BTHK luật so sánh

MỞ ĐẦU Bất kỳ quốc gia nào xây dựng Nhà nước pháp quyền cũng phải bảo về Hiến pháp vì đó là đạo luật cơ bản của Nhà nước, được xây dựng với một thủ tục đặc biệt, quy định những vấn đề cơ

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÀI TẬP HỌC KỲ

MÔN:

Luật So Sánh

ĐỀ BÀI: 09

Tổ chức, hoạt động của cơ quan bảo hiến Pháp và Đức: kinh nghiệm

thực tiễn cho Việt Nam

HÀ NỘI 2020

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

NỘI DUNG 1

I Mô hình bảo hiến ở Pháp: Hội đồng Hiến pháp (Conseil Constitutionnel) 1

1.1 Cơ cấu tổ chức: 1

1.2 Thẩm quyền: 1

II Mô hình bảo hiến của Cộng hòa Liên bang Đức: 2

2.1 Cơ cấu tổ chức: 2

2.2 Thẩm quyền: 2

III Kinh nghiệm thực tiễn cho Việt Nam: 3

3.1 Thực tiễn ở Việt nam, nhu cầu thành lập cơ quan bảo hiến: 3

3.2 Thiết chế bảo hiến có thể phù hợp với Việt Nam trong tương lai: 4

3.2.1 Lựa chọn hình thức Cơ quan bảo hiến: 4

3.2.2 Thẩm quyền của Cơ quan bảo hiến : 4

KẾT LUẬN

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO:

MỞ ĐẦU

Bất kỳ quốc gia nào xây dựng Nhà nước pháp quyền cũng phải bảo về Hiến pháp vì đó là đạo luật cơ bản của Nhà nước, được xây dựng với một thủ tục đặc biệt, quy định những vấn đề cơ bản mang tính nguyên tắc của toàn bộ hệ thống pháp luật của một quốc gia Trước đây, ở Việt Nam thiết chế bảo hiến còn khá xa

lạ, tuy nhiên trong quá trình lập pháp và nghiên cứu luật, thiết chế bảo hiến đã không còn là vấn đề mới nữa Hầu hết đối với các nước trên thế giới thì thiết chế bảo hiên đã trở nên quen thuộc và không thể thiếu trong bộ máy nhà nước Trong

số đấy, nổi bật là hai nước Pháp và Đức đều có Cơ quan bảo hiến rất đáng học tập

Vì vậy, em chọn đề số 9: “Tổ chức, hoạt động của cơ quan bảo hiến Pháp và Đức:

kinh nghiệm thực tiễn cho Việt Nam” để được làm rõ về cơ quan bảo hiên của Pháp

và Đức, từ đó tìm con đường phù hợp cho Việt Nam trong tương lai

1

NỘI DUNG

Constitutionnel)

Hiến pháp Cộng hòa Pháp năm 1958 quy định về Hội đồng Hiến pháp tại Chướng VII-Hội đồng Hiến pháp, từ điều 56 đến điều 63 Trên cơ sở đấy, Luật về Hội đồng Hiến pháp được ban hành ngày 7/10/1958 quy định chi tiết về tổ chức và hoạt động của Hội đồng Hiến pháp

1.1 Cơ cấu tổ chức:

HĐHP gồm 9 thành viên (gồm thành viên đương nhiên và thành viên bổ nhiệm): Tổng thống khi hết nhiệm kỳ sẽ là những thành viên đương nhiên suốt đời, trừ khi không phù hợp hoặc người đó từ chối (khoản 2 điều 56 Hiến pháp) Người

đã là thành viên của HĐHP thì không được kiêm nhiệm các chức danh của Chính phủ, Nghị viện, Hội đồng kinh tế - xã hội, Thành viên HĐHP không được thực hiên các công việc trên cương vị một vị trí công quyền có liên quan đến các vấn đề

