- Bước đầu xây dựng được những bố cục rành mạch, hợp lí cho các bài làm.. Bài mới : * Giới thiệu: Trong những năm học trước, các em đã sớm được làm quen với công việc xây dựng dàn bài.
Trang 1Tuần 2-Tiết 6
I/ MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:
- Hiểu tầm quan trọng và yêu cầu của bố cục trong VB; trên cơ sở đó, có ý thức xây dựng bố cục trong VB
- Bước đầu xây dựng được những bố cục rành mạch, hợp lí cho các bài làm
II/ TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG:
1/ Kiến thức:
Tác dụng của việc xây dựng bố cục
2/ Kĩ năng:
- Nhận biết, phân tích bố cục trong VB
- Vận dụng kiến thức về bố cục trong việc đọc – hiểu VB, xây dựng bố cục cho 1 Vb nói (viết) cụ thể
II/ CHUẨN BỊ:
- GV: SGK, SGV, tư liệu tham khảo
- HS: SGK, soạn bài theo yêu cầu
IV/ TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC:
1 Ổn định lớp :
2 Kiểm tra bài cũ :
(?) Em hiểu thế nào là liên kết trong văn bản ?
(?) Muốn cho văn bản có tính liên kết, ta phải sử dụng những phương tiện liên kết nào ?
3 Bài mới :
* Giới thiệu: Trong những năm học trước, các em đã sớm được làm quen với công việc xây dựng dàn bài Mà dàn bài lại chính là kết quả, là hình thức kể chuyện của bố cục Vì thế, bố cục trong văn bản không phải là một vấn đề hoàn toàn mới mẻ đối với chúng ta Tuy nhiên trên thực tế vẫn có nhiều học sinh không quan tâm đến bố cục và rất ngại phải xây dựng bố cục trong lúc làm bài Vì thế bài học hôm nay sẽ cho chúng ta thấy rõ tầm quan trọng của bố cục trong văn bản, bước đầu giúp ta xây dựng được những bố cục rành mạch và hợp lý cho các bài làm.
HĐ1: Hướng dẫn HS tìm hiểu chung:
- GV : Gọi 1 HS đọc phần I.1 (SGK/28) và trả lời câu hỏi:
(?) Khi em viết 1 lá thư xin gia nhập Đội thiếu niên tiền
phong HCM thì nội dung trong lá đơn ấy có cần sắp xếp theo
1 trình tự không? Lá đơn ấy phải ghi những nội dung gì ?
HS: suy nghĩ và trả lời theo sự chuẩn bị: Tên, tuổi, địa
chỉ, nghề nghiệp, người viết đơn
- Nêu yêu cầu, nguyện vọng, lời hứa
Sắp xếp trật tự trước sau, thứ tự hợp lý, chặt chẽ, rõ ràng
(?) Có thể tùy thích muốn ghi nội dung nào trước cũng
được hay không? (Ví dụ, có nên viết lý do khiến em muốn
xin vào Đội trước rồi mới khai rõ tên em là gì, sống và học
ở đâu không? Vì sao?)
HS: Không, vì các phần, các đoạn, các ý của văn bản
cũng cần phải có trình tự trước sau rành mạch hợp lý
(?) Sự sắp xếp nội dung các phần trong văn bản theo một
trình tự hợp lý được gọi là gì ?
HS: gọi là bố cục
(?) Bố cục là gì ? Vì sao khi xây dựng văn bản cần phải
quan tâm đến bố cục?
HS: Trả lời điểm 1 trong phần ghi nhớ (SGK/30)
HĐ2 : Những yêu cầu về bố cục trong VB:
- GV chỉ định HS đọc văn bản “Ếch ngồi đáy giếng” mục
A/ TÌM HIỂU CHUNG:
I/ BỐ CỤC VÀ NHỮNG YÊU CẦU VỀ BỐ CỤC TRONG VĂN BẢN:
1/ Bố cục của văn bản:
VD: Đơn xin gia nhập Đội thiếu niên tiền phong HCM
a) Những nội dung trong đơn cần được sắp xếp theo một trật tự hợp lý:
- Quốc hiệu: CỘNG HÒA … Độc lập – Tự do - …
- Tên đơn: ĐƠN XIN GIA NHẬP ĐỘI TN TP HCM
- Họ và tên
- Ngày, tháng, năm sinh
- Học ở lớp, trường nào, địa chỉ
- Lý do xin gia nhập Đội
- Lời hứa khi trở thành Đội viên
- Lời cảm ơn
- Nơi và ngày, tháng, năm viết đơn
- Chữ ký họ và tên người viết đơn
Các phần, các đoạn, ý tứ của văn bản được sắp xếp có trình tự rành mạch, hợp lý
b) Bố cục là sự bố trí, sắp xếp các phần, các
Trang 2I.2 (SGK/29) và trả lời câu hỏi:
(?) So với văn bản “Ếch ngồi đáy giếng” học ở lớp 6 tập 1 thì
bố cục của văn bản này có rõ ràng chưa? Việc trình bày nội
dung ntn?
