Bài tập học kỳ 9 điểm Luật học so sánh, Đại học Luật Hà Nội: Hành nghề luật ở Pháp và Mỹ dưới góc độ so sánh Pháp và Mỹ là hai quốc gia có hệ thống pháp luật khác nhau thuộc hai dòng họ pháp luật lớn trên thế giới là Civil law và Common law.
Trang 1BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI
BÀI TẬP HỌC KỲ
MÔN: LUẬT HỌC SO SÁNH
ĐỀ BÀI: 13
Hành nghề luật ở Pháp và Mỹ dưới góc độ
so sánh
Hà Nội, 2021
Trang 2MỞ ĐẦU Pháp và Mỹ là hai quốc gia có hệ thống pháp luật khác nhau thuộc hai dòng họ pháp luật lớn trên thế giới là Civil law và Common law Việc đào tạo luật và hành nghề luật ở hai quốc gia này có những điểm tương đồng và khác biệt nhất định dưới góc độ so sánh Trong giới hạn của bài tiểu luận em xin
trình bày về hành nghề luật ở Pháp và Mỹ dưới góc độ so sánh.
NỘI DUNG
I Điểm tương đồng trong hành nghề luật ở Pháp và Mỹ
Mặc dù thuộc hai dòng họ pháp luật khác nhau, song việc hành nghề luật
ở Pháp và Mỹ vẫn có những điểm tương đồng nhất định Cụ thể:
Về hệ thống nghề luật: Pháp và Mỹ đều là hai quốc gia có hệ thống
pháp luật hoàn thiện và phát triển trên thế giới, có hệ thống nghề luật đa dạng nhằm đáp ứng nhu cầu của hệ thống pháp luật như nghề luật sư, thẩm phán, công tố viên,
Về nghề luật sư, ở Mỹ và Pháp đều chỉ có một nghề luật sư duy nhất
chứ không chia làm luật sư tranh tụng và luật sư tư vấn Do đặc thù của nền tố tụng Mỹ là một nước ưa kiện tụng nhất trên thế giới sử dụng hệ thống tranh tụng đối kháng, luật sư là một vị trí quan trọng trong các phiên tòa nhưng không có sự phân chia Còn ở Pháp, trước đây đã từng phân chia nghề luật sư thành luật sư tranh tụng và luật sư tư vấn Tuy nhiên, từ năm 1992, Pháp đã chính thức hợp nhất hai nghề này thành một nghề duy nhất (Profession Unique) thông qua luật số 90-1259 ngày 31/12/1990 1
Về việc gia nhập đoàn luật sư là điều kiện bắt buộc đối với luật gia ở cả
hai nước Pháp và Mỹ khi muốn hành nghề luật sư Ở Pháp, để được hành nghề luật sư thì một luật sư phải tham gia vào hội luật sư địa phương (barreau) Còn ở Mỹ, khoảng một nửa số bang ở nước này buộc người hành
1 Jaffret Spinosi, Các nghề tư pháp trong các hệ thống pháp luật đương đại, dịch bởi Nhà pháp luật Việt – Pháp, 1999;
Trang 3nghề luật sư phải là thành viên đoàn luật sư của bang mình Còn khi xuất hiện
ở Tòa án Liên bang, luật sư phải là thành viên của đoàn luật sư liên bang 2
II.Điểm khác biệt trong hành nghề luật ở Mỹ
Việc hành nghề luật tại Pháp và Mỹ vẫn rất khác biệt do sự khác nhau về những đặc điểm cơ bản của hệ thống pháp luật như nguồn luật, đào tạo luật, :
1.Về điều kiện hành nghề
❖ Ở Pháp: Để hành nghề luật, phải trải qua 2 giai đoạn: Đào tạo cử
nhân luật (4 năm) và đào tạo nghề Sau khi tốt nghiệp hệ cử nhân tuỳ theo lĩnh vực làm việc khác nhau: thẩm phán, công chứng viên hay luật sư thì các cử nhân luật sẽ được đào tạo khác nhau trong giai đoạn đào tạo nghề luật
