VAN 7 TUAN 1 8

- Bằng việc để cho người mẹ hồi tưởng về quá khứ và suy nghĩ về hiện tại, ta thấy tác giả đã sử dụng một trong những cách lập ý của văn biểu cảm để tạo lập văn bản, làm cho chất trữ tình[r]

TUẦN 1

NGỮ VĂN – BÀI 1

Kết quả cần đạt.

- Cảm nhận và thấm thía những tình

cảm thiêng liêng sâu nặng của cha mẹ đối

với con cái, thấy được ý nghĩa lớn lao của

nhà trường đối với cuộc đời mỗi con

người

- Nắm được cấu tạo và ý nghĩa của các

loại từ ghép

- Hiểu rõ về liên kết văn bản, một trọng

những tính chất quan trọng nhất của văn

bản

7B: …/8/2009 7C: …/8/2009

- Cảm nhận và hiểu được những tình cảm thiêng liêng, đẹp đẽ đối với con cái

- Thấy được ý nghĩa lớn lao của nhà trường đối với mỗi con người

a) Chuẩn bị của GV: Nghiên cứu SGK, SGV - Soạn giáo án.

b) Chuẩn bị của HS: Đọc kĩ bài và chuẩn bị bài theo yêu cầu của GV.

3 Tiến trình bài dạy:

* Ổn định tổ chức:

Kiểm tra sĩ số HS : - Lớp 7A:………

- Lớp 7B:………

- Lớp 7C:………

a) Kiểm tra bài cũ: (3′)

Kiểm tra việc chuẩn bị bài ở nhà của HS

* Đặt vấn đề vào bài mới: (1 phút).

- GV: ? Từ lớp 1 đến lớp 7, các em đã được dự 7 lần khai trường, vậy ngày

khai trường nào làm em nhớ nhất?

- HS: Từ lớp 1 đến lớp 7, em đã 7 lần dự khai trường Ngày khai trường đầu

tiên, khi em vào học lớp 1 làm em nhớ nhất

- GV: ? Trong ngày khai trường đầu tiên đó ai đưa em đến trường? Em có

nhớ đêm hôm trước ngày khai trường ấy mẹ em đã làm gì và nghĩ gì không?

- HS: Trong ngày khai trường đầu tiên mẹ đưa em đến trường Đêm trước

ngày khai trường, mẹ đã chuẩn bị sách vở, đồ dùng học tập, quần áo, tư trang Mẹ

em giục em đi ngủ sớm, em thấy mẹ rất vui

- GV: Các em ạ, trong quãng đời đi học của mỗi con người, hầu như ai cũng

trải qua ngày khai giảng đầu tiên Nhưng ít ai để ý xem, trong đêm trước ngày khai

giảng ấy, mẹ mình đã làm gì và nghĩ gì Bài văn Cổng trường mở ra của Lí Lan mà

chúng ta học ngày hôm nay sẽ giúp các em hiểu được điều đó

b) Dạy nội dung bài mới:

I Đọc và tìm hiểu

chung (8 phút)

1 Xuất xứ văn bản.

? Tb Em hãy nêu ngắn gọn những hiểu biết của em

về xuất xứ của văn bản Cổng trường mở ra?

HS - Cổng trường mở ra là bài kí của Lí Lan, đăng

trên báo Yêu trẻ số 166 ngày 01/9/2000 tại Thành

phố Hồ Chí Minh

- Cổng trường mở ra là

bài kí của Lí Lan, đăng

trên báo Yêu trẻ, số 166

ngày 01/9/2000 tại Thành phố Hồ Chí Minh.

GV - Để thấy được nội dung ý nghĩa của văn bản,

chúng ta cùng tiếp cận qua phần đọc và tìm hiểu

bố cục văn bản

2 Đọc và tìm hiểu cấu trúc văn bản.

GV → Hướng dẫn học sinh đọc:

- Đây là bài văn viết về tâm trạng của người mẹ

trong một đêm không ngủ trước ngày khai trường

đầu tiên của con Vì vậy, cần đọc với giọng nhẹnhàng, tình cảm thể hiện được tâm sự thầm kíncùng với tình yêu và và lòng mong ước của người

mẹ dành cho con

GV - Đọc mẫu từ đến “đầu năm học”.

HS - Đọc tiếp đến “thế giới mà mẹ vừa bước vào”.

HS1

GV

- Nhận xét và đọc tiếp cho đến hết

→ Nhận xét, bổ sung, uốn nắn

? Kh Hãy giải nghĩa từ "Can đảm, mền"?

HS - Can đảm: Có tinh thần mạnh mẽ, không sợ gian

nan hay nguy hiểm, khó khăn

- Mền: (Từ địa phương) có nghĩa là chăn.

GV - Giải thích thêm một số từ khó trong sách giáo

khoa

? Tb Theo em, văn bản đã sử dụng phương thức

biểu đạt nào?

HS - Dùng phương thức biểu cảm (viết về tâm trạng,

suy nghĩ của người mẹ trong một đêm không ngủtrước ngày khai trường đầu tiên của con)

? Kh Đọc toàn bài văn, em thấy người mẹ đang tâm

sự với ai? (có phải người mẹ đang trực tiếp nói với con không?)

HS - Người mẹ không trực tiếp nói với con hoặc nói

với ai cả, người mẹ nhìn con ngủ rồi suy nghĩ nhưtâm sự với con, nhưng thực ra là đang nói vớichính mình, đang ôn lại kỷ niệm của riêng mình

về tuổi thơ cắp sách đến trường và nghĩ đến giâyphút ngày mai sẽ đưa con vào cái thế giới kì diệucủa tương lai

? Kh Theo em cách viết như vậy có tác dụng gì?

HS - Cách viết như vậy có tác dụng làm nổi bật được

tâm trạng, khắc hoạ được tâm tư, tình cảm, nhữngđiều sâu thẳm khi nói bằng những lời trực tiếplàm cho chất trữ tình của văn bản nhật dụng đượcviết theo phương thức biểu cảm này thêm thấmthía và có sức truyền cảm đến người đọc

? Tb Căn cứ vào nội dung và dòng cảm xúc của

người mẹ, ta có thể chia văn bản làm mấy

đoạn? Nêu rõ giới hạn và nội dung của từng

đoạn?

HS  Văn bản có thể chia làm 2 phần:

- Phần 1: Từ đầu đến “thế giới mà mẹ vừa

bước vào”→ Nỗi niềm trước ngày khai trường

của con

- Phần 2: còn lại → Suy nghĩ của mẹ về ngày

khai trường, về tương lai ngày mai của con

GV → Chúng ta cùng tìm hiểu nội dung văn bản theo

cấu trúc trên trong phần thứ II II Phân tích văn bản.

( 23′)

? Tb Hãy nhắc lại nội dung chính của đoạn 1?→ 1 Nỗi niềm của mẹ

trước ngày khai trường của con.

? Tb Tìm những chi tiết miêu tả tâm trạng của mẹ

và đứa con vào đêm trước ngày khai trường?

HS - Vào đêm trước ngày khai trường của con mẹ

không ngủ được.

- [ ] giấc ngủ đến với con dễ dàng như uống một

li sữa, ăn một cái kẹo[ ]

- Mẹ đắp mền cho con, buông mùng, ém góc cẩn

thận rồi bỗng không biết làm gì nữa.

- Nhìn con ngủ một lát, rồi mẹ đi xem lại những

thứ đã chuẩn bị cho con.

- Mẹ lên giường và trằn trọc.

- Mẹ không lo, nhưng vẫn không ngủ được.

? Kh Theo em, tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ

thuật gì trong đoạn văn này?

HS - Đoạn văn sử dụng giọng điệu trò chuyện tâm

tình nhỏ nhẹ cùng nghệ thuật so sánh khi miêu tả

giấc ngủ của con

?Giỏi Em hãy phân tích tác dụng của các biện pháp

nghệ thuật đó?

HS - Với giọng điệu tâm tình nhỏ nhẹ, đoạn văn giúp

người đọc cảm nhận được những tình cảm nồng

nhiệt, những bồi hồi trăn trở của người mẹ trước

ngày khai trường đầu tiên của con

- Trong dòng suy nghĩ của người mẹ có hình ảnh

giấc ngủ của con Miêu tả giấc ngủ của con, tác

giả đã sử dụng rất thành công nghệ thuật so sánh

So sánh giấc ngủ đến với con dễ dàng như uống

một li sữa, ăn một cái kẹo; so sánh vẻ mặt của

con khi ngủ với đôi môi chúm lại như đang mút

kẹo Đây là những so sánh rất phù hợp và tài tình,

nó gợi cho ta nghĩ đến giấc ngủ trẻ thơ vô tư,

trong sáng và ngọt ngào Sự so sánh đó còn cho ta

thấy rõ tình yêu thương nồng thắm của người mẹ

dành cho con khi ngắm nhìn con ngủ

? Tb Qua những chi tiết trên em có suy nghĩ gì về

người mẹ? (đó là người mẹ như thế nào?) * Mẹ yêu thương con hết

lòng, dành cho con sự chăm sóc chu đáo nhất.

? Tb Trong đêm trước ngày khai trường của con,

người mẹ không ngủ được, ngoài việc lo cho

con, còn có lý do nào khác khiến mẹ không ngủ

được không?

