị và kẻ bị trị Chính

đây là một nền tảng để tạo nên một mối quan hệ gần gủi, thân thuộc saunày

Là ngời đầu tiên xác lập sự tồn tại của Vơng triều Môgôn ở ấn Độ, nênBabua đã gặp phải rất nhiều khó khăn, mà điều căn bản đầu tiên đó là việchiểu về đất nớc ấn Độ, hiểu về phong tục, tín ngỡng, hiểu về nếp sống, nếpnghĩ, cách sinh hoạt của ngời dân ở đó Thời gian quá ngắn ngủi để choBabua tìm hiểu, và cái khó khăn đó đã đợc các ông hoàng kế tiếp đảm nhiệm.Tuy vậy, xét về mọi mặt, dới thời trì vì của Babua, đất nớc ấn Độ cũng cónhững điểm đáng lu ý:

Về tình hình chính trị xã hội:

Sau khi xác lập đợc sự tồn tại của Vơng triều Môgôn ở ấn Độ nhng

do còn gặp phải sự kháng cự, chống đối của các thế lực đối lập Dần dần

theo

“ một chính sách có suy tính” Vơng triều Môgôn đã mong muốn đa

đất nớc đi vào ổn định Dẫu vậy, nhng là một ngời có nhiều tham vọngtrong thời gian ở ngôi bốn năm Babua đã giành phần lớn thời gian vào việcchinh chiến và xây dựng một thủ đô huy hoàng ở Agra Và với sự giúp đỡcủa một kiến trúc s nổi tiếng ở ConStantinople nên nhiều toà nhà lộng lẫy,

đẹp đẽ đã đợc mọc lên tại thành phố này… cho nên xét một cách tổngquát về mặt chính trị xã hội còn gặp phải một số hạn chế

và một cơ cấu xã hội cứng nhắc đã ngăn cản nổ lực và tiến bộ xã hội”, đó là

việc do sự di dân của những ngời có học thức, nghệ sĩ, thợ nổi tiếng xuốngmiền Nam đã làm mất đi sức sáng tạo và các thành tựu về văn hoá, nghệthuật bị mai một, đặc biệt đó là sự xuất hiện của Đạo Hồi và sự xâm nhập củangời ngoại tộc tới, với những cách sống và cách nghĩ khác đã ảnh hởng đếntín ngỡng và cơ cấu hiện hữu

Mặt khác, cùng với việc xâm nhập và xác lập sự tồn tại của ấn Độ,các tộc ngời ngoại tộc đã đem theo một nền văn hoá mới “… nó đã mở rộng chân trời tinh thần của quần chúng và buộc họ phải nhìn ra ngoài cái vỏ của mình Họ nhận ra rằng: thế giới rộng lớn và đa dạng hơn họ t ởng nhiều…”, trớc đó là ngời ápganistan Nhng riêng với ngời Môgôn thì lại có

ảnh hởng cao hơn nữa, vì họ có văn hoá cao hơn và tiến bộ hơn, bởi vậy đã

đem lại nhiều tiến bộ cho ấn Độ Đặc biệt là họ đã đem lại cho ấn Độnhững sự tao nhã, lịch sự đã từng làm cho Iran nổi tiếng, thậm chí cả đến lốisống giả tạo đợc quy định chặt chẽ ở triều đình nó cũng đã ảnh hởng đến lốisống của giai cấp quý tộc… Và chính với những điểm đó, với sự giao lu vàhoà nhập văn hoá đã tạo nên một nền văn hoá đa hơng, đa sắc sau này củaVơng triều

Còn ở miền Nam: do sự di c của nhiều nghệ sĩ, những ngời thợ tài

năng, nổi tiếng nên đã tạo nên ở đây một nền văn hoá nghệ thuật khá cao, mà

nh nhiều du khách châu Âu khi nói đến Vijyanagar ở miền Nam nh là thểhiện của một trình độ nghệ thuật và văn hoá, tao nhã và xa hoa rất cao Tuyvậy, cùng với thời gian nền văn hoá nghệ thuật miền Bắc đã đợc khôi phục vàphát triển mạnh mẽ hơn ở miền Nam

Có thể nói rằng, với thời gian ở ngôi bốn năm là một thời gian quángắn ngủi cho sự ở ngôi của một vị hoàng đế Để có thể làm nên một điều gì

đó còn trọn vẹn, toàn diện chẳng phải đơn giản, dễ dàng Nhng Babua, với tàinăng và sự nổ lực của bản thân đã vợt qua khó khăn và hoàn thành đợc nhiệm

vụ của mình Đó là: đặt nền móng, cơ sở vững chắc cho sự xác lập, tồn tại củaVơng triều Môgôn, để cho Vơng triều đó đạt đến mức cực thịnh sau này Cho

đến Babua là một nhân vật cực kỳ quan trọng, khi nhắc đến ông ngời ta thờngnghĩ đó là một nhà quân sự, đồng thời là một nhà chính trị tài ba, can đảm vàkhôn khéo Khi xâm lấn và xác lập đế quốc ở ấn Độ, Babua đã thi hành chínhsách cai trị mềm mỏng và tạo dựng đợc một cơ sở vững vàng, Babua còn là một

nhà văn có cái nhìn sắc sảo và đầy nhiệt huyết, vào cuối đời ông đã giành phầnlớn thời gian để viết về cuộc đời chinh chiến và bôn ba của mình.

Năm 1530, Babua chết, ngời kế nhiệm ông là con trai trai cả là Humayun

2.2 Humayun (1530 - 1556)

Đây là một nhân vật, một vị hoàng đế có thể nói là nhạt nhoà nhất củaVơng triều Môgôn trong lịch sử ấn Độ ông đã không hề tạo lập đợc mộtdấu ấn nào cho riêng mình trong suốt thời gian trị vì

Nh chúng ta đã biết, Babua chỉ ở ngôi đợc bốn năm Vào năm 1530,Babua chết, lúc đó ông 47 tuổi Trớc đó,ông đã chia những đất đai chiếm đợccho các con trai của mình Con trai cả của ông là Humayun đợc chia phầnchủ yếu của ấn Độ Nhng mỗi ngời con của Babua đều muốn xem mình lànhững tiểu vơng độc lập, chứ không chịu làm ch hầu của Humayun Do vậy,khi Babua chết cuộc nội chiến tơng tàn giữa những ngời con của Babua đã nổ

ra Lợi dụng sự chia sẽ đó, Seckhan – một lãnh chúa ở vùng Bengan và Biha

đã đánh bại đợc Humayun trong hai trận kịch chiến và lên ngôi vua với t cách

là ngời nắm quyền cai trị toàn bộ ấn Độ (1539 – 1545) Humayun phải chạytrốn sang Iran

Seckhan làm vua đợc năm năm thì mất (1545), nhng ông đã có côngcải cách nền hành chính đất nớc, cho xây dựng lại Đêli hoang tàn Và vàothời điểm đó, thủ phủ của Đế quốc Môgôn trở nên tráng lệ hơn Tuy nhiên,hai vua kế vị Seckhan là những ngời tầm thờng và thiếu năng lực trị quốc.Chính điều đó đã làm cho xã hội xáo trộn và bất ổn định, trong cung thì liêntục lục đục, ngoài cung thì trật tự trị an bị đảo lộn

Còn về Humayun, sau khi sang c trú ở Iran một thời gian đã bắt đầu tiếnhành chiêu mộ đợc lực lợng, đánh chiếm Cabun và lấy Canđaga làm chỗ nơngthân Nhân cơ hội trong nớc đang rối loạn, sau 12 năm lang thang cực khổ,Humayun đã tập hợp đợc một đạo quân ngời Iran rồi trở về ấn Độ, chiếm Đêli vàkhôi phục lại ngai vàng Nền thống trị của Humayun đợc khôi phục từ đó

Là vị hoàng đế thứ hai của Vơng triều Môgôn tuy nhiên, sự kế tục này

đã không có gì nổi bật bởi lẽ, có một thời gian Humayun đã không giữ đợcngôi vị của mình (bị mất ngôi 12 năm), gây nên tình trạng xã hội rối ren,loạn lạc Mặt khác, Humayun là một nhà vua chỉ thích đọc sách (tinh thông

văn học Ba T), nhng lại nghiện thuốc phiện nên đã trở nên yếu đuối và bạcnhợc Chính điều đó đã tiêu tốn mất rất nhiều thời gian, cho nên việc trongthời gian trị vì của mình Humayun đã không đề ra đợc một chính sách nào vềkinh tế, chính trị xã hội để thúc đẩy sự phát triển của đất nớc Với một vịhoàng đế nh vậy làm cho Vơng triều Môgôn trong thời kỳ này trở nên nhạtnhoà trong lịch sử ấn Độ phải chăng là một điều dễ hiểu?

Chỉ có một điều duy nhất mà Humayun để tâm và tạo dựng đó là vềmảng văn hoá - nghệ thuật Điều này xuất phát từ bản thân ông vốn là ngờiham thích về nghệ thuật, nên trong mảng này ông đặc biệt tập trung chú ý

Và theo các tài liệu thì di tích hiện nay còn của thời kỳ này là Puranakila(Thành cổ), và lăng Humayun – một trong những công trình kiến trúc hùng

vĩ của Vơng triều Môgôn, là tiền thân của lăng Taj Mahal nổi tiếng sau này.Nhng đó chỉ là một phần rất nhỏ, một dấu ấn quá nhỏ so với sự tồn tại củamột vị hoàng đế Phải chăng đó chính là hạn chế của vị hoàng đế này so vớinhững vị hoàng đế khác của Vơng triều Môgôn

Mặc dù, Babua cha xây dựng đợc những thể chế vững chắc cho Vơngtriều Môgôn Tuy nhiên, với tài năng về quân sự và chính trị babua đã để lạicho con cháu mình cơ sở của một đế quốc Đó là một tiền đề hết sức thuậnlợi, đáng lẽ ra ngời kế tục là Humayun phải phát huy và đa Vơng triều cónhững bớc phát triển Nhng Humayun đã không làm đợc điều đó, Chẳngnhững đất nớc thời kỳ đó không có sự phát triển đi lên mà còn bị chửng lại vàthụt lùi Lịch sử lúc bấy giờ dặt ra một yêu cầu là cần có ngời kế tục xứng

đáng để đa đất nớc đi vào ổn định và thịnh trị

Đến năm 1556, chấm dứt sự trị vì của Humayun do trong khi lấy sách

từ một tầng giá sách trong th viện, Humayun đã trợt chân ngã và chết độtngột Cũng đồng thời với sự chấm dứt một thời kỳ nhất trong lịch sử ở ấn Độ

Humayun là một hình bóng mờ nhạt trong lịch sử ấn Độ, nhng đã đểlại một ngời con trẻ tuổi, sau này đã trở thành một vị hoàng đế tầm cỡ tronglịch sử ấn Độ và thế giới Đó là Acơba

nhiều quốc gia ở các nơi khác Với thời gian ở ngôi khá lâu là 50 năm, bằngnhững chính phù hợp với đất nớc ấn Độ lúc bấy giờ, Acơba không chỉ đa đấtnớc vào giai đoạn ổn định, mà còn tạo lập đợc một thế đứng huy hoàng, vữngmạnh và phát triển.