❖ Ở Mỹ, nghề luật được hiểu là nghề luật sư, cố vấn pháp lý hưởng
lương trong làm việc trong các công ty và các cơ quan nhà nước, thẩm phán
và giáo sư luật Vì vậy, có thể nói rằng quan niệm về nghề luật là rộng hơn ở Mỹ
Ở Mỹ đào tạo luật là bậc sau đại học, người học luật là những người đã tốt nghiệp đại học ở bất kỳ lĩnh vực khoa học nào Những sinh viên trúng tuyển sẽ theo học ba năm toàn thời gian hoặc bốn năm bán thời gian tại khoa luật để lấy bằng J.D (Jurist doctor) Với những phương pháp giảng dạy và chương trình dạy học khác biệt so với hệ cử nhân thì sinh viên đã được trang
bị tất cả những kỹ năng và kiến thức cần thiết đối với nghề luật Chính vì vậy, sau khi tốt nghiệp và có bằng luật cơ bản (J.D), luật gia không cần phải học thêm các khóa học về nghiệp vụ như ở Pháp mà có thể hành nghề ngay
1.1 Nghề thẩm phán 3
Ở Pháp với hệ thống tòa án Tư pháp và Tòa hành chính vậy nên đối
với thẩm phán được phân loại thành 2 loại:
2Đại học Luật Hà Nội: Giáo trình luật so sánh, trang 308
3 https://tapchitoaan.vn/bai-viet/phap-luat-the-gioi/so-luoc-ve-che-dinh-tham-phan-cua-mot-so-quoc-gia-tren-the-gioi
Trang 4- Thẩm phán ngạch Tòa án Tư pháp bao gồm: Thẩm phán xét xử và
thẩm phán công tố (kiếm sát viên) và thẩm phán điều tra 4 Cử nhân phải thi vào học tại Trường thẩm phán quốc gia Bordeaux Chương trình đào tạo thẩm phán tương tự chương trình đào tạo công tố viên kéo dài 31 tháng Sau khi hoàn thành tốt chương trình, bao gồm 1 kỳ thực tập quan trọng các học viên tốt nghiệp thường được chỉ định vào các vị trí xét xử hoặc công tố khác nhau Các Thẩm phán ngạch tư pháp do Tổng thống bổ nhiệm trên cơ sở đề nghị của Hội đồng Thẩm phán tối cao hoặc của Bộ trưởng Bộ Tư pháp và phục vụ đến tuổi nghỉ hưu (65 tuổi)
- Thẩm phán hành chính: Tất cả các Thẩm phán hành chính theo khoá
học kéo dài 6 tháng cùng các công chức cao cấp tại Học viện hành chính danh tiếng ở Paris trước khi được phân công công tác tại một Tòa án
Các Thẩm phán hành chính sơ thẩm và Thẩm phán hành chính phúc thẩm do Tổng thống bổ nhiệm trên cơ sở đề nghị của Hội đồng tối cao các Tòa án hành chính và các Tòa án hành chính phúc thẩm
Trong cả hai hệ thống đào tạo, người trúng tuyển theo học đều trở thành công chức nhà nước và được trả lương từ khi theo học
❖ Ở Mỹ: 5 Do sự tồn tại của hệ thống tòa án kép gồm hệ thống tòa án Liên bang và các hệ thống tòa án bang nên các thẩm phán ở Mỹ cũng gồm hai loại, được lựa chọn trong số các luật sư:
- Thẩm phán Liên bang do Tổng thống bổ nhiệm và Thượng nghị viện
phê chuẩn có nhiệm kỳ cả đời và chỉ có thể bị miễn nhiệm bằng thủ tục buộc tội phức tạp do Quốc hội Mỹ tiến hành Theo truyền thống lâu đời thì các ứng
cử viên của vị trí thẩm phán thường gồm các luật sư có kinh nghiệm thực tiễn
và có uy tín, ở một vài trường hợp sẽ là các giáo sư luật làm việc tại các trường đại học nổi tiếng ở Mỹ