HS - Trong đêm trước ngày khai trường của con,

người mẹ không ngủ được, ngoài việc lo cho con,

còn vì kí ức tuổi thơ áo trắng của chính mình đã

sống dậy làm cho lòng mẹ bồi hồi xao xuyến

? Tb Chi tiết nào chứng tỏ ngày khai trường đã để

lại dấu ấn thật sâu đậm trong tâm hồn của

người mẹ?

HS - Cứ nhắm mắt lại là như vang bên tai tiếng đọc

bài trầm bổng: “Hằng năm cứ vào mùa thu Mẹ

tôi âu yếm dắt tay tôi dẫn đi trên con đường làng

dài và hẹp”.

- Mẹ còn nhớ sự nôn nao, hồi hộp khi cùng bà

ngoại đi tới gần trường và nỗi chơi vơi, hốt

hoảng khi cổng trường đóng lại, bà ngoại đứng

ngoài cánh cổng như đứng bên ngoài cái thế giới

mà mẹ vừa bước vào.

? Tb Vì sao những suy nghĩ, cảm xúc ấy lại hiện ra

trong đêm trước ngày khai trường của con?

HS - Kí ức về buổi khai trường đầu tiên của mẹ hiện

ra trong đêm trước ngày khai trường của con, vì

ngày khai trường đầu tiên đã để lại dấu ấn vô

cùng sâu đậm trong cuộc đời người mẹ, gợi nhớ

niềm hạnh phúc được cắp sách đến trường với

một tâm trạng vừa hồi hộp vừa chơi vơi khi nghĩ

rằng mình đang phải xa dần vòng tay trở che của

cha mẹ để hoà nhập với bạn bè, với thế giới rộng

lớn bao la đầy mới mẻ

GV - Bằng việc để cho người mẹ hồi tưởng về quá

khứ và suy nghĩ về hiện tại, ta thấy tác giả đã sử

dụng một trong những cách lập ý của văn biểu

cảm để tạo lập văn bản, làm cho chất trữ tình của

bài văn được thể hiện một cách rõ ràng

? Kh Theo em, người mẹ muốn nói gì với con qua kí

ức tuổi thơ của mình?

HS - Bồi hồi, xao xuyến với kí ức lần đầu tiên đến

trường, người mẹ như muốn nói với con rằng:

Được đến trường là một hạnh phúc tuyệt vời

trong cuộc đời của mỗi con người, hãy biết trân

trọng điều đó và cố gắng hết mình để khỏi phải

hổ thện với những gì mình đã được hưởng từ cha

mẹ, nhà trường và xã hội

GV - Có thể thấy rằng, Lý Lan đã rất sống với kỷ

niệm tuổi thơ về ngày khai trường đầu tiên khi

vào lớp một Nhớ bà ngoại, tình thương con, nỗi

niềm về một thời thơ ấu, những cảm xúc mãnh

liệt ấy, thiết tha ấy cứ rạo rực, cứ bâng khuâng, cứ

xao xuyến mãi trong lòng Tâm trạng đẹp về tình

mẫu tử ấy được tác giả diễn tả một cách nhẹ

nhàng, tinh tế và thầm kín Đó cũng chính là điều

mà người mẹ muốn nhắn nhủ với con → * Được đến trường là

niềm hạnh phúc tuyệt vời trong cuộc đời của mỗi con người.

GV  Vậy dòng cảm xúc của lòng mẹ tiếp tục thể hiện

ra sao? Chúng ta cùng tìm hiểu tiếp đoạn còn lại

? Tb Nhớ lại nội dung của đoạn còn lại và cho biết

đoạn văn này nói về vấn đề gì?

ngày khai trường và ngày mai của con.

? Tb Theo dõi đoạn cuối của văn bản, người mẹ đã

cho ta biết những gì về ngày khai trường ở

Nhật Bản? Câu văn nào nói lên tầm quan

trọng của nhà trường đối với thế hệ trẻ?

HS - [ ] Ở Nhật, ngày khai trường là ngày lễ của

toàn xã hội Người lớn nghỉ việc để đưa trẻ con đến trường, đường phố được dọn quang đãng và tươi vui Tất cả các quan chức nhà nước vào buổi sáng ngày khai trường đều chia nhau đến dự lễ khai giảng ở khắp các trường lớn nhỏ

- Câu văn nói lên tầm quan trọng của nhà trường

đối với thế hệ trẻ đó là: [ ] mỗi sai lầm trong giáo dục sẽ ảnh hưởng đến cả một thế hệ mai sau, và sai lầm một li có thể đưa thế hệ ấy đi chệch cả hàng dặm sau này.

? Kh Tại sao mẹ lại nói tới ngày khai trường ở Nhật

Bản một cách tỉ mỉ như vậy?

HS - Người mẹ nói tới ngày khai trường ở Nhật Bản

một cách tỉ mỉ như vậy là để khẳng định sựnghiệp giáo dục thế hệ trẻ không phải của mộtngười hay của một quốc gia riêng rẽ nào mà làcủa toàn xã hội, và của tất cả các quốc gia trên thếgiới Một đất nước nước muốn phát triển cườngthịnh cần phải quan tâm đến sự nghiệp giáo dụcthế hệ trẻ, vì thế hệ trẻ là chủ nhân tương lai củađất nước sau này

? Tb Theo em, qua dòng hồi tưởng đó, người mẹ

muốn thể hiện mong ước gì?

- Qua dòng hồi tưởng đó, người mẹ thể hiệnmong ước: muốn đứa con yêu của mình đượchưởng một nền giáo dục tiến bộ nhất; mọi trẻ emcần được chăm sóc giáo dục với tất cả tìnhthương của xã hội và đất nước

? Tb Lời nhắn nhủ của mẹ đối với con khi con đã

bước vào cổng trường được thể hiện trong câu văn nào?

HS - “Đi đi con, hãy can đảm lên, thế giới này là của

con, bước qua cánh cổng trường là một thế giới

kì diệu sẽ mở ra”.

? Tb Hãy nêu cảm nhận của em về câu nói này?

HS - Trình bày cảm nhận.

GV - Có thể nói đây là câu nói hay nhất trong bài Mẹ

tin tưởng và khích lệ con hãy can đảm đi lên phía

trước cùng bạn bè, lứa tuổi Cuộc đời này và thế

giới rộng lớn bao la này là của con Lời động viên

của mẹ thúc giục, khích lệ con, tìm tòi khám phá

những điều hay, bí ẩn, lí thú và kì diệu của thế

giới rộng lớn bao la đang mở ra chờ đón con

? Tb Đã bảy năm bước qua cánh cổng trường, bây

giờ em hiểu thế giới kì diệu đó như thế nào?

HS → Suy nghĩ cá nhân và tự do phát biểu:

- Đó là thế giới của điều hay lẽ phải, của tình

thương và đạo lí làm người

- Đó là thế giới của ánh sáng tri thức, của những

hiểu biết lí thú và kì diệu của nhân loại hàng ngàn

vạn năm đã tích luỹ được

- Đó là thế giới của những tình bạn, tình nghĩa

thấy trò cao đẹp và thuỷ chung

- Đó là thế giới của ước mơ và khát vọng bay

bổng

- Đó là thế giới của những niềm vui, hy vọng

nhưng cũng không ít nỗi buồn và những vấp ngã

khiến ta phải nhớ suốt đời Nhà trường là tất cả

tuổi thơ của mỗi con người

? Tb Qua phân tích đoạn văn, em hiểu suy nghĩ của

mẹ về ngày khai trường, về ngày mai của con

như thế nào?

HS - Cổng trường mở ra đón con vào Bước qua cánh

cổng trường là một thế giới kì diệu sẽ mở ra Từ

mái ấm gia đình, tuổi thơ được cắp sách đi học

đến với mái trường thân yêu, lớp học mới, trường

mới, bạn bè mới Tuổi thơ được hành, được chăm

sóc, giáo dục, sẽ từng ngày lớn lên, mở mang trí

tuệ, trưởng thành về nhân cách, học vấn, vững

bước vào đời Trường học là thế giới kì diệu của

tuổi thơ, là tương lai tươi đẹp của con Mọi nhân

tài, xưa nay hầu hết được vun trồng trong thế giới

kì diệu đó

* Mọi trẻ em cần được chăm sóc giáo dục bằng tất cả tình thương của

xã hội và đất nước.

GV - Từ hiện tại nghĩ về tương lai, một lần nữa, cách

lập ý của bài văn biểu cảm lại được sử dụng một

cách hợp lí trong bài văn cho ta thấy tình cảm sâu

nặng của mẹ dành cho đứa con yêu của mình.

? Kh Tình cảm của mẹ dành cho con trong bài văn

gợi cho em suy nghĩ gì về phận làm con?

