BÀI GIẢNG LUẬT HÀNH CHÍNH

KHÁI NIỆM, ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU CHỈNH CỦA LUẬT HÀNH CHÍNH a.Khái niệm, đặc điểm luật hành chính - Khái niệm luật hành chính là : Một ngành luật trong hệ thống pháp luật Việt Nam,

NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN

VỀ LUẬT HÀNH CHÍNH

Người trình bày TS: Nguyễn Mạnh Bình

Học viện Cán bộ Thành phố Hồ Chí Minh

I NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG CỦA LUẬT HÀNH CHÍNH

1 KHÁI NIỆM, ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU CHỈNH CỦA LUẬT HÀNH CHÍNH

a.Khái niệm, đặc điểm luật hành chính

- Khái niệm luật hành chính là : Một ngành luật trong hệ thống pháp luật Việt Nam, bao gồm tổng thể các qui phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong tổ chức và hoạt động quản lý hành chính nhà nước (hoạt động chấp hành và điều hành).

- Quản lý nhà nước là sự tác động có tổ chức, có mục đích lên các quan hệ xã hội

Đặc điểm luật hành chính

Hoạt động quản lý hành chính nhà nước là hoạt động chấp hành và điều hành

-Chấp hành là: Thực hiện các quyết định của

cơ quan quyền lực nhà nước cùng cấp và cơ quan hành chính nhà nước cấp trên

-Điều hành (hành chính) là: Sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi của công dân, do các

cơ quan hành chính nhà nước từ trung ương đến cơ

sở nhằm bảo đảm trật tự xã hội, đầu tư phát triển kinh tế và phục vụ nhu cầu của nhân dân

Đặc điểm luật hành chính (tiếp)

Hoạt động quản lý hành chính nhà nước mang tính chủ động, sang tạo khong trai phap luật

Hoạt động quản lý hành chính nhà nước luôn giám sát, kiểm tra

Hoạt dộng quản lý hành chính nhà nước thể hiện tính liên tục trong quá trình quản lý

b Đối tượng điều chỉnh của luật hành chính:

Nhóm 1: Quan hệ quản lý phát sinh trong hoạt động

chấp hành - điều hành của các cơ quan hành chính nhà

nước, trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội

-Quyết định xây dựng và phát triển kinh tế, văn hóa, xã

hội, y tế, giáo dục, quốc phòng, trật tự, ổn định xã hội

-- Phục vụ yêu cầu hợp pháp của nhân dân

-- Giám sát kiểm tra, xử phạt vi phạm hành chính

nhằm bảo đảm trật tự, ổn định xã hội

Quan hệ tổ chức trong hệ thống cơ quan

hành chính nhà nước

- C ơ quan hành chính nhà nước cấp trên với cơ quan hành chính nhà nước cấp dưới trực tiếp theo hệ thống dọc

- Cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền riêng cấp trên với cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền chung cấp dưới trực tiếp.

-Cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền chung với cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền chuyên môn cùng cấp

-C ơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền riêng cung cấp

- Cơ quan hành chính nhà nước với các đơn vị, cơ sở trực thuộc

- Quan hệ giữa cơ quan hành chính nhà nước với tổ chức kinh tế, xã hội

- Quan hệ giữa cơ quan hành chính nhà nước với cá nhân

Nhóm 2:

- Quan hệ quản lý phát sinh trong quá trình các cơ quan nhà nước xây dựng và củng cố tổ chức, chế độ làm việc nội bộ nhằm thực hiện chức năng nhiệm vụ nhà nước giao.

Nhóm 3

- Quan hệ quản lý phát sinh mang tính chất chấp hành – điều hành do Nhà nước uỷ quyền cho cá nhân hoặc tổ chức xã hội thực hiện quản lý hành chính nhà nước trong một số trường hợp cụ thể.

c Phương pháp điều chỉnh Luật hành chính

 Luật hành chính chủ yếu dùng phương pháp mệnh lệnh đơn phương để điều chỉnh các quan hệ xã hội Thể hiện bốn biểu hiện của phương pháp mệnh lệnh đơn phương như sau:

+ Một bên có quyền đặt ra những qui định hay mệnh lệnh cụ thể buộc bên còn lại phải thực hiện.

+ Một bên có thẩm quyền đưa ra yêu cầu, kiến nghị; bên còn lại

có quyền xem xét, giải quyết, có thể đồng ý hoặc không đồng

ý nhưng phải dựa theo qui định của pháp luật

+ Hai bên có quyền hạn nhất định nhưng bên này quyết định điều gì thuộc quyền quản lý của bên kia thì phải được sự đồng ý của bên kia.

