Bài giảng môn Luật Hành chính ĐH Luật Hà Nội Thày Hùng Thày Ngọc I. Luật hành chính – một ngành luật trong hệ thống pháp luật Việt Nam 1. Luật hành chính – ngành luật về quản lý hành chính nhà nước Theo điều khiển học: quản lý là điều khiển, chỉ đạo một hệ thống hay một quá trình, căn cứ vào những quy luật, định luật hay nguyên tắc tương ứng để cho hệ thống hay quá trình ấy vận động theo ý muốn của chủ thể quản lý, nhằm đạt được mục đích đã định trước. Chủ thể quản lý là con người, tổ chức của con người sẽ sử dụng các phương tiện quản lý để tác động đến hệ thống quá trình tự nhiên, xã hội, sinh học. Nền tảng môn học là quản lý xã hội – quản lý con người. Quản lý xã hội là một hoạt động điều khiển, điều hòa, phối hợp những hành vi riêng lẻ của nhiều cá nhân tổ chức, căn cứ vào các quy tắc và quy phạm xã hội tương ứng để cho những hành vi đó vận động trong vòng trật tự nhất định phù hợp với mục đích của chủ thể quản lý là cá nhân, tổ chức. Chủ thể quản lý là những cá nhân, tổ chức có quyền uy đối với đối tượng quản lý. Quyền uy là khả năng áp đặt ý chí của người này với người khác và buộc người đó phải phục tùng. Quyền uy có thể hình thành trên cơ sở uy tín, chuyên môn, hay các quan hệ khác. Làm sao để có uy tín? Có thể là có kinh nghiệm sống, sống lâu… Nội dung bản chất của quản lý: là việc các chủ thể quản lý sử dụng quyền uy để điều khiển điều hòa phối hợp những hành vi riêng lẻ của đối tượng quản lý làm cho những hành vi đó vận động trong vòng một trật tự nhất định phù hợp với mục đích của chủ thể quản lý. Xét về nội dung: tổ chức là sự phối hợp liên kết hoạt động của nhiều người để thực hiện mục tiêu đã đề ra. Nói cách khác, nội dung của quản lý là tổ chức thực hiện quyền uy.
Trang 1Luật hành chính
Buổi 1: 23/8/2015 – Thầy Nguyễn Mạnh Hùng/ Mr Ngọc
I Luật hành chính – một ngành luật trong hệ thống pháp luật Việt Nam
1 Luật hành chính – ngành luật về quản lý hành chính nhà nước
Theo điều khiển học: quản lý là điều khiển, chỉ đạo một hệ thống hay một quá trình, căn
cứ vào những quy luật, định luật hay nguyên tắc tương ứng để cho hệ thống hay quá trình
ấy vận động theo ý muốn của chủ thể quản lý, nhằm đạt được mục đích đã định trước.Chủ thể quản lý là con người, tổ chức của con người sẽ sử dụng các phương tiện quản lý
để tác động đến hệ thống quá trình tự nhiên, xã hội, sinh học Nền tảng môn học là quản
lý xã hội – quản lý con người
Quản lý xã hội là một hoạt động điều khiển, điều hòa, phối hợp những hành vi riêng lẻ của nhiều cá nhân tổ chức, căn cứ vào các quy tắc và quy phạm xã hội tương ứng để cho những hành vi đó vận động trong vòng trật tự nhất định phù hợp với mục đích của chủ thể quản lý là cá nhân, tổ chức
Chủ thể quản lý là những cá nhân, tổ chức có quyền uy đối với đối tượng quản lý Quyền
uy là khả năng áp đặt ý chí của người này với người khác và buộc người đó phải phục tùng Quyền uy có thể hình thành trên cơ sở uy tín, chuyên môn, hay các quan hệ khác Làm sao để có uy tín? Có thể là có kinh nghiệm sống, sống lâu…
Nội dung bản chất của quản lý: là việc các chủ thể quản lý sử dụng quyền uy để điều khiển điều hòa phối hợp những hành vi riêng lẻ của đối tượng quản lý làm cho những hành vi đó vận động trong vòng một trật tự nhất định phù hợp với mục đích của chủ thể quản lý Xét về nội dung: tổ chức là sự phối hợp liên kết hoạt động của nhiều người để thực hiện mục tiêu đã đề ra
