Tư pháp quốc tê : Bình luận quy định của Pháp luật Việt Nam (BLDS năm 2015) trong việc giải quyết xung đột pháp luật về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng có yếu tố nước ngoài.

Bình luận quy định của Pháp luật Việt Nam (BLDS năm 2015) trong việc giải quyết xung đột pháp luật về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng có yếu tố nước ngoài. Ở Việt Nam hiện nay, các vụ việc liên quan đến tranh chấp phát sinh ngoai hợp đồng có yếu tố nước ngoài không còn là vấn đề quá mới mẻ và đã có các quy định về vấn đề này. Tuy nhiên việc giải quyết trên thực tế các vụ việc này chưa thể đáp ứng được yêu cầu đã đề ra, cũng như chưa bảo vệ được đầy đủ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia. Bởi lẽ pháp luật hiện tại và giới hạn trong đề bài em chỉ xin phép bình luận về quy định bồi thường thiệt hại ngoai hợp đồng có yếu tố nước ngoai trong Bộ luật Dân sự năm 2015 (sau đây là BLDS năm 2015) để từ đấy tìm hiểu về quy định pháp luật này, tìm ra hạn chế và giải quyết hạn chế đấy. NỘI DUNG CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI NGOAI HỢP ĐỒNG CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI: 1.1. KHÁI NIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI NGOÀI HỢP ĐỒNG Theo định nghĩa trong Giáo trình Pháp luật về về Hợp đồng và bồi thường thiệt hại ngoai hợp đồng thì “trách nhiệm dân sự phát sinh giữa các chủ thể mà trước đó không có quan hệ hợp đồng hoặc tuy có quan hệ hợp đồng nhưng hành vi của chủ thể gây thiệt hại không thuộc về nghĩa vụ khi thi hành hợp đồng đã ký” hay như trong Giáo trình luật dân sự Việt Nam, tập 2 định nghĩa: “một loại trách nhiệm pháp lý phát sinh dựa trên các điều kiện do pháp luật quy định khi một chủ thể có hành vi gây hại cho các lợi ích được pháp luật bảo vệ”. Về bản chất có thể hiểu trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là chế định của pháp luật dân sự có tính cưỡng chế đối với đối tượng gây thiệt hại có đủ năng lực hành vi dân sự được áp dụng trong trường hợp các thiệt hại phát sinh không dựa trên cơ sở tự do thỏa thuận giữa các bên; theo đó các thiệt hại phát sinh phải được bòi thường thiệt hại toàn bộ và kịp thời bởi bởi đối tượng gây thiệt hại. Tuy nhiên dựa trên nguyên tắc tôn trọng thỏa thuận giữa các bên, pháp luaath đã quy định các bên có quyền được quyền thỏa thuận về mức bòi thường, hình thức, phương thức bồi thường BLDS năm … Về mặt pháp luật, theo quy định tại khoản 1 điều 584 BLDS năm 2015 thì trường hợp được coi là căn cứ phát sinh trách nhiệm đối bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là khi một chủ thể có hành vi xâm phạm đế tinh mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể khác mà việc gây thiệt hại này phải bồi thường. Tuy nhiên tại khoản 2 điều 584 BLDS 2015 quy định trong trường hợp thiệt hại do sự kiện bất khả kháng hoặc do lỗi chủ thể bị thiệt hại thì sẽ không phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 2

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI NGOAI HỢP ĐỒNG CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI: 2

1.1 KHÁI NIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI NGOÀI HỢP ĐỒNG 2

1.2 BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI NGOÀI HỢP ĐỒNG CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI 3

CHƯƠNG 2: : BÌNH LUẬN QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM (BLDS NĂM 2015) TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT XUNG ĐỘT PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI NGOÀI HỢP ĐỒNG CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI VÀ ĐIỂM MỚI SO VỚI CHẾ ĐỊNH CŨ 5

2.1 BÌNH LUẬN KHOẢN 1 ĐIỀU 687 BLDS NĂM 2015: 5

2.2 BÌNH LUẬN KHOẢN 2 ĐIỀU 687 BLDS NĂM 2015: 6

KẾT LUẬN 8

ĐỀ BÀI SỐ 4: Bình luận quy định của Pháp luật Việt Nam (BLDS năm 2015)

trong việc giải quyết xung đột pháp luật về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng có yếu

tố nước ngoài

BẢNG VIẾT TẮT:

2 Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng

BLDS BTTHNHĐ

1

MỞ ĐẦU

Ở Việt Nam hiện nay, các vụ việc liên quan đến tranh chấp phát sinh ngoai hợp đồng có yếu tố nước ngoài không còn là vấn đề quá mới mẻ và đã có các quy định về vấn đề này Tuy nhiên việc giải quyết trên thực tế các vụ việc này chưa thể đáp ứng được yêu cầu đã đề ra, cũng như chưa bảo vệ được đầy đủ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia Bởi lẽ pháp luật hiện tại và giới hạn trong đề bài em chỉ xin phép bình luận về quy định bồi thường thiệt hại ngoai hợp đồng có yếu tố nước ngoai trong

Bộ luật Dân sự năm 2015 (sau đây là BLDS năm 2015) để từ đấy tìm hiểu về quy định pháp luật này, tìm ra hạn chế và giải quyết hạn chế đấy

2

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI NGOAI HỢP ĐỒNG CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI:

1.1 KHÁI NIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI NGOÀI HỢP ĐỒNG

Theo định nghĩa trong Giáo trình Pháp luật về về Hợp đồng và bồi thường thiệt hại ngoai hợp đồng thì “trách nhiệm dân sự phát sinh giữa các chủ thể mà trước đó không có quan hệ hợp đồng hoặc tuy có quan hệ hợp đồng nhưng hành vi của chủ thể gây thiệt hại không thuộc về nghĩa vụ khi thi hành hợp đồng đã ký”1 hay như trong Giáo trình luật dân sự Việt Nam, tập 2 định nghĩa: “một loại trách nhiệm pháp lý phát sinh dựa trên các điều kiện do pháp luật quy định khi một chủ thể có hành vi gây hại cho các lợi ích được pháp luật bảo vệ”

Về bản chất có thể hiểu trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là chế định của pháp luật dân sự có tính cưỡng chế đối với đối tượng gây thiệt hại có đủ năng lực hành vi dân sự được áp dụng trong trường hợp các thiệt hại phát sinh không dựa trên cơ sở tự do thỏa thuận giữa các bên; theo đó các thiệt hại phát sinh phải được bòi thường thiệt hại toàn bộ và kịp thời bởi bởi đối tượng gây thiệt hại Tuy nhiên dựa trên nguyên tắc tôn trọng thỏa thuận giữa các bên, pháp luaath đã quy định các bên có quyền được quyền thỏa thuận về mức bòi thường, hình thức, phương thức bồi thường BLDS năm …

Về mặt pháp luật, theo quy định tại khoản 1 điều 584 BLDS năm 2015 thì trường hợp được coi là căn cứ phát sinh trách nhiệm đối bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng

là khi một chủ thể có hành vi xâm phạm đế tinh mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm,

uy tín, tài sản quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể khác mà việc gây thiệt hại này phải bồi thường Tuy nhiên tại khoản 2 điều 584 BLDS 2015 quy định trong trường hợp

1 Xem Giáo trình Pháp luật về Hợp đồng và bồi thường thiệt hại ngoai hợp đồng, Nxb Hồng Đức,Hội Luật gia Việt Nam, của trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh năm 2013, tr.434

3

thiệt hại do sự kiện bất khả kháng hoặc do lỗi chủ thể bị thiệt hại thì sẽ không phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng của BLDS năm 2015 phát sinh trong trường hợp đồng thời có đủ các đặc điểm sau: (1) có hành vi trái luật; (2) có thiệt hại thực tế; (3) mối quan hệ nhân quả giữa thiệt hại và hành vi; (4) yếu tố lỗi (dù chỉ được đè cập trong BLDS 2003 còn BLDS 2015 chỉ đề cập đến yếu tố lỗi trong nguyên tắc BTTHNHĐ chứ không phải là căn cứ) Lí do sự khác nhau này là những thiệt hại

do cây cối, nhà cửa, công trình xây dựng… đều là vô tri vô giác, không có nhận thức

về lỗi.2

Như vậy, có thể hiểu, trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là nghĩa

vụ dân sự không căn cứ thoe một thỏa thuận dân sự hoặc hợp đồng dân sự có liên quan, phát sinh khi có hành vi trái luật mà theo đó gây ra thiêt hại về mặt vật chất hoặc tinh thần cho chủ thể khác