Acơba là cháu của Babua, con của Humayun Sau khi Humayun chết

đã truyền lại ngôi cho con trai duy nhất là Môhamét, nhng lịch sử ấn Độ ờng gọi là Acơba

th-Acơba sinh năm 1542, trong lúc cha mình là Humayun đang trên đờng

đi lánh nạn Từ nhỏ, Acơba đã là con ngời dũng cảm và có cá tính độc lập tựchủ, ông là một kỵ sĩ xuất sắc, chơi thể thao giỏi, săn bắn thú dữ tài tình Ông

đã từng khuất phục nhiều voi, hổ dữ và không hề biết sợ hiểm nguy Ông đãtừng cùng cha quay trở về khôi phục lại ngai vàng và tỏ ra là một nhà quân sựtài ba Năm 13 tuổi, ông đã đợc phong làm Tổng trấn xứ Pungiáp Năm 14tuổi, ông đã lên kế vị ngôi vua ở Đêli khi vua cha mất Lúc đó, Đế quốcMôgôn chỉ kiểm soát đợc vùng lãnh thổ hẹp ở Đêli, Agra và một phầnPungiáp Các vùng khác ở ấn Độ cũng nh Cabun, về danh nghĩa là phiênthuộc của Đế quốc Môgôn, nhng thực tế vẫn giữ quyền độc lập

Acơba đã tự lực mở rộng đất đai bằng các cuộc chiến tranh chinh phục.Sau nhiều chiến dịch tàn khốc, Acơba đã chiếm đợc gần nh toàn bộ ấn Độ –trừ các tiểu quốc ở Mêoa Đó là phía Bắc đến miền Nam Trung á gồm

ápganistan và Casơmia; phía Nam đến sông Gôđaveri; phía Đông đến vịnhBengan và phía Tây đến vùng Xinh

Thời kỳ đầu ở ngôi vua Acơba còn bị khống chế của các quyền thần

có thế lực, trong đó có bà nhũ mẫu Araham Ananga Đến năm 18 tuổi, ông

đã loại trừ ảnh hởng và quyền lực của những ngời này và nắm trọn quyềnbính Acơba là ngời thông minh, quả cảm và quyết đoán, song cũng khá tànbạo Ông không thích học chữ, nhng lại rất thích những môn thể thao nguyhiểm, luyện tập quân sự, đi săn thú dữ không sợ hiểm nguy

Bản thân Acơba có một phong cách làm việc cũng nh sinh hoạt mẫumực Hằng ngày, nhà vua dậy từ sáng sớm rồi làm việc miệt mài vào đếntận khuya, mỗi ngày thờng ngủ từ ba đến bốn tiếng Sinh hoạt hàng ngày

giản dị, nhà vua a thích hoa quả và rất ít ăn thịt Acơba thờng nói Chẳng“

hay ho gì khi chúng ta biến cái dạ dày của mình thành một thứ mồ chôn súc vật ” Và về cuối đời Acơba thờng xuyên thực hiện chế độ ăn chay

Thời điểm Acơba kế vị, tình hình đất nớc ấn Độ còn gặp nhiều khókhăn Humayun không thể ổn định đợc tình hình, nên đã không tạo điềukiện cho đất nớc phát triển Đó là một khó khăn một trở ngại cho ngời kếnhiệm Nhng không quản ngại khó khăn, vợt qua mọi thử thách Acơba đãdần dần khẳng định khả năng lãnh đạo của mình và đ a đất nớc ấn Độ vàothời điểm của ông phát triển cực thịnh Và quả thật, những việc màAcơba đã làm xứng đáng để ngời đời ngỡng mộ Để có đợc thành công đó

là do “Với t cách là một viên tớng, ông đã chinh phục những vùng rộng lớn của ấn Độ, nhng mắt ông nhằm vào một cuộc chinh phục lâu bền hơn, cuộc chinh phục trái tim và khối óc dân chúng Con mắt đầy uy lực của ông lấp lánh nh“ biển dới ánh mặt trời” Theo lời của những tu sĩ dòng tên ngời Bồ Đào Nha ở triều đình ông đã nói lại thì ta biết, Acơba

ấp ủ một mơ ớc về một đất nớc ấn Độ thống nhất, không những thống nhất về chính trị thành một quốc gia mà còn là hoà nhập hữu cơ thành một dân tộc” [15 – T2, 64] Tức là ngay từ đầu trong ý niệm của Acơba

ông không hề nghĩ mình là một ngời ngoại tộc, mà muốn mình là một

ng-ời ấn Độ, đợc sinh ra, lớn lên và tắm gội trên các con sông của ấn Độ

Kế nghiệp vua cha, không bằng lòng với những gì đã có, là một nhàvua thông minh, có cá tính độc lập tự chủ, có ý thức xây dựng đất nớc… Đểcủng cố Đế quốc Môgôn và ổn định tình hình trong nớc, Acơba đã thực hiệnchính sách cải cách, tăng cờng thế lực của chính quyền trung ơng và pháttriển kinh tế – văn hoá Đây là một cuộc cải cách khá toàn diện, nó diễn ratrên tất cả các mặt và đã đem lại những kết quả đáng ghi nhận

* Về chính trị:

Trớc hết Acơba tiến hành cải cách bộ máy hành chính từ trung ơng đếncác địa phơng Ông chia quốc gia thành 15 tỉnh, đứng đầu là Tổng đốc phụtrách về quân sự, bên cạnh đó là các chức quan phụ trách về tài chính, t pháp

Để củng cố chế độ trung ơng tập quyền, Acơba đã đích thân bổ nhiệm mọiquan lại lớn, nhỏ từ trung ơng đến địa phơng, kể cả những địa phơng hẻo lánhnhất Giúp việc có bốn quan cận thần: Một tể tớng (Vakir); một bộ trởng tàichính (Vazir); một triều trởng (Bakfhi) và một giáo trởng (Sadr) – làm chủHồi giáo ở ấn Độ Chỗ dựa của ông là lực lợng quân đội ngời Hồi giáo, nhngcho rút bớt đi và chỉ còn giữ lại một đạo quân thờng trực gồm 25.000 ngời,khi cần thiết thì tuyển mộ thêm quân ở các tỉnh Acơba bỏ chế độ phân

phong ruộng đất và thay việc dùng tiền để trả lơng cho tớng lĩnh, quan lại.Chính sách này bị các lãnh chúa phản đối dữ dội, nên sau ba năm phải bãi bỏ

và phục hồi chế độ phân phong Acơba cho sửa đổi lại luật pháp trên cơ sởtham khảo tập quán Hồi giáo và luật Manu cổ truyền của ấn Độ Đồng thời,cho thi hành luật pháp rất công minh và có phần công bằng hơn Đó là việcquy định việc xét xử những vụ án quan trọng phải do quan chánh án tối cao,

đại diện cho ý chí của vua và hồ sơ của vụ án phải đợc nghiên cứu kỹ Vềphần mình, Acơba nắm trong tay cả ba quyền: Lập pháp, hành pháp và tpháp Khi mới lên ngôi ông cho sử dụng những hình phạt hết sức tàn bạo nhchặt tay, chặt chân Về cuối đời, ông ban hành những hình phạt nhẹ hơn

Trên cơ sở ổn định về chính trị, Acơba đã tiến hành những cải cách vềkinh tế, xã hội, văn hoá

* Về kinh tế:

Sự quan tâm hàng đầu của Acơba là cải cách chế độ thuế trên cơ sở đolờng thống nhất Ông ra lệnh đo đạc lại ruộng đất Vì thế, một quy chế mới

về thu thuế đất đợc ban hành, chia ruộng làm ba loại Thuế đợc tính bằng 1/6

đến 1/3 số hoa lợi thu hoạch đợc Sau đó, khoảng năm 1574 – 1575 Acơbathay chế độ thuế hiện vật thành tiền bằng cách lấy giá nông phẩm bình quâncác vùng khác vùng trong nớc với thời hạn 10 năm Những thuế đó nộp thànhtiền trực tiếp cho chính quyền nhà nớc mà không thông qua các viên quan tr-

ng thu (Đaminđa) Với chính sách này, đã ít nhiều thúc đẩy sự phát triển kinh

tế hàng hoá Tuy nhiên, để có tiền nộp thuế sau khi thu hoạch xong, nông dânphải lập tức mang sản phẩm đi bán Tình trạng đó làm cho giá cả nông sản bịhạ thấp, nhiều nông dân phải bán hết sản vật mà vẫn không đủ tiền nạp thuế

Họ buộc phải vay lãi và rơi vào cảnh nợ nần Acơba đã phải nhiều lần, đó lànhững năm 1585, 1586, 1588, 1590 hạ mức thuế ruộng đất từ 10% đến 20%;

đồng thời bãi bỏ chế độ thuế ruộng đất và ngăn cấm hành vi lạm dụng chứcquyền để áp bức và bóc lột nhân dân của bọn quan lại áp bức, ngoài ra cònthực hiện tiết kiệm trong toàn quốc

Về thủ công nghiệp: Acơba đã cho lập nhiều quan xởng, sản xuất cácloại vũ khí và đồ dùng cho triều đình và quan lại

