Tìm hiểu văn minh crete mixen và vị trí của nó trong lịch sử hi lạp cổ đại và thế giới

Tuy văn minh Hy Lạp xuất hiện muộn hơn so với phương Đông nhưnglại thu được những thành tựu to lớn, đóng vị trí đối trọng trong lịch sử xã hộivăn minh loài người.Tuy nhiên những nền văn

MỤC LỤC

A.PHẦN MỞ ĐẦU 2

1 Lý do chọn đề tài 2

2 Lịch sử của vấn đề 3

3 Đối tượng phạm vi nghiên cứu 5

4 Tài liệu tham khảo và phương pháp nghiên cứu 5

5 Bố cục đề tài 6

B.NỘI DUNG 7

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT NỀN VĂN HOÁ CỔ ĐẠI HY LẠP 7

1.1 Điều kiện tự nhiên 7

1.2 Dân cư 8

1.3 Lược sử Hy Lạp cổ đại 9

1.4 Khái quát một số thành tựu văn hoá cổ đại 13

CHƯƠNG 2 NỀN VĂN MINH CRETE – MIXEN 18

2.1 Lược sử nền văn minh Crete - Mixen 18

2.2 Những thành tựu chủ yếu của nền văn minh Crete và bước phát triển kế tiếp của nền văn minh Myxen 24

CHƯƠNG 3 VỊ TRÍ CỦA NỀN VĂN MINH CRETE–MIXEN TRONG LỊCH SỬ VĂN MINH THẾ GIỚI & LỊCH SỬ HY LẠP CỔ ĐẠI 60

3.1 Vị trí của nền văn minh Crete - Mixen trong lịch sử văn minh thế giới……… 60

3.2 Vị trí của Crete - Mixen trong lịch sử Hy Lạp cổ đại 63

C.KẾT LUẬN 68

TÀI LIỆU THAM KHẢO 70

Muộn hơn chút nữa ở Địa Trung Hải có văn minh Hy Lạp và La Mã cổđại Tuy văn minh Hy Lạp xuất hiện muộn hơn so với phương Đông nhưnglại thu được những thành tựu to lớn, đóng vị trí đối trọng trong lịch sử xã hộivăn minh loài người.

Tuy nhiên những nền văn minh đó đã cách xa ta ngày nay với thời gianrất đỗi lâu dài, những gì còn lại rất ít, thậm chí bị thiên nhiên và con ngườilàm hư hại đi nhiều, đến nỗi có những nền văn minh chỉ tồn tại trong truyềnthuyết

Nghiên cứu lịch sử văn minh nhân loại là một vấn đề rộng lớn nó baoquát rất nhiều ngành khoa học Do vậy ở giới hạn của một đề tài khoá luận tốtnghiệp, chúng tôi không có đủ khả năng và thời gian để đi vào vấn đề lớn nhưvậy, mà chỉ tìm hiểu một phần rất nhỏ của nền văn minh Hy Lạp; Đó là nềnvăn minh Crete-Mixen Nền văn minh đó đã đạt được những thành tựu quantrọng trên lĩnh vực kinh tế - chính trị, văn hoá, tôn giáo … là cơ sở cho vănminh Hy Lạp cổ đại, là cái nôi cho nền văn minh châu Âu sau này

Nghiên cứu văn minh Crete – Mixen không chỉ để hiểu những thành tựucũng như lịch sử nền văn minh đó Mà giúp chúng ta có được cái nhìn kháchquan và đúng đắn hơn về nền văn minh Hy Lạp này Nó không chỉ tồn tại trên

sử thi Iliat và Ođixê (như người ta nói hoang đường nữa mà có thực), chủ

nhân của nền văn minh ấy đã có những đóng góp to lớn cho việc xây dựngnền văn hoá của mình, tác động mạnh mẽ đối với nền văn minh cùng thời vàcác nền văn minh khác kế sau.

Nghiên cứu văn minh Crete – Mixen để thấy được sức sáng tạo vĩ đại củangười cổ đại phương Tây Trong điều kiện kỹ thuật thô sơ như vậy, mà nhữngcon người đó đã có những thành tựu vật chất, thành tựu tinh thần khiến ngườisau này phải ngỡ ngàng kinh ngạc

Mặt khác khi xã hội ngày nay, khi nhân loại đã và đang bước vào nềnvăn minh thứ ba (ý của Anvin Tôphlơ) thì buộc chúng ta phải nghiên cứu xemxét các nền văn minh trước để khỏi đi “chệch hướng quỷ đạo” của loài người,

có một cuộc sống phong phú hơn, có một nhận thức hoàn thiện hơn để từ đónâng cao tri thức chính mình và toàn xã hội

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi quyết định chọn đề tài khoá

luận: “Tìm hiểu văn minh Crete - Mixen và vị trí của nó trong lịch sử Hy Lạp cổ đại và thế giới” Vì năng lực có hạn, chúng tôi không giám đưa ra

những nhận xét đánh giá gì về những tài liệu của những nhà nghiên cứu trước

Mà chỉ trên cơ sở những tài liệu đó, chúng tôi khái quát và đưa ra một vài ýkiến cá nhân của mình để giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về nền văn minh Crete –Mixen

Công tác nghiên cứu còn nhiều bở ngỡ, nên không thể tránh khỏi nhữngsai lầm và thiếu sót Kính mong được sự góp ý của thầy cô, cùng bạn đọc

2 Lịch sử của vấn đề

Nghiên cứu lịch sử Hy Lạp cổ đại là vấn đề có tầm quan trọng trong giới

sử học phương Tây, cũng như các nước trên thế giới Đó là đề tài được khaithác nhiều ở mọi khía cạnh và tập trung nhiều ngành khoa học với những

phương tiện khoa học hiện đại nhất Thậm chí vào thế kỷ XV-XVII ở phươngTây nó đã trở thành một phong trào chống chế độ phong kiến – phong tràovăn hoá Phục Hưng.

Chính vì vậy các công trình nghiên cứu khai thác đề tài lịch sử Hy Lạp

cổ đại nói chung và nền văn minh Crete – Mixen nói riêng đã được nhiều nhànghiên cứu quan tâm chú ý, do đó đã có nhiều công trình nghiên cứu ra đờinhư “Những nền văn minh đầu tiên của Địa Trung Hải” của tác giả J.Grabriel-lexoux đã bàn về các nền văn minh ra đời sớm ở Địa Trung Hải Trong đó cónền văn minh Crete – Mixen Tác giả đã đưa ra nhiều ý kiến khá cụ thể, chitiết về nền văn minh này trên lĩnh vực: kinh tế, xã hội, văn hoá, nghệ thuật vàtôn giáo …

Trong cuốn “Lịch sử Hy Lạp-La Mã cổ đại” của Chiêm Tế đã được kháiquát sự ra đời, phát triển và lụi tàn của nền văn minh Crete – Mixen; Còn nhưtrong lĩnh vực văn học có cuốn “Anh hùng ca Italia và Ođixê” của tác giảNguyễn Văn Khỏa đã khai thác nền văn minh Crete – Mixen trên lĩnh vực vănhọc

Ngoài ra còn có nhiều tác phẩm công trình nghiên cứu của sử gia trong

và ngoài nước đề cập các vấn đề: dân tộc học, văn hoá, khảo cổ học… vàhàng loạt các bài viết, bài báo, tạp chí cũng xoay quanh vấn đề này

Tất cả các công trình đó đã vén được bức màn bí mật của giai đoạn lịch

sử đặc biệt, trong lịch sử Hy Lạp cổ đại làm cho độc gỉa hiểu rõ nền văn minhCrete – Mixen

Chính những lý do trên, chúng tôi quyết định chọn đề tài “Tìm hiểu văn minh Crete - Mixen và vị trí của nó trong lịch sử Hy Lạp cổ đại và thế giới” làm đề tài khoá luận tốt nghiệp, để nhằm làm nổi bật tính kế thừa của

Mixen đối với Crete và vị trí của hai nền văn minh này trong lịch sử Hy Lạp

cổ đại cũng như trong lịch sử văn minh nhân loại

Vì vậy khoá luận của tôi không có gì lớn lao, mà chỉ xoay quanh nhữngvấn đề như vậy, để góp phần vào cái nhìn toàn diện về nền văn minh Crete –Mixen

3 Đối tượng phạm vi nghiên cứu

Đối tượng đề tài này tập trung nghiên cứu về lịch sử hình thành, thànhtựu chủ yếu của văn minh Crete –Mixen; Sự tiếp nối và phát triển của vănminh Mixen đối với văn minh Crete Cũng như vị trí lịch sử của văn minhCrete – Mixen trong lịch sử Hy Lạp cổ đại vào nền văn minh thế giới Tuynhiên cũng có mở rộng về văn hoá Hy Lạp, cũng như có sự so sánh đối vớicác văn minh khác trên thế giới

4 Tài liệu tham khảo và phương pháp nghiên cứu

Nguồn tài liệu: Ngoài tài liệu giáo trình, chúng tôi sử dụng các tài liệutham khảo từ các nhà sử học trong và ngoài nước