- GV chỉ định HS đọc văn bản “lợn cưới - áo mới”
GV chuyển: Rành mạch có phải là yêu cầu duy nhất đối với
một bố cục không? Các em hãy đọc văn bản “Lợn cưới – áo
mới” (SGK/29)
(?) Văn bản này gồm mấy đoạn văn?
HS: nghiên cứu văn bản sau khi đọc trả lời: 2 đoạn
(?) Nội dung mỗi đoạn có thống nhất không?
HS: Tương đối thống nhất như SGK 6
(?) Vậy cách kể này có thiếu rành mạch không?
Không đến nỗi thiếu rành mạch, không đến nỗi lộn xộn
Đoạn đầu nói đến việc anh hay khoe, muốn khoe mà chưa
khoe được Đoạn sau : anh ta đã khoe được
(?) Nhưng cách kể ấy có nêu bật được ý nghĩa phê phán và
có làm ta bật cười như ở SGK6 không?
HS: không, vì sự sắp đặt các câu, các ý ở VD trên có sự
thay đổi về trình tự các sự việc ở đoạn 2 Sự thay đổi đó dẫn
đến kết quả làm cho câu chuyện mất đi yếu tố bất ngờ khiến
tiếng cười không bật mạnh ra được và câu chuyện không thể
đạt được mục đích phê phán nhân vật chính được
GV cho HS đọc ghi nhớ 2 (SGK/30)
HĐ3: Xác định các phần của bố cục:
- GV nêu vấn đề để HS suy nghĩ và trả lời:
(?) Ở lớp 6, chúng ta cũng đã học bố cục trong các kiểu
văn bản tự sự và miêu tả Vậy em hãy cho biết trong văn
bản tự sự và văn bản miêu tả, bố cục gồm có mấy phần?
Là những phần nào? Cho biết nhiệm vụ của mỗi phần
trong từng kiểu văn bản?
HS: Thảo luận, phát biểu
GV chốt: Kiểu văn bản nào cũng phải tuân thủ bố cục 3
phần và các phần đều có những nhiệm vụ cụ thể, rõ ràng
(?) Qua bảng hệ thống trên, em thấy: Một VB thường gồm
mấy phần? Nhiệm vụ của từng phần có phân biệt với nhau
rõ ràng không?
HS: Quan sát bảng hệ thống, trả lời: 3 phần, bố cục 3
phần giúp văn bản trở nên rành mạch Mở bài: Thông báo đề
tài của văn bản còn giúp người đọc đi vào đề tài dễ dàng tự
nhiên hứng thú Kết bài: Nhắc lại đề tài, nêu hứa hẹn, cảm
tưởng còn ghi ấn tượng tốt đẹp cho người đọc
GV chỉ định 1 HS đọc to ghi nhớ 3 (SGK/30) và đóng
khung
HĐ4: Hướng dẫn luyện tập:
* BT1: GV gọi 1 HS đọc Btập 1 và ghi lại yêu cầu vào vở
BT Tìm Vd thực tế
(HS: Đọc và ghi yêu cầu BT Tìm VD)
* BT2: GV gọi HS đọc BT2, xác định yêu cầu và thực
hiện theo yêu cầu
HS: Đọc, nêu yêu cầu, làm BT, nhận xét
đoạn, các ý biểu đạt theo một trình tự, một hệ thống rành mạch và hợp lý
2/ Những yêu cầu về bố cục trong văn bản( chọn 1 ví dụ)
a) Văn bản: “Ếch ngồi đáy g iếng”
- Các ý sắp xếp lộn xộn, nội dung các phần chưa thống nhất, chặt chẽ
Trong văn bản: Nội dung các phần phải thống nhất chặt chẽ, giữa chúng phải có sự phân biệt rành mạch
b) Văn bản “Lợn cưới – Áo mới”
Cách kể chuyện bất hợp lý, mất đi yếu tố bất ngờ khiến cho tiếng cười không bật mạnh ra
Trình tự sắp xếp các phần, các đoạn phải lô-gíc và làm rõ ý đồ của người viết thì mới dễ dàng đạt được mục đích giao tiếp
3 Các phần của bố cục:
Kiểu VB
Mở bài
GT sự việc (truyện kể, nhân vật)
GT đối tượng được miêu tả
Thân bài
Diễn biến của
sự việc (kể chuyện)
Miêu tả chi tiết đối tượng theo thứ tự nhất định
Kết luận
Cảm nghĩ về
sự việc (về truyện)
Cảm nghĩ về đối tựơng.
Bố cục văn bản gồm có 3 phần (MB – TB – KB) Các phần, các đoạn của một văn bản được phân biệt rành mạch
Trang 3- MB: “Mẹ tôi … khóc nhiều” GT hòan cảnh bất hạnh
của 2 anh em
- TB: “Đêm qua … đi thôi con” Diễn biến cảnh chia
đồ chơi và chia tay của Thủy với lớp học
- KB: phần còn lại Cuộc chia tay đầy xúc động của hai
anh em
GV phân tích đáp án, đánh giá, cho điểm
- GV chốt: Bố cục đã rành mạch, hợp lý Tuy nhiên đây
không phải là bố cục duy nhất Ta cần có thể kể theo bố cục
khác miễn đảm bảo sự hợp lý
* BT3: GV yêu cầu HS đọc BT3, nêu yêu cầu và thực hiện
theo yêu cầu
HS: Đọc BT, xác định yêu cầu, làm BT, nhận xét: Bố
cục của văn bản báo cáo chưa thật rành mạch và hợp lý:
- Các điểm (1), (2), (3) ở thên bài chỉ hỗ trợ việc học tốt
chứ chưa trình bày khái niệm học tốt
- Điểm (4) không phải nói về học tập
+ MB: Giới thiệu họ tên + Giới thiệu đề tài báo cáo.
+ TB: Bỏ phần (4)
+ KB: Chúc hội nghị thành công.
Gợi mở một hướng mới
GV phân tích đáp án, đánh giá, cho điểm
B/ LUYỆN TẬP:
BT1/ 30 : HS đọc bài tập : VD : Khi tả cây cối
A) Mở bài : Giới thiệu cây định tả là gì? Của ai? Trồng ở đâu? Có từ bao giờ?
B)Thân bài : Tuỳ vào cây mà chọn một trình tự miêu tả cho hợp lý
- Tả bao quát : tầm vóc, hình dáng, vẻ đẹp, ……
- Tả chi tiết từng bộ phận ( rễ, gốc, thân, lá, hoa, quả…)
- Môi trường sống (nắng, gió, chim chóc, ong bướm, người…)
C)Kết bài : Cảm nghĩ và tình cảm đối với cây
* HƯỚNG DẪN TỰ HỌC:
Xác định bố cục của 1 VB tự chọn, nêu nhận xét bố cục của VB đó
4/ Củng cố:
(?) Bố cục trong VB cần phải đáp ứng yêu cầu gì về nội dung? Trình tự sắp xếp ra sao ?
5/ Chuẩn bị bài mới:
- Học thuộc ghi nhớ và làm BT
- Soạn bài: “Mạch lạc trong văn bản”
+ Mạch lạc và những yêu cầu về mạch lạc trong VB: Mạch lạc trong VB ? Các điều kiện để VB có tính mạch Lạc ?
+ Đọc các VD SGK/31, 32 Theo em, chủ đề liên kết các sự việc nêu trong VD b) thành 1 thể thống nhất không ? Có thể xem là mạch lạc của VB không ?
+ Những mối liên hệ của các đoạn trong VD c) có tự nhiên và hợp lí không ?
+ Đọc và làm rõ các yêu cầu phần luyện tập
RKN………
………