Nói cách khác, nội dung của quản lý là tổ chức thực hiện quyền uy
Khách thể của quản lý xã hội: là trật tự quản lý
Quản lý nhà nước là một dạng quản lý xã hội do các cá nhân tổ chức được sử dụng quyền lực nhà nước tiến hành trên các lĩnh vực lập pháp, hành pháp, và tư pháp Như vậy quản lý nhà nước có đầy đủ đặc điểm của quản lý xã hội
Hoạt động lập pháp là một dạng quản lý nhà nước do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực
hiện nhằm quy định những vấn đề cơ bản, quan trọng trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống
xã hội
Nghị quyết 91 dùng để sửa đổi hiến pháp 92 nghị quyết cao hơn hiến pháp
Nghị định mang tính chất luật là văn bản điều chỉnh luật nhưng chưa đủ điều kiện ban hành luật hay pháp lệnh hoạt động quản lý hành chính nhà nước
Hoạt động hành chính nhà nước là hoạt động quản lý nhà nước trong lĩnh vực hành pháp
Hoạt động tư pháp là một dạng quản lý nhà nước do các cơ quan, người tiến hành tố tụng có
thẩm quyền thực hiện nhằm giải quyết các công việc cụ thể theo thủ tục tố tụng
Hiện có 3 hình thức tố tụng: tố tụng hình sự, dân sự, và hành chính
2 Quản lý nhà nước
Chủ thể quản lý nhà nước: là các cá nhân tổ chức được sử dụng quyền lực nhà nước, mà trước
hết và chủ yếu là các cơ quan nhà nước và những người có thẩm quyền trong các cơ quan này Trong một số trường hợp cá nhân tổ chức ngoài bộ máy nhà nước cũng được sử dụng quyền lực nhà nước ví dụ hội thẩm nhân dân – thành phần của hội đồng xét xử cấp sơ thẩm (do nhà nước bầu, hay đúng hơn do hội đồng nhân dân bầu – đại diện cơ quan nhà nước tại địa phương), mặt trận tổ quốc việt nam
Trang 2Nội dung của việc quản lý nhà nước: tổ chức thực hiện quyền quản lý nhà nước
Phương tiện quản lý nhà nước chủ yếu là pháp luật ngoài ra còn sử dụng các quy phạm khác
điều chỉnh quan hệ xã hội: ví dụ quy phạm chính trị đạo đức tôn giáo, phong tục tập quán
Khách thể của quản lý nhà nước: là trật tự quản lý nhà nước do các quy phạm xác lập và bảo vệ Quản lý hành chính nhà nước là một dạng quản lý nhà nước do các cá nhân, tổ chức được sử
dụng quyền lực nhà nước tiến hành nhằm đảm bảo việc chấp hành Hiến pháp, Luật, Pháp lệnh, Nghị quyết của các cơ quan quyền lực nhà nước và tổ chức, chỉ đạo một cách trực tiếp, thường xuyên công cuộc xây dựng kinh tế, văn hóa – xã hội, hành chính – chính trị
3 Quản lý hành chính nhà nước
Phân biệt:
Quản lý nhà nước bao gồm quản lý trong lĩnh vực lập pháp, tư pháp, và hành pháp
Riêng quản lý nhà nước trong lĩnh vực hành pháp là quản lý hành chính nhà nước
Chủ thể quản lý hành chính nhà nước: là các cá nhân tổ chức được sử dụng quyền hành pháp
mà trước hết và chủ yếu là các cơ quan hành chính nhà nước và người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước
Trong một số trường hợp cá nhân, tổ chức ngoài bộ máy nhà nước cũng được sử dụng quyền hành pháp Ví dụ người chỉ huy tàu bay, thuyền trưởng, trưởng tàu hỏa, ban thanh tra nhân dân…
Nội dung của quản lý hành chính nhà nước là tổ chức thực hiện quyền hành pháp
Để tổ chức thực hiện quyền hành pháp các chủ thể quản lý phải chấp hành các văn bản pháp luật của cơ quan quyền lực nhà nước và cơ quan nhà nước cấp trên (chấp hành)
Để tổ chức thực hiện quyền hành pháp các chủ thể quản lý được quyền chủ động sáng tạo trong việc cụ thể hóa hay cá biệt hóa các quy phạm pháp luật có liên quan (điều hành)