Tất cả những biện pháp này góp phần ổn định nghĩa vụ của nông dânvới chính quyền, thúc đẩy sự phát triển của kinh tế, nhất là kinh tế hàng hoá.Nhờ đó đời sống của nhân dân đỡ khổ cực hơn và dần dần đợc cải thiện

* Về xã hội:

Acơba đã ban hành các đạo luật cấm tảo hôn, cấm bắt các qủa phụphải hoả thiêu theo chồng sau khi chồng chết, đồng thời cho phép các quảphụ đợc phép tái giá Ông cũng cho bãi bỏ chế độ nô lệ, quy định tuổi kếthôn của nam là 16, nữ là 14 trở lên, ban hành lệnh cấm giết các sinh vật để tếthần, bãi bỏ thuế thân mà các vua Hồi giáo trớc đây đánh vào những ngời ấnkhông theo Hồi giáo

Là ngời tinh tế và khôn ngoan, với ý định củng cố đế quốc của mình và

đoàn kết đợc một cách rộng rãi giai cấp phong kiến, Acơba đã áp dụng nhiềubiện pháp để lôi kéo những lãnh chúa phong kiến theo ấn giáo Đó là điều

đặc biệt có ý nghĩa trong khi cùng thời đó, trong khi các cuộc chiến tranh vàtàn sát dị giáo đã diễn ra phổ biến ở đây Là một tín đồ trung thành của Hồigiáo, Acơba đã có một thái độ rất độ lợng với đạo Hinđu, đạo Phật, đạo Ba T,

kể cả đạo Thiên chúa lúc bấy giờ mới du nhập vào ấn Độ

Sự kiện nổi bật là năm 1564, để tranh thủ quảng đại quần chúng ấn Độ,

Acơba đã ra lệnh bãi bỏ thuế đầu ng“ ời” ngoại đạo (Đjasi), gồm các loại thuế

hành hơng và thuế thân dị giáo trớc đây, đợc lập ra để đánh vào bất cứ ngời dânnào không theo Đạo Hồi Việc bãi bỏ thuế này mặc dù đã gây ra một sự hao hụtkhá lớn cho công quỹ quốc gia, nhng ngợc lại đã làm cho nhà vua Acơba tranhthủ đợc cảm tình và sự ủng hộ của đông đảo quần chúng

Với chính sách ôn hoà tôn giáo, Acơba còn tiến hành các cuộc cải cáchtôn giáo quan trọng Năm 1582, Acơba đã đề ra việc thống nhất tín ngỡngmới của mọi ngời ấn Độ vào một tôn giáo chung do nhà vua lập ra, gọi là

“Tín ngỡng Thần thánh (hay là Lòng tin vào Thần thánh - ĐinAlahi)” “ ” đểthờ kính thợng đế, mà thực chất đó là sự kết hợp một cách chiết trung nhữngyếu tố của ấn Độ giáo, Hồi giáo và Jaina giáo Thiết lập tôn giáo mới, Acơba

hy vọng đợc đoàn kết toàn dân dù theo tôn giáo nào và điều hoà đợc nhữngbất đồng về tôn giáo của họ Cho nên, chủ trơng của tín ngỡng mới này làlàm việc từ thiện, bố thí cho ngời nghèo, thơng yêu loài vật… , chứ không cần

có nhà thờ, không cần cầu nguyện và cũng không bắt buộc ngời khác phải tintheo Nhng trên thực tế, đạo “Tín ngỡng Thần thánh” không đáp ứng đợc tínngỡng của bất kỳ tín đồ theo tôn giáo nào, nhất là ngời Hồi giáo nhiều lầnnổi loạn khiến cho tôn giáo mới của Acơba bị thất bại Sau khi Acơba chết,

đạo “Tín ngỡng thần thánh” của ông cũng bị bãi bỏ Với chính sách đoàn

kết tôn giáo của Acơba, rõ ràng đã phá bỏ đặc quyền của Hồi giáo vốn trớc

đây đợc các Vơng triều Hồi giáo coi là chính thống Vì thế, nó không đợc cáclãnh chúa phong kiến Hồi giáo và các tăng lữ Hồi giáo ủng hộ Năm 1580 –

1582, các chúa phong kiến Hồi giáo nổi dậy chống Acơba Để đàn áp việcnổi dậy đó, Acơba đã dựa vào sự giúp đỡ của các chúa phong kiến theo ấngiáo

Từ chính sách khoan dung tôn giáo, Acơba đã tiến hành chính sáchhoà hợp dân tộc và trọng đãi ngời tài có ý nghĩa tích cực Trớc đây, các Vơngtriều Hồi giáo áp dụng một chính sách phân biệt chủng tộc, các chức vụ caochỉ dành riêng cho ngời Hồi giáo Còn ngời ấn độ theo đạo Hinđu thì tuyệt

đối không đợc xét bổ vào các chức vụ này Acơba đã phá bỏ tiền lệ đó, thực

hiện chính sách “mở rộng cửa sự nghiệp cho mọi nhân tài”, tuyên bố cả

những ngời ấn – Hinđu giáo xuất thân từ từng lớp trung lu vào những chức

vụ cao “nh Tađarô Mal đã làm đến chức Thợng th bộ Hộ; nhà thơ Biabal là

cố vấn chính và là bạn thân của Acơba Vì thế, số lợng các đại quý tộc là

ng-ời Mông Cổ, Thổ Nhĩ Kỳ và Trung á đã giảm từ 70% xuống 40%, số quý tộc

ấn Độ theo Hồi giáo chiếm 40% và quý tộc ấn Độ theo đạo Hinđu là 20%

Do đó, từng lớp quý tộc ấn Độ, đặc biệt là thủ lĩnh của ngời Ratpút kiêuhùng, không chịu khuất phục, nay đã chấp nhận phục vụ triều đại Môgôn.Acơba thực sự đã trở thành một vị hoàng đế của cả dân tộc ấn Độ

* Về văn hoá:

Acơba đã tạo điều kiện phát triển nhiều loại hình nghệ thuật, ông bảo trợcác hoạt động văn học, nghệ thuật, sử học, triết học… Dù không biết chữ, Acơbavẫn ham mê tranh luận một cách uyên bác với các học giả về nhiều lĩnh vực khácnhau Acơba rất chú ý đến việc trọng đãi các trí thức và văn nghệ sỹ Nhà thơ lớnviết bằng tiếng Hinđi là Tulsi Đat (1532 – 1622), tác giả cuốn Ramacaritmananổi tiếng, phóng tác bộ sử thi Ramayana đã thờng xuyên đợc Acơba mời và triều

đọc cho nhà thơ nghe trong suốt buổi chiều bài thơ của ông Acơba cũng đã hănghái tham gia thảo luận với các học giả những vấn đề văn học, triết học, tôn giáo.Dới triều của mình Acơba đã cho thành lập một th viện lớn gồm 24.000 quyểnsách chép tay, cho dịch bộ sử thi vĩ đại Mahabharata sang tiếng Ba T và cho su

tập bộ s thi Ramayana để tại lâu đài Giaipua Một sử gia đã gọi Acơba là một Nhà vua học giả uyên bác không biết chữ

Về mảng nghệ thuật – kiến trúc: Acơba cũng đặc biệt chú ý Nhữngcông trình hội hoạ, kiến trúc, điêu khắc tráng lệ, kết hợp phong cách ấn Độ giáo

và Hồi giáo đợc xây dựng ở Agra và nhiều nơi khác trong đế quốc Riêng vềmảng hội hoạ, vốn là ngời say mê hội hoạ ông đã cho thành lập một xởng hoạlớn dới sự điều khiển của nhà hoạ sĩ Ba T bậc thầy là Mia Sayyit Ali, tập hợp

đông đảo các nhà danh hoạ trên đất nớc ấn Độ, trong đó có những nhà hoạ sĩkiệt xuất nh Đapvant và Basavan đã vẽ hàng ngàn bức tranh, tiểu phẩm, minhhoạ cho những cuốn sách sử ký và sử thi Bản thân Acơba hàng tuần đều xuốngthăm xởng và ban thởng cho những bức tranh mà nhà vua yêu thích

Có thể nói rằng, qua cuộc đời hoạt động thực tiễn, đặc biệt qua cácbiện pháp cải cách mà Acơba đã đề ra đã chính tỏ Acơba là một nhà vua sángsuốt và luôn chăm lo đến mọi mặt đời sống của nhân dân Suốt cuộc đời,Acơba đã giành trọn thời gian để đề ra những chính sách biện pháp để đa đấtnớc đi vào ổn định, thịnh trị Đây là một bớc kế tục, phát triển và hoàn thiệnnền móng mà Babua đã xây dựng Tuy vậy, cũng nh các cuộc cải cách khác,cuộc cải cách này cũng có những mặt tích cực và hạn chế Nhng mặt tích cựcvẫn là cơ bản và chiếm u thế

Trớc hết ta thấy, cải cách đó có những hạn chế nhất định nh là: Vềchính trị, việc Acơba tập trung trong tay mình cả ba quyền, dẫn đến sựchuyên chế cao độ; đó là về kinh tế với chính sách thu thuế, thay thuế hiệnvật bằng thuế tiền bằng cách lấy giá nông phẩm bình quân ở các vùng khácnhau trong nớc với thời hạn 10 năm dẫn đến giá nông phẩm bị hạ thấp… Tuynhiên, đó chỉ là những hạn chế của một cuộc cải cách không thể tránh khỏi.Bởi vì, dẫu có tiến bộ đi chăng nữa thì đây cũng chỉ là một cuộc cải cách domột vị hoàng đế đứng đầu – nghĩa là cuộc cải cách đó sẽ đứng trên lập trờnggiai cấp với mục đích chủ yếu là để củng cố quyền lực của Vơng triều đó màthôi