HS - Bài văn cho ta thấy rõ tình thương còn gắn liền

với niềm hy vọng bao la của mẹ đối với đứa con

thơ Vì thế, chúng ta phải cần cố gắng phấn đấu

học tập, rèn luyện trở thành con ngoan, trò giỏi để

khỏi phụ lòng mẹ cha Chúng ta cần phải thấy

rằng: Học tập là nghĩa vụ cao cả vì gia đình, vì tổ

quốc

GV - Bài văn Cổng trường mở ra ngày khai trường

đầu tiên vào lớp một là ngày có dấu ấn sâu đậm

nhất trong tâm hồn tuổi thơ, trong tâm hồn mỗi

con người Qua việc diễn tả biến thái tâm trạng

không ngủ được, Lý Lan đã thể hiện một cách

xúc động tình mẹ thương con, niềm hy vọng về

tương lai học hành tốt đẹp của con

→ Chúng ta đã tìm hiểu xong toàn bộ văn bản

Cổng trường mở ra Sau đây chúng ta sẽ cùng

khái quát lại toàn bộ nội dung văn bản trong phần

tổng kết - ghi nhớ

III Tổng kết - ghi nhớ.

( 3′)

? Tb Nêu những nét tiêu biểu về nghệ thuật và nội

dung của văn bản Cổng trường mở ra?

IV Luyện tập ( 5′)

?BT1 Một bạn cho rằng, có rất nhiều ngày khai

trường, nhưng ngày khai trường để vào lớp

1 Bài tập 1:

Một là ngày có dấu ấn sâu đậm nhất trong tâm

hồn mỗi con người Em có tán thành ý kiến đó

không? Vì sao?

HS - Suy nghĩ, trình bày (có nhận xét, đánh giá)

?BT2 Hãy nhớ lại và viết thành đoạn văn về kỉ niệm

đáng nhớ nhất trong ngày khai trường đầu

- Đọc diễn cảm bài văn

- Tập phân tích lại nội dung, học thuộc ghi nhớ

- Sách giáo khoa, vở soạn - chuẩn bị theo câu hỏi trong sách giáo khoa và yêucầu của giáo viên.

3 Tiến trình bài dạy:

* Ổn định tổ chức:

Kiểm tra sĩ số học sinh: - Lớp7A:………

- Lớp 7B:………

- Lớp 7C:………

a) Kiểm tra bài cũ: (5′)

1 Câu hỏi: Nêu những nét chính về nghệ thuật và nội dung của văn bản

Cổng trường mở ra?

2 Yêu cầu:

- Bài viết theo phương thức biểu cảm với giọng văn tâm tình, nhỏ nhẹ và

sâu lắng, tạo sức truyền cảm.(5 điểm)

- Bài văn giúp ta hiểu thêm tấm lòng yêu thương, tình cảm sâu nặng của người

mẹ đối với con và vai trò to lớn của nhà trường đối với cuộc sống của con người.(5 đ)

* Đặt vấn đề vào bài mới: (1 phút).

Trong cuộc đời mỗi chúng ta, người mẹ có một vị trí và ý nghĩa hết sức to lớn,

thiêng liêng và cao cả Nhưng không phải khi nào ta cũng có ý thức biết được điều

đó Chỉ những khi mắc những lỗi lầm, ta mới nhận ra tất cả Bài học hôm nay phầnnào sẽ giúp chúng ta hiểu được điều đó

b) Dạy nội dung bài mới:

GV - Gọi học sinh đọc chú thích * trong sách giáo

Nêu những hiểu biết của em về tác giả?

- Ét-môn-đô đơ A-mi-xi (1846 - 1908) là nhà văn

Ý, tác giả của cuốn sách: Cuộc đời của những

chiến binh (tập truyện ngắn, 1868), Những tấm

lòng cao cả (truyện thiếu nhi, 1886),Cuốn truyện

của người thầy(1890),Giữa trường và nhà (tập

truyện ngắn, 1892),

- Ét-môn-đô đơ A-mi-xi (1846-1908) là nhà văn I-ta-li-a.

GV - Chốt và bổ sung: A-mi-xi là nhà hoạt động xã

hội, nhà văn hoá, nhà văn lỗi lạc của người Ý

(I-ta-li-a) ông sinh 31/10/1846 ở Ô-nê-ghi-a, xứ

Li-gu-ri-a trên bờ biển Tây bắc I-ta-li-a và mất ngày

12/3/1908 hưởng thọ 61 tuổi Năm 1866 chưa

đầy 20 tuổi A-mi-xi đã là sĩ quan quân đội chiến

đấu cho nền độc lập, thống nhất của đất nước

Hai năm sau, chiến tranh kết thúc, ông rời quân

ngũ đi du lịch tới nhiều nước như: Hà Lan, Tây

Ban Nha, Ma rốc, Pháp Năm 1891 A-mi-xi gia

nhập Đảng Xã hội I-ta-li-a chiến đấu cho công

bằng xã hội và hạnh phúc của nhân dân lao động

Cuộc đời hoạt động xã hội và con đường văn

chương đối với A-mi-xi chỉ là một (độc lập,

thống nhất tổ quốc, tình thương và hạnh phúc

của con người) Đó là lí tưởng và cảm hứng văn

chương của ông, kết tinh thành một chủ nghĩa

nhân văn lấp lánh A-mi-xi đã để lại một sự

nghiệp văn chương rất đáng tự hào trên nhiều thể

 Khái quát ghi và bổ sung: Những tấm lòng cao

cả là cuốn nhật kí của cậu bé En-ri-cô người

I-ta-li-a 11 tuổi học tiểu học, chú đã ghi lại những

bức thư của bố mẹ, những chuyện đọc hàng

tháng, những kỉ niệm sâu sắc cảm động về các

thầy cô giáo, bạn bè tuổi thơ, những con người

bất hạnh đáng thương

- Tác phẩm Những tấm lòng cao cả có sáu bức

thư của bố và ba bức thư của mẹ gửi cho cậu con

trai En-ri-cô En-ri-cô ở với bố mẹ dưới một mái

ấm gia đình, nhưng tháng nào bố hoặc mẹ cũng

viết cho đứa con yêu quý một bức thư, nhằm

khuyên dăn dạy bảo con một bài học đạo đức

-Văn bản Mẹ tôi trích trong tác phẩm Những tấm lòng cao cả.

GV - Để giúp các em hiểu được nội dung văn bản

nhật dụng này, chúng ta cùng tiếp cận văn bản

GV - Bài văn chủ yếu miêu tả tình cảm và thái độ

của người bố về lỗi lầm của đứa con Do vậy

trong khi đọc cần thể hiện được những tâm tư và

tình cảm buồn khổ của người cha trước lỗi lầm

của con và sự trân trọng của ông đối với vợ

mình

GV - Đọc mẫu từ đầu đến “ngày con mất mẹ”.

? Tb Trong các phương thức sau đây, đâu là

phương thức chính được dùng để tạo lập văn

→ Phương thức chính được dùng để tạo lập văn

bản Mẹ tôi là: Biểu cảm (biểu hiện tâm trạng của

người cha)

? Tb Vậy nhân vật chính trong văn bản này là ai?

Vì sao có thể xác định như vậy?

HS - Nhân vật chính trong văn bản này là người cha

vì hầu hết lời nói trong văn bản là lời tâm tình

của người cha

GV - Ta thấy trong tâm trạng của người cha có:

+ Hình ảnh người mẹ

+ Nhiều lời nhắn nhủ dành cho con

+ Thái độ dứt khoát của cha trước lỗi lầm của

con

? Tb Trên cơ sở nội dung này, em có thể chia văn

bản thành mấy đoạn?

HS - Văn bản có thể chia thành 3 đoạn:

+ Đoạn 1: Từ đầu đến “sẽ là ngày con mất

mẹ”: Hình ảnh của người mẹ.

+ Đoạn 2: Tiếp đến “chà đạp lên tình yêu

thương đó”: Những lời nhắn nhủ dành cho con.

+ Phần còn lại: Thái độ dứt khoát của cha

trước lỗi lầm của con

GV - Để giúp các em hiểu được ý nghĩa sâu sắc nội

dung văn bản Mẹ tôi chúng ta sang phần 2 phân

(23 phút)

? Kh Văn bản là một bức thư của bố gửi cho con

nhưng tại sao tác giả lại lấy nhan đề là “Mẹ

tôi”? Có phải nội dung và nhan đề không

thống nhất?

- Nhan đề này do chính tác giả đặt cho đoạn trích

“Mỗi truyện trong nhà”, “Những tấm lòng cao

cả” đều có một nhan đề do tác giả đặt

GV - Đúng là mới xem qua rất dễ nhận xét như thế

Nhưng đọc kĩ sẽ thấy, tuy bà mẹ không xuất hiện

trực tiếp trong câu chuyện, nhưng đó là tiêu điểm

mà các nhân vật và chi tiết đều hướng tới để làm

sáng tỏ Qua bức thư người bố gửi cho con,

người đọc thấy hiện lên hình tượng một người

mẹ lớn lao và cao cả Không để người mẹ xuất

hiện trực tiếp, tác giả sẽ dễ dàng miêu tả cũng

như bộc lộ những tình cảm và thái đọ quý trọng

người bố đối với người mẹ mới có thể nói được

một cách tế nhị và sâu sắc những gian khổ hi

sinh mà người mẹ đã âm thầm lặng lẽ dành cho

đứa con của mình

Điểm nhìn ở đây xuất phát từ người bố, qua

cái nhìn của người bố mà thấy hình ảnh và phẩm

chất của người mẹ Điểm nhìn ấy một mặt làm

tăng tính khách quan cho sự việc và đối tượng

(người mẹ) được kể mặt khác thể hiện được tình

cảm và thái độ của người kể

GV - Gọi học sinh đọc đoạn văn thứ nhất Từ đầu

đến “sẽ là ngày con mất mẹ”.