1.2 BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI NGOÀI HỢP ĐỒNG CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI

Theo quy định tại khoản 2 điều 663 BLDS năm 2015 thì quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài nếu thuộc một trong các trường hợp sau: (1)“có ít nhất một trong các bên tham gia là cá nhân, pháp nhân nước ngoài” Căn cứ này dựa trên cơ sở quốc tịch của các chủ thể tham gia quan hệ dân sự nói chung và quan hệ trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng nói riêng; (2) Các bên tham gia đều là công dân Việt Nam, pháp nhân Việt Nam nhưng việc thay đổi xác lập, thay đổi, thực hiện hoặc chấm dứt quan hệ

đó xảy ra tai nước ngoài; (3) Các bên tham gia là công dân Việt Nam nhưng đối tượng

của quan hệ dân sự lại ở nước ngoài

• Nguyên tắc giải quyết xung đột pháp luật về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng

2 Ths.Vụ thị Hồng Yến, Bàn về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp tài sản gây ra thiệt hại

https://tks.edu.vn/thong-tin-khoa-hoc/chi-tiet/81/689 ngày truy cập 15/11/2020

4

Hiện nay trên toàn thế giới, pháp luật của nhiều quốc gia lựa chọn nguyên tắc Lex Voluntatis (luật lựa chọn) là nguyên tắc được ưu tiên áp dụng đầu tiên để giải quyết vụ việc BTTHNHĐ có yếu tố nước ngoài Nguyên tắc Lex Voluntatis được hiểu là luật do các bên tự thỏa thuận lựa chọn

Bên cạnh đó còn có nguyên tắc Lex loci delicti commissi cũng được lựa chọn để giải quyết vụ việc BTTHNHĐ có yếu tố nước ngoài Nguyên tắc Lex loci delicti commissi được hiểu là luật nơi có hành vi vi phạm hoặc có thiệt hại, nơi có hành vi gây thiệt hại

Ngoài ra còn có một nguyên tắc thường được sử dụng đấy là Lex domicilii – Luật nơi cư trú Luật nơi cư trú được xác định theo nơi cư trú thường xuyền của chủ thể bị thiệt hại hoặc chủ thể gây ra thiệt hại

• Ý nghĩa bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng có yếu tố nước ngoài:

Chế định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng có yếu tố nước ngoài được coi là cơ sở để: (1) Bảo vẹ quyền, lơi ích hợp pháp của các chủ thể có quyền, lợi ích bị xâm phạm; (2) Nhằm răn đe, phòng ngừa các hành vi có thể xảy ra trong tương lai dẫn tới xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể khác; (3) Góp phần duy trì mối quan hệ giữa các quốc gia

• Cơ sở pháp lý điều chỉnh bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng có yếu tố nước

ngoài:

Đối với các vấn đề pháp lý điều chỉnh BTTHNHĐ có yếu tố nươc sngoiaf tại Việt Namhieenj nay chủ yếu dựa vào hai nguồn luật chủ yếu, đó là: (1) Điều ước quốc tế,song phương mà Việt Nam là thành viên; (2) Pháp luật quốc gia, trơn đó có BLDS năm 2015

5

CHƯƠNG 2: : BÌNH LUẬN QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM (BLDS NĂM 2015) TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT XUNG ĐỘT PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI NGOÀI HỢP ĐỒNG CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI

VÀ ĐIỂM MỚI SO VỚI CHẾ ĐỊNH CŨ

Căn cứ pháp lý: Điều 687 BLDS năm 2015

2.1 BÌNH LUẬN KHOẢN 1 ĐIỀU 687 BLDS NĂM 2015:

Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng có yếu tố nước ngoài là quan hệ bồi thường thiệt hại diễn ra giữa bên gây thiệt hại và bên bị thiệt hại, trong các bên đó có một bên

là cá nhân, pháp nhân nước ngoài, hoặc tài sản là đối tượng của quan hệ này tồn tại ở nước ngoài, hoặc sự kiện gây thiệ hại xảy ra ở nước ngoài