Để cho đề tài có nguồn tài liệu phong phú, toàn diện, chúng tôi còn sửdụng các tài liệu văn hóa, văn học, dân tộc học, mỹ thuật

Các nguồn tài liệu này đã được xuất bản trong toàn quốc và được phépcủa nhà nước cho lưu hành Nên nó là nguồn tài liệu đáng tin cậy

Phương pháp nghiên cứu: Vì văn minh Crete-Mixen đã cách xa loàingười hiện nay với thời gian dài, nên những gì còn lại rất ít Chúng tôi dùngphương pháp logic và phương pháp lịch sử Ngoài ra còn có phương phápphân tích, so sánh …để làm rõ vấn đề

5 Bố cục đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, nội dung chính củakhoá luận gồm 3 chương sau:

Chương 1: Khái quát văn hoá Hy Lap cổ đại

Chương 2: Nền văn minh Crete – Mixen.Chương 3: Vị trí của nền văn minh Crete – Mixen trong lịch sử

văn minh thế giới & lịch sử Hy Lạp cổ đại

B NỘI DUNG

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT NỀN VĂN HOÁ CỔ ĐẠI HY LẠP

1.1 Điều kiện tự nhiên

Hy lạp cổ đại là một quốc gia ở khu vực Địa Trung Hải, có lãnh thổ rộng,bao gồm miền địa Hy Lạp (nam bán đảo Ban Căng), miền đất ven bờ tiểu Á,

và những đảo thuộc miền biển Êgiê Miền lục địa Hy Lạp có tầm quan trọngtrong lịch sử Hy Lạp Miền này có thể được chia thành ba miền: Bắc, Trung

và Nam Hy Lạp Nét nổi bật của địa hình Hy Lạp là cả ba vùng đều có sự đanxen của cấu trúc địa hình với những đồng bằng, cao nguyên, rừng núi, đồi,sông suối, eo, vịnh Bắc Hy Lạp được dãy Piđơ chia cắt thành hai khu vực,phía Tây là vùng Êpia, nhiều rừng núi và phía Đông là đồng bằng Tetxali TừBắc xuống Nam, về đường bộ, người Hy Lạp buộc phải vượt qua đèoTécmôphin - một đèo hẹp, hiểm trở Trung Hy Lạp có địa hình khác hẳn, ởđây có nhiều rừng núi, chạy dọc, ngang đã chia vùng này thành nhiều khu vựcđịa lý nhỏ hẹp hầu như cách biệt nhau Trù phú nhất là vùng đồng bằng Atích

và đồng bằng Bêôxi Trung và Nam Hy Lạp được nối với nhau bằng một eonhỏ - eo Corinh - có nhiều đồi, núi và rừng nhỏ Nam Hy Lạp là bán đảo nhỏhình bàn tay, có bốn ngón duỗi thẳng xuống Địa Trung Hải Đây là vùng trùphú nhất với nhiều đồng bằng như Lacôni, Metxêni, Ácgôlít Người Hy Lạpgọi bán đảo này là Pêlôpône Bờ biển Hy Lạp dài, có những đặc trưng địahình riêng ở hai nửa Đông - Tây Bờ phía Tây gồ ghề, lởm chởm không thuậntiện lắm cho việc xây cảng Bờ phía Đông lại khúc khửu, hình răng cưa, tạo ranhiều vịnh, nhiều cảng, tự nhiên, an toàn, thuận tiện cho sự đi lại của tàu

thuyền Bờ biển phía Tây của miền Tiểu Á cũng có những điều kiện địa hìnhtương tự như bờ phía Đông lục địa Hy Lạp Còn vùng đất liền ven bờ tiểu Á,

là vùng đất trù phú, tạo thành cầu nối, nối thế giới Hy Lạp với các nền vănminh cổ đại phương Đông Hy Lạp cổ đại có nhiều đảo lớn, nhỏ nằm rải ráctrên vùng biển Êgiê thuộc Địa Trung Hải, tạo thành một hành lang cầu nốigiữa miền lục địa Hy Lạp với tiểu Á; ở phía Nam Hy Lạp, có đảo Crete trênbiển Êgiê, một trung tâm thương mại đồng thời cũng là trung tâm của nền vănminh tối cổ - văn minh Crete - Myxen; ở phía Tây đáng kể nhất là đảo Ơbê,Látbốt

Cũng giống như các quốc gia cổ đại khác, điều kiện tự nhiên đã có nhữngtác động đáng kể tới khuynh hướng phát triển của nền kinh tế cũng như thiếtchế nhà nước của quốc gia cổ đại Hy Lạp Hy Lạp ít đồng ruộng, đất đai lạikhông thuận lợi và thích hợp cho việc trồng cây lương thực, nhưng lại thíchhợp cho việc trồng nho và ôliu Một số vùng đất Hy Lạp ở Áttích, Côranh vàBêôxi có loại đất sét đặc biệt, dùng để chế tạo đồ gốm tinh xảo, tuyệt mỹtrong hoạt động thủ công Thiếu đất để canh tác nông nghiệp nhưng thiênnhiên lại ưu đãi cho người Hy Lạp bởi nhiều khoáng sản quý như mỏ sắt ởLôcôni, mỏ đồng ở Ơbê, bạc ở Áttích, vàng ở Tơraxi và những rừng gỗquý bạt ngàn ở khắp miền lục địa Những điều kiện tự nhiên đó, ngay từ đầu

đã thúc đẩy người Hy Lạp sớm phát triển khuynh hướng của nền kinh tế thiên

về sản xuất thủ công nghiệp hơn là sản xuất nông nghiệp

1.2 Dân cư

Trước thiên niên kỷ TCN, trên một số vùng đất của miền lục địa HyLạp và một số đảo lớn ở miền biển Êgiê đã có những cư dân bản địa sinh

sống Chính họ đã sáng tạo ra nền văn minh tối cổ trong lịch sử Hy Lạp - vănminh Crete - Myxen.

Từ cuối thiên niên kỷ, đầu thiên niên kỷ TCN, các tộc người Hy Lạp,thuộc ngữ hệ Ấn - Âu, bắt đầu các đợt thiên di liên tục từ vùng hạ lưu sôngĐanúyp xuống vùng Bancăng và các đảo thuộc biển Êgiê kéo dài trên dưới

1000 năm, và kết quả các tộc người Hy Lạp khác nhau đã hoàn toàn chinhphục khu vực, Nam Bancăng và các đảo tạo thành những điểm cư trú cơ bảncủa người Hy Lạp

Người Đôrian định cư ở phía Nam bán đảo Pêlôpône, các đảo Crete vàmột số đảo nhỏ ở miền Nam igê Người ônien định cư ở vùng đồng bằngÁttích, đảo Ơbe, và những vùng đất ven bờ phía Tây tiểu Á Người Akêenchủ yếu định cư ở miền Trung Hy Lạp, người ôlien ở Bắc Hy Lạp, một sốđảo trên biển giê và vùng ven bờ tiểu Á

Những tộc người Hy Lạp trên 4 vùng cư trú kể trên đã cùng nhau xâydựng nên lịch sử các quốc gia thành thị Hy Lạp Họ tự nhận có cùng chungmột nguồn gốc, cùng chung một ngôn ngữ, tín ngưỡng, tôn giáo và phong tụctập quán

1.3 Lược sử Hy Lạp cổ đại

Lịch sử Hy Lạp cổ đại có thể chia thành các thời kỳ sau đây:

Thời kỳ văn minh Crete - Myxen

Từ rất sớm, vùng biển Êgiê mà trung tâm là đảo Crete và vùng Myxen ởbán đảo Pêlôpône đã từng tồn tại những nền văn minh rực rỡ Nhưng mãi đếnthập kỷ 70 của thế kỷ XIX về sau nhờ các cuộc khai quật khảo cổ học, người

ta mới biết được tương đối cụ thể các nền văn minh đó Tại Crete và Myxenngười ta đã tìm thấy những cung điện, thành quách và nhiều hiện vật kháctrong đó có cả chữ viết Nền văn minh Crete tồn tại trong khoảng 18 thế kỷ,

từ đầu thiên niên kỷ III đến thế kỷ XII TCN Chủ nhân của nền văn minhMyxen là người Akêan Thời kỳ huy hoàng nhất của văn minh Myxen là từthế kỷ XVI đến thế kỷ XII TCN Trên cơ sở công cụ đồng thau, ở Crete vàMyxen đã xây dựng những nhà nước tương đối hùng mạnh Từ năm 1194 -

1184 TCN, Myxen đã tấn công thành Tơroa ở Tiểu Á và đã tiêu diệt quốc gianày Sau cuộc chiến tranh này 80 năm tức là đến cuối thế kỷ XII TCN, ngườiĐôrian với vũ khí bằng sắt từ phía Bắc tràn xuống đã tiêu diệt các quốc gia ởMyxen và Crete Thời kỳ Crete - Myxen kết thúc

Tiếp theo thời Myxen là thời Hôme (thế kỷ XI - IX TCN) Sở dĩ gọi nhưvậy là vì lịch sử Hy Lạp trong giai đoạn này đã được phản ánh trong hai tập

sử thi Iliát và Ôđixê của Hôme

Nội dung của Iliát và Ôđixê nói về cuộc chiến tranh giữa Hy Lạp vàthành Tơroa xảy ra cuối thời Myxen, nhưng chất liệu của cuộc sống hiện thực

mà tác giả sử dụng để xây dựng tác phẩm như tình hình sinh hoạt, phong tụctập quán, quan hệ xã hội thì thuộc thời kỳ từ thế kỷ XI - IX TCN