? Tb

HS

? TB

Nhắc lại nội dung đoạn văn bản vừa đọc?

- Nhắc lại nội dung, GV ghi bảng 

Người mẹ được nhắc đến trong hoàn cảnh

nào?

1 Hình ảnh người mẹ.

HS - Người mẹ được nhắc đến trong hoàn cảnh

En-ri- cô mắc lỗi với mẹ Bố En-En-ri-cô nói với mẹ để

En-ri-cô nhận ra lỗi lầm của bản thân

?Tb Em hãy tìm những chi tiết nói về mẹ của

En-ri-cô?

HS - Mẹ đã phải thức suốt đêm, cúi mình trên chiếc

nôi trông chừng từng hơi thở hổn hển của con,

quằn quại vì nỗi lo sợ, khóc nức nở khi nghĩ

rằng có thể mất con

- Người mẹ sẵn sàng bỏ hết một năm hạnh phúc

để tránh cho con một đau đớn, người mẹ có thể

đi ăn xin để nuôi con, có thể hi sinh tính mạng

để cứu con.

? Kh Cách lựa chọn chi tiết và sử dụng từ ngữ để

nói về người mẹ của tác giả có gì đặc biệt?

HS - Tác giả đã lựa chọn các chi tiết tiêu biểu và sử

dụng rất đạt các từ láy giàu sức gợi tả Người mẹ

đã vô cùng lo âu đau đớn “quằn quại vì nỗi lo

sợ, khóc nức nở khi nghĩ rằng có thể mất con”.

Cùng một loạt cụm từ mang ý trái ngược đặt

cạnh nhau đã cho ta thấy rõ tình thương yêu vô

hạn, đức hi sinh cao cả của người mẹ hiền “sẵn

sàng bỏ hết một năm hạnh phúc để tránh cho

con một đau đớn[ ] có thể đi ăn xin để nuôi

con, có thể hi sinh tính mạng để cứu con” Bởi

tình thương, mẹ sẵn sàng hy sinh tất cả, chịu

đựng tất cả vì con

? Tb Em cảm nhận được gì về hình ảnh người mẹ

qua những chi tiết trên?

* Mẹ yêu thương con hết mình (dành hết tình thương yêu cho con, quên mình vì con).

? TB Phẩm chất của mẹ En-ri-cô gợi cho em sự liên

tưởng gì?

HS - Phẩm chất tốt đẹp của mẹ En-ri-cô có gợi cho

em gợi cho em nghĩ đến mẹ của em Mẹ là người

tuyệt vời hết lòng yêu thương chồng con, đảm

đang, chu đáo, Em yêu quý mẹ vô cùng

GV - Từ việc hồi tưởng về sự việc mẹ chăm sóc

En-ri-cô lúc ốm, người cha lại quay trở về với hiện

tại En-ri-cô mắc lỗi với mẹ để răn dạy cậu bé

Đây là cách lập ý rất lô gíc, tạo sự xúc động sâu

sắc tròn lòng người đọc, tạo sự phát triển và liên

kết ý trong đoạn văn

? Kh Trong những lời nói sau đây của người cha

với En-ri-cô:

- Sự hỗn láo của con như một nhát dao đâm vào

tim bố vậy.

- Trong đời con có thể trải qua những ngày buồn

thảm, nhưng ngày buồn thảm nhất tất sẽ là ngày

con mất mẹ.

Em đọc được những cảm xúc nào của người

cha?

HS - Những lời nói của cha với En-ri-cô cho ta thấy

người cha hết sức đau lòng trước sự thiếu lễ độ

của đứa con hư Đồng thời ông cũng tỏ ra hết

mực yêu mến thương cảm với người mẹ

En-ri-cô Ông yêu quý, tôn trọng, hiểu sự hy sinh lớn

lao thầm lặng của mẹ En-ri-cô, vì thế mà ông

cảm thấy sự hỗn láo của con như có một nhát

dao đâm vào trái tim mình vậy

? Kh Nhát dao hỗn láo của con đâm vào trái tim

yêu thương của cha Vậy nhát dao ấy có làm

đau trái tim người mẹ không?

HS - Nhát dao hỗn láo của con đã đâm vào trái tim

của người cha, thì nó nó lại càng làm đau trái tim

người mẹ vì trái tim người mẹ chỉ có chỗ cho

tình yêu thương con nên sẽ đau gấp bội phần

? Tb Nếu là bạn của En-ri-cô em sẽ nói gì với bạn

về việc này?

HS - Mẹ cậu là một người mẹ tuyệt vời, cậu hãy đến

bên mẹ để được xin tha thứ khi còn chưa muộn;

- Cậu đối xử với mẹ như vậy là sai, cậu nên xin

lỗi mẹ,

GV - Sau khi nhắc lại hình ảnh của người mẹ, cha

của En-ri-cô đã nhắc nhở En-ri-cô những gì Cô

mời một em hãy đọc đoạn từ “Khi đã khôn lớn”

 “chà đạp lên tình thương yêu đó”.

? Tb Nhắc lại nội dung đoạn văn bản vừa đọc?

HS - Nhắc lại nội dung chính của đoạn văn bản  2 Những lời nhắn chủ

của người cha:

? Tb Trong đoạn văn, người cha đã nhắn nhủ

En-ri-cô như thế nào?

HS - [ ] Dù con có lớn khôn, khoẻ mạnh thế nào đi

chăng nữa, con vẫn tự thấy mình chỉ là đứa trẻ

tội nghiệp, yếu đối và không được chở che Con

sẽ cay đắng khi nhớ lại những lúc đã làm cho mẹ

đau lòng con sẽ không thể sống thanh than,

nếu đã làm cho mẹ buồn phiền [ ] Hình ảnh dịu

dàng và hiền dịu của mẹ sẽ làm tâm hồn con như

bị khổ hình.

- Con hãy nhớ rằng, tình yêu thương kính trọng

cha mẹ là tình cảm thiêng liêng hơn cả [ ].

? Kh Em có nhận xét gì về kiểu câu được sử dụng

trong đoạn văn này?

HS - Đoạn văn sử dụng liên tiếp các câu mang ý

nghiã khẳng định: (Con hãy con sẽ ).

? G Lẽ ra hình ảnh dịu dàng và hiền hậu của mẹ

sẽ làm tâm hồn con ấm áp và hạnh phúc

nhưng tại sao cha lại nói với En-ri-cô: “Hình

ảnh dịu dàng và hiền dịu của mẹ sẽ làm tâm

hồn con như bị khổ hình”?

HS - Vì những đứa con hư đốn không thể xứng đáng

với hình ảnh dịu dàng hiền dịu của mẹ

- Vì cha muốn cảnh tỉnh những đứa con bội bạc

với cha mẹ Người cha muốn nói với tất cả

những đứa con hư rằng: ngày buồn thảm nhất

của một đời người là ngày mà con mất mẹ Mồ

côi mẹ là nỗi đau khổ nhất của tuổi thơ cho dù đã

lớn khôn trưởng thành, đứa con sẽ không bao giờ

tìm lại được hình dáng yêu thương của người mẹ

hiền khi đó nếu có hối hận thì cũng chỉ là vô ích,

một nỗi đau ghê gớm là thời gian, năm tháng

không bao giờ làm nguôi quên những hình ảnh,

kỷ niệm vui buồn về người mẹ hiền yêu quý và

điều đó sẽ làm cho tâm hồn con như bị khổ hình

? Tb Em cảm nhận được điều gì trong lời nhắn

nhủ của người cha với En-ri-cô?

HS - Người cha là một người vô cùng yêu quý tình

cảm gia đình, là người có được tình cảm thiêng

liêng đáng trân trọng

- Trong lời nhắn nhủ của người cha ta còn thấy

rất rõ điều ông muốn nói với En-ri-cô rằng: tình

yêu thương kính trọng cha mẹ là tình cảm thiêng

liêng cao quý nhất

GV - Trong nhiều tình cảm cao quý, tình yêu thương

kính trọng cha mẹ là thiêng liêng hơn cả, bởi đó

chính là cái gốc của đạo làm người Đây chính là

điều mà người cha muốn nhắc nhở En-ri-cô

* Yêu thương kính trọng cha mẹ là tình cảm thiêng liêng, cao quý nhất, là cái gốc của đạo

làm người.

HS - Đọc đoạn cuối của văn bản

? Tb Đoạn văn bản vừa đọc, tác giả đề cập đến

điều gì?

HS - Thái độ của cha trước lỗi lầm của con 3 Thái độ của người

cha trước lỗi lầm của con

? Tb Em chú ý đến lới nói nào của người cha đoạn

cuối văn bản?

HS - Không bao giờ con được thốt ra một lời nói

nặng với mẹ.

- Con phải xin lỗi mẹ.

- Con hãy cầu xin mẹ hôn con.

- [ ] Thà rằng bố không có con còn hơn là thấy

con bội bạc với mẹ

? Kh Giọng điệu của người cha qua những chi tiết

trên có gì đặc biệt?