Các thành viên của HĐHP được bổ nhiệm bởi Tổng thống, Chủ tịch Thượng viện và Chủ tịch Hạ viện Mỗi người bổ nhiệm 3 thành viên, riêng Chủ tịch Hội đồng Hiến pháp do Tổng thống bổ nhiệm trong số cac thành viên Các thành viên HĐHP có nhiệm kỳ 9 năm và không được tái nhiệm Cứ 3 năm 1 lần, HĐHP thay thế 1/3 số thành viên và không được bổ nhiệm lại (Điều 56 Hiến pháp)

Tổ chức và hoạt động của HĐHP được quy định tại điều 63 Hiến pháp 1958:

“Một đạo luật về tổ chức sẽ quy định về tổ chức và hoạt động của HĐHP HĐHP

có tính tự chủ trên 3 phương diện: tự chủ về ban hành quy chế nội bộ, tự chủ quản

lý hành chính nội bộ và tự chủ tài chính

1.2 Thẩm quyền:

Ở Pháp theo Hiến pháp 1958, Hội đồng bảo hiển được trao thẩm quyền xem xét các đạo luật trước khi công bố Điều 61 Hiến pháp 1958 quy định: “Những đạo luật về tổ chức, trước khi ban hành, các quy tắc của hai viện, trước khi ban hành đều phải đi trình lên Hội đồng bảo hiến xem xét các văn kiện đó có phù hợp với Hiến pháp hay không Để phù hợp với Hiến pháp, các đạo luật khác trước khi thi hành cũng phải đệ trình Hội đồng bảo hiện bởi Tổng thống, Thủ tướng hay Chủ tịch của hai viện”

HĐHP của Pháp cũng có thẩm quyền xem xét tỉnh hợp hiến của các đạo luật

đó có hiệu lực Một số đạo luật được thông qua trước Hiến pháp 1958 nhưng theo

1 Các mô hình cơ quan bảo hiến trên thế giới và lựa chọn mô hình phù hợp với Việt Nam, Lập pháp, GS.TS Thái Vĩnh Thắng

2

quy định các sắc lệnh tương đương sau khi đã tham khảo ý kiến của Hội đồng nhà nước Tuy nhiên, những đạo luật được ban hành sau năm 1958 có những quy định không thuộc phạm vi của lập pháp thì Chính phủ chỉ có thể sửa đổi đạo luật đã ban hành bằng một sắc lệnh tương đương nếu Hội đồng bảo hiển (Conseil constitutionel) tuyên bố đạo luật đó có tính cách lập quy (Điều 37 Hiến pháp) Thực hiện quyền bảo hiến, HĐHP của Pháp ngày 16/7/1971 đã tuyên bố một đạo luật đã được Nghị viện thông qua là vi hiến vì nó trái với quyền hội họp đã được quy định trong Hiến pháp 1958

Tòa án Hiến pháp là thiết chế bảo hiện được quy định trong Hiến pháp Cộng hòa Liên bang Đức năm 1949 Căn cứ vào khoản 2, Điều 94 Hiến pháp ngày 16/4/1951, Luật về Tòa án hiến pháp được công bố và tại Điều 1 của Luật, Tòa án hiến pháp CHLB Đức được xác định là "tòa án tự chủ và độc lập với tất cả các cơ quan hiến pháp khác” Cộng hòa Liên bang Đức thiết lập thiết chế bảo hiến riêng, với chức năng và nhiệm vụ khá rõ ràng, cụ thể và có vị trí pháp lý, chính trị rất cao

2.1 Cơ cấu tổ chức:

Cơ cấu của Tòa án Hiến pháp Liên bang Đức gồm hai Tòa, mỗi Tòa được bầu

08 thẩm phán, 03 trong số thẩm phán của mỗi tòa được bầu từ số thẩm phán của các Tòa án tối cao của Liên bang Theo đó, mỗi Tòa đều được gọi là Tòa án hiến pháp Liên bang, có vai trò và vị trí bình đẳng với nhau

Thẩm phán tòa án hiến pháp Liên bang phải có trình độ thẩm phán, độ tuổi tối thiểu là 40 và tối đa là 68, nhiệm kỳ 12 năm và không tái nhiệm Thẩm phán Tòa

án Liên bang có một số quy chế đặc thù là: không được đồng thời là thành viên của