Xã hội Hy Lạp thời Hôme không phải là sự phát triển tiếp tục xã hội cónhà nước thời Crete - Myxen mà là giai đoạn cuối của xã hội nguyên thuỷ.Lúc bấy giờ sự phân hoá giàu nghèo tuy đã diễn ra rõ rệt, nhưng nhà nướcchưa ra đời

- Thời kỳ thành bang (thế kỷ VIII - IV TCN)

Đây là thời kỳ quan trọng nhất trong lịch sử Hy Lạp cổ đại Do sự pháttriển của các ngành kinh tế và sự phân hoá giai cấp, đến thế kỷ VIII TCN, ở

Hy Lạp một lần nữa lại xuất hiện nhiều nhà nước nhỏ Nhưng nhà nước nàyđều có một thành phố làm trung tâm nên gọi là những thành bang

Trong số các thành bang ở Hy Lạp, quan trọng nhất là thành Xpác vàthàng Aten, vì đây là hai lực lượng hùng mạnh nhất làm nòng cốt cho lịch sử

Hy Lạp cổ đại

Thành bang Xpác ở phía Nam bán đảo Pêlôpône, là một thành bang bảothủ về chính trị, lạc hậu về kinh tế và văn hoá nhưng lại là một thành banghùng mạnh về quân sự Với ưu thế ấy, Xpác bắt các thành bang lân cận trởthành chư hầu của mình và đến năm 530 TCN thì lập thành một đồng minh doXpác cầm đầu gọi là đồng minh Pêlôpône nhằm mục đích giành quyền bá chủ

ở Hy Lạp

Thành bang Aten ở vùng miền Trung Hy Lạp Đây chủ yếu là một vùngđồi núi , không thuận tiện đối với việc sản xuất nông nghiệp, nhưng lại cónhiều khoáng sản và hải cảng tốt nên công thương nghiệp có điều kiện pháttriển

Thành bang Aten thành lập vào thế kỷ VIII TCN Khi mới ra đời tínhchất dân chủ của nhà nước Aten còn hạn chế, nhưng do sự đấu tranh khôngngừng của quần chúng, trải qua nhiều lần cải cách, Aten trở thành thành bang

có chế độ chính trị dân chủ nhất ở Hy Lạp cổ đại Tuy đó chỉ là chế độ dânchủ tự do, vì khoảng 4/5 dân cư Aten là nô lệ và ngoại kiều không đượchưởng quyền dân chủ

Trên cơ sở nền kinh tế công thương nghiệp và chế độ dân chủ, văn hoáAten phát triển rực rỡ Các thành tựu về mọi mặt của văn hoá Aten là bộ phậnquan trọng nhất trong nền văn hoá Hy Lạp cổ đại Trong khi Aten đang bước

vào thời kỳ phát triển thuận lợi thì đến thế kỷ V TCN, Hy Lạp phải tiến hànhmột cuộc chiến tranh chống lại sự xâm lược của Ba Tư Năm 490 TCN, quân

Ba Tư đổ bộ lên cánh đồng Maratông, một địa điểm cách Aten hơn 42 km vềphía Đông Tuy lực lượng so sánh rất chênh lệch, nhưng quân Hy Lạp mà chủyếu là quân Aten đã giành được thắng lợi rất oanh liệt Đến năm 479 TCNquân Ba Tư hoàn toàn thất bại phải rút về nước

Sau khi đánh thắng quân Ba Tư, Aten bước vào thời kỳ cường thịnh nhấttrong lịch sử của mình Năm 478 TCN, Aten lôi kéo được gần 200 thànhbang, thành lập một đồng minh gọi là đồng minh Đêlốt

Do đường lối chính trị và kinh tế khác nhau, năm 431 TCN, hai đồngminh Pêlôpône và đồng minh Đêlốt đã xảy ra một cuộc chiến tranh gọi làchiến tranh Pêlôpônedơ Sau 27 năm, đến năm 404 TCN, Aten hoàn toàn thấtbại phải ký hiệp ước đầu hàng

- Sự thiết lập quyền bá chủ ở Hy Lạp và cuộc chinh phục phương Đôngcủa Makêđônia

Sau chiến tranh Pêlôpône, ở Hy Lạp lại diễn ra một cuộc đấu tranh mới

để giành quyền bá chủ nhưng không có thành bang nào đủ mạnh để thốngnhất Hy Lạp dưới quyền của mình

Trong khi đó ở phía Bắc Hy Lạp, nước Makêđônia đang phát triểnnhanh chóng Năm 337 TCN, nhờ giành được một chiến thắng có tính chấtquyết định, vua Makêđônia là Philip II triệu tập một hội nghị toàn Hy Lạp.Trong Hội nghị này, Makêđônia được giao quyền chỉ huy quân đội toàn HyLạp để tấn công Ba Tư Như vậy về hình thức, các thành bang Hy Lạp vẫnđược độc lập nhưng thực chất đã biến thành chư hầu của Makêđônia

Trong khi Makêđônia đang gấp rút chuẩn bị tấn công Ba Tư thì năm 336TCN, Philip II bị giết chết Con trai ông là Alếchxăngdrơ mới 20 tuổi lên

ngôi Năm 334 TCN, Alêchxăngdrơ bắt đầu đem quân sang tấn công Ba Tư,đến năm 328 TCN thì hoàn toàn tiêu diệt đế quốc rộng lớn này Năm 327TCN, quân Makêđônia đánh chiếm vùng Punjáp của ấn Độ nhưng tiếp đó gặpnhiều khó khăn nên phải rút lui Năm 325 TCN quân Makêđônia về đếnBabilon, thành phố này được chọn làm kinh đô của đế quốc do Alêchxăngđrơthành lập.

Năm 323 TCN, Alêchxăngđrơ bị chết đột ngột Sau đó các tướng lĩnhkhông ngừng đánh nhau để tranh giành quyền binh Do vậy sang thế kỷ IIITCN, đế quốc Makêđônia chia thành ba nước lớn:

Makêđônia và Hy Lạp do dòng dõi của tướng Antigôn thống trị

Xini do tướng Xêlôcút thống trị

Ai Cập do dòng dõi của tướng Ptôlêmê thống trị

Ngoài ra còn có một số nước nhỏ khác như Pecgam, Rôđốt, Pacti, Bắctơria

Trong thời kỳ ấy, ở phía Tây, La Mã đang trở thành đế quốc hùng mạnh

và đang có mưu đồ chinh phục khu vực phía Đông Địa Trung Hải Năm 168TCN, Makêđônia bị La Mã tiêu diệt Năm 146 TCN, Hy Lạp bị nhập vào đếquốc La Mã

Sau đó, các vương quốc khác do người Makêđônia lập nên ở phươngĐông lần lượt cũng bị La Mã thôn tính những quốc gia này đến thời cận đạiđược gọi là Hy Lạp hoá và thời kỳ tồn tại của những quốc gia đó được gọi là

“thời kỳ Hy Lạp hoá”

1.4 Khái quát một số thành tựu văn hoá cổ đại

Nền văn hoá Hy Lạp vô cùng rực rỡ, phát triển phong phú, đa dạng vàtoàn diện, đỉnh cao của văn minh cổ đại, mẫu mực của nhiều văn hoá trong

các thời kỳ lịch sử khác nhau Văn hoá Hy Lạp tồn tại và phát triển trước hết

và chủ yếu trên nền tảng của sự phát triển mạnh mẽ nền kinh tế (nhất là kinh

tế công thương nghiệp và mẫu dịch hàng hải), trên nền tảng của nền kinh tếchính trị ưu việt của thế giới cổ đại chế độ quân chủ chủ nô, lại được tiếp thunhững tinh hoa văn hoá của phương Đông cổ đại Người Hy Lạp đã xây dựngmột nền văn hoá phát triển rực rỡ và nó trở thành quê hương của nhiều ngànhkhoa học

Biểu hiện:

- Về chữ viết: Trên cơ sở mẫu tự của người Pênêxi người Hy Lạp đãsáng tạo ra mẫu tự của mình và nó chính là cơ sở của mẫu tự Xalavơ ngàynay

- Văn học:

Thần thoại: ở Hy Lạp trong giai đoạn từ thế kỷ VIII đến thế kỷ VI TCN

nhân dân đã sáng tạo ra một kho tàng thần thoại rất phong phú, bao gồmnhững truyện về khai thiên lập địa, về các thần thuộc các lĩnh vực đời sống xãhội, về các anh hùng dũng sĩ Đến thế kỷ VIII TCN, cùng với sự phát triểncủa gia đình phụ quyền, các thần được sắp xếp lại thành một hệ thống có trậttự

Bên cạnh hệ thống các thần đó, người Hy Lạp cổ đại còn sáng tạo ra cácthần bảo hộ các ngành nghề và các lĩnh vực khác trong cuộc sống