Nhng xét một cách khách quan nhất ta thấy qua cuộc cải cách này,mặt tích cực vẫn là chủ đạo Đó là về mặt chính trị, với việc tập trung quyềnlực trong tay vua làm cho chính trị đợc ổn định; đó là về mặt kinh tế, đã làmcho nền kinh tế hàng hoá đợc phát triển, phá vỡ nền kinh tế tự nhiên, tự cấp,

tự túc, khép kín đã từng cản trở sự phát triển của quan hệ giao lu, hợp tác

Đặc biệt, về mặt xã hội thì các cải cách đó thực sự có tác dụng và đem lạihiệu qủa thiết thực, góp phần làm cho trật tự xã hội trở nên bình ổn Chúng

ta biết rằng, ở ấn Độ tồn tại nhiều tôn giáo, mỗi tôn giáo lại có những giáo

lý khác nhau, và các tôn giáo thờng xuyên có những mâu thuẫn Chính vìvậy, với chính sách khoan dung tôn giáo, đoàn kết tôn giáo đã có ý nghĩathiết thực trong việc bình ổn và giải quyết mâu thuẫn trong xã hội Acơbachính là ngời đi tiên phong trong chính sách đó Mà cụ thể là việc Acơba đãphá bỏ thông lệ kết hôn trong nội bộ tôn giáo Năm 20 tuổi, ông đã tổ chức

lễ cới hết sức trọng thể với công chúa của triểu đình Ratpút láng giềng vốntheo đạo Hinđu Đây là một công quốc lớn nằm ở Đông Bắc ấn Độ, đợc coi

là xơng sống của nền phòng thủ ấn Độ Acơba đặc biệt gắn bó với ngờiRatpút, vì ông khâm phục ở họ những đức tính mà bản thân ông cũng có đólà: lòng dũng cảm đến liều lĩnh, ý thức danh dự, tinh thần hiệp sĩ và luônluôn giữ lời hứa Việc ông kết hôn với ngời Ratpút làm vợ ông, đã cho ông

có đợc ngời con là JahanJia là ngời kế vị ông Ngoài ra, ông còn tuyểnnhiều cung phi là con gái các gia đình quý tộc ấn Từ đó, việc kết hôn giữangời Môgôn theo Hồi giáo với ngời ấn Độ theo Hinđu giáo trở thànhchuyện bình thờng Nh vậy là ngời Môgôn lai ngời ấn Độ Ratpút Về chủngtộc mà nói, là thời đại Tuốc - Mông Cổ này đã trở thành ấn Độ nhiều hơn làTuốc hoặc Mông Cổ Phải chăng đó là một điều khá đặc biệt trong lịch sửnhân loại, là một nét tiêu biểu, một mặt tích cực mà một V ơng triều ngoạitộc đã làm đợc

Trên cơ sở đó, Acơba đã tạo ra một liên minh với các tầng lớp Ratpút thốngtrị, để củng cố thêm sức mạnh của Vơng triều Sự hợp tác Môgôn – Ratpút tiếptục đợc diễn ra dới các triều vua tiếp theo Chính điều đó, nên sự ảnh hởng lẫnnhau không những về mặt chính quyền, sự cai trị và quân đội mà cả nghệ thuật,văn hoá và cách sống nữa Giới quý tộc Môgôn dần dần ấn Độ hoá và ngời Ratpút

và các chủng tộc khác thì chịu ảnh hởng của văn hoá Ba T Điều đặc biệt là, nhiềuthủ lĩnh Ratpút kiêu hùng đã không chịu khuất phục bất cứ ai thì Acơba đã tranhthủ đợc họ đứng về phía mình Phải chăng đó là một lợi thế!

Tóm tại, qua cuộc cải cách đó đã cho chúng ta nhìn nhận ra chân dungcủa một vị hoàng đế, đó là một ngời sáng suốt, anh minh và cả một nghị lựcphi thờng Acơba là ngời tiêu biểu nhất, là ngời đã tạo nên tiếng vang cho V-

ơng triều Môgôn và cũng chính Acơba là ngời đã tạo lập cho thế đứng cho

mình, tạo lập thế đứng cho Vơng triều “Ngời ta nói rằng: Acơba xây dựng

tốt đến mức lâu đài của ông dựng lên đã tồn tại thêm 100 năm nữa, mặc dù những ngời kế vị ông không xứng đáng” [15 – T2, 74].

Có một vấn đề đợc đặt ra là dới thời Acơba, qua các cuộc cải cách

đã làm cho triều đình rực rỡ và tiếng tăm của Đại Môgôn“ ” vang ra khắpChâu á và Châu Âu Nhng nếu đặt những thành công đã đạt đợc đó vàobối cảnh chung của thế giới thì nó đã có những điểm lỗi thời Và đây phảichăng cũng chính là nguyên nhân dẫn đến sau này quá trình khủng hoảngdiễn ra nhanh chóng hơn

Chúng ta biết rằng, ngay bản thân Acơba cũng có những hạn chế nhất

định Nhng đó là sự hạn chế chung của cả một đất nớc ít biến đổi và chậmthích nghi so với thời cuộc Vốn dĩ Acơba là một ngời ham hiểu biết về mọichuyện, cả về tinh thần lẫn về trần tục, những sáng chế về cơ khí và về khoahọc chiến tranh Tức là, Acơba là ngời a tìm hiểu, ham học hỏi, sáng tạo và

đầy lòng nhiệt thành Các tu sĩ dòng trên ngời Bồ Đào Nha tại triều đình

Acơba cho biết rằng Ông quan tâm đến nhiều thứ và tò mò muốn hiểu biết“

về nhiều thứ và có một kiến thức sâu sắc không những về các vấn đề quân sự

và chính trị, mà cả nhiều vấn đề về các nghề cớ khí Trong Sự hăng hái học“

hỏi ông ra sức tìm hiểu mọi thứ ngay lập tức nh” “ ” một con ngời đói ăn, muốn nuốt một miếng hết tất cả thực ăn của mình ”

Dẫu vậy, có một điều rất kỳ quái là trí tò mò của Acơba đã dừng lại ởmột điểm và đã không đa ông đi thăm dò một số con đờng hiển nhiên đang

mở ra trớc mắt Với tất cả uy thế lớn của Acơba, với t cách là Đại Môgôn“ ”

và tất cả sức mạnh của đế quốc, với t cách là một công quốc lục địa, Acơba

đã tỏ ra bất lực trên biển Ngời Bồ Đào Nha đã đến ấn Độ, đã khống chế đợc

đờng biển Nhng điều đó đã không mảy may làm cho Acơba suy nghĩ, Acơbavẫn dửng dng coi đó là việc bình thờng Acơba không ý thức đợc rằng: sự vĩ

đại và tầm quan trọng của ấn Độ trong quá khứ một phần do nó kiểm soát

đ-ợc đờng biển Lý giải cho hành động đó của Acơba, có lẽ do Acơba có cảmột lục địa mênh mông để chinh phục, chính vì vậy nên ông đã không có thì

giờ để nghĩ đến ngời Bồ Đào Nha mà ông không cho là quan trọng mặc dù“

đôi khi họ đã châm đốt ông đau ” Ông cũng đã nghĩ đến đóng thuyền mộtlần, nhng cái đó đợc xem nh là một trò giải trí nhiều hơn là một sự phát triểnhải quân nghiêm chỉnh

Mặt khác, trong lĩnh vực quân sự, về vấn đề pháo binh các đạo quân Môgôncũng nh các quốc gia khác của ấn Độ thời ấy chủ yếu dựa vào nớc ngoài, chủ yếu làngời Tuốc từ các lãnh thổ của Ôtôman tới Vậy thì tại sao Acơba hay một ngời nàokhác lại không cử ngời của mình ra nớc ngoài để huấn luyện hoặc tự mình quan tâmcải tiến bằng cách khuyến khích công cuộc nghiên cứu?.

Thêm một điều nữa ở ấn Độ ta thấy rõ sự tê liệt về năng lực sáng tạo

và khả năng phát minh Đó là việc Tu sĩ Dòng tên biếu Acơba một cuốn kinhthánh in và có thể có một số cuốn sách in khác Tại sao Acơba lại không tò

mò tìm hiểu về nghề in, nó có thể đem lại cho ông nhiều cái lợi to lớn Đó làviệc chiếc đồng hồ đợc giới quý tộc Môgôn rất a chuộng và do ngời Bồ ĐàoNha và sau này là ngời Anh mang từ Châu Âu sang Nó đợc xem là đồ xa xỉ

đối với ngời giàu, còn ngời dân thờng thì bằng lòng với chiếc đồng hồ mặttrời, các đồng hồ cát và đồng nớc Không có một cố gắng nào để tìm hiểuxem các đồng hồ ấy chạy bằng lò xo đã đợc chế tạo nh thế nào, dù rằng ở ấn

Độ thợ giỏi là không thiếu?

Qua tất cả những điều đó, ta thấy đợc một điều rằng: từ sự hạn chế củamột đất nớc đã làm cho ấn Độ bị lạc hậu so với thời đại Bởi một lẽ, thế kỷ

mà Acơba sống là thế kỷ XVI, khi ấy ở Châu Âu động lực học đã ra đời

-đánh dấu một sự tiến bộ có tính cách mạng trong đời sống nhân loại, đã tạonên những bớc tiến cho các nớc Châu Âu, thì ấn Độ nói riêng và Châu á nóichung vẫn tĩnh tại và im lìm, vẫn tiếp tục đi theo con đờng truyền thống cũ làdựa vào lao động cực nhọc của con ngời Điều đó làm cho đất nớc dần dầnsuy yếu, nên thực dân Phơng Tây dễ dàng chiếm gọn…

Từ những cải cách của Acơba đó đã làm cho đất nớc ấn Độ dới thời

ông đợc củng cố Kinh đô Agra của ông là một đô thị nền nếp, với 500 toànhà và lâu đài đẹp đẽ, khiến cho ngời Châu Âu đơng thời có dịp đến ấn Độ

đã phải nhận xét rằng: Thành phố Acơba lớn hơn Luân đôn nhiều Chính

Các Mác trong tác phẩm Bản thảo biên niên lịch sử “ ấn Độ” đã nói rằng: Acơba đã làm cho Đêli trở thành một trong những thành phố lớn nhất,

“

phồn hoa nhất trong thế giới lúc bấy giờ ”

Trong suốt thời gian ở ngôi Acơba đã tỏ ra là một ông vua sáng suốt,

đầy tài năng và đợc coi là một trong những vĩ nhân của ấn Độ Chính Acơba

đã làm cho đất nớc ấn Độ trở nên phồn vinh Nhng sự phồn vinh đó lạikhông đợc những ngời cầm quyền sau kế tục xứng đáng Cuối đời buồn vì

cảnh mu đồ ngôi vị của các con mình, Acơba đã bị ốm chết vào năm 1605.Ngời kế nhiệm ông là JahanJia.