Để giải quyết quan hệ này, BLDS năm 2015 có một thay đổi lớn so với quy định tương tự tại điều 773 BLDS 2005, đó là ngay tại khoản 1 Điều 687 BLDS 2015 đã cho phép các bên được thoả thuận lựa chọn pháp luật áp dụng cho quan hệ bồi thường thiệt hại của họ BLDS năm 2005 các bên không được phép thỏa thuận chọn luật, với thay đổi này trong BLDS 2015 nhà làm luật một lần nữa uốn khẳng định quan điểm, việc của người dân thì để người dân tự giải quyết, trao sự chủ động cho các đương sự, tôn trọng sự tự định đoạt của các đương sự ngay cả trong việc lựa chọn pháp luật áp dụng Ngoài việc là quan hệ giữa các chủ thể bình đẳng ngang quyền nên thỏa thuận là nguyên tắc cơ bản, còn một lý do nữa để sự cho phép các bên tự thỏa thuận lựa chọn luật áp dụng trở nên có lý và thuyết phục là vì nếu các bên đã chọn luật thì họ cũng dễ chấp nhận những quy định của hệ thống pháp luật do họ lựa chọn hơn và việc thực thi pháp luật vì thế sẽ thuận lợi và dễ dàng hơn

Tuy nhiên, trong trường hợp pháp luật quy định cho phép các bên được thỏa thuận lựa chọn pháp luật áp dụng nhưng các bên đã không thỏa thuận hoặc không thể thỏa thuận được, trong trường hợp đó, quy phạm ở Điều 687 đã dự liệu sẵn một hệ thuộc luật để điều chỉnh quan hệ này đó là hệ thuộc “luật của nước nơi phát sinh hậu quả” của

sự kiện gây thiệt hại Ở quy định này, BLDS năm 2015 cũng có sự thay đổi so với BLDS năm 2005, đó là nếu như BLDS năm 2005 cho phép cơ quan có thẩm quyền giải

6

quyết tranh chấp được cân nhắc áp dụng giữa 2 hệ thống pháp luật là hệ thống pháp luật nước nơi xảy ra hành vi gây thiệt hại và hệ thống pháp luật nơi xảy ra hậu quả của hành vi gây thiệt hại, thì đến BLDS năm 2015 không còn sự lựa chọn như vậy nữa, mà

cơ quan có thẩm quyền chỉ áp dụng một hệ thuộc luật đó là luật của nước nơi phát sinh hậu quả của sự kiện gây thiệt hại

Sự thay đổi này được đánh giá là phù hợp và tích cực, bởi nếu để cả 2 hệ thuộc luật và cho phép các cơ quan giải quyết tranh chấp được tùy tình huống mà áp dụng hệ thống pháp luật nào mà cơ quan đó cho là phù hợp thì sẽ nguy hiểm vì quy định như vậy dễ tạo sự tùy tiện và rất có thể sẽ vì những mục đích không khách quan mà áp dụng

hệ thống pháp luật có thể được xem là có lợi hơn cho một bên Hơn nữa, đây là quan

hệ bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, là quan hệ mà khi phát sinh đã hàm chứa sẵn yếu tố bất đồng, mâu thuẫn Nên nếu để cho cơ quan giải quyết tranh chấp tự do lựa chọn luật, ngay cả khi sự lựa chọn đó là hoàn toàn công tâm và minh bạch thì cũng dễ gây thắc mắc, khiếu kiện vì nghi ngờ sự vô tư trong việc chọn luật áp dụng của cơ quan giải quyết tranh chấp Như vậy so với Điều 773 BLDS năm 2005 thì Điều 687 BLDS năm 2015 có một sự hoán đổi thú vị trong việc lựa chọn luật BLDS năm 2005 không cho phép các bên trong quan hệ được lựa chọn pháp luật áp dụng nhưng lại cho các cơ quan có thẩm quyền được quyền này, trong khi đó BLDS 2015 lại ngược lại, cho các bên tham gia quan hệ được lựa chọn pháp luật áp dụng, không cho các cơ quan có thẩm quyền được như vậy Sự thay đổi này được đánh giá là tiến bộ và chính đáng