Như vậy thần thoại Hy Lạp phản ánh nguyện vọng của nhân dân trongviệc giải thích và đấu tranh với tự nhiên, đồng thời phản ánh cuộc sống laođộng và hoạt động xã hội Do được tạo nên từ thực tế cuộc sống, các thần của

Hy Lạp không phải là những lực lượng xa vời, có quyền uy tuyệt đối và đáng

sợ như các thần ở phương Đông mà ngoài những hình tượng rất gần gũi với

con người Thần của Hy Lạp cổ đại còn có tình cảm yêu ghét vui buồn, thậmchí có những ưu khuyêt điểm như có khi rộng lượng, có khi thì hẹp hòi, cũng

đa tình và ghen tuông

Thơ: Đây là một trong thể loại văn học phổ biến của Hy Lạp cổ đại ngoài

hai bản trường ca nổi tiếng Iliát và Ôđixê của tác giả Hôme Còn có các nhàthơ nổi tiếng như Hêđiốt với tác phẩm: “Gia phả các thần”, “Lao động và thờitiết”

Xaphô là nhà thơ, nhà giáo nổi tiếng với những bài thơ trữ tình đượcngười Hy Lạp coi là “nàng thơ thứ 10”

- Sử học:

Từ thế kỷ V TCN, người Hy Lạp bắt đầu có lịch sử thành văn và xuấthiện những nhà viết sử chuyên nghiệp Sử học Hy Lạp được coi là cội nguồncủa phương Tây Hy Lạp xuất hiện những nhà sử học nổi tiếng trong đó tiêubiểu nhất là Hêrôđốt Người được mệnh danh là ông tổ của ngành sử học TâyPhương Ông chính là tác giả nổi tiếng của bộ lịch sử: “Lịch sử chiến tranh

Hy Lạp - Ba Tư”

Ngoài ra, phải kể đến các nhà sử học như Xênêphôn với tác phẩm :

“Lịch sử Hy Lạp” hoặc nhà sử học Tuxiđit, là người làm việc với thái độnghiêm túc, có sàng lọc, tác giả bộ sử nổi tiếng “Lịch sử cuộc chiến tranhPêlôpône”

- Triết học:

Khác với triết học phương Đông triết học Hy Lạp ít mang tính thần bí và

ít mang màu sắc tôn giáo Ngay từ đầu nó đi vào giải quyết vấn đề cơ bản củatriết học Từ đầu đã hình thành hai trường phái duy vật và duy tâm

Trường phái duy vật có các đại biểu xuất sắc như: Talét, Anaximăng,Anaximen, Hêraclít

Nhìn chung, do hạn chế của thời đại (trình độ phát triển kinh tế, cũngnhư trình độ khoa học kỹ thuật) các nhà triết học duy vật của Hy Lạp cổ đạichưa thể giải thích tự nhiên một cách chính xác Những tư tưởng duy vật cònmang nặng tính thô sơ, máy móc Tuy nhiên các nhà triết học duy vật Hy Lạp

cổ đại đã đặt cơ sở cho sự phát triển của triết học duy vật biện chứng sau này.Những đại biểu xuất sắc của trường phái triết học duy tâm ở Hy Lạp là:Prôtgôrát, Goócgiat, Xôcơcrát, và nhất là Platông và Arixtốt

Về mặt nhận thức, các nhà triết học duy tâm đều cho rằng không có chân

lý khách quan, chỉ có nhận thức chủ quan là tương đối Chỉ có các thần thánhmới có thể nắm bắt được nhận thức tuyệt đối và chân thực

- Về khoa học tự nhiên: Hy Lạp được coi là quê hương của những ngànhkhoa học tự nhiên Tại đây đã xuất hiện nhiều nhà bác học, nhiều nhà khoahọc có đóng góp cho văn minh nhân loại

Trong toán học Hy Lạp với Talét (thế kỷ VI TCN); Pitago (580 - 500TCN); Ơcờlít, Acsimét (285-212 TCN) đã vượt qua cách tính nhân chia,cộng trừ sơ cấp, vươn tới sự khái quát thành những định lý, định đề, nguyên

lý, vẫn được sử dụng trong toán học hiện đại: Định lý Pitago, định lý Talét,định luật Acsimét, định đề Ơcơlít các nhà toán học Hy Lạp cổ đại đã phátminh và đặt cơ sở cho môn hình học Họ đã tính được độ dài của chu vi quảđất, đường kính, diện tích và chu vi các hình, với việc tìm ra giá trị số đo của

π = 3.1324

Các nhà thiên văn Hy Lạp đã nghiên cứu và công bố những bản đồ thiênvăn Babilon, dự đoán được ngày nguyệt thực, nhật thực, thừa nhận quả đấthình cầu và chuyển động theo một quỹ đạo nhất định, đề ra thuyết về hệ thốngmặt trời và thuyết trái đất tự quay quanh nó và quay quanh mặt trời

Về y học, Hippôcơrát được coi là “ông tổ của khoa học y dược” là người

đã phá mạnh những tư tưởng mê tín, dị đoan trong chữa bệnh, đề ra việc chữabệnh bằng phương pháp khoa học và yêu cầu đạo đức, trách nhiệm nghềnghiệp đối với các thầy thuốc

- Về nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc và hội hoạ:

Trên cơ sở tiếp thu nghệ thuật điêu khắc phương Đông và tiếp thu vănminh Crete - Myxen Người Hy Lạp đã để lại cho đời sau một nền nghệ thuậthoàn mỹ

Trong kiến trúc: Để lại các đền thờ nổi tiếng như đền thờ thần Dớt (ngọnnúi Ôlimpi) Đền thờ nữ thần Atêna và đặc biệt là thần Pactêông

Trong điêu khắc: Người Hy Lạp để lại cho đời những tác phẩm nổi tiếngnhư “người ném địa” tác giả Mirông; rồi bức tượng thần Hecmét tác giảPrexitan, tượng Nikê, tượng núi thần chiến thắng

Hội hoạ: Tiêu biểu nhất trong lĩnh vực hội hoạ là tác phẩm của Pôlinhốt,

đó là tác phẩm “chiến dịch Maratông”

Ngoài ra còn có rất nhiều tác phẩm khác với các gam màu rất nổi tiếng,rất là đặc biệt

Nói tóm lại trên tất cả các lĩnh vực văn hoá Hy Lạp đã phát triển rực rỡ

và nó thực sự xứng đáng là nền móng cho nền văn hoá phương Tây phát triểnrực rỡ sau này và nó thực sự có nhiều đóng góp lớn cho văn hoá văn minhnhân loại

CHƯƠNG 2 NỀN VĂN MINH CRETE – MIXEN 2.1 Lược sử nền văn minh Crete - Mixen

Khảo cổ học là một ngành đóng vai trò quan trọng cho công tác nghiêncứu khoa học lịch sử, thông qua các cuộc khai quật chúng ta tìm thấy những

di vật thực có thể nhìn thấy bằng mắt, sờ bằng tay của thời đại văn minh đãcách xa ta rất lâu

Cũng thông qua khảo cổ học để biết được những thành tựu về văn hoávật chất, văn hoá tinh thần, trình độ của nền văn minh đó phát triển đến mứcnào

Vì vậy văn minh Crete –Mixen có niên đại mà theo các nhà nghiên cứu

là từ cuối thiên niên kỷ III TCN đến đầu thiên niên kỷ II TCN Nghĩa là cách

xa thời đại ngày nay với thời gian rất dài, không còn gì tồn tại trên mặt đất,thậm chí đã có nhiều nền văn minh khác đi qua Có chăng những gì còn lạicủa nó là 2 tập sử thi “Iliat và Ođixê” của nhà thơ Homer, nhưng người ta vẫnkhông tin đó là có thật Nên nguồn sử liệu mà khảo cổ học cung cấp là rấtquan trọng để vén bức mà bí mật của lịch sử

Nhưng trước những năm 70 của thế kỷ XIX các nhà khoa học lịch sử ởchâu Âu không biết gì lắm về cơ sở lịch sử xã hội của nền văn minh Crete -Mixen cũng như hai bản trường ca Homer Hầu hết các nhà sử học châu Âuđều cho rằng những câu chuyện của Homer thuần tuý chỉ là những câuchuyện họ không tin rằng đã từng các thành phố như Tơroa, Mixen là nhữngthành bang hùng mạnh hàng thế kỷ trước khi Homer ra đời Một số những sửgia khác lại nghĩ rằng có lẽ những thành cổ này đã từng tồn tại nhưng đến nay

đã hoàn toàn biến mất

Những sức hấp dẫn của Iliat và Ôđixê không chỉ ở sức tưởng tượngphong phú của tác giả mà còn chứa đựng sự thật lịch sử của một thời đại đượcphản ánh trong hai bản trường ca nói trên Vì thế đã thúc đẩy nhiều nhà khảo

cổ học tìm kiếm

Sang thập niên 70 của thế kỷ XIX về sau nhờ các cuộc khai quật khảo cổ

học những sự việc được miêu tả trong thơ Homer được chứng thực mà còn

cung cấp những hiện vật quan trọng phản ánh tình hình xã hội của lịch sử xaxưa này