HS - Lời nói của người cha được thể hiện bằng một

loạt kiểu câu cầu khiến có ý nghĩa ra lệnh, yêu

HS - Người cha là một người rất mực yêu thương

con nhưng cũng rất nghiêm khắc trong việc giáo

dục con Cha dạy con biết cách ăn nói, lễ phép,

biết kính trọng và ghi nhớ công lao to lớn của

cha mẹ và đặc biệt là phải biết thành khẩn sửa

chữa lỗi lầm khi đã mắc lỗi

GV - Nhận xét, bổ sung và chốt nội dung * Cha nghiêm khắc dạy

con phải biết thành khẩn sửa chữa lỗi lầm, biết kính trọng và ghi nhớ công ơn to lớn của cha mẹ.

? Tb Theo em, vì sao En-ri-cô lại vô cùng xúc động

khi đọc thư bố?

HS - En-ri-cô vô cùng xúc động khi đọc thư bố vì:

+ Thư của bố gợi nhớ đến hình ảnh người mẹ

hiền

+ Thái độ chân thành và quyết liệt của bố khi

bảo vệ tình cảm gia đình thiêng liêng

+ Vì những lời nói rất chân thành và sâu sắc

của bố

? Kh Tại sao người bố không nói trực tiếp với

En-ri-cô mà lại viết thư?

HS - Vì tình cảm sâu sắc thường tế nhị và kín đáo

nhiều khi không thể nói trực tiếp được Hơn nữa

viết thư là chỉ nói riêng cho người mắc lỗi biết,

vừa giữ được sự kín đáo tế nhị vừa không làm

người mắc lỗi mất lòng tự trọng Đây chính là

bài học về cách ứng xử trong gia đình cũng như

ngoài xã hội

GV - Qua bức thư của người bố gửi En-ri-cô, ta thấy

lời giáo huấn không hề khô khan mà vô cùng xúc

động chứa chan tình phụ tử, tình mẫu tử Người

cha vừa giận vừa thương con, cha đã dạy con bài

học về lòng hiếu thảo, biết kính trọng và biết ơn

cha mẹ Có thể nói văn bản là một bài ca tuyệt

đẹp của những tấm lòng cao cả a-mi-xi đã để lại

trong lòng người đọc hình ảnh cao đẹp thân

thương của người mẹ hiền, đã giáo dục chúng ta

bài học ứng xử, lòng hiếu thảo, về đạo làm con

GV - Các em đã tìm hiểu xong văn bản, sau đây

chúng ta cùng khái quát lại những nét cơ bản

nhất trong phần tổng kết ghi nhớ III Tổng kết - ghi nhớ.

(3 phút)

? Kh Có gì độc đáo trong cách thể hiện văn bản?

Tác dụng của cách thể hiện đó là gì?

HS - Người viết dùng hình thức viết thư

- Với hình thức viết thư, người viết có cơ hội bày

tỏ trực tiếp cảm xúc và thái độ một cách chân

thành Lời văn vừa tình cảm vừa nghiêm khắc

- Văn bản dùng hình thức viết thư, lời văn vừa tình cảm vừa nghiêm khắc.

? Tb Từ văn bản “Mẹ tôi” em cảm nhận những

điều gì sâu sắc trong tình cảm con người?

- Tình yêu thương kính trong cha mẹ là tình cảm thiêng liêng cao cả,

con cái không có quyền

hư đốn, chà đạp lên tình cảm đó.

HS - Đọc ghi nhớ (SGK,T.12).

* Ghi nhớ:

(SGK,T.12).

IV Luyện tập ( 3′)

? Tb Qua hai văn bản, “Cổng trường mở ra” và

“Mẹ tôi” em thấy 2 bài văn này đề cập đến

những nội dung nào?

- Hai văn bản khai thác những nội dung liên quan

đến vấn đề người mẹ và nhà trường, đây là

những vấn đề thiết thực và cập nhật trong xã hội

chúng ta ngày nay

? Tb Hãy chọn một đoạn trong thư của bố En-ri-cô

có nội dung thể hiện ý nghĩa vô cùng lớn lao

của người mẹ với con và học thuộc đoạn đó?

- Đoạn đó chính là đoạn đã rút ra trong phần ghi

- Đọc lại toàn bộ văn bản.

- Tập phân tích lại nội dung, học thuộc ghi nhớ

- Làm lại bài tập 1, 2 phần luyện tập (T.12).

- Chuẩn bị bài: Từ ghép theo câu hỏi trong SGK.

===========================================

Ngày soạn: 23/8/2009 Ngày giảng: 7A: …/8/2009 7B: …/8/2009 7C: …/8/2009

Tiết 3 Tiếng Việt:

- Giải thích được cấu tạo và ý nghĩa của từ ghép;

- Vận dụng được từ ghép trong nói và viết

c) Về thái độ:

- Có ý thức trong việc sử dụng vốn từ tiếng Việt

2 Chuẩn bị của GV và HS:

a) Chuẩn bị của GV: Nghiên cứu SGK, SGV - Soạn giáo án.

b) Chuẩn bị của HS: Đọc kĩ bài và chuẩn bị bài theo yêu cầu của GV.

3 Tiến trình bài dạy:

* Ổn định tổ chức:

Kiểm tra sĩ số HS: - Lớp 7A: ………

- Lớp 7B:………

- Lớp 7C:………

a) Kiểm tra bài cũ: (5 phút)

* Câu hỏi: Nhắc lại khái niệm về từ ghép mà các em đã được học trong

chương trình Ngữ văn 6? Đặt một câu văn có sử dụng từ ghép?

* Đáp án biểu điểm: (5 điểm) - Từ ghép là những từ phức được tạo ra bằng

cách ghép các tiếng có quan hệ với nhau về nghĩa

(5 điểm) - Ví dụ: Em rất thích hoa hồng (Hoa hồng là từ ghép)

* Đặt vấn đề vào bài mới: (1 phút).

Trong chương trình Ngữ văn lớp 6 các em đã được tìm hiểu về từ Xét về cấu

tạo từ, tiếng Việt được chia thành 2 loại: Từ đơn và từ phức, trong từ phức có từ ghép

và từ láy Vậy từ ghép tiếng Việt có những loại nào? Nghĩa của những loại từ ghép đó

có đặc điểm gì? Mời các em cùng tìm hiểu trong tiết học hôm nay

b) Dạy nội dung bài mới:

I Các loại từ ghép

(10 phút)

- Mẹ còn nhớ sự nôn nao hồi hộp khi cùng bà

ngoại đi tới gần ngôi trường và nỗi chơi vơi hốt

hoảng khi cổng trường đóng lại [ ].

(Lí Lan)

- Cốm không phải thức quà của người vội; ăn

cốm phải ăn từng chút ít, thong thả và ngẫm

nghĩ Lúc bấy giờ ta mới thấy thu lại cả trong

hương vị ấy, cái mùi thơm phức của lúa mới,

của hoa cỏ dại ven bờ [ ].

(Thạch Lam)

* Ví dụ 2:

- Việc chuẩn bị quần áo mới, giày nón mới, cặp

sách mới, tập vở mới, mọi thứ đâu đó đã sẵn

sàng, khiến con cảm nhận được sự quan trọng

của ngày khai trường.

- Mẹ không lo nhưng vẫn không ngủ được Cứ

nhắm mắt lại là dường như vang bên tai tiếng

Hai từ ghép này có nét nghĩa nào chung?

- Bà nội - bà ngoại Có một nét chung về nghĩa

đó là bà.

? Kh Nghĩa của hai từ này có giống nhau không?

Vì sao?

HS - Nghĩa của hai từ không giống nhau:

+ Bà ngoại: Người đàn bà sinh ra mẹ

+ Bà nội: Người đàn bà sinh ra bố

=> Như vậy nghĩa của 2 từ này khác nhau là do

tác dụng bổ sung nghĩa của các tiếng ngoại, nội.

GV - Tương tự như vậy, ta tiếp tục so sánh nghĩa của

hai từ:

Thơm phức - thơm ngát.

? Tb Hai từ này có nét nghĩa nào chung, nét nghĩa

nào riêng? Vì sao?

HS - Từ thơm phức và thơm ngát có một nét nghĩa

chung, đó là thơm: mùi hương.

- Nét nghĩa riêng (khác nhau):

+ Thơm phức: Có mùi thơm bốc lên mạnh,

hấp dẫn

+ Thơm ngát: Có mùi thơm dễ chịu toả lan

ra xa

=> Nghĩa của từ thơm phức và thơm ngát khác

nhau là do tác dụng bổ sung nghĩa của tiếng ngát

và tiếng phức

GV - Các em lưu ý, theo quy tắc cấu tạo từ của tiếng

Việt, những tiếng được các tiếng khác bổ sungnghĩa gọi là tiếng chính còn những tiếng dùng

để bổ sung nghĩa cho tiếng chính gọi là tiếngphụ

? Tb Từ việc so sánh trên, em hãy cho biết: trong

các từ ghép: bà ngoại, thơm phức ở ví dụ 1, tiếng nào là tiếng chính, tiếng nào là tiếng phụ?

trong hai từ ghép bà ngoại, thơm phức?

HS - Cả hai từ ghép tiếng đều có tiếng chính đứng

trước, tiếng phụ đứng sau

GV - Những từ có đặc điểm, cấu tạo như hai từ ghép

mà chúng ta vừa phân tích được gọi là từ ghép chính phụ

- Các em cần lưu ý thêm, các từ ghép chính phụtiếng Việt kể cả 3 tiếng hoặc 4 tiếng trở lên như:

Rắn hổ mang, rắn hổ mang chúa, tiếng chính

đứng trước, tiếng phụ đứng sau Nhưng đối với

từ ghép Hán Việt, có những trường hợp tiếngphụ đứng trước, tiếng chính đứng sau Điều này

chúng ta sẽ tìm hiểu trong các tiết sau.