Tóm lại mọi hoạt động quản lý hành chính nhà nước gồm 2 nội dung có quan hệ mật thiết là chấp hành và điều hành
Chấp hành quyền lực nhà nước (văn bản luật, văn bản pháp luật của cấp trên)
Điều hành tổ chức thực hiện pháp luật (cụ thể hóa pháp luật ví dụ ban hành nghị định hướng dẫn chi tiết thi hành, cá biệt hóa pháp luật
Chấp hành là để điều hành, và điều hành trên cơ sở chấp hành
Phương tiện quản lý hành chính nhà nước: chủ yếu là các quy phạm pháp luật hành chính Khách thể: trật tự quản lý hành chính nhà nước do các quy phạm hành chính xác lập và bảo vệ
QUẢN LÝ - QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC - QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC
Trang 3Buổi 2 – 30/8/2015
1.1
1.2 đối tượng điều chỉnh của luật hành chính là các quan hệ quản lý hành chính nhà nước
Nội dung các quan hệ hành chính nhà nước:
- Việc thành lập, cải tiến cơ cấu bộ máy, cải tiến chế độ làm việc, hoàn chỉnh quan hệ công tác của các cơ quan nhà nước
Cơ quan quyền lực nhà nước: trung ương: quốc hội, địa phương: cấp tỉnh, huyện, xã
Hiện có 18 bộ và 4 cơ quan ngang bộ… tòa án nhân dân (4 cấp: tối cao, cấp cao, cấp tỉnh, cấp huyện) và toàn án quân sự cấp quân khu và khu vực… viện kiểm sát (không ghi đủ)
- Quản lý về kinh tế, văn hóa – xã hội, quốc phòng, an ninh, chính trị, trật tự an toàn xã hội
- Trực tiếp phục vụ các nhu cầu vật chất và tinh thần của nhân dân
- Thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại tố cáo trong quản lý hành chính nhà nước
- Xử lý vi phạm trật tự quản lý hành chính nhà nước (vi phạm hành chính + kỷ luật nhà nước)Luật hình sự là ngành luận hoàn thiện sớm nhất vì có bộ luật sớm nhất, từ năm 1985
Các quan hệ mà các cơ quan hành chính nhà nước là chủ thể quản lý hành chính nhà nước
- Các quan hệ quản lý hành chính nhà nước mà các cơ quan chủ thể quản lý nhà nước
Bộ máy cơ quan nhà nước:
+ Chính phủ: bộ (18), cơ quan ngang bộ (4), cơ quan thuộc chính phủ (8 cơ quan: vd ban quản lý lăng chủ tịch HCM, viện hàn lâm khoa học xã hội, viện hlam khoa học tự nhiên, thông tấn xã VN…)
+ UBND tỉnh: Sở và tương đương
+ UBND huyện: phòng và tương đương
Quan hệ giữa các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc chính phủ khác nhau ngang cấp
và cùng địa vị pháp lý, chỉ trong trường hợp khi cơ quan này có quyền hạn đối với cơ quan kia trong lĩnh vực quản lý Bộ quyền lực nhất là bộ công an: quyền tư pháp
Quan hệ giữa các cơ quan hành chính nhà nước và các tổ chức trực thuộc (có 2 loại là doanh nghiệp nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập ví dụ đại học luật là đơn vị sự nghiệp công lập thuộc bộ tư pháp – trường học, bệnh viện, bảo tàng, thư viện…)
Quan hệ giữa các cơ quan hành chính nhà nước với các cơ quan tổ chức cá nhân khác – quan trọng, phổ biến và nhiều nhất trong thực tiễn quản lý hành chính
Các quan hệ về tổ chức nội bộ của bộ máy nhà nước: thành lập, sáp nhập, giải thể, chia tách các cơ quan đơn vị tổ chức trong bộ máy nhà nước
Trang 4Các quan hệ quản lý hành chính nhà nước khác: phát sinh trong quá trình các tổ chức cá nhân được nhà nước trao quyền quản lý trong 1 số trường hợp cụ thể
I.3 Phương pháp điều chỉnh của luật hành chính
- Là phương pháp mệnh lệnh - đơn phương, vì đối tượng điều chỉnh là quan hệ quyền lực – phục tùng, là quan hệ bất bình đẳng ý chí giữa các bên tham gia quan hệ đó