4 Luật Tổ chức tòa án Pháp.
5 https://tapchitoaan.vn/bai-viet/phap-luat-the-gioi/so-luoc-ve-che-dinh-tham-phan-cua-indonesia-thai-lan-hoa-ky-canada-uc-trung-quoc-va-nga
Trang 5- Thẩm phán bang: Việc “bổ nhiệm” Thẩm phán bang được thực hiện
theo một trong những cách thức như sau: Tuyển cử Thẩm phán (i); Tuyển lựa theo công trạng; Bổ nhiệm bởi Thống đốc và bởi cơ quan lập pháp Thời hạn của nhiệm kỳ đối với thẩm phán thay đổi tùy theo vị trí mà họ đang đảm nhiệm từ 4 đến 15 năm Ứng cử viên chức thẩm phán của các tòa án cấp cơ sở
ở các bang không nhất thiết phải là luật sư
1.2 Nghề luật sư
❖ Ở Pháp: Cử nhân luật phải thi vào học tại Trung Tâm đào tạo nghề
luật sư vùng Kết thúc khóa học 1 năm, các học viên phải vượt qua một kỳ thi
để được cấp bằng chứng nhận về khả năng hành nghề Sau đó, học viên tiếp tục phải thực hành 2 năm với một luật sư thực hành Sau thời gian tập sự, nếu
có nhận xét tốt của luật sư hướng dẫn tập sự, người thực tập sẽ nhận được giấy chứng nhận hết tập sự, tuyên thệ trước tòa án và có thể trở thành luật sư chính thức
❖ Ở Mỹ: Để hành nghề luật sư, luật gia phải có giấy phép hành nghề
luật sư bằng cách vượt qua được kỳ thi do đoàn luật sư của một bang nào đó
tổ chức và đánh giá, thường theo sự ủy quyền của Tòa án tối cao của bang
Họ làm việc dưới sự giám sát của Tòa án tối cao của bang nơi họ hành nghề
1.3 Nghề công chứng viên
❖ Ở Pháp: Công chứng viên là công chức nhà nước Cử nhân luật trải
qua một khoá đào tạo chuyên môn được tổ chức tại các trung tâm đào tạo nghề nghiệp để có Bằng nghiệp vụ công chứng hoặc theo học ngay tại những trường đại học đã ký hợp đồng đào tạo về công chứng để có Bằng công chứng Đồng thời, yêu cầu thực tập 2 năm tại một cơ sở công chứng là điều kiện bắt buộc để có chứng chỉ hành nghề Công chứng viên phải tuyên thệ tại Toà án và phải tuyên thệ tại Hội nghị toàn thể công chứng viên, và được Nhà nước cấp con dấu để hành nghề
Trang 6❖ Ở Mỹ 6 : Chức năng công chứng ở các nước theo hệ thống này được
giao cho luật sư, hộ tịch viên hoặc cố vấn pháp lý của nhà thờ thực hiện theo phương thức kiệm nhiệm Đó là những “công chứng viên” không chuyên biệt Trước khi được kiêm nhiệm chức năng công chứng, họ phải có thâm niên tối thiểu một số năm hành nghề luật sư thuộc Hiệp hội Luật sư hoặc đã có một thời gian làm hộ tịch viên hay cố vấn pháp lý của Giáo hội.7
Ngoài ra ở Mỹ, các giáo sư luật và cố vấn pháp lý làm việc tại các doanh nghiệp, cơ quan nhà nước và các trường đại học
2 Về tư duy hành nghề
Pháp có hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil law, trong đó, có điểm đặc trưng là coi trọng nguồn luật là các văn bản pháp luật thành văn, hình thành cho các luật gia người Pháp tư duy pháp lí chủ đạo là tư duy trừu tượng,
đi từ cái bao quát đến cái cụ thể Để giải quyết một vụ việc, trước hết một luật gia người Pháp sẽ xác định vụ việc thuộc lĩnh vực gì (hành chính, dân sự, thương mại, ), sau đó tìm các văn bản điều chỉnh quan hệ phát sinh trong vụ việc, rồi mới đưa ra hướng giải quyết cụ thể
Còn ở Mỹ có hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Common law, coi trọng