2.4 JahanJia (1605 – 1627):

Nếu nh Acơba là vị hoàng đế đã đa tiếng tăm của “Đại Môgôn” lừnglẫy khắp Châu á, Châu Âu, thì ngời kế nhiệm là JahanJia đã đa sự thànhcông đến sự bất ổn về mọi mặt Kể từ khi vị hoàng đế này đã đa Vơng triềuMôgôn dần dần lâm vào tình trạng suy thoái và khủng hoảng

Việc lên ngôi của vị hoàng đế này không phải là sự đồng lòng của tấtcả mọi ngời mà là sự tranh chấp ngôi vị Và cũng chính vì mu đồ ngôi vị nàycủa các con mà Acơba đã ốm chết vào năm 1605 Theo quy luật bình thờng,việc thoán đoạt ngôi không hợp quy luật đã gây nên tình trạng căng thẳngtrong nội bộ triều thần, và ngay cả trong dân chúng cũng nảy sinh những sựnghi ngờ và mất lòng tin

Bớc lên cực đỉnh quyền lực, JahanJia đã gặp phải những khó khănchồng chất đó Mặt khác, bản thân JahanJia sau khi lên nối ngôi chẳng những

là một ngời rất đỗi tầm thờng mà còn xa hoa, đồi truỵ nữa Cho nên Vơngtriều Môgôn này ngày càng suy yếu là điều dễ hiểu?

Jahan Jia vừa là một vị hoàng đế hết sức tàn bạo (thể hiện trong việc

đàn áp các cuộc nổi dậy và tiến hành chinh chiến), vừa là một hoàng đế tiêuxài hoang phí và đam mê tử sắc Đời sống của Jahan Jia càng xa hoa, đồi trụybao nhiêu thì đời sống của nhân dân càng cực khổ bấy nhiêu, bởi vì, để thoảmãn những ham muốn tầm thờng của bản thân thì buộc vị hoàng đế đó thìphải bòn rút từ nhân dân Sự xa hoa đồi trụy càng lớn thì quá trình bòn rútcàng nhiều Thử hỏi rằng, một vị hoàng đế suốt ngày chỉ nghĩ đến việc tiêupha và hởng thụ thì còn đâu thời gian để lo việc triều chính? Lý giải điều đócho sự dần dần bất ổn của Vơng triều Môgôn đã là rất thuyết phục

Để minh chứng cho vị bê tha của vị vua này, ngời ta tính trong cung

có tới 6.000 cung tần, mỹ nữ Trong số đó Jahan Jia yêu mến nhất là bàNurơ Jahan Jia, ngời mà ông đã giết chồng để cớp vợ, rồi phong cho bà nàylàm hoàng phi Hãy xem công quỹ nhà nớc có đợc bao nhiêu, phải chi baonhiêu thứ, mà trong cung có tới 6.000 cung tần mỹ nữ, cha nói đến nhữngchi phí to lớn, mà chỉ nói đến việc ăn uống, trang phục và đồ trang sức, sonphấn cũng đã chiếm một phần lớn trong công quỹ nhà nớc Mặt khác là

một ngời ham mê tửu sắc, chắc chắn rằng việc bỏ bê triều chính của JahanJia là điều không thể tránh khỏi?

Đối lập với cuộc sống vơng giã ở triều đình là sự bần cùng đến cực khổcủa nhân dân Vốn dĩ, những ngời dân này đã có cuộc sống lầm lũi cùng cực,suốt ngày bám chặt mảnh ruộng để kiếm đợc miếng cơm, manh áo Nhng sungày càng cao, thuế ngày càng nặng đã đè nặng lên vai họ Để có đợc cuộcsống xa hoa đó ở triều đình, Jahan Jia đã dựa trên máu và nớc mắt của nhữngngời lao động!

Mặt khác, lên ngôi từ sự thoán đoạt, tranh dành quyền lực, nên khi vừalên kế vị, các lãnh chúa phong kiến tiếp tục nổi lến cát cứ, chống chínhquyền Trung ơng Ngay cả việc quan trọng đầu tiên là ổn định tình hìnhchính trị – xã hội để củng cố quyền lực Jahan Jia vẫn cha làm đợc Lúc đó,Jahan Jia còn phải lo đối phó với các cuộc nổi loạn của các con mình vànhững viên tớng thân thuộc Đó là trong những lý do để ta thấy đợc rằng,trong suốt thời gian ở ngôi để bảo vệ đợc ngai vàng quyền lực Jahan Jia đãmất nhiều thời gian, nên không có điều kiện để tiến hành các biện pháp cảicách tiến bộ để thúc đẩy đất nớc ấn Độ phát triển

Hơn nữa, Jahan Jia là một ngời đầy tham vọng, không thoả mãn với địavực hành chính đã có Jahan Jia lại còn đa quân đi chinh phục các vơng quốcphía Bắc và phía Nam ấn Độ Việc tiến hành xâm lợc này lại đợc tiến hànhtrong điều kiện là quân đội của nhà vua ngày càng trở nên suy yếu Sự suy yếu

đó, đã làm cho Jahan Jia không thể tăng cờng sức mạnh của chính quyền trung

-ơng bằng con đờng xâm chiếm đất đai mới hay trấn áp Tức là, việc tiến hànhxâm chiếm lãnh thổ không những không đem lại kết qủa còn gây nên tình trạngbất mãn và tiêu hao về của cải vật chất, cũng nhng nhân lực của đất nớc ấn Độ.Tình trạng đó, làm cho đất nớc ngày càng gặp nhiều khó khăn hơn

Và để thoả mãn tất cả tham vọng của mình, buộc Jahan Jia phải tăng ờng bóc lột nhân dân, khiến cho đời sống của nhân dân ngày càng điêu đứng

c-và trở nên bần cùng hơn Theo một lẽ tự nhiên, mâu thuẫn xã hội sẽ phát sinh

và dẫn đến đấu tranh là một tất yếu Trong khi đó, Jahan Jia lại không kịpthời đề ra các chính sách, biện pháp để đẩy những căng thẳng đó ra ngoài,không kịp thời điều chỉnh nền thống trị Cho nên, đến thời điểm này tình hìnhmọi mặt đã lâm vào nguy kịch

Tuy vậy, về mặt nghệ thuật – kiến trúc ở thời trị vì Jahan Jia (1605 –1627) đã thu đợc một số thành tựu ở Agra – là nơi tập trung hầu hết cáccông trình nổi tiếng nhất của triều đại Môgôn Jahan Jia hầu nh không để ý

đến việc xây dựng thêm cho agra Thế nhng, bù vào đó, hoàng hậuNuragula, một trong những ngời vợ của Jahan Jia lại là ngời kế tục xứng

đáng những truyền thống kiến trúc của Vơng triều Môgôn Nuragula đã choxây dựng lăng Itimotat Dowhas Môgôn (Thờng gọi là Nur Mahal) để làmlăng mộ kiểu kết hợp giữa hai nền nghệ thuật ấn Độ và Hồi giáo (Ba T).Khác với những kiểu kiến trúc trang nghiêm và đôn hậu từ thời Acơba, côngtrình kiến trúc ở Nur Mahal đợc xây dựng bằng những loại cẩm thạch nhiềumàu sắc khác nhau và đợc trang trí phong phú ở cả ngoại thất và nội thất

Đặc biệt, dới thời Nur Mahal, kỷ thuật khảm tờng bằng các loại đá nhiều màutrở thành chủ yếu trong kiến trúc Môgôn

Tóm lại, dới thời trị của Jahan Jia, đã làm cho đất nớc ấn Độ ngàycàng lâm vào rối ren, mọi sự nỗ lực của Acơba đã bị chính con trai mình phủnhận Đất nớc chẳng những không có bớc phát triển đi lên, mà ngày càngthụt lùi Đến năm 1627 Jahan Jia chết, sau khi ở ngôi 22 năm Và một quátrình chém giết, tranh dành ngôi báu một cách đẫm mãu đã diễn ra ở các con

ông SaJahan đã là ngời kế tục sự nghiệp của cha mình, sau khi sát hại các

em của mình để dành quyền bính trớc mắt và để lo trừ hậu loạn về sau

Có thể nói rằng, dù đã có những nỗ lực, cố gắng, nhng Vơng triều Môgôndới thời trị vì của vị hoàng đế Jahan Jia đã làm cho đất nớc ngày càng suy yếu

Và cũng kể từ đây Vơng triều Môgôn lâm vào suy thoái dần dần

2.5 SaJahan (1627 – 1658):

Là vị hoàng đế thứ năm của Vơng triều Môgôn, trong hơn 30 năm trịvì, SaJahan đã để lại cho lịch sử những sự phán xét khác nhau Nhìn chung,mọi ý kiến đều thống nhất cho rằng SaJahan, là một nhà lãnh đạo đất nớc tồi,nhng lại là một ngời am hiểu về văn hoá - nghệ thuật Dấu ấn mà ông để lại

là khá rõ trên mặt nghệ thuật kiến trúc Nhng cái mà đất nớc ấn Độ lúc đócần là một nhà lãnh đạo tài ba, để đa đất nớc ra khỏi suy yếu, thì SaJahan lạikhông làm đợc Chính điều đó, đã đa những mâu thuẫn vốn có trong lòng xãhội ấn Độ ngày càng tăng và dẫn đến quá trình suy yếu diễn ra ngày càngnhanh chóng hơn

SaJahan lên ngôi năm 1627, sau khi JahanJia chết Cũng giống nh việclên ngôi của cha mình, việc lên ngôi của ông diễn ra sau sự tranh giành vàthoán đoạt quyền lực.Đó là khi cha mất,con là Khusan đang trốn ở MiềnNam Đềcan liền trở về sát hại các em mình, để khỏi lo hậu loạn và lên làmvua, lấy hiệu là SaJahan.