Trong khi đó Luật dân sự: phương pháp điều chỉnh là bình đẳng - thỏa thuận Tất cả các ngành luật còn lại thì pp điều chỉnh hoặc giống luật hành chính, hoặc giống luật dân sự, hoặc nửa nọ nửa kia Vì thế nó lý giải 1 vấn đề là nhiều quốc gia trên thế giới ko chia hệ thống pháp luật thành quá nhiều ngành luật như vn, chỉ chia ra 2 ngành luật là Luật Công và Luật
Tư Tại VN, đại diện cho luật công là luật hành chính, đại diện luật tư là dân sự
+ Chủ thể quản lý hành chính nhà nước có thể nhân danh nhà nước áp đặt ý chí của nhà nước tới đối tượng quản lý hành chính nhà nước Quyền lực nhà nước cụ thể đây là quyền hành pháp Thực hiện quyền lực thay mặt nhà nước gọi là nhân danh nhà nước còn sử dụng quyền lực nhà nước và áp đặt ý chí quyền lực của nhà nước không khác nhau mấy mệnh lệnh pháp luật bị áp đặt
+ chủ thể quản lý áp dụng một số biện pháp cưỡng chế nhà nước đối với đối tượng quản lý hành chính nhà nước (4 loại cưỡng chế: hình sự, dân sự, hành chính, kỷ luật nhà nước) chủ thể quản lý chỉ được áp dụng 2 loại cưỡng chế mà thôi, là hành chính và kỷ luật nhà nước+ tính đơn phương và bắt buộc của quyết định hành chính
I.4 phân biệt luật hành chính với một số ngành luật khác
- luật hành chính là một ngành luật độc lập trong hệ thống pháp luật Việt Nam, bao gồm tổng thể các quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ quản lý hành chính nhà nước theo phương pháp mệnh lệnh - đơn phương
có 2 loại hệ thống pháp luật: hệ thống pl quốc tế (được học ở môn công pháp quốc tế) và hệ thống pl quốc gia
Phân biệt Luật hành chính:
- so với hiến pháp: luật hành chính cụ thể hóa
- so với luật dân sự:
- so với luật thương mại, lao động, tài chính, ngân hàng, đất đai, môi trường, hôn nhân gia đình… luật hành chính là luật hình thức/thủ tục của các ngành luật này, còn các ngành luật này quy định nội dung
- Các loại nguồn của luật hành chính: điều 2 luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2008
HỆ THỐNG VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT
1 Hiến pháp, luật, nghị quyết của quốc hội
Trang 52 Pháp lệnh, nghị quyết của ủy ban thường vụ Quốc hội
3 Lệnh, quyết định của chủ tịch nước
4 Nghị định của chính phủ
5 Quyết định của thủ tướng
6 Nghị quyết của hội đồng thẩm phán tòa án nhân dân tối cao, Thông tư của chánh án tòa
án nhân dân tối cao
7 Thông tư của viện trưởng viện kiểm sát nhân dân tối cao
8 Thông tư của bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ
9 Quyết định của tổng kiểm toán nhà nước (hiện nay kiểm toán nhà nước là cơ quan của quốc hội)
10 Nghị quyết liên tịch giữa ủy ban thường vị quốc hội hoặc giữa chính phủ với cơ quan trung ương của tổ chức chính trị-xã hội
11 Thông tư liên tịch của chánh án tòa án nhân dân tối cao với viện trưởng viện kiểm sát nhân dân tối cao; giữa bộ trưởng thủ trưởng cơ quan ngang bộ với chánh án tòa án nhân dân tối cao, viện trưởng viện kiểm sát nhân dân tối cao, giữa các bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ
12 Văn bản quy phạm pháp luật của hội đồng nhân dân, ủy ban nhân dân
(nghị quyết của hội đồng nhân dân; quyết định, chỉ thị của ủy ban nhân dân)+ Văn bản quy phạm pl của các cơ quan quyền lực nhà nước
+ văn bản quy phạm pháp luật của chủ tịch nước
+ Văn bản quy phạm pháp luật của các cơ quan hành chính nhà nước
+ Văn bản quy phạm pháp luật của hội đồng thẩm phán…
Trang 6Buổi – 13/9/2015