Người đầu tiên mở đường cho việc tìm hiểu xã hội tiền sử này là HenríchSơliman, một thương gia người Đức Ông đã cung cấp cho hậu thế một lời giảiđáp chính xác

“Đọc thơ Homer, ông tin rằng những điều miêu tả về nền văn hoá vậtchất trong đó là có thật”[12-13] Mặc dù chưa có chúng cứ gì cụ thể nhưngSơliman vẫn giữ một niềm tin mãnh liệt, định sẽ có một ngày đưa chứng cứlại cho nhân loại

Với ước mơ ấp ủ đã lâu tháng 10.1871 vợ chồng Sơliman, với 3 ngườigiúp việc cùng 150 lao động khai quật ở thời HétXalít thuộc nước Thổ ngàynay, nơi ông đã giả định là thành Tơroa ngày xưa Kết quả khai quật to lớnông đã tìm thấy di tích thành Toroa và nhiều di vật quý giá khác

Tiếp sang năm 1774 Sơ-li-man tiến hành khai quật ở Mixen thuộc miềnnam Hy Lạp - tại đây ông đã tìm thấy những bức tường đá giày tới mức mà cổnhân cho rằng chỉ có người khổng lồ tới xây được… Nhưng một điều thậtđáng tiếc Sơliman nghĩ rằng tất cả các di vật thuộc thời kỳ Homer, nhưngthực tế không phải như vậy

Trên cơ sở những tài liệu của Sơliman, nhà khoa học Vimhem-Đớc phinngười Đức tiếp tục nghiên cứu, ông đã tổ chức khai quật lại Tơroa và cho

rằng kết luận của Sơliman là không đủ, mà phải thuộc về nền văn minh cổhơn Nhưng lúc đó Đớc phin chưa xác định.

Những thắc mắc đó phải đợi đến cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX nhàkhảo cổ học người Anh tên là ÊVan (1851-1941) tổ chức khai quật ở Knossosthuộc đảo Crete và đã tìm thấy một cung điện khá lớn tới hàng trăm phòng, cókho ủ rượu, nhà tù, nhà hát… những bức hoạ và những độ vật quý giá khác Những kết quả khai quật của ÊVan đã cho ông những thông tin mới đínhchính lại những kết luận của các nghiên cứu trước đó “Ông cho rằng:

“Sơliman và Đớc phin chưa chú ý đến cái nôi chính, những trung tâm chínhcủa văn hoá”[12-15] và kết quả của Sơliman và Đớc phin tìm được là nền vănhoá Mixen thừa hưởng nền văn hoá cổ hơn trước đó là nền văn hoá Crete

Từ năm 1920 -1939 các nhà khảo cổ học tiếp tục nghiên cứu và áp dụng,nhiều thành tựu khoa học kỹ thuật của các thành tựu khác, nên nhiều tài liệuquý giá khác được phát hiện nhiều hơn về nền văn minh Crete – Mixen

Và đặc biệt từ năm 1941 – 1953 các nhà khoa học đã tìm được cách đọcvăn tự cổ, văn tự hình tuyến “B” Theo các nhà nghiên cứu văn tự này bắtnguồn từ văn tự hình tuyến “A” là văn tự sớm nhất của Hy Lạp cổ đại

Như vậy nhờ khoa học khảo cổ học mà những thắc mắc đã được chứngthực bằng hiện vật Nó không còn là những cái hoang đường mơ hồ nữa mà là

có thực

Trên cơ sở như vậy, ngày nay với xu thế sử dụng nhiều ngành khoa họckhác nhau để giải quyết một vấn đề và máy móc hiện đại cao, đã đưa ra đượcnhững niên đại chính xác, cũng như khôi phục được nguyên bản của nó quamáy tính điện tử

Xu thế nghiên cứu khoa học nói chung nghiên cứu khoa học lịch sử nóiriêng là sự kết hợp nhiều ngành khoa học để bổ sung hỗ trợ cho nhau, để từ

đó có một kết luận toàn diện, chính xác nhất Ví dụ như trong lịch sử thì ápdụng cả khoa học toán học, vật lý học, hoá học và đặc biệt là văn học Bởithời kỳ cổ - trung đại “văn sử bất phân” Chính vì vậy nghiên cứu lịch sử thìvăn học là một nguồn tư liệu quan trọng, bởi văn học do con người sáng tác,đằng sau vẽ hoang đường bí ẩn đó luôn ẩn chứa một sự thật lịch sử.

Khi chưa tìm ra các bằng chứng của khảo cổ học thì văn minh Crete Mixen được thể hiện trong các áng thơ của nhà thơ tiểu Á – Homer và khi tìm

-ra bằng chứng của khảo cổ học đã chứng minh những gì mà trong sử thi “Iliat

và Ođixê” hoàn toàn đúng

Tuy tài liệu văn học là nguồn tư liệu quý báu, nhưng việc sử dụng nóphải hết sức thận trọng Nếu không nhà nghiên cứu sẽ sa vào “hiện đạihoá”[16-53] lịch sử Bới nội dung của hai bản trường ca này lấy hiện thực thểhiện của sống xã hội của thế kỷ IX TCN

Tục tuyền rằng “Iliat và Ôđixê” là kết quá sáng tạo của nhà thơ mà ngườitiểu Á Phải chăng bộ sử thi và toàn tác phẩm đều do một người sáng tác, đó

là câu hởi băn khoăn của nhiều học giả Nhưng hiện này dựa vào máy tínhđiện tử và nhiều phương pháp khác nhau, người ta đã chứng minh được tínhthống nhất của 2 tác phẩm và đã có thể giải đáp được câu hỏi băn khoăn đó làcủa tác giả Homer

Iliat là bản anh hùng ca chiến trận gồm 15000 câu thơ thuật lại cuộcchiến tranh của người Hy Lạp và Tơroa và kết quả cuối cùng người Hy Lạpchiến thắng

Còn Ođixê gồm 12000 câu thơ, là câu chuyện kể về hành trình trở về quêhương của Uylixơ khi đánh thắng quân Toroa, chuyến đi kéo dài 10 năm, trênđường đi đã gặp nhiều trở ngại Nhưng cuối cùng đã về đến nhà và sống với

vợ thuỷ chung là Pênêlôpe

Từ khi ra đời, “Iliat và Ôđixê” hấp dẫn nhiều thế hệ có điều, những gìtrong tác phẩm là có thật hay chỉ tưởng tượng của tác giả Nhưng rồi ngànhkhảo cổ học chứng minh đằng sau vẽ hoang đường ấy là một sự thật lịch sử,một sự thật về thời cổ đại văn minh Crete – Mixen.

Mặc dù Home đã lấy những dữ liệu của thời đại mình đang sống như:kinh tế, xã hội, chính trị… để sáng tác 2 bản anh hùng ca Nhưng nếu bỏnhững phần đó ta vẫn có được những dữ liệu lịch sử của thời kỳ Crete -Mixen

Đọc trường ca Ôđixê chúng ta có thể thấy được một vài tia hoàng quangyếu ớt của ánh sáng rực rỡ cổ xưa, văn minh Crete Qua câu chuyện Uylixơ

kể cho Pênêlôpe nghe về quê hương giàu có của mình

“…Giữa biển rộng mênh mông tím ngắt là một mãnh đất đẹp đẽ phìnhiêu bốn bề sóng nước Đó là hòn đảo Crete, dân cư đông đúc có chín mươi

đô thị Dân ở đây nói những thứ tiếng khác nhau Ta thấy bên những ngườiAkêen là những người Kiđôniêng, những người Êtêô Crete dũng cảm Trong

số những đô thị, Knossos là đô thị lớn nhất do nhà vua Minos trị vì

Nhà vua cứ chín năm một lần lại được tiếp xúc với thần Zeus vĩ đại…”[13-17]

Như vậy, sơ lược những thành tựu văn minh Crete ta thấy văn minh này

đã phát triển khá rực rỡ Trên các lĩnh vực kinh tế, nghệ thuật, chính trị và tôngiáo

Tuy nhiên sang những thế kỷ đầu của nửa sau thiên niên kỷ thứ II TCNnền văn minh Crete kết thúc thời kỳ phát triển Cho đến cuối thiên niên kỷ IIđến thiên niên kỷ I TCN nền văn minh Crete suy tàn hoàn toàn Nguyên nhân

vì sao thì hiện nay khoa học chưa thể giải đáp được Có ý kiến cho là do thiêntai, có ý kiến cho là do cuộc khởi nghĩa nông dân hoặc có ý kiến cho là do sự

di cư của nhân dân thuộc văn minh Myxen Nhưng văn minh Crete suy tànnhưng không biến mất mà để lại tiền đề cho các nền văn minh sau này Màchủ yếu là văn minh Myxen.