Hạ viện, Thượng viện, Chính phủ liên bang, cũng như bất cứ cơ quan nào của bang, không được đồng thời kiêm nhiệm thêm việc giảng dạy đại học luật.2

Đối với ngân sách, nhân sự của Tòa án Hiến pháp Liên bang: Tòa án hiến pháp Liên bang là một cơ quan độc lập nên có hệ thống nhân sự và ngân sách độc lập Ngân sách của Tòa án hiến pháp Liên bang do chính cơ quan này thiết lập và khi được thông qua trong toàn bộ ngân sách Liên bang (dưới dạng một đạo luật)

2.2 Thẩm quyền:

Nhìn chung, có thể kể đến một số thẩm quyền nổi bật của Tòa án Hiến pháp Liên bang Đức như sau:

2 Nghiên cứu so sánh các mô hình cơ quan bảo hiến trên thế giới, xây dựng luận cứ khoa học cho việc thiết lập cơ quan bảo hiến ở Việt Nam, Luận văn luận án, Bùi Bách Thành

3

Phán quyết tính cách hợp hiến hay vị hiến theo nguyên tắc của luật pháp Liên bang cũng như luật pháp các bang (Điều 93 Hiến pháp 1949) Tính cách hợp hiến

hay vi hiến có thể xảy ra khi áp dụng vào thực tế: “Nếu một tòa án kết luận rằng một đạo luật mà nó phải dựa vào để ra phán quyết là trái với Hiến pháp, tiến trình

tố tụng phải được hoàn lại để tòa án Bang có thẩm quyền xét xử tranh chấp hiến pháp ra phán quyết khi kết luận là hiến pháp Bang đã bị vi phạm, hoặc Tòa án Hiến pháp Liên bang ra phán quyết khi Hiến pháp Liên bang đã bị vi phạm Quy định này cũng được áp dụng khi một luật Bang vị phạm Hiến pháp Liên bang và khi một luật Bang trái với luật liên bang” (Điều 100 Hiến pháp 1949)

Thẩm quyền phán quyết các tranh chấp giữa Liên bang với bang hay giữa các bang với nhau (Điều 93, Hiến pháp Cộng hoà liên bang Đức 1949)

Phán quyết các tranh chấp về quyền và nghĩa vụ của Liên bang và các bang,

đặc biệt liên quan đến việc thực thi pháp luật Liên bang của các bang và trong việc thực thi giám sát Liên bang

Xác nhận tính cách hợp pháp hay vi hiến của các chính đảng, dựa trên các nguyên tắc dân chủ, về tổ chức nội bộ cũng như hoạt động của các tổ chức đó

(Điều 21 Hiến pháp 1949)

Qua đó cho thấy vai trò quan trọng của Toà án Hiến pháp Liên bang, không những trong việc điều hoà để guồng máy quốc gia hoạt động hiệu quả, mà cả trong giáo dục chính trị cho người dân, làm cho họ ý thức đến địa vị hiến định của mình trước các quyền lực nhà nước

Toà án Hiến pháp Liên bang xét xử vị Nguyên thủ quốc gia, bị Hạ viện hay Thượng viện Liên bang tố cáo là vi phạm Hiến pháp hay luật pháp Liên bang

(Điều 61 Hiến pháp 1949)

Toà án Hiến pháp Liên bang có quyền bảo đảm việc giải thích đồng nhất các nguyên tắc nền tảng của Hiến pháp 1949 đối với các Toà án Hiến pháp của bang: (Điều 100 Hiến pháp 1949)

Ngoài ra, Tòa án Hiến pháp Liên bang còn có thẩm quyền quyền quyết định một đạo luật quốc tế của Tòa án Hiến pháp Liên bang (Điều 100 Hiến pháp 1949)

III Kinh nghiệm thực tiễn cho Việt Nam:

3.1 Thực tiễn ở Việt nam, nhu cầu thành lập cơ quan bảo hiến:

Ở Việt Nam, không có CQBH chuyên biệt, Quốc hội là cơ quan đại diện cao nhất của nhân dân, không những là cơ quan lập hiến, lập pháp duy nhất mà còn là

cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất Với tư cách là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất Quốc hội phải tự quyết định tính hợp hiến của một đạo luật Nếu Quốc hội trao quyền này cho một cơ quan khác phán quyết thì Quốc hội không còn là cơ