+ Một bên có quyền áp dụng các biện pháp cưỡng chế nhằm buộc đối tượng quản lý phải thực hiện

-Quy phạm pháp luật hành chính quy định quyền và nghĩa vụ các bên tham gia quan hệ pháp luật hành chính

-Quy phạm pháp luật hành chính xác định cho mỗi cơ quan hành chính tổng thể các quyền hạn nhất định

-Quy phạm pháp luật hành chính quy định ngăn cấm những hành vi nhất định

- Quy phạm pháp luật hành chính quy định phải thực hiện những hành vi nhất định

- Quy phạm pháp luật hành chính chỉ ra cách xử sự linh hoạt, được lựa chọn hành vi trong khuôn khổ pháp luật

b Nội dung của quy phạm pháp luật hành chính

Đặc điểm quan hệ pháp luật hành chính

+ Quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia quan hệ pháp luật hành chính gắn liền với hoạt động quản lý hành chính nhà nước

+ Một bên tham gia quan hệ pháp luật hành chính phải là cơ

quan, tổ chức, cá nhân được giao nhiệm vụ quản lý hành chính nhà nước

+ Tranh chấp phát sinh trong quan hệ pháp luật hành chính được giải quyết theo trình tự, thủ tục hành chính và thường thuộc thẩm quyền của cơ quan hành chính nhà nước

+ Vi phạm pháp luật hành chính do lỗi của một bên tham gia quan hệ sẽ dẫn đến trách nhiệm trước nhà nước, chứ không phải bên kia

b Phân loại quan hệ pháp luật hành chính

- Căn cứ tính chất của mối liên hệ có thể phân chia quan hệ ngang và quan

hệ dọc

- Căn cứ vào nội dung có thể phân

chia: nhóm quan hệ pháp luật hành chính về tổ chức, nhóm quan hệ hành chính trật tự, an ninh, nhóm quan hệ

về quản lý kinh tế v v

c Chủ thể, Khách thể, nội dung của quan hệ pháp luật hành chính

- Chủ thê quan hệ pháp luật hành chính là các bên tham gia quan hệ pháp luật hành chính

-Khách thể của quan hệ pháp luật hành chính

là trật tự quản lý hành chính nhà nước trên các lĩnh vực

-Nội dung quan hệ pháp luật hành chính là quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia quan

hệ pháp luật hành chính

II CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC

1 Khái niệm cơ quan hành chính nhà nước là: Một bộ phận của bộ máy nhà nước, do nhà nước lập

ra để thực hiện các chức năng quản lý hành chính nhà nước.

2 Đặc điểm cơ quan hành chính nhà nước

- Cơ quan hành chính nhà nước được thành lập để thực hiện

chức năng quản lý hành chính nhà nước Hoạt động chấp

hành và điều hành trên các lĩnh vực của đời sống xã hội

-Cơ quan hành chính nhà nước trực tiếp hay thông qua cấp trên để báo cáo trước cơ quan quyền lực và chịu sự kiểm tra của các cơ quan quyền lực nhà nước

-Trong quá trình hoạt động được quyền ban hành các quyết định hành chính thể hiện dưới hình thức văn bản pháp quy chỉ đạo, điều hành, kiểm tra các cơ quan nhà nước, các tổ chức, cá nhân trong việc thực hiện pháp luật

- Hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước mang tính độc lập

và sáng tạo trong tác nghiệp điều hành nhưng phải tuân theo nguyên tắc tập trung dân chủ và nguyên tắc quyền lực trực thuộc

3 Phân loại cơ quan hành chính nhà nước

a Căn cứ vào phạm vi phạm lãnh thổ

-Cơ quan hành chính nhà nước ở trung ương: Cơ quan của Chính phủ, Bộ, Cơ quan ngang Bộ,

-- Cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương: UBND các cấp sở, phòng

b.Căn cứ vào phạm vi thẩm quyền

-Cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền chung: chính phủ, ủy ban nhân dân các cấp Các cơ quan này có thẩm quyền quản lý hành chính nhà nước trên mọi lĩnh vực của đời sống

xã hội

-Cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền riêng: Bộ, cơ quan ngang bộ, cục, sở, phòng,… Đây là các cơ quan quản lý hành chính nhà nước theo ngành hoặc theo lĩnh vực

c Căn cứ vào nguyên tắc tổ chức và giải quyết công việc

- Cơ quan hành chính nhà nước được tổ chức

và hoạt động trên cơ sở tập thể quyết định,

cá nhân phục trách

-Cơ quan hành chính nhà nước được tổ chức

và hoạt động trên cơ sở thủ trưởng quyết định (cá nhân quyết định và chịu trách nhiệm)