GV - Ngoài từ ghép chính phụ, Từ ghép tiếng Việt

còn có loại từ ghép nào nữa? Chúng ta tiếp tụctìm hiểu

HS - Quần: Đồ mặc từ thắt lưng trở xuống có hai

ống che chân hoặc đùi

- Áo: Đồ mặc từ cổ trở xuống, chủ yếu che lưng,

ngực và bụng

- Trầm: (giọng - tiếng) thấp và ấm.

- Bổng: (giọng - tiếng) cao và trong.

=> Khi tách riêng ra ta thấy các tiếng trong hai

từ ghép trên đều có nghĩa, mỗi tiếng có ý nghĩachỉ ra một sự việc, sự vật riêng Chúng có nghĩađộc lập, không có tiếng nào phụ thuộc vào tiếngnào hoặc chi phối lẫn nhau Nếu tách ra, mỗitiếng là một từ đơn

? Tb Thử đảo vị trí của các tiếng trong từ ghép

quần áo, trầm bổng và cho biết nhận xét của em?

HS - Nếu đảo vị trí các tiếng trong từ ghép:

quần áo  áo quần trầm bổng  bổng trầm

=> Nghĩa của các từ ghép không thay đổi

? Tb Qua phân tích ví dụ (2), em thấy vai trò của

các tiếng trong những từ ghép này như thế nào?

HS - Các tiếng trong từ ghép: quần áo, trầm bổng

bình đẳng về mặt ngữ pháp, (ngang hàng nhau,không phân ra tiếng chính, tiếng phụ như từghép ở ví dụ 1)

GV - Sự bình đẳng của các từ ghép này còn được thể

hiện rất rõ là chúng ta có thể đảo vị trí của cáctiếng trong từ mà nghĩa của chúng không thay

=> Những từ ghép có đặc điểm cấu tạo như ta đã

phân tích ở ví dụ (2) được gọi là từ ghép đẳng

lập.

? Tb Vậy, qua phân tích ví dụ em nhận thấy trong

tiếng Việt có những loại từ ghép nào? Cho

biết đặc điểm cấu tạo của mỗi loại từ ghép

- Từ ghép chính phụ có tiếng chính và tiếng phụ

bổ sung nghĩa cho tiếng chính Tiếng chính đứng trước, tiếng phụ đứng sau.

- Từ ghép đẳng lập có các tiếng bình đẳng về mặt ngữ pháp (không phân ra tiếng chính, tiếng phụ).

GV - Các em đã nắm được đặc điểm cấu tạo của các

loại từ ghép trong tiếng Việt Vậy nghĩa của các

loại từ ghép trong tiếng Việt có gì khác nhau

chúng ta cùng tìm hiểu trong phần thứ hai

II Nghĩa của từ ghép.

(9 phút)

? Kh Chú ý vào các từ ghép ở phần (I) và cho biết

phạm vị nghĩa của các từ ghép với nghĩa của

các tiếng tạo nên nó có gì khác nhau? ((1) Bà

bà ngoại, thơm thơm phức; (2) Quần, áo

-quần áo, trầm, bổng - trầm bổng).

1 Ví dụ:

HS - Phân tích:

Bà: Người đàn bà sinh ra mẹ hoặc cha.

Bà ngoại: Người đàn bà sinh ra mẹ.

Thơm: Mùi hương dễ chịu làm cho thích

ngửi

- Thơm phức: Có mùi thơm bốc lên mạnh,

hấp dẫn

- Quần áo: Quần áo nói chung.

- Trầm bổng: âm thanh lức cao lúc thấp nghe rất êm tai.

GV - Như vậy nghĩa của từ ghép chính phụ hẹp hơn

nghĩa của tiếng chính Nó chỉ ra một vật cụ thể

rõ ràng, mang tính phân nghĩa Đặc biệt các

tiếng trong từ ghép chính phụ không bắt buộc

phải cùng trường nghĩa (tức là không cùng chỉ

những sự vật hiện tượng gần gũi nhau như trong

từ ghép đẳng lập Ví dụ từ ghép đẳng lập Quần

áo được cấu tạo bởi hai tiếng có cùng trường

nghĩa: cùng chỉ đồ để mặc (trang phục) hoặc từ

trầm bổng cũng được cấu tạo bởi hai tiếng có

cùng trường nghĩa: cùng chỉ âm thanh Một

nguyên do nữa khiến cho nghĩa của ghép chính

phụ hẹp hơn nghĩa của tiếng chính đó là do tác

dụng phân loại của tiếng phụ, bổ sung nghĩa,

làm rõ nghĩa của tiếng tiếng chính

? Tb Như vậy, em có nhận xét gì về nghĩa của từ

tính chất phân nghĩa Nghĩa của từ ghép chính phụ hẹp hơn nghĩa của tiếng chính.

- Từ ghép đẳng lập có tính chất hợp nghĩa Nghĩa của từ ghép đẳng lập khái quát hơn nghĩa của các tiếng tạo nên nó.

GV - Chuyển: Như vậy chúng ta vừa tìm hiểu xong

đặc điểm cấu tạo cũng như ý nghĩa của từ ghép

tiếng Việt Để nắm chắc hơn nội dung bài học

chúng ta cùng củng cố lại trong phần luyện tập III Luyện tập (15’)

HS

?TB1

- Đọc yêu cầu bài tập 1 (SGK,T.15):

Xếp các từ ghép suy nghĩ, lâu đời, xanh ngắt,

nhà máy, nhà ăn, chài lưới, cây cỏ, ẩm ướt,

đầu đuôi, cười nụ theo bảng phân loại sau đây:

Từ ghép chính phụ

Từ ghép đẳng lập

1 Bài tập 1 (SGK,T.15)

HS - Thảo luận nhóm, ghi kết quả vào bảng phân

loại (3 phút) Đại diện nhóm lên trình bày kết

quả Các nhóm khác theo dõi, bổ sung:

Từ ghép chính phụ Lâu đời, xanh ngắt, nhà máy, nhà ăn, cười nụ

Từ ghép đẳng lập Suy nghĩ, chài lưới, cây cỏ, ẩm ướt, đầu đuôi

?BT2 Điền thêm tiếng vào sau các tiếng dưới đây

?BT3 Điền thêm tiếng vào sau các tiếng dưới đây

?BT4 Tại sao có thể nói: một cuốn sách, một cuốn

vở mà không thể nói một cuốn sách vở?

Ở đây ta thấy sách, vở là những danh từ chỉ

sự vật tồn tại dưới dạng cá thể, có thể đếm được

HS - Mọi thứ hoa có màu hồng không gọi là hoa

hồng không được vì hoa hồng là tên của một loại

hoa (từ ghép chính phụ)

? Kh Thử phân tích cấu tạo của những từ ghép có

ba tiếng sau đây: máy hơi nước, than tổ ong,

6 Bài tập 7:

(SGK,T.16)

bánh đa nem?

HS - Lên bảng phân tích theo yêu cầu (có nhận xét, chữa bổ sung:

Máy hơi nước than tổ ong bánh đa nem.

c) Củng cố, luyện tập: ( 2′)

? Có mấy loại từ ghép? Nghĩa của từ ghép đẳng lập và từ ghép chính phụ có gìkhác nhau?

- HS nhắc lại nội dung bài học

- GV nhận xét, khái quát lại bài

d) Hướng dẫn HS tự học ở nhà: ( 2′)

- Học thuộc ghi nhớ (SGK,T.15).

- Làm tiếp bài tập 5 (b), bài tập 6 (SGK,T.16).

- Chuẩn bị bài: Liên kết trong văn bản theo nội dung câu hỏi trong SGK.

===========================

Ngày soạn: 23/8/2008 Ngày giảng: 7A: …/8/2009 7B: …/8/2009 7C: …/8/2009

a) Chuẩn bị của GV: Nghiên cứu SGK, SGV - Soạn giáo án.

b) Chuẩn bị của HS: Chuẩn bị theo câu hỏi trong sách giáo khoa và yêu cầu của

a) Kiểm tra bài cũ: (3′)

(Kiểm tra việc chuẩn bị bài ở nhà của HS)

* Đặt vấn đề vào bài mới: (1 phút).

Các em đã biết, một văn bản bao giờ cũng phải đảm bảo có chủ đề thống nhất,

có liên kết mạch lạc Đó là một trong những tính chất quan trọng nhất của văn bản

Để giúp các em hiểu rõ vấn đề này, chúng ta cùng tìm hiểu trong tiết học hôm nay

b) Dạy nội dung bài mới:

HS - Đọc ví dụ trong (SGK,T.17):

Trước mặt cô giáo, con đã thiếu lễ độ với mẹ.