4

quan quyền lực nhà nước cao nhất nữa Quan điểm trên đây có hạt nhân hợp lý của

nó, tuy nhiên cũng phải thừa nhận rằng nếu một cơ quan vừa lập pháp vừa tự mình phán quyết đạo luật do mình làm ra có vi hiến hay không thì cũng chẳng khác gì tình trạng “vừa đá bóng vừa thổi còi” Ngay từ thời kỳ La Mã người ta đã khẳng định rằng “không ai có thể tự mình phán xét mình được”

Với góc nhìn chưa được toàn diện lắm của mình, em vẫn ủng hộ quan điểm rằng Việt Nam nên hoan thiện thiết chế bảo hiến của mình bằng cách thanh lập một

Cơ quan bảo hiến độc lập với Quốc hội để xem xét tính hợp hiến của các đạo luật

và một số văn bản dưới luật là rất cần thiết cho Việt Nam trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân

3.2 Thiết chế bảo hiến có thể phù hợp với Việt Nam trong tương lai:

3.2.1 Lựa chọn hình thức Cơ quan bảo hiến:

Hiện nay một số giải pháp mà các nước trên thế giới áp dụng rất có hiệu quả,

vì vậy, chúng ta nên học tập, nghiên cứu kinh nghiệm để hoàn thiện hơn cơ chế bảo hiến của mình Đó là:

- Quốc hội thành lập Ủy ban Giám sát Hiến pháp trực thuộc Quốc hội;

- Thành lập Toà án Hiến pháp do Quốc hội thành lập nhưng không thuộc Quốc hội

mà độc lập với Quốc hội, độc lập với các cơ quan hành pháp, tư pháp

- Trao quyền bảo vệ Hiến pháp cho Tòa án tối cao

Để hoạt động bảo hiến có hiệu quả, thì việc nghiên cứu, thiết lập mô hình cơ quan chuyên trách về bảo vệ Hiến pháp là cần thiết

a) Xem xét tính hợp hiến của luật, nghị quyết của Quốc hội;

b) Xem xét tính hợp hiến của văn bản do Chủ tịch nước, Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng chính phủ, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang

bộ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao ban hành; c) Xem xét tính hợp hiến của điều ước quốc tế được ký kết nhân danh Nhà nước trước khi trình Quốc hội, Chủ tịch nước phê chuẩn

Thiết nghĩ rằng, việc thành lập CQBH là cần thiết, nhưng việc đảm bảo các điều kiện cho CQBH hoạt động có hiệu quả lại càng cần thiết và quan trọng hơn Bởi vì nếu một thiết chế thành lập ra mà hoạt động không có hiệu quả thì sẽ lãng phí ngân quỹ nhà nước và tiền thuế của nhân dân đóng góp cho Nhà nước sẽ không

sử dụng đúng mục đích đặt ra Sứ mệnh của CQBH là bảo vệ Hiến pháp nên bất cứ văn bản luật nào của Quốc hội, hay bất cứ văn bản pháp luật nào do Chủ tịch nước,

5

Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao ban hành mà vi hiến đều phải được CQBH tuyên bố là vi hiến

KẾT LUẬN

Trên đây là một vài quan điểm của em về cơ chế bảo hiến của một số quốc gia trên thế giới có cơ chế bảo hiến khá hoàn thiện, đáng để học tập là Hội đồng Hiến pháp của Pháp và Tòa án Hiến pháp của Đức, được nhìn nhận ở những góc độ nhất định chứ chưa thể toàn diện Từ những hạn chế, bất cập trong thực tiễn, cho thấy cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế giám sát và bảo vệ Hiến pháp ở Việt Nam, nhất là trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hiện nay

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO:

1 Giáo trinh môn Luật So Sánh

2 Hiến pháp Cộng hòa Pháp

3 Hiến pháp Cộng hòa Liên bang Đức

học, GS.TS Thái Vinh Thắng, Hà Nội, 2004