2.2 BÌNH LUẬN KHOẢN 2 ĐIỀU 687 BLDS NĂM 2015:

Trường hợp bên gây thiệt hại và bên bị thiệt hại là các cá nhân có cùng nơi cư trú, hoặc bên gây thiệt hại và bên bị thiệt hại là các pháp nhân có cùng nơi thành lập tại một nước thì pháp luật của nước đó được áp dụng Quy định này dựa vào ca cá nhân thân của các bên để xác định luật áp dụng chứ không phải dựa vào nơi phát sinh hậu quả của hành vi gây thiệt hại như quy định chung tại khoản 1 nữa Thay đổi này xuất phát từ việc áp dụng các hệ thống pháp luật đó (hệ thống pháp luật nơi cư trú của cá nhân và

7

hệ thống pháp luật nơi thành lập pháp nhân) các bên sẽ nắm bắt dễ dàng và do đó sẽ dễ chấp nhận kết quả giải quyết của toà án hơn

Quy định tại khoản 2 Điều 687 cũng khác so với quy định của khoản 3 Điều 773 BLDS năm 2005, bởi Điều 773 chỉ đề cập đến tình huống bên gây thiệt hại và bên bị thiệt hại là công dân, pháp nhân Việt Nam, thì sẽ áp dụng pháp luật Việt Nam Vậy, nếu bên gây thiệt hại và bên bị thiệt hại cùng là công dân, pháp nhân nước ngoài thì lại không có quy định tương ứng cùng nguyên tắc áp dụng luật Như vậy, quy định của Điều 687 có tính bao quát và thống nhất hơn cho cả trường hợp các bên cùng là Việt Nam hoặc cùng là nước ngoài Thêm nữa hệ thuộc luật tại khoản 2 Điều 687 cũng được thay đổi so với khoản 3 Điều 773 cụ thể đổi từ hệ thuộc luật quốc tịch thành hệ thuộc luật nơi cư trú Vì thông thường yếu tố cư trú sẽ chi phối và ảnh hưởng nhiều hơn yếu

tố quốc tịch trong các quan hệ bồi thường thiệt hại, đó là lý do pháp luật các nước thường chọn luật nơi hoặc xảy ra hành vi hoặc luật xảy ra hậu quả để điều chỉnh quan

hệ này mà không căn cứ vào quốc tịch Hệ thuộc luật nơi cư trú còn tránh được tình trạng khó khăn trong áp dụng pháp luật khi các bên trong quan hệ là các chủ thể khác quốc tịch

Điều 687 BLDS năm 2015 cũng đã loại bỏ mà không tiếp tục quy định như tại khoản 2 Điều 773 về việc bồi thường thiệt hại do tàu bay, tàu biển gây ra, bởi các vấn

đề đó đã có các luật chuyên ngành là Luật hàng không và Luật hàng hải quy định thì BLDS với tư cách là luật chung sẽ không quy định nữa để tránh trùng lặp Còn nguyên tắc áp dụng luật giữa luật chung và luật chuyên ngành cũng đã được quy định rõ ràng trong Phần quy định chung của BLDS năm 2015 nên việc bỏ định này là cần thiết

8

KẾT LUẬN

Chế định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng có yếu tố nước ngoài được coi là một trong những chế định quan trọng không chỉ của Tư pháp quốc tế ở Việt Nam mà còn của các quốc gia trên thế giới Pháp luật Việt Nam quy định rõ về chế định này trong BLDS năm 2015 và cụ thể là tại điều 687 Chế định này trong BLDS năm

2015 đã có sự kế thừa và phát triển từ BLDS năm 2005, giúp việc áp dụng quy định này trong thực tế được dễ dàng hơn, bộc lộ nhiều ưu điểm hơn, qua đó cũng góp phần khẳng định quy định về vấn đề BTTHNHĐ hiện nay chưa bị lỗi thời, các nhà lập pháp

có tư duy sát với thực tiễn, theo kịp trình độ nhân loại

9

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ luật Dân sự năm2015

2 Bố luật Dân sự năm 2005

2 Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Tư pháp quốc tế, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 2019

3 Giáo trình Pháp luật về Hợp đồng và bồi thường thiệt hại ngoai hợp đồng, Nxb Hồng Đức,Hội Luật gia Việt Nam, của trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh năm 2013,v

4 Ths.Vụ thị Hồng Yến, Bàn về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp tài sản gây ra thiệt hại https://tks.edu.vn/thong-tin-khoa-hoc/chi-tiet/81/689 ngày truy cập 15/11/2020