Như vậy, theo như Uylixơ kể thì văn minh Crete đã phát triển cao Đó là

xã hội đã có sự phân chia đẳng cấp "vua Minos", kinh tế phát triển "chín đôthị" dân tộc: có nhiều chủng người Đó là nền văn minh có cuộc sống phồnthịnh

Cũng thông qua Iliat ta thấy được nguyên nhân chiến tranh giữa HyLạp và Tơroa không phải chỉ vì người Tơroa cướp mất Hêlen, mà thực chất là

vì quyền lợi kinh tế, người Hy Lạp đã tiêu diệt đối thủ cạnh tranh của mình đểlàm bá chủ Địa Trung Hải Có nghĩa là thời kỳ này nghề buôn bán phát triển.Xuất hiện tham vọng "độc quyền thị trường" của người dân văn minh Crete -Mixen Nghiên cứu Iliat cũng cho ta biết xã hội cuối thế kỷ Mixen có sự phânhoá giai cấp sâu sắc, quyền hành nằm trong tay của một người - đó làAgamemnos được xứng danh là "vua của các vua"[7-55]

Nghiên cứu thần thoại Hy Lạp chúng ta có thể tìm thấy ít nhiều dấu vếttương ứng với sự thật lịch sử được nhiều nhà khoa học kết luận ví như truyềnthuyết về nhà vua Minos ở Crete xây cung điện Labiranhtơ lắt léo phức tạp đểnhốt đứa con Minơtorơ nửa người nửa bò của mình Rồi đến truyện Minos bịnhốt trong phòng tắm có ống dẫn nước ở cung điện Côcalốt cho biết về trình

độ văn minh trong việc xây dựng cung điện Truyện Đê-đas người Atenơ sangCrete xây dựng cung điện cho vua Minos, truyện ăngđrô-dê, têdê chứng tỏgiữa Crete và bán đảo Hy Lạp đã có quan hệ giao lưu

Và cơ sở xã hội đã làm nảy sinh ra nền văn minh Crete là chế độ chiếmhữu nô lệ, một chế độ chiếm nô lệ theo kiển vương triều lớn thời Cận Đông

mà khoa học lịch sử ngày nay gọi là "hệ thống cung điện", “nền kinh tế cungđiện"[12-17].

Trong Iliat nổi lên cuộc chiến tranh Tơroa xảy ra thế kỷ XII TCN.Truyền thuyết về cuộc chiến tranh này được hình thành vào thời kỳ nền vănminh Mixen suy tàn Và cái quá khứ oanh liệt xưa kia của nền văn minhMixen có bị lãng quên không Nhưng lại in dấu bước bước đường viễn chinhđầy khí phách anh hùng của các bộ lạc Hy Lạp và cũng còn đọng giữ lại củatiếng khóc than xé ruột não lòng của người dân Tơroa trước cảnh nhà tanthành mất đau thương

Sự hoang tàn của những gì còn lại của thành Tơroa đã chứng thực chođiều đó là đúng

Tóm lại, nghiên cứu văn học thời cổ đại Hy Lạp trong hai bản anh hùng

ca của Homer cũng như thần thoại Hy Lạp là nguồn gốc tư liệu quý báu choviệc tìm hiểu nền văn minh Crete - Mixen

Ngoài hai nguồn gốc sử liệu có giá trị trên, người ta còn căn cứ vào cácnguồn tư liệu khác như dân tộc học, kiến trúc, nghệ thuật, vật lý, hoá học

Để nghiên cứu về nền văn minh Crete - Mixen, cung cấp cho chúng tanhiều nguồn tư liệu quý báu trên mọi mặt về lịch sử nền văn minh này

2.2 Những thành tựu chủ yếu của nền văn minh Crete và bước phát triển kế tiếp của nền văn minh Myxen.

Trước khi các bộ lạc Hy Lạp chinh phục bán đảo Ban Căng, cư dân ởvùng biển Êgiê đã có nền văn minh rất phát triển đó là nền văn minh Crete -Mixen

Tuy cả hai nền văn minh này không xuất hiện cùng đồng thời, nhưng

do mối quan hệ gần gũi của văn minh Crete - Mixen và chính nền văn minh

Crete là cơ sở cho văn minh Mixes tiếp tục phát triển Nên người ta thườnggọi chung hai thời kỳ nền văn minh này làm một: Nền văn minh Crete –Mixes; Để chỉ một giai đoạn lịch sử từ năm 3000 đến năm 1100TCN.

Trong giai đoạn lịch sử đó hai nền văn minh ra đời và để lại nhiềuthành tựu quan trọng khiến người đời sau phải thán phục

Trước hết ta nói về những thành tựu chủ yếu của nền văn minh Crete

2.2.1 Những thành tựu chủ yếu của nền văn minh Crete.

Trên cơ sở những nguồn tài liệu như khảo cổ học, dân tộc học, văn tựhọc văn minh Crete đã dần dần vén bức màn bí mật, nền văn minh đầu tiêncủa lịch sử Hy Lạp cổ đại với niên đại từ thiên niên kỷ III TCN đến thiên niên

kỷ thứ II TCN.Thời kỳ phồn thịnh nhất là giai đoạn từ năm 2000 đến năm

1750 TCN

Văn minh Crete đã đạt được nhiều thành tựu trên các lĩnh vực kinh tế,chính trị, nghệ thuật,

Đầu tiên là lĩnh vực kinh tế

Không giống như những hòn đảo khác nằm trong Địa Trung Hải vớinhững tảng đá trơ trụi, tuy gồ ghề hoang dã mà Crete được thiên nhiên ưuđãi với những "dòng sông, những cánh đồng cỏ, vùng đồng bằng màu mỡMessara, bờ biển phía đông lại có nhiều chỗ lõm và có vịnh Mirabello thơmộng, và nhiều cá [7 - 9]

Tất cả những điều kiện đó đã tạo ra một môi trường tốt cho hòn đảoxinh đẹp này từ rất sớm đã có người sinh sống trước các đảo khác rất nhiều

Và cư dân ở đây đã khai sáng ra một nền văn minh mà nhà khảo cổ học Êvangọi là văn minh Minoen, tên gọi lấy theo tên vua Minos, vị vua huyền thoạicủa đảo Crete Còn các nhà sử học khác vẫn thường dùng là văn minh Crete

Điều kiện thiên nhiên ưu đãi, vị trí địa lí thuận lợi, người Crete đã tạocho mình một nền kinh tế khá phát triển so với các nền văn minh cổ đại khác.

Về nông nghiệp: Qua các cuộc khai quật, người ta phát hiện được chumđựng rượu, chum đựng thóc, ôliu Cho thấy hoạt động kinh tế chủ yếu là nôngnghiệp trồng trọt lúa mì, ôliu nho và rau, đậu Qua các hình vẽ trên các bứctường cung điện tả cảnh đi săn, chăn nuôi, các trò chơi trên lưng bò tót đủ biếtnghề chăn nuôi chủ yếu lừa, ngựa và cả bò

Như vậy, nông nghiệp cũng gần giống các quốc gia cổ đại khác là nôngnghiệp trồng trọt và chăn nuôi Nền nông nghiệp đã góp phần quan trọngtrong đời sống vật chất của cư dân văn minh Crete Đáp ứng một phần lươngthực nuôi sống họ

Bên cạnh đó là nghề thủ công Nếu ở phương Đông cổ đại, các nền vănminh có thủ công nghiệp phát triển gắn chặt với nông nghiệp, thủ công nghiệpnằm trong nền kinh tế tự cung tự cấp thì ở đây nền văn minh Crete có một nềnthủ công nghiệp rực rỡ Nếu nói đến thành tựu kinh tế của nền văn minh Crete

mà không nhắc đến thủ công nghiệp trong kiến trúc, xây dựng thì thật là sailầm

Chính vì vậy mà các nhà khảo cổ học khi tiến hành khai quật văn minhCrete đã tìm thấy những dinh thự tráng lệ Và người đã chia sự suy vong củanền văn minh Crete theo thời gian xây dựng và phá huỷ của dinh thự Nhưngkhông phải bao giờ cũng xác định được rằng những dấu vết tàn phá đó là dobàn tay con người hay thiên nhiên gây ra Tuy nhiên những dấu tích còn lạicũng đủ để chứng minh cho người dân Crete đã xây dựng các cung điện dinhthự trong những khoảng thời gian khác nhau và càng về sau thì nó càng đẹp

và to lớn hơn Cụ thể như:

"…Những cung điện đầu tiên được xây dựng sau năm 2000 TCN tức làkhoảng thiên niên kỷ thứ II TCN ở Knossos, Phaitơ, Malia, Zaizo Đây lànhững công trình đồ sộ cách bố trí nội thất rất đặc biệt, không thể cho theokiến trúc Ai Cập…" [7 - 48]

Có chăng vay mượn châu Á một số công nghệ Nhưng cung điện củaCrete gồm nhiều khu riêng biệt bao quanh một khoảng sân ở giữa, các toà nhàxây trên mặt bằng hình chữ nhật, cho nên có thể xây lên mãi Đó là nhữngcung điện xây năm 2000 TCN với kết cấu đặc biệt như vậy trên cơ sở cungđiện đó những cung điện xây dựng vào giai đoạn sau cũng chỉ sửa sang rất ít

Cụ thể là các cung điện xây năm 2000 - 1600 TCN có sửa lại là thêm hai cáicổng lớn, một cổng theo hướng Bắc, có một cột gỗ đặt trên bệ đá, cổng thứhai theo hướng Đông có một cột trụ vuông đặt xen với cổng tròn Còn cácphòng tiếp khách thì có nền sét, phía trước là phòng đôi có ghế dài

Nói chung điểm kết cấu của các cung điện và dinh thự của giai đoạnnày khá chi tiết và có sự hợp lí, đặc biệt có cột trụ, phần nội thất trang trí rấttinh xảo để thấy sự phát triển của văn minh trong nghề kiến trúc xây dựngnhư thế nào Đặc biệt ở đây có một điều khác biệt là có hệ thống cống rãnh bốtrí tài tình tới máng nước để có thể thu hồi các sự cố

Các dinh thự của nền văn minh Knossos không nằm trơ một mình màxung quanh có các ngôi nhà bình dị, rộng rãi, các ngôi nhà này được xây bằnggạch đá, thường có các dầm dùng làm cốt đỡ Các đường phố lát bằng đá sỏi.Theo nhà khảo cổ học Evan: “…có ngôi nhà ở gần đường cái là trạm dukhách có bể nước và một dãy ghế dài bao quanh, nơi mà lữ hành rửa sạch bụiđường bám vào chân ”[4-117]

Đây là một nét văn hoá của người Crete hay đơn giản là một nhà tắmcông cộng phục vụ khách thập phương Dù sao cũng là một sự sáng tạo thểhiện lối sống của người ở đây.