Trong thời gian ở ngôi của mình (1627-1658) SaJahan cũng hoang phí, vàhoang dâm vô độ Ông đã tận hởng cuộc sống xa hoa và nhiều lần tiến hànhchiến tranh chinh phục để mở rộng lãnh thổ Nh một lẽ thờng tình, nếu một vịhoàng đế nào đó chỉ vì lợi ích cá nhân, chỉ biết hởng thụ và làm thoã mãn những

ý thích của bản thân hẳn rằng khó có thể đa đất nớc phát triển đi lên đợc.SaJahan cũng không nằm ngoài quy luật đó.Trong thời gian ở ngôi, SaJahan đãhoang phí vô độ, đã vung vãi công quỹ nhà nớc để tiêu xài xa xỉ Mà một bằngchứng sống động nhất đó là việc SaJahan đã cho đúc một ngai vàng chạm côngphợngvà gắn đầy ngọc quý tốn kém cha từng thấy Đó quả thật là một việc làm

đầy mâu thuẫn Trong lúc đời sống của nhân dân đang cùng cực, lo miếng cơm,manh áo còn khó, thì ngời đứng đầu là vị hoàng đế tối cao lại tiêu phí rất nhiềutiền của vào những việc vô nghĩa Nếu đặt trong trờng hợp đất nớc phồn vinh,tiềm lực đất nớc vững mạnh, thì nhu cầu hởng thụ là một tất yếu Nhng xéttrong điều kiện của ấn Độ lúc bấy giờ thì nhu cầu hởng thụ đặt ra cha hợplý.Với việc cho đúc ngai vàng, một mặt tốn nhiều thời gian, mặt khác hao tốnnhiều nhân lực vật lực, hao hụt công quỹ nhà nớc Dẩn đến nền chính trị bị bỏ

ợc trong một thời gian các vùng Benkhơ, Banđakhơsan và Canđaga của nớcnày Những cuộc chiến tranh chinh phục liên tiếp của SaJahan đã làm chocơng giới của Đế quốc Mô gôn dới thời trị vì của ông trở nên rộng lớn nhất.Tuy nhiên,để tiến hành chiến tranh buộc phải huy động một lực lợng lớnvào quân ngũ,chiến tranh,đổ máu diễn ra hết sức thơng tâm Vì thế, trongxã hội cũng đã có những phản ứng

Còn về mặt xã hội nếu nh các vị hoàng đế trớc nh Acơba cho phép tự dotín ngỡng, Jahanja thì không quan tâm Trái lại, Sajahan đã khôi phục Đạo Hồi,ngợc đãi các tín đồ Kitô giáo mới đợc truyền bá là tàn phá một cách dã mannhững đền thờ ấn giáo Điều này đã làm động chạm đến tín ngỡng của nhiềutôn giáo Mà ta cũng biết rằng, ở ấn Độ tình hình tôn giáo hết sức phức tạp vàvốn có nhiều xung đột, mâu thuẫn Nếu nh dới thời Acơba và các chính sáchtiến bộ đã làm cho tình hình tôn giáo trở nên hoà dịu và yên ổn thì Sajahan lại

đẩy tình hình đó trở nên căng thẳng So sánh điều đó ta thấy nh việc một ngời

ra sức xây và một ngời thì cố tình phá, việc xây thì rất khó, đòi hỏi phải tâmhuyết, khổ công và kiên trì, còn việc phá thì rất đơn giản trong ngày một, ngàyhai có thể biến mọi nổ lực cố gắng thành đống tro tàn Và thực tế lịch sử đãchứng minh rõ điều đó Với những việc làm đó của Sajahan, đã gây nên nhữnghậu quả tai hại cho Vơng triều Môgôn, mâu thuẫn tôn giáo sau một thời giantạm lắng nay lại nảy sinh và bùng phát mạnh mẽ

Nh ta đã nói, Sajahan là một ngời biết thởng thức nghệ thuật và khuyếnkhích các hoạt động văn hoá nghệ thuật Chính vì thế đợc thời trị vì của ôngnền nghệ thuật kiến trúc đã đạt đến đỉnh cao, nhiều đền thờ và lăng tẩm đã đ-

ợc xây dựng, trong đó tiêu biểu là giáo đờng Hồi giáo ở Agra và cung điện ở

Đêli và lăng TajMahal Những công trình đó ngày càng trờng tồn với thờigian và đến nay vẫn còn nguyên giá trị

Tuy nhiên, mặt trái của nó là để xây dựng đợc các công trình đó đãphải huy động rất nhiều sức ngời sức của, cộng thêm chiến tranh đã làm chosản xuất bị đình đốn, ruộng đồng bị bỏ hoang, các công trình thuỷ lợi không

đợc thờng xuyên sửa chữa Nhân dân phải chịu cách thuế khoá rất cực khổ.Nạn đói thờng xuyên xảy ra Đặc biệt khoảng những năm (1630 – 1632)nạn đói tàn phá nhiều vùng ở Đêcan và Gutgarat, là những nơi trớc kia hếtsức phì nhiêu Cùng với nạn đói là nạn dịch hạch lan tràn khiến cho rất nhiềungời bị chết, thây vứt đầy đờng, đầy chợ Sử quan chính thức của triều đình

ghi lại: Ng“ ời ta đã thịt cả vợ con mình” Còn một lái buôn Hà Lan thì miêu tả: Ng“ ời nằm đầy trên đờng phố, đang ngắc ngoải đã bị các ngời khác xô

đến xẻ thịt Ngời ta kiếm sống bằng cách ăn thịt ngời còn sống, đến mức ngay cả ở trên đờng phố và cũng nhiều hơn là trong các cuộc hành trình xa, ngời ta thờng gặp phải tai hoạ lớn là bị giết chết rồi ăn thịt [10,73- 74].”

Có thể nói rằng, đời sống của nhân dân đã cùng quẩn hết chổ nói.Thêm vào nữa là ngay trong nội bộ giai cấp thống trị mâu thuẫn cũng hết sứcgay gắt Nguy cơ của một cuộc tranh giành quyền lực luôn tiềm ẩn và chờ cơ

hội sẽ bùng phát Nếu nh trớc đây, Sajahan đã giết hại các em mình để lên

ngai vàng quyền lực hòng trừ hoạ đảo chính, thì nay ông lại bị chính con traimình truất ngôi Lợi dụng tình hình rối ren do việc Sajahan tiến hành chiếntranh để bành trớng lãnh thổ, do việc huy động nhân lực, vật lực vào việc xâydựng lăng tẩm, do việc Sajahan bức hại tín đồ tôn giáo, phá chùa chiền ấngiáo và áp đặt tình trạng thuế thân phân biệt giữa ngời theo Hồi giáo và ngờitheo ấn giáo… các con ông đã nổi lên để xng hùng và xng bá

Có thể nói rằng dới thời trị vì của Sajahan những mâu thuẫn trong nội

bộ giai cấp thống trị và mâu thuẫn tôn giáo đã trở nên hết sức gay gắt Tìnhtrạng đó đã chứng tỏ rằng dới thời Sajahan quá trình suy yếu bên trong của

đế quốc Môgôn đã diễn ra Và đến cuối đời Sajahan tình trạng chém giết lẫnnhau để đoạt ngôi lại tái diễn

Đến năm1657, ngời con thông minh nhất của Sajahan là Aorengdep đãnổi lên ở miền Đêcan lần lợt giành chiến thắng trớc các đại quân của triều đình.Còn Sajahan bị giam ở pháo đài Agra, sống quẩn quanh trong tù ngục, cuộc đời

đau khổ và uất hận mà không một lần đợc con trai vào thăm…

Aorengdep chính thức lên ngôi từ đó

2.6 Aorengdep (1658 – 1707):

Aorengdep lên ngôi trong khi tình hình đất nớc ấn Độ còn gặp nhiềukhó khăn Tuy vậy, Aorengdep không những không tìm cách vợt qua khókhăn đó mà chính ông là ngời đã đẩy cho những khó khăn ngày càng thêmchồng chất Dới thời trị vì của Aorengdep không những tình hình mọi mặtcủa đất nớc không đợc cải thiện mà chính từ những khó khăn về kinh tế, từnhững chính sách cực đoan của Aorengdep làm cho quá trình suy yếu vàkhủng hoảng của đất nớc ấn Độ diễn ra trầm trọng hơn Lúc này ấn Độ trởthành miếng mồi ngon cho thực dân phơng Tây phải chăng là một tất yếu?

Cũng nh cha mình, Aorengdep lên ngôi từ việc thoán đoạt và tranhgiành quyền lực Aorengdep đã truất ngôi cha mình, giết hại vô số sinh linh,dẫm đạp lên hàng vạn xác chết để bớc lên cực đỉnh quyền lực Vào năm

1657, sau một loạt hành động tàn sát gây chiến và xâm lợc Aorengdep đãchính thức lên ngai vàng

Aorengdep là gơng mặt cuối cùng nổi lên của Vơng triều Môgôn sauBabua và Acơba Aorengdep là con trai thứ hai của Sajahan và Hoàng hậu trẻ

đã yên nghĩ trong toà lăng Tagu Mahal Ngợc lại với chính sách khoan dungcủa Acơba, Aorengdep là một nhà vua chuyên chế cuồng tín cực đoan nổitiếng Ông áp đặt mọi sự khắc khổ của cá nhân mình cho nhân dân và cai trị

theo đờng lối khắt khe và bảo thủ Aorengdep say mê quyền lực và vì quyền“

lực sẵn sàng từ bỏ hết mọi tính ngời” [10, 76].