III QUY CHẾ PHÁP LÝ HÀNH CHÍNH CỦA CÁN BỘ, CÔNG CHỨC

1 Khái niệm cán bộ, công chức

-Cán bộ: là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, huyện quận

Cán bộ cấp xã

Được bầu cử giữ chức vụ theo nhiệm kỳ:

-Thường trực Hội đồng nhân dân,

-Ủy ban nhân dân

-Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy,

-người đứng đầu tổ chức chính trị -

xã hội

Viên chức

Là công dân Việt Nam được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật

Những người làm việc tại

- Bệnh viện, trường học, cơ quan nghiên cứu khoa học

- Cơ quan báo chí, phát thanh, truyền hình

- -Thư viện, nhà văn hóa, bảo tàng

- -Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước làm chủ sở hữu

Công chức Viên chức

 Nhân danh quyền lực nhà

nước,

 Hình thức tuyển dụng: thi

tuyển, bổ nhiệm, có quyết

định của cơ quan nhà nước có

thẩm quyền thuộc biên chế

 Nhận nhiệm vụ thường xuyên

(làm việc cho đến khi nghỉ

 Có thể nhận 1 nhiệm vụ thường xuyên, có thể thay đổi

 Lương: một phần từ ngân sách và nguồn thu

sự nghiệp, theo hạng bậc

 Nơi làm việc: đơn vị sự nghiệp Nhà nước và các

tổ chức chính tri, chính tri- xã hội

2 Quyền và nghĩa vụ của cán bộ, công

chức

a.Quyền của cán bộ, công chức

Nhằm mục đích để cán bộ, công chức an tâm thực hiện nhiệm vụ, công vụ được giao

Quyền của cán bộ, công chức được bảo đảm các

điều kiện thi hành công vụ

Quyền của cán bộ, công chức về tiền lương và các chế độ liên quan đến tiền lương

Quyền của cán bộ, công chức về nghỉ ngơi

Các quyền khác của cán bộ, công chức

b.Nghĩa vụ của cán bộ, công chức

Mục đích xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có phẩm chát chính trị, đạo đức tốt,

có nếp sống lành mạnh trung thực, có ý

thức tổ chức kỷ luật, tận tụy phục vụ nhân dân, thực sự là công bộc của nhân dân

- Nghĩa vụ của cán bộ, công chức đối với Đảng, Nhà nước và nhân dân

- Trung thành với Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; bảo

vệ danh dự Tổ quốc và lợi ích quốc gia.

-Tôn trọng nhân dân, tận tụy phục vụ nhân dân

- Liên hệ chặt chẽ với nhân dân, lắng nghe ý kiến

và chịu sự giám sát của nhân dân.

- Chấp hành nghiêm chỉnh đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước

Nghĩa vụ của cán bộ, công chức trong thi hành công vụ

-Thực hiện đúng, đầy đủ và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được giao

-Có ý thức tổ chức kỷ luật; nghiêm chỉnh chấp hành nội quy, quy chế của cơ quan, tổ chức, đơn vị;

-báo cáo người có thẩm quyền khi phát hiện hành vi

vi phạm pháp luật trong cơ quan, tổ chức, đơn vị;

-bảo vệ bí mật nhà nước.

Nghĩa vụ của cán bộ, công chức trong thi hành công vụ

-Chủ động và phối hợp chặt chẽ trong thi hành công vụ; giữ gìn đoàn kết trong cơ quan, tổ chức, đơn vị

-Bảo vệ, quản lý và sử dụng hiệu quả, tiết kiệm tài sản nhà nước được giao

-Chấp hành quyết định của cấp trên

- Nghĩa vụ của cán bộ, công chức là người đứng đầu:

-Chỉ đạo tổ chức thực hiện nhiệm vụ được giao và chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị;

-Kiểm tra, đôn đốc, công vụ của cán bộ, công chức

-Tổ chức thực hiện các biện pháp phòng, chống quan liêu, tham nhũng, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí

-Tổ chức thực hiện các quy định của pháp luật về dân chủ cơ sở, văn hóa công sở trong cơ quan, tổ chức, đơn vị;

-Giải quyết kịp thời, đúng pháp luật, theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiến nghị của cá nhân, tổ chức

3 Những việc cán bộ, công chức không được làm:

-Nhằm mục đích: để cán bộ, công chức trong khi thi hành nhiệm

vụ, công vụ phải thực hiện đầy đủ trach nhiệm của mình có bảo đảm công tâm, khách quan, vô tư, tuân thủ pháp luật, đồng thời ngăn ngừa hành vi tham nhũng, hối lộ, giữ gìn sự trong sạch đội ngũ cán bộ, công chức

-Những việc cán bộ, công chức không được làm liên quan đến công vụ

+ Trốn tránh trách nhiệm, thoái thác nhiệm vụ; gây bè phái, mất đoàn kết; tự ý bỏ việc hoặc tham gia đình công.