Bố nhớ, cách đây mấy năm, mệ đã phải thức

suốt đêm, cúi mình trên chiếc nôi trông chừng

hơi thở hổn hển của con, quằn quại vì nỗi lo sợ,

khóc nức nở khi nghĩ rằng có thể mất con! Hãy

nghĩa, En-ri-cô à! Người mẹ sẵn sàng bỏ hết

một năm hạnh phúc để tránh cho con một giờ

đau đớn, người mẹ có thể đi ăn xin để nuôi con,

có thể hi sinh tính mạng để cứu sống con! Thôi,

trong một thời gian con đừng hôn bố.

I Liên kết và phương tiện liên kết trong văn

bản (22 phút)

1 Tính liên kết của văn bản.

a Ví dụ:

? Tb

Theo em, nếu bố En-ri-cô chỉ viết mấy câu

như vậy, thì En-ri-cô có thể hiểu điều bố

muốn nói chưa?

HS - Nếu bố En-ri-cô chỉ viết cói mấy câu như vậy

thì En-ri-cô có thể chưa hiểu điều bố muốn nói

? Kh

Nếu En-ri-cô chưa hiểu ý bố thì hãy cho biết

vì lí do nào trong các lí do kể dưới đây?

- Vì có câu văn viết chưa đúng ngữ pháp;

- Vì có câu văn nội dung chưa thật rõ ràng;

- Vì giữa các câu còn chưa có sự liên kết (liên: liền; kết: nối, buộc; liên kết: nối liền nhau, gắn

HS - Đoạn văn có 5 câu: Câu 1 đang nói về sự thiếu

lễ độ của En-ri-cô; câu 2 chuyển sang hồi tưởnghình ảnh người mẹ đầy lo âu đang chăm sóc En-ri-cô khi cậu bị ốm; câu 3 đột nhiên chuyển sangthúc giục En-ri-cô hãy suy nghĩ; câu 4 lại nói về

sự hy sinh lớn lao của người mẹ dành cho con;câu 5 thể hiện thái độ kiên quyết của người cha

từ chối tình cảm của người con dành cho mình

=> Đó chính là lí do khiến cho đoạn văn chưa có

sự liên kết (các ý không liền mạch với nhau - cáccâu không tập trung vào một chủ đề cụ thể)

? Tb Theo em, muốn cho đoạn văn hay văn bản có

thể hiểu được thì phải có tính chất gì?

HS - Muốn cho đoạn văn hay văn bản có thể hiểu

được thì phải có tính chất liên kết

GV - Ta thấy, nếu chỉ có những câu văn chính xác,

rõ ràng, đúng ngữ pháp thì vẫn chưa đảm bảo sẽlàm nên văn bản

Cũng như trong truyện Cây tre trăm đốt,

anh Khoai đã chặt được đủ một trăm đốt tre theolời dặn của Bụt nhưng chưa thể gọi đó là cây tre.Muốn cóp cây tre trăm đốt thì trăm đốt kia phảiđược nối liền Tương tự như thế, không thể cóvăn bản nếu các câu của đoạn văn không nối liềnnhau, mà nối liền chính là liên kết Như thế mộtvăn bản muốn được hiểu, muốn thật sự trở nênvăn bản thì không thể nào không liên kết

? Kh Như vậy, em có nhận xét vì về vai trò của liên

có nghĩa, dễ hiểu.

GV - Chúng ta đã hiểu được tầm quan trọng không

thể thiếu được của tính liên kết trong văn bản

Vậy văn bản thường được liên kết bằng những

phương tiện nào? Chúng ta cùng tìm hiểu tiếp 2 Phương tiện liên kết

trong văn bản.

a Ví dụ:

HS - Đọc lại đoạn văn đã tìm hiểu trong phần (1)

? Tb Cho biết đoạn văn do thiếu ý gì mà trở nên

khó hiểu?

HS

GV

- Đoạn văn có 5 câu nhưng giữa các câu đều

thiếu các ý tiếp nối về nội dung ý nghĩa với

nhau, dẫn đến nội dung ý nghĩa của cả đoạn văn

không rõ dàng liền mạch Vì có nhiều ý “cóc

nhảy” nên nó trở nên khó hiểu

- Thiếu các ý tiếp nối giữa các nội dung của các

câu trong một văn bản với nhau, chính là thiếu

sự liên kết về nội dung ý nghĩa và điều này sẽ

làm cho nội dung văn bản, trở nên rời rạc, khó

hiểu

? Tb Như vậy, theo em đòi hỏi trước tiên phải có

trong một văn bản đó là sự liên kết về phương

diện nào?

HS - Đòi hỏi trước tiên phải có trong một văn bản

đó là sự liên kết về phương diện nội dung.

GV - Mời các em cùng tìm hiểu tiếp ví dụ tiếp theo

trong phần 2b, (SGK,T18)

? Kh Mở văn bản Cổng trường mở ra, tìm những

câu văn tương ứng với ví dụ trên, so sánh

giữa hai đoạn văn và cho biết nhận xét của

em?

HS  So sánh đoạn văn bản trong Cổng trường mở

ra với ví dụ trong SGK và nhận xét:

- Những câu tìm được trong văn bản Cổng

trường mở ra có sự liên kết chặt chẽ với nhau.

Vì cả 3 câu đều có nội dung thống nhất nói về

đứa con đang ngủ, cái nhìn trìu mến yêu thương

của người mẹ

- Những câu trong ví dụ thì rời rạc thiếu sự liên

kết vì bổ sót các chữ “còn bây giờ” nằm ở đầu

câu 2 và chép nhầm từ con thành từ “đứa trẻ”

trong câu 3

?Giỏi Tại sao chỉ do để sót mấy từ “còn bây giờ”,

“đứa trẻ” mà những câu văn đang liên kết

bỗng trở nên rời rạc, khó hiểu?

HS

GV

- Việc bỏ sót mấy từ “còn bây giờ”, “đứa trẻ”

mà những câu văn đang liên kết bỗng trở nên rời

rạc, khó hiểu vì trong đoạn văn, câu 1 nói về

tương lai của con; câu 2 nói về thực tại của con

cho nên nhất thiết phải có cụm từ chỉ thời gian

“còn bây giờ” để tạo sự liên kết liền mạch về

nội dung giữa hai câu văn

- Việc chép nhầm chữ “con” thành “đứa trẻ”

cũng vậy, bởi lẽ đoạn văn có 3 câu thì 2 câu đầu

đang nói về con, song đến câu thứ 3 lại nhắc tới

đứa trẻ Điều này không tạo được sự ăn nhập,

liên kết về nội dụng giữa câu 3 với hai câu đầu

Ta tưởng như câu 3 đang nói về đối tượng nào

khác

GV - Như vậy việc dùng từ, câu, cũng có tác dụng

tạo ra sự liên kết cho văn bản Đây chính là sự

liên kết về hình thức - phương tiện ngôn ngữ.

? Tb Từ việc phân tích 2 ví dụ trên, em hãy cho

biết: Một văn bản có tính liên kết trước hết

phải có điều kiện gì? Cùng với điều kiện ấy,

các câu trong văn bản phải sử dụng các

đoạn thống nhất và gắn

bó chặt chẽ với nhau; đồng thời, phải biết kết nối các câu, các đoạn đó bằng những phương tiện ngôn ngữ (từ, câu, ) thích hợp.

(SGK,T.18)

GV - Chuyển: Như vậy chúng ta vừa tìm hiểu về

liên kết văn bản Để nắm chắc hơn nội dung bài

học chúng ta cùng củng cố lại trong phần luyện

- Đọc yêu cầu bài tập 1 (SGK,T.18):

Sắp xếp những câu văn trong bài tập 1 theo

một trình tự hợp lý để tạo thành một đoạn

văn có tính liên kết chặt chẽ?

1 Bài tập 1

(SGK,T.18)

HS - Thảo luận nhóm (3 phút) Đại diện nhóm lên

trình bày kết quả Các nhóm khác theo dõi, bổ

xếp theo thứ tự câu: 1 - 4

- 2 - 5 - 3

HS

?BT2

- Đọc yêu cầu bài tập 2

Các câu văn trong bài tập 2 đã có tính liên

kết chưa? (Lưu ý về hình thức các câu văn

Về hình thức ngôn ngữ, những câu được nêu

trong bài tập có vẻ rất liên kết với nhau (vì câu

nào cũng có từ mẹ và tôi) song không thể coi

giữa những câu ấy đã có mối liên kết thực sự vì

chúng không nói về cùng một nội dung Hay nói

theo cách của Nguyễn Công Hoan “Không có

một cái cây tư tưởng nào nối liền các ý của

những câu văn”.

- Đoạn văn thiếu sự liênkết vì các câu trong đoạnvăn không nói về cùngmột nội dung

3 Bài tập 3:

?BT3 Điền những từ thích hợp vào chỗ trống trong

đoạn văn dưới đây (BT3 - SGK,T.19) để các

câu liên kết chặt chẽ với nhau.

?BT4 “Đêm nay mẹ không ngủ được Ngày mai là

ngày khai trường lớp một của con”.

Có ý kiến nhận xét: Sự liên kết giữa hai câu

trên hình như không chặt chẽ, vậy mà chúng

vẫn được đặt cạnh nhau trong văn bản Cổng

trường mở ra Em hãy giải thích tại sao?