Chính Aorengdep đã tranh đoạt ngôi báu với anh ruột mình và cũngchính Aorengdep đã nổi loạn, bắt giam cha đẻ mình là Sajahan và giam cầmròng rã trong 9 năm cho đến chết mà không một lần Aorengdep vào thăm Đểcũng cố quyền lực, Aorengdep đã không ngần ngại hành quyết những ngờithân thiết nhất của mình nh anh, em, con trai, con gái và cháu ruột cũng nhtàn sát hàng loạt ngời cùng một lúc Chính những hành động đó củaAorengdep đã làm cho quần thần và dân chúng hết sức căm phẩn Đó là mộttrở ngại lớn trong việc trị vì sau này của Aorengdep

Nhng Aorengdep đã không chịu sửa chữa những sai lầm đó để cải thiệntình hình Đó là việc trong thời gian trị vì của Aorengdep đã đảo lộn mọi trật tựxã hội vốn đã đợc Acơba đày công xây đắp Mọi sự nổ lực cố gắng của Acơba

đều bị ông dẫm đạp và phá bỏ Nếu nh Acơba với các chính sách đoàn kết tôngiáo, khoan dung tôn giáo… đã làm cho mẫu thuẫn tôn giáo lắng xuống tạmthời, thì Aorengdep vốn là một tín đồ Hồi giáo cuồng tín và cực đoan, để duy trì

Đạo Hồi nh một thứ quốc giáo độc tôn, Aorengdep đã thi hành một chính sách

đàn áp, khủng bố, phá hoại đối với tất cả các Đạo tồn tại trên đất nớc ấn Độ,Aorengdep ra lệnh phá huỷ tất cả các đền chùa, các tợng đài của Đạo Phật, ĐạoHinđu và Đạo Cơ đốc Chỉ trong vòng hai năm Aorengdep đã cho phá huỷ 250ngôi đền ấn Độ giáo Thậm chí ở Bênaret, Aorengdep đã ra lệnh san phẳngmột ngôi đền ấn giáo rất đẹp, rồi cho xây trên đó một thánh đờng Hồi giáo.Những nghi thức tế lễ tinh thần cũng nh các cuộc biểu diễn âm nhạc cổ truyềncủa ấn Độ bị cấm, Aorengdep không quan tâm đến văn hoá - nghệ thuật và coi

đó nh là một sự xa xĩ Với những chính sách cực đoan đó đã làm cho nền nghệthuật truyền thống vốn là điểm mạnh của ấn Độ bị mai một Mà ta biết rằng,một trong những thành công của Vơng triều này là về mảng văn hoá - nghệthuật nhng đó lại là thành quả của các vị hoàng đế trớc,họ đã tạo lập nên nềnnghệ thuật kiến trúc - điêu khắc rất nổi trội và riêng ấn Aorengdep không

những đã không kế tục mà lại đi phá huỷ nó Nhiều công trình kiến trúc điêukhắc đã trở thành những đống gạch vụn Có lẽ Aorengdep đã quá phiêu lu vàmạo hiểm, đã dám dẫm đạp lên lịch sử nên bị lịch sử phủ nhận là điều khótránh khỏi.

Không dừng lại ở đó, Aorengdep còn đẩy mâu thuẫn xã hội ngày càng

gay gắt với sự cuồng tín của ông Vào 1679, ông ta đã lập ra thuế dị giáo“ ” làthứ thuế mà Acơba đã bãi bỏ từ hơn một thế kỷ trớc Đây là loại thuế buộcnhững ngời ấn Độ không theo Đạo Hồi phải đóng một loại thuế thân rấtnặng Chính vì thế một phong trào cứu Đạo đã diễn ra rầm rộ ở khắp ấn Độ

Một nhóm nhỏ dân chúng vì sự hãi đã buộc phải cải đạo“ ” nhng hết sức cămphẩn, họ phần đa đều thuộc đẳng cấp dới Đặc biệt là ở Bengen, họ buộc phải

cải

“ đạo” vì đây là thuộc những ngời nghèo hèn nhất, họ ít có của cải vật chất bị bóc lột nặng nề, nếu phải nạp thêm thuế dị giáo“ ” dờng nh họ không

đủ sức Gánh nặng của cuộc sống vật chất đã buộc họ thay đổi

Ngoài ra, một số cá nhân là đẳng cấp trên cũng đi theo đạo mới.Những ngời này cải đạo có thể vì lí do về chính trị và kinh tế hoặc cũng cóthể do thay đổi tín ngỡng thật sự

Nhìn chung, các cuộc “cải đạo” đã diễn ra nhng sẽ có sự phản đối nếu

có sự can thiệp vào cơ cấu xã hội và lối sống của họ Họ chỉ phải chấp nhận

“cải đạo” với điều kiện các hoạt động vẫn nh cũ, nếu có thay đổi chỉ là sự

thay đổi nhỏ trong thờ phụng… Bởi vậy, cho nên mặc dù có những cuộc “cải

đạo” rộng rãi đó, ấn Độ giáo với những biến thái của nó vẫn là tín ngỡng

chiếm u thế trong nớc, vững chắc và riêng biệt

Với những chính sách mà Aorengdep ban bố, đặc biệt trong lĩnh vực

tôn giáo và việc đề ra thuế “dị giáo” Mọi sự ép buộc đều sẽ có phản ứng,

nhân dân đã có những làn sóng căm phẫn mạnh mẽ Chính điều đó, đã làmcho đế quốc Môgôn ngày càng suy yếu và lâm vào khủng hoảng

Qua những việc làm đó của Aorengdep, có thể khẳng định ông đã làm tráiquy luật, đi ngợc quy luật vốn là ông vua cuối cùng cùng của Vơng triều Môgôn

đã tìm cách xoay ng“ ợc kim đồng hồ và trong sự nổ lực đó đã làm nó dừng lại và tan vỡ” Trớc đây, Vơng triều Môgôn hùng mạnh đặc biệt, là dới thời của Acơba,

vì họ đã ý thức mạnh về tinh thần dân tộc về sự hoà hợp dân tộc và dày công xâydựng, đề ra các biện pháp đa đất nớc đi lên Các vua của Môgôn chỉ hùng mạnh

chừng nào khi họ đi theo tinh thần dân tộc và tìm cách tạo ra một tính dân tộcchung và có sự tổng hợp các yếu tố khác nhau trong nớc.

Khi Aorengdep bắt đầu chống lại sự vận động đó, huỷ diệt nó và hành

động nh một ngời Hồi giáo hơn là một ông vua ấn Độ thì Đế quốc Môgônbắt đầu tan vỡ Aorengdep chẳng những không hiểu gì hiện tại, còn không

đánh giá nổt cái quá khứ gần gũi, ông ta là con ngời đã đi giật lùi và mặc dù

có tài nghiêm túc nhng ông ta đã tìm cách phá bỏ những gì mà các vị hoàng

đế tiền nhiệm của ông làm nên Là một kẻ cuồng tín và tín đồ khắc khổ ôngkhông a thích văn chơng hay nghệ thuật Ông đã làm cho đại đa số thần dântức giận khi ông áp đặt cái thuế thân Jeziya cổ xa, thuế đó đánh vào ngời ấn

Độ giáo và phá huỷ nhiều ngôi đền của họ, ông đã xúc phạm đến ngời Ratputkiêu hùng vốn là rờng cột của đế quốc Môgôn ở miền Bắc ông đã khuấy

động ngời Sihl; gần bờ phía Tây của ấn Độ, ông đã làm cho ngời Marathashiếu chiến tức giận Ngời Marathas là dòng dõi ngời Rashtrakta cổ xa đangvào lúc trong số họ nổi lên một viên tớng tài giỏi tên là Shivaji (1627 –1080) Trong thời kỳ Vơng triều Môgôn trên con đờng đi vào suy thoái vàkhủng hoảng, tinh thần dân tộc của những ngời ấn Độ đã nổi dậy, trong đómạnh nhất là ngời Marathas Shivaji đã xây dựng ngời Marathas thành mộtnhóm chiến đấu thống nhất, mạnh mẽ, đem lại cho họ một cái nền dân tộc chủnghĩa và biến họ thành một sức mạnh ghê gớm, phá vỡ đế quốc Môgôn Cùngvới thời gian thì quyền lực của Maratha lớn lên cho đến khi nó thống trị ấn

Độ

Có thể nói rằng, ngay từ thời điểm đó Vơng triều Môgôn đã gặp rấtnhiều khó khăn Sự phản ứng của tinh thần dân tộc đã nổi lên nh những đợtsóng và có khả năng đem Vơng triều đó vùi lấp trong cát bụi

Tóm lại, với tất cả các chính sách chuyên chế chỉ là đàn áp cực đoanAorengdep đã gây nên những làn sóng bất mãn, chống đối của mọi tầng lớp nhất lànhững ngời theo Đạo Hinđu Chính vì thế ngay từ khi Aorengdep còn sống nhiềucuộc khởi nghĩa đã nổ ra chống lại Vơng triều Môgôn Trong những giờ phút cuốicùng của cuộc đời (1707) nằm trên giờng bệnh viết bức th tuyệt mệnh trong sự bấtlực và những kinh nghiệm của tuổi 89, chính Aorengdep đã phải nhận ra rằng:

Trẫm đã đến cõi đời này một cách đơn độc và ra đi cũng đơn độc Trẫm đã

“

không đem lại đợc điều gì tốt lành cho đất nớc và dân chúng, còn tơng lai thì vô vọng … Trẫm sẽ mang theo mình đi tất cả mọi lỗi lầm …” [10,77].

Sự tỉnh ngộ của nhà vua chuyên chế là quá muộn Không lâu sau khiAorengdep chết, Đế quốc Môgôn thực sự đi vào con đờng suy sụp Cùng lúc

đó bọn t bản thực dân phơng Tây đã lại đến, đánh dấu một thời kỳ mới tronglịch sử ấn Độ Sau khi Aorengdep chết – về danh nghĩa thì Vơng triềuMôgôn vẫn còn tồn tại, nhng trên thực tế quyền lực của Vơng triều Môgôn đãkhông còn mà chịu sự thao túng và chỉ đạo của đế quốc bên ngoài

2.7 Một vài nhận xét:

Qua việc tìm hiểu Vơng triều Môgôn, tìm hiều về sự ra đời, quá trình

ra đời phát triển và suy vong ta thấy, đây là một vơn triều ngoại tộc nhng đã

để lại những dấu ấn sâu đậm trong lịch sử đất nớc ấn Độ Nhng cũng theoquy luật trong thời gian tồn tại của mình Vơng triều đó đã có những bớc pháttriển thăng trầm khác nhau Qua mỗi thời trị vì của từng hoàng đế đã để lạicho đời sau nhiều cách nhìn nhận, phán xét khác nhau Nhng xét một cáchtổng quát nhất, xét một cách khách quan nhất có lẽ mọi ý kiến đều nhất trírằng đây là một Vơng triều đã có một vị trí quan trọng trong lịch sử đất nớc

ấn Độ Và để minh chứng rõ hơn điều đó,chúng ta thấy rằng:

* Xét về thời gian tồn tại:

Nếu tính từ khi Babua xác lập sự tồn tại của Vơng triều (1526) đến vịhoàng đế có thực quyền cuối cùng là Aorengdep (1707) thì thời gian tồn tạicủa Vơng triều lần gần 200 năm Nhng nếu ta tính thời gian từ khi Babua xáclập sự tồn tại đến thực dân Anh đặt ách thống trị là 331 năm Quả thật vớimột Vơng triều ngoại tộc thì thời gian tồn tại nh vậy là khá lâu Trong đó nổilên sáu đời trị vì của sáu vị hoàng đế và dới thời trị vì của mỗi vị hoàng đếlại để lại dấu ấn cho riêng mình đó là:

Babua: Là ngời có công xác lập sự tồn tại của Vơng triều

Humayun: Là ngời để lại dấu ấn nhạt nhoà nhất

Acơba: Là ngời đã đa Vơng triều phát triển đến cực thịnh và tiếng tămlừng lẫy khắp châu á, châu Âu

Jaharja: Là ngời mở đầu sự bất ổn và suy thoái

Sajahan: Đa đất nớc vào suy thoái và khủng hoảng

Aorengdep: Là vị hoàng đế ở ngôi chính thức cuối cùng đánh dấugiai đoạn một kỳ của chế độ phong kiến Mở đờng cho sự xâm lợc củathực dân phơng Tây

* Xét về không gian trị vì:

Nh chúng ta đã biết, trớc khi Vơng triều Môgôn đợc xác lập thì ở ấn

Độ mâu thuẫn xã hội rối ren, chồng chất, ấn Độ bị chia thành nhiều tiểu quốckhác nhau Đến khi Babua đợc một vơng công ấn Độ ở Pungiáp nhờ vào giúpchống lại triều đại chính thống ở Đêli Lợi dụng cơ hội đó, một đạo quân thiệnchiến, một đội kỵ binh xuất sắc đã xâm chiếm Pungiáp Sau đó, đã dần dần mởrộng lãnh thổ và cuối cùng là một đế quốc rộng lớn đã đợc xác lập Đế quốcMôgôn trải dài từ Cabun đến Bengan (bao gồm xứ ápganixtan và Bắc ấn)

Tiếp đó Acơba cũng nh các vị hoàng đế khác, với tham vọng mở rộnglãnh thổ, Acơba đã mở rộng đất đai bằng các cuộc chiến tranh chinh phục.Sau nhiều chiến dịch tàn khốc, với những đạo quân hùng mạnh, Acơba đãchiếm đợc hầu nh toàn bộ ấn Độ – trừ các tiểu quốc ở Mêoa Đó là: phíaBắc đến miền Nam Trung á bao gồm ápganixtan và Casơmia; phía Nam đếnsông Gôđaveri; phía Đông đến vịnh Bengan; phía Tây đến vùng Xinh

Và ngời đã đa Đế quốc Môgôn có lãnh thổ rộng lớn nhất là Sajahan.Vốn là ngời ham thích chiến tranh nên sau khi ở ngôi việc ông quan tâm đầutiên là tiến hành chiến tranh chinh phục vùng Đêcan để mở rộng lãnh thổ Vàtrong thời gian từ 1835 – 1857 trải qua nhiều cuộc chinh phục ông đã chiếmthêm đợc: Ametnaga, Gôncônđô và Detyropia Sau đó chiếnm đợc trong mộtthời gian các vùng Bankhơ, Punđa Khơsan và Canđaga Có thể nói, đây làthời kỳ lãnh thổ của Đế quốc Môgôn rộng lớn nhất

* Là một Vơng triều ngoại tộc nhng đã đợc ấn Độ hoá:

Chúng ta biết rằng, khi đến ấn Độ, Hồi giáo là tôn giáo chính thốngcủa Vơng triều Môgôn Nhng không vì thế mà họ áp đặt lên đất nớc ấn Độ

phải theo Hồi giáo mà lại cho phép “tự do tín ngỡng” Chính điều đó, đã làm

cho các tôn giáo đợc chung sống hoà bình - đặc biệt là dới thời của Acơba.Chỉ đến khi Aorengdep phá vỡ nguyên tắc đó, thì tinh thần dân tộc ấn đã trổidậy và nổi lên cát cứ

* Dới thời trị vì của Vơng triều Môgôn, đất nớc ấn Độ đã đợc nhiềuthành tựu trên mọi mặt: kinh tế, chính trị, xã hội, văn hoá - nghệ thuật…

Tóm lại, qua việc tìm hiểu về Vơng triều Môgôn ta đã thấy đợc nhữngbớc phát triển lúc thăng, lúc trầm khác nhau Và dù thế nào đi nữa, thì Vơngtriều này vẫn có một vị trí quan trọng trong lịch sử ấn Độ

Chơng 3.

Vị trí của Vơng triều Môgôn trong lịch sử ấn độ.

1 Thời kỳ cực thịnh của Vơng triều Môgôn:

Vơng triều Môgôn đợc xác lập ở ấn Độ ở thế kỷ XVI Trải qua mộtthời gian tồn tại, đã đạt đợc nhiều thành tựu to lớn trên mọi mặt của đời sống

xã hội, đã làm cho tiếng tăm của Đại Môgôn“ ” đợc lan nhanh, lan xa khắpcác nớc ở Châu á, Châu Âu Minh chứng cho nhận định đó, chính là cácthành tựu về kinh tế, chính trị, xã hội, văn hoá - nghệ thuật mà vơng triều đã

đạt đợc… Chúng ta sẽ đi tìm hiểu để thấy rõ hơn điều đó

đình và cùng với sự hợp tác của nhân dân đã phục hồi lại sản xuất, hàn gắnvết thơng chiến tranh, đa nền kinh tế đất nớc đi vào ổ định và chuyển sangmột giai đoạn mới: giai đoạn phát triển và manh nha những mầm mống kinh

tế mới – kinh tế t bản chủ nghĩa

1.1.1 Trong nông nghiệp:

* Tình hình ruộng đất:

Chế độ ruộng đất thời Môgôn vẫn duy trì, bảo lu nhiều nét của xã hộithị tộc, nhng vẫn có một số điểm khác Những ruộng đất mà Vơng triềuMôgôn thu chiếm đợc gọi là ruộng quốc gia hay là ruộng quốc khố Và đợcchia thành 3 loại cơ bản là: lãnh địa phong kiến; lãnh địa không thuộc chatruyền con nối và lãnh địa cha truyền con nối

* Về lãnh địa phong kiến: Đây là phần ruộng đất thuộc quyền sở

hữu, quản lý của vua, chiếm 1/8 diện tích đất đai cả nớc Hoa lợi thu đợctrên phần đất này nhằm phục vụ cho đời sống của vơng công, quý tộc,quan lại và mọi nhu cầu sinh hoạt của triều đình Đa phần ruộng đất cònlại đợc lập thành hệ thống Thái ấp quân sự Đây là chế độ phân phongruộng đất của hoàng đế Môgôn cho các tớng lĩnh quân sự Mỗi một lãnhchúa – ngời chủ Thái ấp có nghĩa vụ nuôi cho nhà vua một đội kỵ binh

với số lợng phụ thuộc vào diện tích của Thái ấp Họ không có nghĩa vụnộp thuế cho nhà vua và có quyền thu tô trong Thái ấp của mình Phần đấtnày vẫn thuộc sở hữu nhà nớc và không đợc cha truyền con nối Với quyềnlực to lớn – tức là toàn quyền quyết định những việc trong Thái ấp, nêncác lãnh chúa còn bắt nông dân, mỗi Thái ấp thờng có mấy vạn ngời đóngnhiều thứ thuế và chịu nhiều thứ xâu dịch Chính điều đó, đã làm cho đờisống cho ngời dân khá khốn đốn và khổ cực.

Vào giai đoạn đầu của Vơng triều Môgôn thì lãnh địa phong kiến làhình thức sơ hữu cơ bản

* Lãnh địa không thuộc cha truyền con nối:

Vào thế kỷ XVI đến đầu thế kỷ XVII, đây là hình thức sở hữu ruộng

đất chủ yếu, nó chiếm đến 70% tổng diện tích đất đai quốc gia Để thu thuếtrên loại ruộng này, có một phần rất nhỏ là triều đình trực tiếp thu, nh ngtrên thực tế thì công xã nông thôn là đơn vị sản xuất và đóng thuế cơ bảntrong xã hội Công xã nông thôn là những cộng đồng dựa trên sở hữu chung

về ruộng đất, kết hợp trực tiếp giữa nông nghiệp, thủ công nghiệp và dựatrên sự phân công cố định Thiết lập trên một mảnh đất rộng từ một trăm

đến vài ba nghìn Ac–păng, những cộng đồng ấy là những tổ chức sản xuất

tự cung tự cấp Phần lớn sản phẩm là để tiêu dùng trực tiếp trong công xã,chỉ có một phần rất nhỏ còn thừa mới trở thành hàng hoá mà thờng lọt vàotay nhà nớc Cho nên, việc sản xuất không có liên quan đến sự phân công

do quan hệ hàng hoá tạo nên công xã tổ chức cày cấy chung và phân chiasản phẩm cho các thành viên Trong mỗi gia đình, nông dân còn làm thêmviệc kéo sợi, dệt vải để dùng cho bản thân họ Ngoài ra, còn có một số ng ờilàm công việc chung đợc công xã đài thọ nh: thẩm phán, thu thuế, chớngbạ, canh phòng, thuỷ lợi, tôn giáo, dạy học, chiêm tinh và một số thợ thủcông làm lò rèn, đồ gốm, đồ gỗ, cắt tóc…

Nông dân phải nộp một phần hoa lợi cho nhà nớc dới hình thức thuế đất,một phần nộp cho tầng lớp trên trong công xã và cho tăng lữ Họ phải chịu xâudịch lao động ở các công trình của nhà nớc Về mặt pháp lý, đa số nông dân lànhững ngời tự do, nhng trên thực tế, họ bị trói buộc vào công xã

Tuy nhiên, công xã nông thôn là cơ sở kinh tế – xã hội của các quốc

gia cổ đại phơng Đông “Các công xã đã tồn tại nơi nào thì từ bao nhiêu nghìn năm nay đều là cơ sở của hình thức nhà nớc thô sơ nhất, tức là ché