Như đã nói thành tựu của văn minh Crete về kinh tế là lĩnh vực thủ côngnghiệp, trong xây dựng các cung điện, dinh thự, đô thị là một thành tựu to lớnthể hiện tài năng của chủ nhân văn minh này Nhưng các thành thị xây dựng

và phá huỷ theo từng giai đoạn lịch sử của chính trị của nó

Vì vậy đến giữa thế kỷ XVIII TCN Crete bị suy vong, các cung điện bịphá huỷ, mà nguyên nhân gây ra thì chưa xác định được Các nhà học giả đãđưa ra nhiều ý kiến như do động đất, bị xâm lược, đấu tranh giai cấp nhưng

đó cũng chỉ là giả thiết mà thôi

Đến khoảng năm 1700 - 1400 TCN Crete lại phục hưng, trên nền cũ xâydựng những toà cung điện mới càng tráng lệ hơn giới khoa học gọi là "cungđiện thứ hai" [7-52]

Như vậy, có nghĩa là sự phục hưng trở lại của văn minh Crete chính làgắn liền xây dựng với các cung điện Nhưng càng về sau các cung điện nàyxây dựng càng đẹp hơn, đồ sộ hơn, có những toà cung điện diện tích lên tới

16 000m2, có hàng trăm phòng chia làm hai khu vực Khu vực dành cho nam,khu vực dành cho nữ Và trong cung còn có nhiều nhà kho cất vũ khí, đồ gốmmàu

Trên tường cung điện có nhiều bức hoạ đẹp Ngoài ra trong cung điện cónơi tế thần có phòng tắm, bể nước và ống dẫn nước bằng sành

Trong giai đoạn này kiến trúc xây dựng của nền văn minh Crete mà cụthể của thành Bany Knossos cũng tương tự như các nước phương Đông cổđại Ở các quốc gia đó giai cấp thống trị thì giàu sang còn nông dân và nô lệthì phải xây dựng cung điện, khai thác đá, đắp đường cho giai cấp thống trị

Nói tóm lại, nếu đánh giá thành tựu của nền văn minh Crete ta phải căn

cứ vào những công trình kiến trúc xây dựng mà người dân ở đảo Crete đã làmđược Những công trình này vừa mang tính đồ sộ lại có nét thẩm mỹ thể hiệnmột trình độ phát triển của nền văn minh Có nghĩa là nền văn minh Crete đãđạt đến thời kỳ xã hội phát triển nhất định Có sự phân biệt giàu nghèo vàngười giàu buộc người nghèo xây dựng cho mình những công trình dinh thựnguy nga và đẹp đẽ

Như vậy, người dân của nền văn minh Crete bên cạnh nghề kiến trúc xây

dựng còn có nghề thủ công làm gốm và điêu khắc cũng đạt được nhiều thành

tựu rực rỡ, để lại nhiều tác phẩm nghệ thuật đặc sắc cho đời sau

Với các nền văn minh phương Đông nền kinh tế tự cung tự cấp thì nghềnông nghiệp gắn chặt với nghề thủ công nghiệp Đó là người nông dân vừalàm ruộng vừa sản xuất ra công cụ sản xuất Còn văn minh Crete không nhưvậy, do vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên không thuận lợi cho nông nghiệp nên

từ rất sớm nghề thủ công nghiệp đã mang tính chất hàng hoá và trong cácdinh thự đã xây dựng các khu riêng để dành cho sản xuất thủ công nghiệp.Chính vì vậy thủ công nghiệp làm gốm, cũng như điêu khắc, kim hoàn pháttriển và để lại nhiều thành tựu chứng minh cho sự phát triển của nền văn minhấy

Trước hết là nghề làm đồ gốm thì nền văn minh Crete đã chế tạo cácdụng cụ từ trong đời sống, đến công cụ sản xuất và các đồ để dành cho việcbuôn bán ra nước ngoài

Người dân Crete đã sản xuất ra các chum để đựng rượu, nho, đựng thóc,bình, cốc, chén Đó là những thứ mà họ để phục vụ cho cuộc sống hàng ngày.Trong nghề làm đồ gốm thì kỹ thuật tráng men cũng là điều quan trọng

và nền văn minh Crete đã đạt đến trình độ kỹ thuật kết hợp giữa các màu để

tạo ra những sản phẩm hoàn hảo nhất, có giá trị cao Đó là những chiếc cốc,chén “mỏng manh tới mức người ta ví nó như vỏ trứng” [8-963], hay nhữngchiếc bình lớn dáng thanh tú, kết hợp với các nét trang trí nhiều màu: vàng,xám, trắng

Trong nghề làm đồ gốm có loại hình bằng đất nhão, những pho tượngbằng đất sét để thấy sản phẩm trong nghề gốm rất phong phú

Thủ công nghiệp làm gốm là một nghề quan trọng đối với bất kỳ nềnvăn minh nào, bởi từ thủ công nghiệp người ta mới có những bước cải tiếncông cụ và các sản phẩm ngày càng tốt hơn Chính vì vậy, chủ nhân của vănminh Crete cũng tạo ra những sản phẩm tốt, điều đó đã một lần nữa chứng tỏchủ nhân của văn minh Crete đã có bước phát triển quan trọng trong sản xuấtcông cụ sản xuất và đồ dùng hàng ngày Những thành quả đó luôn được nềnvăn minh sau kế thừa và phát triển

Ngoài thủ công nghiệp làm gốm còn có nghề điêu khắc cũng thu được

nhiều thành tựu Người Crete tạc những tượng rất nhỏ và rất tinh vi bằng cácloại đá cứng ngọc trắng và cả bằng ngà voi, sau này họ cũng chạm trên đásilic, đá thạch anh tím, mã não, mã não hồng làm bằng những con dấu, nhẫn,con tiện

Nghề điêu khắc của nền văn minh Crete đi vào những chi tiết nhỏ vàtinh xảo, không có những cái đồ sộ, là một nét độc đáo của nghề điêu khắcnày chăng Có lẽ họ tạc những tượng nhỏ để dễ vận chuyển buôn bán ra nướcngoài

Mặt khác do vị trí Địa Trung Hải là những hòn đảo, chủ nhân của nềnvăn minh Crete muốn đi lại thì bằng thuyền nhanh và thuận lợi hơn đi bộ.Chính điều này đã giúp chúng ta hiểu trên một lĩnh vực kinh tế khác mà nềnvăn minh Crete đã đặt ra - nghề hàng hải, hay buôn bán trên biển

Thành tựu kinh tế thương nghiệp.

Nếu các quốc gia phương Đông có một điều kiện tự nhiên khá tách biệtthế giới bên ngoài Thì văn minh Crete không như vậy mà có một điều kiện dễdàng giao lưu với thế giới bên ngoài Mặt khác sự không màu mỡ của đất đai

đã không phù hợp với việc trồng lương thực là điều kiện tiên quyết để ngườiCrete đi ra bên ngoài buôn bán trao đổi lương thực, thực phẩm Do vậy, đã cómột nền kinh tế thương mại khá phát triển đối với các nền văn minh kháctrong khu vực Địa Trung Hải và các nước phương Đông cổ đại Ngay từ thời

kỳ mới phát triển các vùng biển Êgiê và hải đảo học tập kinh nghiệm vùngCận Đông và Ai Cập Qua các cuộc giao lưu rất nhiều và mật thiết nên khôngthể biết bên nào thu nhận nhiều hơn, chỉ biết rằng vào cuối thập niên kỷ IIITCN đầu thiên niên kỷ II TCN thì sự giao lưu kinh tế chủ yếu diễn ra giữanền văn minh Crete và khu vực bên ngoài nhờ sự lấn át đối với các đối thủcạnh tranh

Sau khi đã dẹp yên được giặc cướp biển, vua Minos đã để cho đảoCrete tăng cường quan hệ với các dân tộc láng giềng Những hình Đà Điểu,

Hà Mã và Lạc Đà khắc trên hình con dấu, những binh lính da đen vẽ trênnhững bức tranh tường chứng tỏ đã có quan hệ giữa đảo Crete và Ai Cập Cácquan hệ này có lúc bị gián đoạn (thời vua Hy Knossos) nhưng tới các triều đạisau lại tiếp tục, bằng chứng là những sản phẩm của Ai Cập đã được tìm thấy ởđảo Crete

Để trao đổi người Crete đã xuất sang Ai Cập dầu ăn, rượu nho, gia súc,khí giới, các bình lọ và mua về các đồ cành bằng thủy tinh, ngà voi, vàng bạc,đồng, hổ phách

Còn Ai Cập thì chở các loại rau, da vị, ngũ cốc, các vải dệt, vải Ai Cậpnổi tiếng là trắng và mịn, các loại len nhuộm màu và thêu của vùng LưỡngHà.