( Hãy đọc những câu văn tiếp đó để giải thích

- Cùng HS nhận xét, bổ sung: Hai câu văn trên

nếu tách khỏi các câu khác trong văn bản thì nó

có vẻ rời rạc Ở câu 1 nói về mẹ, câu 2 nói về

con Nhưng trong văn bản không chỉ có hai câu

đó mà còn có câu thứ 3 đứng tiếp sau kết chặt

mẹ và con ở hai câu trên trong một thể thống

nhất làm cho đoạn văn liên kết chặt chẽ với nhau

thành một khối vững chắc “Mẹ sẽ đưa con đến

trường, cầm tay con dắt qua cánh cổng, rồi

buông tay mà nói [ ].

- Nhận ra được cách kể chuyện rất chân thật và cảm động của tác giả.

- Thấy được tầm quan trọng của bố cục trong văn bản, có ý thức xây dựng bố

cục khi tạo lập văn bản và bước đầu xây dựng bố cục rành mạch, hợp lý

- Hiểu rõ khái niệm mạch lạc trong văn bản, từ đó biết tạo lập những văn bản có

tính mạch lạc

Ngày soạn: 28/8/2009 Ngày giảng: 7A: …/…/2009 7B: …/…/2009 7C: …/…/2009

- Thấy được tình cảm chân thành của hai anh em trong câu chuyện Cảm nhậnđược nỗi đau đớn xót xa của những bạn nhỏ chẳng may rơi vào hoàn cảnh gia đìnhbất hạnh và biết thương cảm và chia sẻ với các bạn ấy.

- Thấy được cái hay của truyện là ở cách kể chân thật, cảm động

b) Về kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng đọc, phân tích và cảm thụ văn bản.

c) Về thái độ:

- Giáo dục học sinh biết trân trọng nâng niu tình cảm gia đình

2 Chuẩn bị của GV và HS:

a) Giáo viên: Nghiên cứu kĩ sách giáo khoa, sách giáo viên; soạn giáo án

b) Học sinh: Học bài cũ; chuẩn bị bài theo yêu cầu của giáo viên

3 Tiến trình bài dạy.

Trình bày ý nghĩa nghệ thuật và nội dung của văn bản Mẹ tôi mà em đã được học

trong tiết học trước?

2 Đáp án biểu điểm:

- Nghệ thuật: Văn bản dùng hình thức viết thư, lời văn vừa tình cảm vừa nghiêm

khắc.(5 điểm)

- Nội dung: Tình yêu thương kính trọng cha mẹ là tình cảm thiêng liêng cao cả,

con cái không có quyền hư đốn, chà đạp lên tình cảm đó.(5 điểm)

* Đặt vấn đề vào bài mới: (1 phút).

Được cắp sách đến trường, được sống trong tình yêu thương chăm sóc của cha

mẹ dưới mái ấm gia đình, đó là niềm hạnh phúc lớn nhất của tuổi thơ Nhưng không

ít những gia đình vì cha mẹ mà tình cảm gia đình tan vỡ, gieo rắc nỗi bất hạnh trongtâm hồn trẻ thơ Đây chính là một trong những vấn đề mà xã hội cần phải quan tâm.Nhà văn Khánh Hoài đã thể hiện vấn đề này trong văn bản của mình như thế nào?Tiết học hôm nay mời các em cùng tìm hiểu

2 Dạy nội dung bài mới:

I Đọc và tìm hiểu

chung (10 phút)

1 Giới thiệu tác phẩm.

? TB

HS

Qua việc chuẩn bị bài ở nhà, hãy nêu những hiểu

biết của em về văn bản “Cuộc chia tay của những

con búp bê”?

- Truyện ngắn “Cuộc chia tay của những con búp

bê” của tác giả Khánh Hoài được trao giải nhì trong

cuộc thi thơ văn viết về quyền trẻ em do Viện khoa

học Giáo dục và Tổ chức cứu trợ trẻ em Rát-đa

Bác-nen - Thuỵ Điển tổ chức năm 1992

- Truyện ngắn

“Cuộc chia tay của những con búp bê” của tác

giả Khánh Hoài được trao giải nhì trong cuộc thi thơ văn viết về quyền trẻ em tổ chức năm 1992.

GV - Ở 2 tiết văn bản trước, các em đã được tìm hiểu 2

vấn đề được đề cập đến trong văn bản nhật dụng, đó

là nhà trường và người mẹ Văn bản “Cuộc chia tay

của những con búp bê” đề cập đến vấn đề gì? mời

chúng ta cùng tiếp cận văn bản qua phần đọc →

2 Đọc văn bản:

GV  Văn bản được kể với ba cuộc chia tay Bởi vậy có

hai yếu tố đáng lưu ý là lời dẫn truyện và lời nhân

vật:

- Lời dẫn truyện thường có yếu tố khách quan, nhưng

trong văn bản này, lời dẫn cũng là lời của nhân vật

trong truyện nên các sự kiện được được kể đều thấm

đẫm cảm xúc bao trùm lên trên hết là tình thương của

người anh đối với em

- Lời nhân vật: Có nhiều nhân vật, song mỗi nhân vật

lại được thể hiện trong nhiều trạng thái khác nhau, do

đó các em cần phải ngẫm thật kĩ để đọc làm sao cho

phù hợp với nội dung và mỗi nhân vật

GV - Đọc đoạn từ đầu  “hiếu thảo như vậy”.

HS1 - Đọc tiếp đoạn từ “Anh hãy dẫn em đến trường một

lát”  “bao trùm lên cảnh vật”.

HS2 - Nhận xét cách đọc của bạn và đọc tiếp đoạn từ

“Vừa tới nhà” đến hết văn bản.

? TB Văn bản được viết theo phương thức nào mà em

đã được học?

HS - Phương thức tự sự.

? TB Văn bản là một truyện ngắn Vậy truyện được kể

theo ngôi thứ mấy? Kể về việc gì?

HS - Truyện kể theo ngôi thứ nhất (cho nhân vật trực tiếp

kể chuyện - xưng tôi) => có tác dụng tăng cường tính

chân thực của văn bản và bộc lộ cảm xúc của nhân

vật Truyện kể về cuộc chia tay của hai anh em ruột

thịt khi gia đình tan vỡ

? KH Nhân vật chính trong cuộc chia tay này là ai?

Vì sao em xác định như vậy?

HS - Nhân vật chính trong cuộc chia tay là hai anh em

Thành và Thuỷ

- Vì mọi việc của câu chuyện đều có sự tham gia của

cả hai anh em

? TB Căn cứ vào nội dung câu chuyện, ta có thể chia

văn bản thành mấy phần? Cho biết nội dung chính

của từng phần?

HS

GV

- Văn bản có ba sự việc được lần lượt kể do nội dung

văn bản cũng được chia thành 3 phần:

1 Từ đầu đến “hiếu thảo như vậy”: Cuộc chia búp

- Để hiểu được sâu sắc nội dung ý nghĩa văn bản

chúng ta cùng tìm hiểu văn bản theo 3 nội dung trên

bản.

(20 phút)

? TB Đọc thầm - lướt phần đầu của văn bản và cho biết

biết: Mở đầu câu chuyện, văn bản bắt đầu bằng sự

việc gì?

1 Cuộc chia búp

bê của hai anh em Thành và Thuỷ.

HS - Mở đầu câu chuyện văn bản bắt đầu bằng sự việc

người mẹ ra lệnh hai anh em chia đồ chơi:

- Thôi, hai đứa liệu mà chia đồ chơi ra đi.

?KHG Em có nhận xét gì về cách vào chuyện của tác giả?

Cách vào chuyện như vậy có dụng ý gì?

HS

GV

- Cách vào chuyện đột ngột, độc đáo thu hút được sựchú ý của người đọc

- Nhận xét, bổ sung: Đây là cách giới thiệu sự việc

độc đáo, là dụng ý nghệ thuật của tác giả, mục đích

để người đọc, người nghe ngạc nhiên và muốn theodõi cả câu chuyện để biết rõ nguyên nhân vì saongười mẹ lại yêu cầu như vậy Cách vào bài này cótính nêu vấn đề

? TB Hình ảnh Thành, Thuỷ hiện lên như thế nào khi

HS - Nhận xét (có bổ sung): Tác giả đã sử dụng một loạt

từ ngữ miêu tả tâm trạng có tác dụng gợi hình ảnh rất

rõ: Khi nói về Thuỷ: Em tôi bất giác run lên bần bật

từ ngữ chỉ hành động thình lình ngoài ý định rồi: kinh hoàng đưa cặp mắt tuyệt vọng nhìn tôi Từ “kinh hoàng” là một động từ  miêu tả nỗi sợ hãi đến mức

sững sờ[ ] hai bờ mi sưng mọng lên vì khóc nhiều.

- Khi nói về Thành cũng vậy: Tôi cắn chặt môi để khỏi bật lên tiếng khóc [ ] nhưng nước mắt cứ tuôn

ra như suối Hành động của Thành thể hiện sự cố kìm

nền nỗi đau đớn trong lòng Nhưng nỗi đau đớn ấyvẫn không thể kìm nén được và đã bật cụ thể hoá

bằng hình ảnh so sánh: nước mắt cứ tuôn ra như suối

? TB Qua những chi tiết trên cho thấy hai anh em

Thành, Thuỷ đang trong tâm trạng như thế nào?

HS

GV

- Trình bày

- Cùng học sinh nhận xét bổ sung: Tâm trạng của hai

anh em Thành, Thuỷ lúc này là buồn khổ, đau xót và