II Quan hệ pháp luật hành chính là quan hệ quản lý hành chính nhà nước được quy phạm pháp
luật hành chính điều chỉnh theo phương pháp mệnh lệnh – đơn phương
Chủ thể của quan hệ pháp luật hành chính: là các cơ quan, tổ chức, cá nhân có năng lực chủ thể
tham gia vào quan hệ pháp luật hành chính, mang quyền và nghĩa vụ đối với nhau theo quy định của pháp luật hành chính
1 Năng lực chủ thể của cơ quan nhà nước: phát sinh khi cơ quan đó được thành lập và chấm dứt
khi cơ quan đó được giải thể Năng lực này được pháp luật hành chính quy định phù hợp với chức năng nhiệm vụ quyền hạn của cơ quan đó trong quản lý hành chính nhà nước
2 Năng lực chủ thể của cán bộ, công chức phát sinh khi cá nhân được nhà nước giao đảm nhiệm
một công vụ, chức vụ nhất định trong bộ máy nhà nước và chấm dứt khi không còn đảm nhiệm công vụ, chức vụ đó Năng lực này được pháp luật hành chính quy định phù hợp với năng lực chủ thể của cơ quan và vị trí công tác của cán bộ, công chức đó
3 Năng lực chủ thể của tổ chức: phát sinh khi nhà nước quy định quyền và nghĩa vụ của tổ chức
đó trong quản lý hành chính nhà nước và chấm dứt khi không còn những quy định đó hoặc tổ chức bị giải thể
4 Cá nhân: được hiểu là khả năng cá nhân được hưởng các quyền và phải thực hiện các nghĩa vụ
hành chính nhất định, là sự tổng hợp của năng lực pháp luật hành chính và năng lực hành vi hành chính Thông thường năng lực pháp luật hành chính phát sinh khi cá nhân đó ra đời và chấm dứt khi cá nhân đó chết đi Như vậy năng lực pháp luật hành chính của cá nhân ko phải là tự nhiên mà mang tính chất pháp lý Năng lực hành vi hành chính của cá nhân được hiểu là khả năng thực tế của cá nhân được nhà nước thừa nhận, mà với khả năng đó, họ có thể tự mình thực hiện các quyền và nghĩa vụ pháp lý hành chính nhất định Phương pháp xác định năng lực hành vi thường căn cứ vào độ tuổi (hoặc nhận thức, tình trạng sức khỏe – tâm thần, mắc bệnh khác khiến mất khả năng nhận thức và khả năng năng lực hành vi, trình độ văn hóa giáo dục, năng lực tài chính) Vì vậy ko có ai có năng lực hành vi hành chính đầy đủ cả (trái với luật dân sự) Năng lực hành vi hành chính có thể được nhà nước công nhân mặc nhiên hoặc do cơ quan nhà nước quy định
Khách thể chung của các quan hệ pháp luật hành chính là trật tự quản lý hành chính nhà nước.
CƠ SỞ LÀM PHÁT SINH, THAY ĐỔI, CHẤM DỨT QUAN HỆ PHÁP LUẬT HÀNH CHÍNH
1 Quy phạm pháp luật hành chính: được ban hành mới, sửa đổi, bổ sung hoặc bị bãi bỏ
2 Năng lực chủ thể của các cơ quan, tổ chức, cá nhân: được phát sinh, thay đổi, hoặc chấm dứt
3 Sự kiện pháp lý hành chính: xuất hiện, thay đổi, chấm dứt của sự biến (sự kiện phi ý chí) hoặc
hành vi (sự kiện chịu sự chỉ đạo của ý chí)
CHƯƠNG III CÁC NGUYÊN TẮC CƠ BẢN TRONG QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC
I KHÁI NIỆM NGUYÊN TẮC CƠ BẢN TRONG QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ
NƯỚC
Trang 7- Khoa học pháp lý quan niệm nguyên tắc trong quản lý hành chính nhà nước là những tư
tưởng chủ đạo bắt nguồn từ cơ sở khoa học của hoạt động quản lý, từ bản chất của chế độ, được quy định trong pháp luật, làm nền tảng cho tổ chức và hoạt động quản lý hành chính nhà nước
- Khoa học luật hành chính quan niệm nguyên tắc trong quản lý hành chính nhà nước là
tổng thể các quy phạm pháp luật có nội dung đề cập tới những tư tưởng chủ đạo làm cơ sở để