Cũng từ Ai Cập và các nước phương Đông đưa tới, ngoài những trangphục dành cho lễ hội, còn phần lớn là những vật dụng xa xỉ, các đồ kim loại,các đồ mỹ nghệ có phong cách đặc biệt của Ai Cập làm bằng sành màu ngọclam hoặc bằng ngọc trắng gồm có các pho tượng nhỏ, lọ và nước hoa, đồ nữtrang và những con bọ hung (con dấu hình bầu dục) trang trí bằng chữ tượnghình

Rõ ràng sự giao lưu buôn bán của cư dân nền văn minh Crete ra bênngoài nhất là Ai Cập rất phong phú, đủ các loại sản phẩm trên thị trường thậmchí ở các vùng biển Syrie, Ai Cập hoặc Libye các lữ hành chở từ các xứ xaxôi tới nhiều sản phẩm hiếm và lạ Các thứ hương liệu và da vị phương Đông,trứng và lông Đà Điểu, ngà Voi, da thú, các động vật nước ngoài

Còn Ai Cập là vùng đồng bằng nên hoàn toàn không có gỗ để làm nhà

và đồ gỗ quý Các khu rừng của văn minh Crete đã cung cấp cho Ai Cậpnhững thứ gỗ sồi, gỗ dẻ, gỗ bách, gỗ thông nhất là gỗ thông tuyết có mùithơm, dùng để xây dựng các dinh thự và đóng áo quan, ép các thứ dầu rất cầnthiết để ướp xác

Như vậy từ vị trí địa lí của đảo Crete nằm trong miền biển của ĐịaTrung Hải lại là nơi phát sinh nền văn minh sớm nhất Nên đảo Crete đã có sựphát triển kinh tế nông nghiệp, thủ công nghiệp đã thúc đẩy giao lưu buôn bántrong khu vực và bên ngoài Và đã thu được một số thành tựu trong công việcbuôn bán với Ai Cập, ngày càng tiến triển đi lên trong hoạt động thương mạinày

Cũng từ "năm 1550 TCN các quan hệ của nền văn minh Crete với đảoChypre đã biến thành chế độ bảo hộ thực sự Các sản phẩm của đảo này nhưđồng, gỗ, dao găm và chuôi có kiểu móc rất đặc biệt, các đồ gốm trắng kẻ ôvuông màu" [7 - 68] được nhập vào đảo Crete.

Còn đảo Crete lại bán sang các loại bình, lọ, các kiểu thời trang và mọiloại sản phẩm

Như vậy công việc trao đổi buôn bán của đảo Crete trên miền ĐịaTrung Hải với khu vực ngoài Địa Trung Hải có vai trò to lớn Ngành kinh tế

"thương nghiệp" là phương tiện cho việc truyền bá, giao lưu văn hoá của nềnvăn minh Crete đối với các vùng bên ngoài

So với các nền văn minh khác ở phương Đông văn minh Crete xuấthiện muộn hơn nhiều Nhưng nền văn minh này cũng đã thu được một sốthành tựu trên lĩnh vực kinh tế nông nghiệp, thủ công nghiệp, thương nghiệp

Và cũng chính nền kinh tế này đã tác động đến đời sống xã hội, chính trị và tôn giáo của nền văn minh Crete.

Vậy sự tác động đó như thế nào?

“…Hơn hẳn trong mọi miền Địa Trung Hải, vùng biển Êgiê tương đốinhỏ hẹp nhưng có nhiều ưu thế bao gồm trong phạm vi, một bên là đảo Êgiê

"có nhiều đảo" một bên là đất nước Hy Lạp ” [7-9] Nên đảo Crete là nơiđược thiên nhiên ưu ái nhất, khí hậu ôn hoà, tài nguyên đa dạng trong lòng đấtlàm cho con người trút bỏ được nét thô lỗ và kinh hoàng, phát hiện cho conngười niềm vui sáng tạo ra các hình thể và màu sắc Chính những điều đó tạocho tâm hồn người Crete thêm phong phú, một cuộc sống tinh thần hài hoà

trong sáng Trước hết ta nói về đời sống xã hội của cư dân Crete.

Văn minh Crete được phát sinh trong một cái nôi đặc biệt, nên đời sống

xã hội cũng có nét khác biệt so với các nơi khác trên trái đất Việc nghiên cứu

tìm hiểu đời sống xã hội của nền văn minh này không dễ, bởi chữ viết có xuấthiện (kiểu chữ nét A, gồm khoảng 90 dấu hiệu) nhưng người ta không biết gì

về hoạt động văn học, cũng như lịch sử, đời sống của nhân dân qua các chữđược viết trên tấm đất sét đó Mà những văn bản đoán đọc được chỉ là nhữngtài liệu kiểm kê hoặc những văn bản hành chính Do vậy trong một thời gianchỉ có thể căn cứ vào các di tích của các cung điện, lăng mộ mà tưởng tượng

ra cuộc sống của người dân Crete khi xưa

Về hình thức tổ chức xã hội:

Theo quy luật phát triển lịch sử thì tổ chức xã hội của nền văn minhCrete cũng đi lên từ thị tộc, điều khiển là một trưởng họ, sống trong một lànghoặc một ngôi nhà tập thể rộng lớn Tính cách thống nhất của thị tộc đượcduy trì ngay cả khi đã chết Nhưng trật tự xã hội đó không duy trì lâu dài.Sang đến cuối thiên niên kỷ II TCN, tổ chức xã hội có thể theo dạng cungđiện Tức là đã có sự phát triển trong tổ chức xã hội Cụ thể đến năm 2000TCN cùng với việc xây dựng các cung điện và các biệt thự bao quanh, chothấy rất nhiều điều về đời sống thượng lưu của Minos Chỉ riêng toà cung điện

đã chiếm 1,3 ha đất Mặt khác có những tụ điểm không có dinh thự lại lànhững nhà nhỏ hẹp chen chúc nhau, quanh hai đường phố lát phẳng và có ngõhẻm với các thang gác cắt ngang, có nhiều cửa hàng và có nhiều xưởng thợchế biến, dầu ăn, xưởng mộc, rèn, xưởng đồ gốm

Điều đó cũng đủ thể hiện xã hội có sự phân chia giàu nghèo, tổ chức xãhội đã có sự phân chia đẳng cấp quý tộc, thị dân Tuy nhiên giai đoạn nàycũng chưa sâu sắc bởi các dinh thự tiếp đến các ngôi nhà thường không có sựngăn cách lắm Và điều đặc biệt là các dinh thự này không có công trìnhphòng thủ Các tài nguyên và tình hình buôn bán phát đạt của đảo Crete đãđảm bảo cho toàn dân một cuộc sống sung túc thanh bình Do đó nền văn

minh Crete có những đặc thù như: yêu thích cái đẹp, sự tiện nghi, xa hoa lễhội và vui sống thoải mái.

Tuy nhiên trong thời kỳ từ năm 1700 đến 1500 TCN, kinh thànhKnossos có vượt lên trên các nơi khác về tầm quan trọng và mức giàu có,nhưng hình như không có tình trạng thống trị phần còn lại của đảo là takhông thể dùng "đế quốc Minos" [4-116] theo ý nghĩa chính trị Bởi nhà vuaMinos là người có trình độ ham thích cái hay, cái đẹp, tập hợp bên mình nhiềunghệ sỹ

Như vậy đời sống xã hội cũng như tổ chức xã hội của nền văn minhCrete còn mang vẻ hoang sơ ban đầu, có sự phân biệt nhưng chưa rõ rõ nét

Tại Knossos, xung quanh nhà vua có một đám nhân viên đông đảo phục

vụ, công tác hành chính khi đó đã khá phức tạp Trong các phòng làm việccác tên thư lại soạn thảo và viết lên các tấm đất sét bằng chữ dành riêng chocác văn bản lưu trữ và chiếu dụ của nhà vua

Nghĩa là trong cung điện đã có vua, dưới vua là các quan giúp việc.Vua ở Crete cũng giàu không kém gì các nước phương Đông: trong cáckho có những không gian song song cửa mở ra một hành lang 60m, xếp hàngdãy các hòm bằng đá chứa đầy các thỏi kim loại hoặc đồ gỗ quý giá, cácchum pi thoi đầy lúa, quả khô, dầu ăn và rượu nho Những thứ dự trữ này