sử dụng nguồn luật là án lệ Điều này đã tạo cho các luật gia người Mỹ lối tư duy pháp lý chủ nghĩa kinh nghiệm (Empiricism), đi từ cái cụ thể, chi tiết đến cái tổng quát, nguyên tắc Trong quá trình giải quyết một vụ việc, các nhà luật gia người Mỹ sẽ đi tìm án lệ tương ứng với vụ việc mình đang giải quyết, rồi
từ án lệ này, rút ra những nguyên tắc, những cơ sở pháp lý mang tính tổng quát để áp dụng, giải quyết vụ việc của mình
3 Về cơ hội hành nghề luật 8
Các cử nhân ở Pháp sau khi tốt nghiệp không thể hành nghề ngay Điều này đã làm giới hạn khả năng lựa chọn, cũng như thay đổi nghề nghiệp của
6 https://www.nationalnotary.org/knowledge-center/about-notaries/how-to-become-a-notary-public
7 http://thutuchanhchinh.vn/noidung/tintuc/lists/nghiencuutraodoi/view_detail.aspx?itemid=73
8 Xem thêm ở phụ lục
Trang 7một luật gia tại Pháp Khi đã lựa chọn tham gia khóa đào tạo nghiệp vụ, có thể xem là đã xác định nghề nghiệp mà mình sẽ gắn bó Nếu muốn thay đổi nghề nghiệp, người đó phải tham gia một khóa đào tạo khác để có chứng chỉ hành nghề tương ứng
Còn ở Mỹ, với đặc trưng của ngành đào tạo luật là hướng tới cung cấp các kỹ năng cho sinh viên Chính vì vậy, một luật gia có bằng J.D sẽ có nhiều lựa chọn đối với nghề nghiệp tương lai của mình Người đó có thể trở thành luật sư, thẩm phán hoặc giảng viên trong các trường đại học
KẾT LUẬN
Nhìn chung, để hành nghề luật ở Pháp thường mất khoảng 7 năm để đào tạo, hành nghề luật có sự liên kết chặt chẽ với những đặc điểm của dòng họ pháp luật Civil law với pháp luật thành văn là nguồn luật quan trọng Khác với Pháp, ở Mỹ việc đào tạo và hành nghề luật diễn ra trong vòng 3 năm ở bậc sau đại học, người học xuất phát điểm từ đa dạng các lĩnh vực khoa học,
có kinh nghiệm phong phú; phù hợp với đặc điểm của dòng họ pháp luật Common law với án lệ là nguồn luật chính và nền tố tụng đặc biệt ở Mỹ với
số lượng luật sư lớn nhất trên thế giới Nói tóm lại, chính sự khác biệt về hệ thống pháp luật, phương thức đào tạo luật ở mỗi quốc gia và truyền thống pháp luật đã tạo nên những sự khác biệt trong hành nghề luật ở Pháp và Mỹ
CHÚ THÍCH
(i) Tuyển cử thẩm phán với nhiệm kỳ cố định trên cơ sở bỏ phiếu của
cử tri được thực hiện ở một số bang
Trang 8DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO Danh mục tài liệu tham khảo trong nước:
1 Trường đai học Luật Hà Nội (2019), Giáo trình luật so sánh, NXB
Công an nhân dân, Hà Nội (2019)
2 Ngô Cường ( Nguyên Vụ trưởng Vụ HTQT TANDTC): Sơ lược về
chế định Thẩm phán của một số quốc gia trên thế giới: https://tapchitoaan.vn/
bai-viet/phap-luat-the-gioi/so-luoc-ve-che-dinh-tham-phan-cua-mot-so-quoc-gia-tren-the-gioi
3 TS Nguyễn Văn Quân, Khoa Luật, ĐHQGHN: Sơ lược về đào tạo
Luật ở Pháp và một số gợi mở cho Việt Nam:
https://maivanthangsl.blogspot.com/2016/11/so-luoc-ve-ao-tao-luat-o-phap-va-mot-so.html
4 Trách nhiệm của thẩm phán ở cộng hòa Pháp:
https://thongtinphapluatdansu.edu.vn/2018/05/15/trch-nhiem-cua-tham-phn-o-cong-ha-php/
5 Nghề luật sư trên thế giới và Việt Nam:
http://a-dong.com.vn/news/308/nghe-luat-su-tren-the-gioi-va-viet-nam.html
6 Ưu, nhược các mô hình/trường phái công chứng:
https://danluat.thuvienphapluat.vn/uu-nhuoc-cac-mo-hinh-truong-phai-cong-chung-166588.aspx
Danh mục tài liệu tham khảo nước ngoài:
7 Luật tổ chức tòa án Pháp: https://vksndtc.gov.vn/tin-tuc/luat-to-chuc-toa-an-phap-t7840.html?Page=1#new-related
8 Ấn phẩm của Chương trình Thông tin Quốc tế, Bộ Ngoại giao Hoa
Kỳ, năm 2004: Khái quát hệ thống pháp luật Hoa Kỳ
9 Kelly Mae Ross and Ilana Kowarski: 27 Types of Law That J.D
Grads Can Practice:
https://www.usnews.com/education/best-graduate-
schools/top-law-schools/slideshows/10-diverse-careers-for-law-school-graduates?slide
Trang 910 Become a Notary Public
https://www.sos.ca.gov/notary/qualifications
11 LLM Study: Legal Careers in the USA
https://www.llmstudy.com/editorial/llm_advice/legal_careers/legal-careers-in-the-usa/overview/
12.Wikipedia: Admission to practice law:
https://en.wikipedia.org/wiki/Admission_to_practice_law
Trang 10PHỤ LỤC
1 Trường thẩm phán quốc gia Bordeaux (Ecole Nationale de la
Magistrature – ENM (La cour intérieure de l'ENM)
2 Trung tâm đào tạo nghề luật sư vùng: Centres Régionaux de
formation professionnelle des avocats – CRFPA
Trang 113 Số lượng luật sư làm việc tại Pháp giai đoạn 2013-2018
Nguồn: https://www.statista.com/statistics/1085993/number-lawyers-france/
Như vậy, tính đến 2018 tại Pháp có 66,958 luật sư hành nghề
4 Số lượng luật sư của Mỹ từ năm 2007 – 2020:
Tính đến năm 2020 có 1,33 triệu luật sư ở Hoa Kỳ
Source: https://www.statista.com/statistics/740222/number-of-lawyers-us/
Trong năm 2018 có 1.342.340 người là luật sư tại Mỹ và giảm xuống còn 1.328.690 người vào tháng 7 năm 2020
Trang 125. Ngành dịch vụ pháp lý ở Hoa Kỳ - thống kê và thực tế:
https://www.statista.com/topics/2137/legal-services-industry-in-the-us/
Trong năm 2018, hơn 1.1 triệu người triệu người làm việc trong lĩnh vực pháp lý (nghề luật) ở Hoa Kỳ Con số này dự kiến tăng lên 1,38 triệu vào năm
2022 Tỷ lệ những người hành nghề luật sư là lớn nhất trong số các nghề thuộc lĩnh vực này Các luật sư cũng kiếm được nhiều tiền nhất trong ngành này, với mức lương trung bình hàng năm là hơn 144.000 đô la Mỹ Gần 47% sinh viên tốt nghiệp luật năm 2018 đã nhận được việc làm tại các công ty luật vào tháng 4 năm 2019 và 70,1% đang làm việc trong các công việc yêu cầu vượt qua kỳ thi cấp thẻ hành nghề luật sư.
6 Số lượng công chứng viên ở Pháp:
Nguồn: http://lapphap.vn/Pages/tintuc/tinchitiet.aspx?tintucid=210553
Tính đến 31/7/2019, ở Pháp có tổng cộng 14.210 công chứng viên với hơn một nửa công chứng viên là nữ (7.037 nữ công chứng viên); độ tuổi trung bình của công chứng viên ở Pháp là 47 Mỗi năm ở Pháp, các công chứng viên tư vấn cho khoảng 20 triệu người với tổng doanh thu khoảng 8 tỷ Euro Trung bình trong một năm, các công chứng viên soạn thảo và xác nhận khoảng 4 triệu văn bản, và hơn 320.000 chúc thư
7 Số lượng các thẩm phán liên bang ở Hoa Kỳ trong năm 2021 là:
Tổng cộng, có gần 1.770 thẩm phán được ủy quyền trên 209 tòa án trong
hệ thống tòa án liên bang:
Nguồn: https://ballotpedia.org/United_States_federal_courts
Judges
Judges that serve on federal courts can be broken down into two major
categories: Article III judges and non-Article III judges The table below
shows the number of judges of each type within the court structure, how they are selected, and how long their term lasts Its figures were last updated on June 2, 2021