tổ chức thực hiện quản lý hành chính nhà nước
- Đặc điểm nguyên tắc:
+ tính pháp lý: do tầm quan trọng của các nguyên tắc trong quản lý hành chính nhà nước, các nguyên tắc này phải được quy định trong pháp luật Các nguyên tắc cơ bản phải được quy định trong hiến pháp Các nguyên tắc không cơ bản phải được quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật dưới hiến pháp
+ Tính khách quan: những nguyên tắc trong quản lý hành chính mang tính khách quan
+ Tính khoa học: là tư tưởng nhưng được đúc rút ra từ thực tiễn, phù hợp với thực tiễn
+ Tính chính trị: nguyên tắc phải xuất phát từ bản chất của chế độ, mang tính chính trị Chính
vì thế các nhà nước có chế độ khác nhau thì nguyên tắc khác nhau
+ Nguyên tắc đảng lãnh đạo: cơ sở hiến định: điều 4 HP 2013; đặc điểm: nhất nguyên, toàn
diện, không làm thay; biểu hiện: đảng lãnh đạo thông qua đường lối chính sách, đảng lãnh đạo trong công tác tổ chức cán bộ; lãnh đạo thông qua công tác kiểm tra Đảng; lãnh đạo thông qua vai trò, uy tín của đảng viên
+ Nguyên tắc nhân dân lao động tham gia đông đảo vào quản lý hành chính nhà nước:
cơ sở hiến định: Điều 2, điều 3, điều 6, điều 28 hiến pháp 2013; Ý nghĩa: thể hiện bản chất dân chủ của nhà nước xã hội chủ nghĩa; Biểu hiện: nhân dân tham gia vào hoạt động của các
cơ quan nhà nước thông qua việc trở thành cán bộ công chức làm việc trong các cơ quan nhà nước, tham gia với tư cách yêu cầu, đề nghị, kiến nghị, tham gia vào các hoạt động của các tổ chức xã hội, các tổ chức xã hội này lại tham gia vào hoạt động quản lý hành chính của nhà nước, tham gia vào hoạt động tự quản ở cơ sở (hòa giải, ban thanh tra nhân dân, bảo đảm an ninh dân phòng tổ dân phố…), trực tiếp thực hiện các quyền và nghĩa vụ của công dân
+ Nguyên tắc tập trung dân chủ: cơ sở hiến định: Khoản 1 điều 8 của Hiến pháp 2013; nội
dung: quản lý tập trung trên cơ sở phát huy dân chủ; biểu hiện: sự phụ thuộc của cơ quan hành chính nhà nước vào cơ quan quyền lực nhà nước cùng cấp hay còn gọi là cơ quan dân cử/đại diện (là quốc hội, ủy ban nhân dân): chính phủ và bộ/cơ quan ngang bộ phụ thuộc quốc hội còn ủy ban nhân dân các cấp phụ thuộc vào hội đồng nhân dân các cấp: cơ quan
Trang 8quyền lực nhà nước có thẩm quyền thành lập/ bầu ra cơ quan hành chính nhà nước, cơ quan quyền lực nhà nước quy định về tổ chức, chức năng, nhiệm vụ quyền hạn của cơ quan hành chính nhà nước, cơ quan quyền lực nhà nước có quyền giám sát việc thực hiện pháp luật đối với các cơ quan hành chính nhà nước Ngược lại các cơ quan hành chính nhà nước đề nghị cơ quan quyền lực nhà nước kiện toàn tổ chức, chủ động tác nghiệp trong phạm vi ủy quyền (ví
dụ ban hành nghị định miễn là k trái với luật của quốc hội), kiểm tra việc thực hiện pháp luật của cơ quan quyền lực nhà nước cấp dưới (thủ tướng chính phủ có quyền đình chỉ quyết định của HĐND cấp tỉnh và đề nghị quốc hội bãi bỏ)
Sự phục tùng của đối tượng quản lý đối với chủ thể quản lý hành chính nhà nước
đối tượng quản lý phải phục tùng những mệnh lệnh của chủ thể quản lý hành chính nhà nước
chủ thể quản lý phải đảm bảo những điều kiện cần thiết để đối tượng quản lý có thể chủ động thực hiện những mệnh lệnh quản lý
Đối tượng quản lý có quyền từ chối thi hành những mệnh lệnh quản lý khi có căn cứ cho rằng mệnh lệnh đó là trái pháp luật hay không? Luật công chức quy định khi cấp trên có mệnh lệnh có căn cứ cho rằng trái pháp luật thì phải có ý kiến với cấp trên, nếu cấp trên vẫn yêu cầu thi hành thì cấp dưới phải thi hành và không phải chịu trách nhiệm khi có vấn đề nào xảy ra