+ Sử dụng tài sản của Nhà nước và của nhân dân trái pháp luật + Lợi dụng, lạm dụng nhiệm vụ, quyền hạn; sử dụng thông tin liên quan đến công vụ để vụ lợi.

+ Phân biệt đối xử dân tộc, nam nữ, thành phần xã hội, tín ngưỡng, tôn giáo dưới mọi hình thức

- Những việc cán bộ,công chức không được làm liên

quan đến bí mật nhà nước:

+ không được tiết lộ thông tin liên quan đến bí mật nhà nước dưới mọi hình thức

+ làm việc ở ngành, nghề có liên quan đến bí mật

nhà nước thì trong thời hạn ít nhất là 05 năm

+ không được làm liên quan đến sản xuất, kinh doanh, công tác nhân sự quy định tại luật phòng, chống tham nhũng và luật thực hành tiết kiệm, chống lãng phí

4 Phân loại đánh giá cán bộ, công chức

-Cán bộ, công chức được phân loại đánh giá như sau

+ Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ + Hoàn thành tốt nhiệm vụ

+ Hoàn thành nhiệm vụ nhưng còn hạn chế về năng lực

+ Không hoàn thành nhiệm vụ

5 Xử lý kỷ luật đối với cán bộ, công chức

b Đối với công chức

Hội đồng kỷ luật

quản lý có hành vi vi phạm pháp luật, Hội đồng kỷ luật có 05 thành viên, bao gồm

xét xử lý kỷ luật,

tham mưu về công tác tổ chức

Các trường hợp không thành lập Hội đồng kỷ luật:

 Công chức có hành vi vi phạm pháp luật bị phạt

tù mà không được hưởng án treo

 Công chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý bị xem xét xử lý kỷ luật khi đã có kết luận về hành vi vi phạm pháp luật của cấp ủy, tổ chức Đảng theo quy định phân cấp quản lý cán bộ, công chức của Ban Chấp hành Trung ương

Hội đồng kỷ luật viên chức quản ly

Chủ tịch Hội đồng là người đứng đầu người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập quản lý viên chức;

Đại diện cấp ủy của đơn vị sự nghiệp công lập quản lý viên chức;

Ban chấp hành công đoàn của đơn vị sự nghiệp công lập quản lý viên chức;

Đại diện của đơn vị công tác có viên chức bị xem xét xử

lý kỷ luật, ủy viên Hội đồng này do người đứng đầu của đơn vị cấu thành đó lựa chọn và cử ra;

Thư ký Hội đồng là người đại diện bộ phận làm công tác tổ chức.

IV THUYẾT PHỤC VÀ CƯỠNG CHẾ HÀNH CHÍNH

1 Khái niệm và đặc điểm

a Khái niệm

Thuyết phục là: Làm cho đối tượng quản lý hiểu rõ

sự cần thiết và tự giác thực hiện những hành vi nhất định hoặc tránh thực hiện những hành vi nhất định

Cưỡng chế là: Phương pháp tác động trực tiếp lên ý

thức của đối tượng quản lý buộc đối tượng quản lý phải thực hiện các yêu cầu, đòi hỏi của nhà nước

- Phương pháp cưỡng chế là sử dụng những quyết định bắt buộc đơn phương đối với đối tượng quản lý.

2 Sự cần thiết phải kết hợp hai phương pháp thuyết phục và cưỡng chế trong quản lý hành chính nhà nước

- Trước hết phải sử dụng phương pháp thuyết phục; không đạt hiệu quả thì sử dụng phương pháp cưỡng chế

- Cưỡng chế được coi là cần thiết thì vẫn phải bổ sung bằng phương pháp giáo dục, thuyết phục

- Thuyết phục và cưỡng chế đều có ưu điểm và mặt hạn chế nên sự kết hợp hai phương pháp này sẽ giúp phát huy điểm mạnh và hạn chế điểm yếu của từng phương pháp,