Sự phân cấp quản lý: là phân định rõ chức trách, nhiệm vụ, quyền hạn của các cấp trong bộ máy nhà nước:
Phải xác định thẩm quyền của cấp trên với các vấn đề quan trọng để đảm bảo sự phát triển cân đối và hài hòa của toàn xã hội, đảm bảo quản lý tập trung thống nhất
cần xác định hợp lý thẩm quyền, trang bị những phương tiện cần thiết để cấp dưới hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao
Việc phân cấp quản lý phải thật cụ thể, hợp lý trên cơ sở quy định của pháp luật
Sự hướng về cơ sở: là việc các chủ thể quản lý hành chính nhà nước có trách nhiệm tạo mọi điều kiện thuận lợi để các đơn vị cơ sở hoàn thành nhiệm vụ chức năng của mình nhằm đảm bảo sự thống nhất lợi ích của cơ sở với lợi ích của nhà nước và xã hội, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh và hoạt động văn hóa – xã hội theo định hướng xhcn Thông thường đơn vị cơ sở thường là doanh nghiệp
Sự phụ thuộc 2 chiều của các cơ quan quản lý hành chính địa phương: HĐND cùng cấp được quyền bầu ra các thành viên của UBND cùng cấp, UBND phụ thuộc vào HĐND, đồng thời chịu sự quản lý của UBND cấp trên, và cuối cùng UBND cấp tỉnh phụ thuộc chính phủ
• Cơ quan thanh tra bộ: phụ thuộc bộ (ngang) và thanh tra chính phủ (dọc)
+ Nguyên tắc bình đẳng của các dân tộc
Trang 9+ quản lý theo ngành, kết hợp với quản lý theo chức năng và bảo đảm quan hệ liên ngành
Cơ sở hiến định: khoản 1 điều 99 HP2013: “bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ là thành viên chính phủ và là người đứng đầu bộ… trong phạm vi tòa quốc”
Làm rõ thuật ngữ:
quản lý theo ngành: ngành là khái niệm chỉ tổng thể các đơn vị, tổ chức sản xuất kinh
doanh có cùng cơ cấu kinh tế - kỹ thuật hay các tổ chức, đơn vị hoạt động cùng một mục đích giống nhau (sản xuất ra cùng một loại sản phẩm, thực hiện cùng 1 loại hoạt động dịch vụ hay hoạt động sự nghiệp nào đó) – được hiểu theo góc độ kinh tế - xã hội
Quản lý theo ngành là hoạt động quản lý hành chính nhà nước đối với các đơn vị, tổ chức kinh tế, văn hóa – xã hội có cùng cơ cấu kinh tế - kỹ thuật hoặc hoạt động với mục đích giống nhau nhằm làm cho hoạt động của các đơn vị, tổ chức đó phát triển một cách đồng bộ đáp ứng được yêu cầu của nhà nước và xã hội
quản lý theo chức năng: là hoạt động quản lý hành chính nhà nước theo từng lĩnh vực
chuyên môn nhất định như kế hoạch, đầu tư, tài chính, khoa học, công nghệ, môi trường, dân
số, lao động, nội vụ, hợp tác quốc tế, thanh tra việc thực hiện pháp luật…
Có nhiều bộ quản lý theo ngành, ví dụ: bộ giáo dục, quản lý theo chức năng: bộ kế hoạch đầu
tư, tài chính, tài nguyên-môi trường…
quản lý theo địa phương: là hoạt động quản lý hành chính nhà nước trên một phạm vi lãnh
thổ nhất định theo sự phân vạch địa giới hành chính của nhà nước Do mỗi địa phương có đặc thù khác nhau nên phải quản lý theo địa phương để phát huy thế mạnh, khắc phục hạn chế
Lý do phải kết hợp: ba hoạt động quản lý này phải kết hợp với nhau, lý do trong giáo trình:Vd: đại học luật Hà Nội thuộc quản lý của Ngành Giáo dục, được quản lý theo lĩnh vực lao động (số lượng giảng viên…) và tài chính, chịu sự quản lý theo địa phương của UBND TP
Hà Nội, UBND quận Đống Đa, UBND phường Láng Hạ
Trang 10CHƯƠNG 4: HÌNH THỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC
I HÌNH THỨC QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC
- Là những biểu hiện có tính tổ chức – pháp lý của những hoạt động cụ thể cùng loại của chủ thể quản lý hành chính nhà nước nhằm hoàn thành những nhiệm vụ được đặt ra trước chủ thể ấy
+ Sử dụng quyền lực nhà nước (áp đặt ý chí nhà nước):
ban hành văn bản quy phạm pháp luật
ban hành văn bản áp dụng quy phạm pháp luật
thực hiện các hoạt động khác mang tính chất pháp lý
Các đặc điểm chung:
có nội dung là việc sử dụng quyền lực nhà nước, áp đặt ý chí nhà nước được pháp luật quy định cụ thể về nhiều phương diện
có thể làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt các quan hệ pháp luật cụ thể
Hình thức 1: Ban hành văn bản quy phạm pháp luật – là văn bản mà nội dung chứa đựng các
quy phạm pháp luật mang tính bắt buộc chung được 1 cơ quan có thẩm quyền ban hành theo trình
tự thủ tục nhất định, có khả năng áp dụng nhiều lần trong thực tế, trừ hiến pháp, luật, pháp lệnh,
Ý nghĩa: cụ thể hóa chi tiết hóa pháp luật; tổ chức thực hiện pháp luật không trực tiếp
Hình thức 2: Ban hành văn bản áp dụng quy phạm pháp luật
Chỉ được áp dụng 1 lần, ví dụ ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính với anh A do không đội
mũ bảo hiểm
Tầm quan trọng: là hình thức được áp dụng phổ biến nhất
Chủ thể ban hành: theo quy định của luật, nhưng phạm vi chủ thể ban hành văn bản áp dụng quy phạm pháp luật thì rộng hơn chủ thể ban hành vb quy phạm pháp luật
Thủ tục ban hành:
Ý nghĩa: có tính chất chấp hành điều hành/ cá biệt hóa quy phạm pháp luật/ tổ chức thực hiện pháp luật trực tiếp
Hình thức 3: Thực hiện những hoạt động khác mang tính chất pháp lý – là hoạt động áp
dụng quy phạm pháp luật nhưng không ban hành văn bản áp dụng quy phạm pháp luật, gồm:
Trang 11Vd 3: công an giao thông thổi còi điều khiển giao thông là hình thức quản lý thứ 3 này
Thủ tục ban hành: áp dụng các biện pháp tổ chức trực tiếp; thực hiện những tác động nghiệp vụ,
kỹ thuật
+ Không sử dụng quyền lực nhà nước (2 phương pháp – chưa kịp ghi)
Các hình thức không mang tính chất pháp lý: là những hoạt động do các chủ thể quản lý hành chính nhà nước thực hiện nhằm bảo đảm cơ sở khoa học – kỹ thuật, điều kiện vật chất tinh thần cho việc thực hiện các hình thức mang tính chất pháp lý
+ không có nội dung sử dụng quyền lực nhà nước
+ được pháp luật quy định thủ tục chung khi tiến hành
+ không có khả năng làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt các quan hệ pháp luật cụ thể, ví dụ lấy phiếu tín nhiệm để bổ nhiệm giám đốc sở, việc lấy phiếu ko bắt buộc theo pháp luật
Các biện pháp tổ chức trực tiếp:
Thực hiện những tác động về nghiệp vụ - kỹ thuật: là những hoạt động sử dụng kiến thức nghiệp
vụ, áp dụng các thành tựu của khoa học – kỹ thuật vào quá trình quản lý hành chính nhà nướcĐược sử dụng thường xuyên, đa dạng, nhưng không thay thế được con người
Trình độ chuyên môn nghiệp vụ là yêu cầu bắt buộc đối với việc tuyển dụng và bổ nhiệm công chức, viên chức
Tùy thuộc vào từng loại công việc mà chủ thể quản lý phải sử dụng những kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ cần thiết
Các phương tiện khoa học kỹ thuật ngày càng chi phối nhiều mặt tới hiệu quả của công tác quản
lý hành chính nhà nước
II PHƯƠNG PHÁP QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC