Giao an Van 8 Moi Du bo

* Hoạt động 2: Hình thành khái niệm từ ngữ chủ đề và câu chủ đề của đoạn văn Giáo viên: Yêu cầu học sinh đọc thầm văn bản và tìm?. các từ ngữ chủ đề cho mỗi đoạn văn?[r]

Trang 1

Tuần :1

Tiết :1 Bài 1- Văn bản:

TÔI ĐI HỌC (Thanh Tịnh)

- Giáo viên: Sách giáo khoa, giáo án, đồ dùng dạy học

- Học sinh: Sách giáo khoa, chuẩn bị bài

III Tiến trình bài dạy:

1 Ổn định lớp:

- Kiểm tra sĩ số học sinh

- Nhắc nhở học sinh chuẩn bị vào bài

2 Kiểm tra bài cũ:

3 Bài mới:

* Hoạt động 1: Giới thiệu bài:

Trong cuộc đời mỗi con người, những kỉ niệm của tuổi học trò thường được lưu giữ bền lâu trong trí nhớ Đặc biệt là kỷ niệm về buổi đến tường đầu tiên

“Ngày đầu tiên đi học

Giáo viên: Hướng dẫn học sinh đọc: Giọng chậm, dịu,

hơi buồn, sầu lắng, chú ý các câu nói của nhân vật tôi,

người mẹ cần giọng đọc phù hợp

Giáo viên: Đọc thử và gọi 3, 4 học sinh đọc tiếp theo

Giáo viên: nhận xét cách đọc của học sinh

- Tìm hiểu tác giả Thanh Tịnh

Giáo viên: Hướng dẫn học sinh đọc thầm phần chú thích

và trình bày ngắn gọn về tác giả Thanh Tịnh

Giáo viên: Chú ý nhấn mạnh:

Thanh Tịnh (1911-1988) quê ở Huế, từng dạy học, viết

báo, làm văn, ông là tác giả của nhiều tập truyện ngắn,

thơ trong đó nổi tiếng nhất là “Quê Mẹ” (Truyện ngắn)

và Đi giữa một màu sen (Truyện thơ)

- Sáng tác của Thanh Tịnh đậm chất trữ tình, toát lên vẻ

đẹp đầm thắm, nhẹ nhàng mà sâu lắng, tình cảm êm dịu,

- Từ khó: (SGK)

Trang 2

- Tôi đi học in trong tập Quê Mẹ xuất bản 1941.

Giáo viên: gọi học sinh đọc chú thích trang 8,9 Giáo

viên yêu cầu học sinh giải thích lại và hỏi

? Ông Đốc là danh từ riêng hay danh từ chung?

? Lạm nhận có phải là nhận bừa?

? Xét về mặt thể loại văn bản có thể xếp bài này vào thể

loại nào? Có thể gọi đây là văn bản nhật dụng, văn bản

biểu cảm được không? Vì sao?

Học sinh: Đây không phải là văn bản nhật dụng mà là

văn bản biểu cảm vì toàn truyện là cảm xúc tâm trạng

của nhân vật trong buổi tựu trường đầu tiên

? Mạch truyện được kể theo dòng hồi tưởng của nhân vật

tôi theo trình tự thời gian của buổi tựu trường đầu tiên

Vậy ta có thể chia văn bản thành mấy đoạn và nội dung

cảu mỗi đoạn?

Học sinh: Bố cục chia làm 5 đoạn:

+ Đoạn 1: Từ đầu tưng bừng rộn rã

=> Khơi nguồn nỗi nhớ

+ Đoạn 2: Buổi mai hôm ấy trên ngọn núi

=> Tâm trạng và cảm giác của nhân vật tôi trên đường

cùng mẹ đến trường

+ Đọan 3: Trước sân trường trong các lớp

=> Tâm trạng và cảm giác của tôi khi đứng giữa sân

trường

+ Đoạn 4: Ông đốc chút nào hết

=> Tâm trạng của tôi khi nghe gọi tên và gợi mẹ vào lớp

+ Đoạn 5: Phần còn lại

=> Tâm trạng của tôi khi ngồi vào chỗ của mình và đón

nhận tiết học đầu tiên

3 Tìm hiểu thể loại và bố cục:

- Thể loại: văn bản biểu cảm vì toàn truyện

là cảm xúc tâm trạng của nhân vật trongbuổi tựu trường đầu tiên

- Bố cục chia làm 5 đoạn:

+ Đoạn 1: “Từ đầu tưng bừng rộn rã”

+ Đoạn 2: “Buổi mai hôm ấy trên ngọnnúi”

=> Tâm trạng và cảm giác của nhân vật tôitrên đường cùng mẹ đến trường

+Đoạn3: “Trước sân trường trong cáclớp”

=> Tâm trạng và cảm giác của tôi khi đứnggiữa sân trường

+ Đoạn 4: “Ông đốc chút nào hết”

=> Tâm trạng của tôi khi nghe gọi tên vàgời mẹ vào lớp

=> Tâm trạng của tôi khi ngồi vào chổ củamình và đón nhận tiết học đầu tiên

* Hoạt động 3: Tìm hiểu chi tiết truyện

Giáo viên: Gọi học sinh đọc 4 câu đầu với giọng chậm,

bồi hồi

? Nổi nhớ buổi tựu trường của tác giả đựơc khơi nguồn

từ thời điểm nào? Vì sao?

Học sinh: Thời điểm gợi nhớ: cuối thu (đầu tháng chín)

-thời điểm khai trường

- Lý do: sự liên tưởng tương đồng, tự nhiện giữa hiện tại

và quá khứ của bản thân

? Tâm trạng cả nhân vật Tôi khi nhớ lại những kỹ niệm

cũ như thế nào? Thông qua những tư ngữ nào?

Học sinh: Từ láy: nao nức, mơn man, tưng bừng, rộn

rã diễn tả tâm trạng cảm xúc: cảm giác trong sáng nảy

II Tìm hiểu văn bản:

1 Khơi nguồn kỷ niệm:

- Thời điểm gợi nhớ: cuối thu( đầu thángchín)- thời điểm khai trường

- Lý do: sự liên tưởng tương đồng, tự nhiệngiữa hiện tại và quá khứ của bản thân

- Từ láy: nao nức, mơn man, tưng bừng, rộn

rã diễn tả tâm trạng cảm xúc: cảm giáctrong sáng nảy nở trong lòng

Trang 3

nở trong lòng.

Giáo viên: gọi học sinh đọc diễn cảm toàn đoạn chú ý

những câu đối thoại giữa hai mẹ con

? Tác giả viết :” con đường này tôi đã quen đi lại lắm

lần hôm nay tôi đi học” Tâm trạng đó cụ thể như thế

nào? Những chi tiết nào trong cử chỉ, trong hành động và

lời nói của nhân vật Tôi khiến em chú ý? Vì sao?

Học sinh: Tâm trạng: lần đầu tiên được đến trường học,

bước vào thế giới mới lạ, được tập làm người lớn

=> Ý nghĩ của nhân vật Tôi trang trọng, đứng đắn

- Những cử chỉ và hành động: thèm, bặm, ghì, xệch, chúi,

muốn (động từ)

=> Thể hiện tư thế ngộ nghĩnh, ngây thơ và đáng yêu của

chú bé

Giáo viên: nêu vấn đề:

? Tâm trạng của Tôi khi đến trường, khi đứng giữa sân

trường, khi nhìn cảnh dày đặc cả người nhất là nhìn các

bạn học trò cũ vào lớp là tâm trạng lo sợ vẩn vơ, vừa

bở ngỡ, vừa uớc ao thầm vụng, lại cảm thấy chơ vơ, vụng

về, lúng túng Cách kể tả như vậy thật tinh tế và hay Ý

kiến của em như thế nào?

Học sinh: Thảo luận nêu ý kiến

- Tâm trạng cảm thấy chơ vơ vụng về, lúng túng, muốn

buớc nhanh mà sao toàn thân cứ run run, cứ dềng dàng,

chân co, chân duỗi

=> Tâm trạng buồn cười

? Tâm trạng của Tôi khi nghe ông Đốc đọc bản danh

sách mới như thế nào?

Học sinh: Nghe ông Đốc gọi học sinh mới vào lớp trong

không khí trang nghiêm được mọi người chú ý đã lúng

túng càng lúng túng hơn

? Vì sao Tôi bất giác giúi đầu vào lòng mẹ Tôi nức nở

khóc khi chuẩn bị bước vào lớp?

Học sinh: Tôi nức nở khóc đó là cảm giác nhất thời của

một đứa bé nông thôn rụt rè khi được tiếp xúc với đám

động mà thôi

Giáo viên: gọi học sinh đọc đoạn cuối cùng

? Tâm trạng của Tôi khi bước vào chổ lạ lùng như thế

nào?

Học sinh: Cảm giác của Tôi khi bước vào chổ lạ 2 thì

nhìn cái gì cũng mới lạ và hay hay

? Hình ảnh một con chim liệng đến đứng bên bờ cửa sổ,

hót mấy tiếng rụt rè rồi vỗ cánh bay cao có phải đơn

thuần chỉ có ý nghĩa thực hay không? Vì sao?

Học sinh : Hình ảnh con chim nón đứng bên bờ cửa sổ,

hót mấy tiếng rụt rè rồi vỗ cánh bay cao gợi nhớ, tiếc nhớ

những ngày trẻ thơ chơi bời đã chấm dứt đã chuyển sang

một gai đoạn mới: làm học sinh, làm người lớn

2 Tâm trạng và cảm giác của Tôi khi cùng mẹ đến trường buổi đầu tiên:

- Tâm trạng: lần đầu tiên được đến trườnghọc, bước vào thế giới mới lạ, được tập làmngười lớn

=> Ý nghĩ của nhân vật Tôi trang trọng,đứng đắn

- Những cử chỉ và hành động: thèm, bặm,ghì, xệch, chúi, muốn (động từ)

=> Thể hiện tư thế ngộ nghĩnh, ngây thơ vàđáng yêu của chú bé

3 Tâm trạng và cảm giác khi Tôi đến trường:

- Tâm trạng cảm thấy chơ vơ, vụng về, lúng túng, muốn buớc nhanh mà sao toàn thân cứ

run run, cứ dềng dàng, chân co, chân duỗi

=> Tâm trạng ngây thơ, đáng yêu, buồncười

4 Tâm trạng của Tôi rời tay mẹ bước vào lớp:

- Nghe ông Đốc gọi học sinh mới vào lớptrong không khí trang nghiêm được mọingười chú ý đã lúng túng càng lúng túnghơn

- Tôi nức nở khóc đó là cảm giác nhất thời

của một đứa bé nông thôn rụt rè khi đượctiếp xúc với đám động mà thôi

5 Tâm trạng của Tôi khi ngồi vào chổ và đón nhận tiết học đầu tiên.

- Cảm giác của Tôi khi bước vào chổ lạ thìnhìn cái gì cũng mới lạ và hay hay

- Hình ảnh con chim nón đứng bên bờ cửa

sổ, hót mấy tiếng rụt rè rồi vỗ cánh bay cao-> gợi nhớ, tiếc nhớ những ngày trẻ thơ chơibời đã chấm dứt đã chuyển sang một gaiđoạn mới: làm học sinh , làm người lớn.-> Cách kết thúc tự nhiên bất ngờ, khép lạibài văn và mở ra một thế giới mới, một bầu

Trang 4

? Dòng chữ tôi đi học kết thúc truyện có ý nghĩa gì?

Học sinh: Cách kết thúc tự nhiên bất ngờ, khép lại bài

văn và mở ra một thế giới mới, một bầu trời mới, một

khoảng không gian và thời gian mới Dòng chữ thể hiện

chủ đề của truyện

ngắn

- Học sinh đọc phần ghi nhớ Sgk

* Hoạt động 4: Hướng dẫn luyện tập

trời mới, một khoảng không gian và thờigian mới

* Ghi nhớ : SGK

III Luyện tập:

- Phân tích dòng cảm xúc tha thiết, trongtrẻo của nhân vật Tôi trong truyện Tôi đihọc

4 Củng cố:

1 Vai trò của thiên nhiên trong truyện ngắn này như thế nào?

2 Chất thơ của truyện thể hiện từ những yếu tố nào? Có thể gọi truyện ngắn này là bài thơ bằngvăn xuôi được không? Vì sao?

5 Dặn dò:

- Về nhà học bài

- Soạn bài: Trong lòng mẹ.

Trang 5

Tuần 1

CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT CỦA NGHĨA TỪ NGỮ

I Mục tiêu cần đạt:

Giúp học sinh

- Hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ

- Rèn luyện kĩ năng sử dụng từ trong mối quan hệ so sánh về phạm vi nghĩa rộng và nghĩa hẹp

II Chuẩn bị:

1 Ổn định lớp

3 Bài mới :

* Hoạt động 1: Ôn tập từ đồng nghĩa và trái nghĩa.

- Giáo viên: gợi dẫn: Ở lớp 7 các em đã được học về từ đồng nghĩa và từ trái nghĩa Bây giờ emnào có thể cho ví dụ về từ đồng nghĩa và từ trái nghĩa?

Học sinh: Từ đồng nghĩa: Máy bay - tàu bay - phi cơ

Nhà thương - bệnh viện

Chết - từ trần - hy sinh - mất

Từ trái nghĩa: Sống - chết

Nóng - lạnh Tốt - xấu

? Em có nhận xét gì về mối quan hệ ngữ nghĩa giữa các từ trong hai nhóm trên?

Học sinh: Các từ có quan hệ bình đẳng về nghĩa cụ thể:

+ Các từ đồng nghĩa trong nhóm có thể thay thế cho nhau trong một câu văn cụ thể

+ Các từ trái nghĩa trong nhóm có thể loai trừ nhau khi lựa chọn để đặt câu

Giáo viên: nhận xét của các em là đúng Hôm nay, chúng ta học bài mới: Cấp độ khái của nghĩa từ ngữ

* Hoạt động 2: Hình thành khái niệm từngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp

Giáo viên: yêu cầu học sinh xem sơ đồ và trả lời các

câu hỏi

( Voi, hươu ) ( Tu hú, sáo ) ( Cá rô, cá thu )

? Nhìn trên sơ đồ ta thấy nghĩa của từ động vật rộng

Trang 6

hơn hay hẹp hơn nghĩa của các từ thú, chim, cá? Tại

Giáo viên: Đưa bài tập nhanh:

- Cho các từ sau: cây, cỏ, hoa

? Tìm các từ ngữ có phạm vi nghĩa hẹp hơn cây, cỏ,

hoa và tìm từ ngữ có nghĩa rộng hơn ba từ trên?

Thú Động vật rộng hơn:

Chim

Cá

* Hoạt động 3: Hệ thống hoá kiến thức

Giáo viên: yêu cầu học sinh trả lời các câu hỏi

? Qua sơ đồ trên em hãy cho biết thế nào là một từ có

nghĩa rộng và nghĩa hẹp?

Học sinh: Một từ có nghĩa rộng khi phạm vi của nó bao

hàm phạm vi nghĩa của một số từ ngữ khác

- Một từ có nghĩa hẹp khi phạm vi nghĩa của nó được

bao hàm trong phạm vi nghĩa của một từ ngữ khác

? Một từ ngữ có hể vừa có nghĩa rộng, vừa có nghĩa

hẹp được không? Tại sao?

Học sinh: Một từ ngữ có thể vừa có nghĩa rộng, vừa có

nghĩa hẹp vì tính chất rộng hẹp của nghĩa từ ngữ chỉ là

tương đối

- Một từ có nghĩa rộng khi phạm vi của nóbao hàm phạm vi nghĩa của một số từ ngữkhác

- Một từ có nghĩa hẹp khi phạm vi nghĩa của

nó được bao hàm trong phạm vi nghĩa củamột từ ngữ khác

- Một từ ngữ có thể vừa có nghĩa rộng, vừa

có nghĩa hẹp vì tính chất rộng hẹp của nghĩa

từ ngữ chỉ là tương đối

* Ghi nhớ : SGK

* Hoạt động 4: Hướng dẫn học sinh luyện tập.

Giáo viên: gọi học sinh đọc bài tập 1

? Bài tập 1 yêu cầu điều gì?

Học sinh: Lập sơ đồ thể hiện khái quát nghĩa của từ

ngữ

Giáo viên: hướng dẫn học sinh làm bài

II Luyện tập.

1 Bài tập 1:

Học sinh: về nhà làm bài

2 Bài tập 2

Trang 7

Học sinh: Tìm từ ngữ có nghĩa rộng so với các từ dưới

đây

Giáo viên : gọi học sinh đọc bài tập 3

Học sinh: Tìm từ ngữ có nghĩa hẹp hơn

Học sinh: Tìm những từ ngữ không thuộc phạm vi

nghĩa của mỗi nhóm từ đã cho

Học sinh: Tìm 3 động từ thuộc phạm vi nghĩa

Đuổi

4 Củng cố:

? Thế nào là một từ có nghĩa rộng và một từ có nghĩa hẹp?

? Một từ ngữ có hể vừa có nghĩa rộng, vừa có nghĩa hẹp được không? Tại sao?

5 Dặn dò:

- Làm bài tập còn lại.Bài tập 1 và 4 trang 10 và 11

- Soạn bài: Trường từ vựng

Trang 8

2 Kiểm tra bài cũ.

3 Bài mới:

Bất cứ một văn bản nào cũng có một chủ đề, các câu văn trong một văn bản phải xoay quanh chủ đề đó Đó chính là sự thống nhất về chủ đề của văn bản

* Hoạt động 1: Hình thành khái niệm chủ đề của văn bản

Giáo viên: yêu cầu học sinh đọc thầm văn bản” Tơi di

học” sau đĩ trả lời các câu hỏi

? Văn bản miêu tả những việc đang xảy ra hay đã xảy

ra?

Học sinh: Văn bản miêu tả những việc đã xảy ra, đĩ là

những hồi tưởng của tác giả về ngay đầu tiên tới

trường

? Tác giả viết văn bản này nhằm mụch đích gì?

Học sinh: đề phát biều ý kiến và bộc lộ cảm xúc của

mình về một kỷ niệm sâu sắc từ thuở thiếu thời

Giáo viên chốt lại: chủ đề của văn bản là vấn đề chủ

chốt, những ý kiến, những cảm xúc của tác giả được

thể hiện một cách nhất quán trong văn bản

I Chủ đề của văn bản

- Văn bản miêu tả những việc đã xảy ra, đĩ lànhững hồi tưởng của tác giả về ngay đầu tiêntới trường

- Mục đích: đề phát biều ý kiến và bộc lộ cảmxúc của mình về một kỷ niệm sâu sắc từ thuởthiếu thời

=> Chủ đề của văn bản là vấn đề chủ chốt,những ý kiến, những cảm xúc của tác giảđược thể hiện một cách nhất quán trong vănbản

* Hoạt động 2: Hình thành khái niệm tính thống nhất về chủ đề văn bản

Giáo viên : nêu vấn đề 1:

? Để tái hiện những kỷ niệm về ngày đầu tiên đi học,

tác giả đã đặt nhan đề của văn bản và sử dụng từ ngữ,

câu như thế nào?

Học sinh:

- Nhan đề: Tơi đi học cĩ nghĩa tường minh => nội dung

nĩi về chuyện đi học

- Các từ ngữ: những kỉ niệm mơn man của buổi tựu

trường lần đầu tiên đến trường

II Hình thành khái niệm tính thống nhất

Trang 9

- Các câu: Hôm nay, tôi đi học Hằng năm, cứ vào cuối

thu

Giáo viên: đặt vấn đề 2:

? Đề tô đậm cảm giác trong sáng của nhân vật tôi ngày

đầu tiên đi học, tác giả đã sử dụng các từ ngữ và chi tiết

nghệ thuật nào?

Học sinh:Tác giả đã sử dụng các từ ngữ và chi tiết nghệ

thuật ở những đoạn khác nhau như:

a Trên đường đến trường:

- Con đường quen đi lại lắm lẫn bỗng đổi khác, mời

mẻ

- Hành động lội qua sông thả diều => chuyển việc đi

học thật thiêng liêng, tự hào

b Trên sân trường:

- Ngôi truờng cao ráo, sạch sẽ =>lo sợ vẩn vơ

- Ngỡ ngàng khi xếp hàng vào lớp

c Trong lớp học:

- Cảm giác bâng khuâng khi xa mẹ

Giáo viên: nêu vấn đề 3:

? Thế nào là tính thống nhất về chủ đề của văn bản?

Học sinh: văn bản có tính thống nhất về chủ đề khi chỉ

biểu đạt chủ đề đã xác định , không xa rời hay lạc sang

chủ đề khác

? Tính thống nhất nay thể hiện ở các phương diện nào?

Học sinh: Tính thống nhất của văn bản thể hiện ở các

phương diện:

- Hình thức: nhan đề của văn bản

- Nội dung: mạch lạc, từ ngữ chi tiết tập truing làm rõ ý

đồ

- Đối tượng: xoay quanh nhân vật Tôi

Giáo viên: gọi học sinh đọc phần ghi nhớ.3

a Trên đường đến trường:

- Con đường quen đi lại lắm lẫn bỗng đổikhác, mời mẻ

- Hành động lội qua sông thả diều => chuyểnviệc đi học thật thiêng liêng, tự hào

b Trên sân trường:

- Ngôi truờng cao ráo, sạch sẽ =>lo sợ vẩnvơ

- Ngỡ ngàng khi xếp hàng vào lớp

c Trong lớp học:

- Cảm giác bâng khuâng khi xa mẹ

- Văn bản có tính thống nhất về chủ đề khi chỉbiểu đạt chủ đề đã xác định, không xa rời haylạc sang chủ đề khác

+ Tính thống nhất của văn bản thể hiện ở cácphương diện:

- Hình thức: nhan đề của văn bản

- Nội dung: mạch lạc, từ ngữ chi tiết tậptruing làm rõ ý đồ

- Đối tượng: xoay quanh nhân vật Tôi

* Ghi nhớ: SGK

* Hoạt động 3: Hướng dẫn học sinh luyện tập

? Bài tập 1 yêu cầu điều gi?

Học sinh: Phân tích tính thống nhất về chủ của văn bản

Trang 10

Giáo viên: gọi học sinh đọc bài tập 2.

Học sinh: Ý nào làm bài viết lạc đề

Học sinh: tìm các ý cho thật xác với yêu cầu của đề

? Thế nào là chủ đề của văn bản?

? Thế nào là tính thống nhất về chủ đề của văn bản

? Tính thống nhất của văn bản thể hiện ở các phương diện nào?

Trang 11

+ Đồng cảm với nỗi đau tinh thần, tình yêu mãnh liệt, nồng nàn của chú bé Hồng đối với người

mẹ đáng thương được biểu hiện qua ngồi bút hồi kí - tự truyện thấm đuợm chất trữ tình chân thanh vàtruyền cảm của tác giả

+ Tích hợp với phần Tiếng việt ở bài Trường từ vựng và phần tập làm văn ở bài Bố cục văn bản,đặc biệt là sự sắp xếp các ý của phần thân bài

+ Rèn luyện kĩ năng phần tích nhân vật, khái quát đặc điểm tính cách, lời nói nét mặt, tâm trạngcủa nhân vật

2 Kiểm tra bài cũ

? Văn bản Tôi đi học được viết theo thể loại nào? Vì sao em biết?

Học sinh: - Thể loại: văn bản biểu cảm vì toàn truyện là cảm xúc tâm trạng của nhân vật trongbuổi tựu trường đầu tiên

? Văn bản được chia làm mấy phần?

Học sinh:

- Bố cục chia làm 5 đoạn:

+ Đoạn 1: Từ đầu tưng bừng rộn rã

+ Đoạn 2: Buổi mai hôm ấy trên ngọn núi

=> tâm trạng và cảm giác của nhân vật tôi trên đường cùng mẹ đến trường

+ Đạon 3: Trước sân trường trong các lớp

=> tâm trạng và cảm giác của tôi khi đứng giữa sân trường

+ Đoạn 4: Ông đốc chút nào hết

=> tâm trạng của tôi khi nghe gọi tên và gời mẹ vào lớp

=> Tâm trạng của tôi khi ngồi vào chổ của mình và đón nhận tiết học đầu tiên

? Một trong những thành công của việc thể hiện cảm xúc, tâm trạng của Thanh Tịnh trong bài Tôi

đi học là biện pháp so sánh Em hãy nhắc lại 3 so sánh trong bài và phân tích hiệu quả nghệ thuật đó?

3 Bài mới :

* Hoạt động 1: Giới thiệu bài.

Tuổi thơ cay đắng, tuổi thơ ngọt ngào, tuổi thơ dữ dội, tuổi thơ êm đềm, tuổi thơ của em, tuổi thơcủa tôi Ai cũng có một tuổi thơ, một thời thơ ấu đã trôi qua và không bao giờ trở lại Những ngày thơ ấu

Trang 12

của nhà văn Nguyên Hồng đã được kể, tả, nhớ lại rung động cực điểm của một linh hồn trẻ dạy mà thấmđẫm tình yêu Đó là tình yêu mẹ.

* Hoạt động 2: Huớng dẫn đọc, tìm hiểu tác giả, từ khó, bố cục, thể loại văn bản

Giáo viên: gọi học sinh đọc chậm phần chú thích

Giáo viên nhấn mạnh học sinh chú ý các từ ngữ, hình

ảnh thể hiện cảm xúc thay đổi nhận vật tôi, nhất là

đoạn cuối của cuộc trò chuyện với bà cô, đoạn tả chú

bé Hồng nằm trong lòng mẹ

Giáo viên: hướng dẫn học sinh đọc thầm phần chú

thích và trình bày ngắn gọn về phần tác giả Nguyên

Hồng

Giáo viên: gọi học sinh đọc phần chú thích trang 19,20

Giáo viên có tể hỏi thêm

Giáo viên Giáo viên: Nhân vật kể chuyện xưng tôi ngôi

thứ nhất cũng chính là tác giả kể chuyện đời mình một

cách trung thực chân thành

? Văn bản này thuộc thể loại gì ?

Học sinh: Thể loại: Tiểu thuyết tự thuật - kết hợp, kể

chuyện-miêu tả- biểu cảm

? Văn bản này bố cục chia làm mấy phần?Nội dung?

Học sinh: Bố cục chia làm hai đoạn:

+ Từ đầu người hỏi đến chứ

=> Cuộc trò chuyện giữa bé hồng và bà cô

+ Đoạn còn lại

=> Cuộc gặp gỡ giữa hai mẹ con bé Hồng

Giáo viên: nêu vấn đề: so với bố cục, mạch truyện và

cách kể chuyện bài trong lòng mẹ có gì giống va khác

nhau với Tôi đi học

Học sinh:

- Giống: Kể tả theo trình tự thời gian

Kể tả biểu hiện cảm xúc không hợp

- Khác: Tôi đi học chuyện liền ạch, trong một khoảng

một thời gian ngắn, không ngắt quãng: buổi sáng đầu

tiên đến trường

Trong lòng mẹ: chuyện không thật liền; có một gạch

nối nhỏ, ngắn về thời gian dài ngày khi chưa gặp v2 khi

- Bố cục chia làm hai đoạn:

+ Từ đầu người hỏi đến chứ

=> Cuộc trò chuyện giữa bé hồng và bà cô.+ Đoạn còn lại

=> Cuộc gặp gỡ giữa hai mẹ con bé Hồng

* Hoạt động 3: Hướng dẫn đọc- kể và tìm chi tiết

Giáo viên: hướng dẫn học sinh đọc văn bản

Giáo viên: yêu cầu học sinh đọc lại đoạn kể về cuộc

gặp gỡ và đối thoại giữa bà cô và bé Hồng

?Nhân vật bà cô được thể hiện qua những chi tiết nào

kể tả nào? Những chi tiết ấy kết hợp với nhau như thế

nào và nhằm mụch đích gì? Mục đích ấy có đạt không?

Học sinh:

- Bà cô cười hỏi cháu có vẻ quan tâm thương cháu

II Tìm hiểu văn bản.

1 Nhân vật bà cô:

- Bà cô cười hỏi cháu có vẻ quan tâm thươngcháu

=> Rất kịch: giả dối, giả vờ

- lời nói cử chỉ => độc ác của bà cô: hành hạ,nục mạ đúa bé tự trong và ngây thơ bằng cáchxoáy sâu vào nổi đau, nổi khổ tâm của nó

Trang 13

=> rất kịch: giả dối, giả vờ.

- lời nói cử chỉ => độc ác của bà cô: hành hạ, nục mạ

đúa bé tự trong và ngây thơ bằng cách xoáy sâu vào nổi

đau, nổi khổ tâm của nó

? Sau đó cuộc đối thoại diễ ra như thế nào?

Học sinh: Bà cô tỏ ra lạnh lùng vô cảm trước sự đau

đớn xót xa của đứa cháu

Giáo viên: Việc bà cô mặc kệ cháu cười dài trong tiếng

khóc, vẩn cứ tươi cười kể các chuyện về chị dâu mình,

rồi lại đổi giọng vỗ vai nghiêm nghị tỏ ra sự thương xót

anh trai - bố bé Hồng Tất cà những điều đó càng làm

lộ rõ bản chất gì của bà cô?

Học sinh: => Đó là người đàn bà lạnh lùng, độc ác,

thâm hiểm

? Hoàn cảnh sống hiện tại của bé Hồng như thế nào?

Học sinh: Hoàn cảnh đáng thương của bé Hồng:

+ Bố chơi bời nghiện ngập, mất sớm

+ Mẹ tha hương cầu thực

+ Hồng phải sống với bà cô lạnh lùng

? Qua cuộc trò chuyện với bà cô, Hồng có tâm trạng

như thế nào?

Học sinh: Hồng rất muốn thăm mẹ

? Hồng trả lời như thế nào ?Qua đó Hồng nhận ra điều

gì?

Học sinh: Hồng trả lời không => nhận ra sự giả dối

trong giọng nói của bà cô

- Nghe cô nói Hồng đã “cười dài trong tiếng khóc”

Xúc dộng tích tụ, trào dâng, đau xót và dạt dào niềm tin

yêu người mẹ khốn khổ của mình

Giáo viên: Trước những câu hỏi, lời khuyên như xác

muối vào lòng bé Hồng như thắt ại vì đau đớn, vì tủi

nhục, xúc động vì thương mẹ và thương mình

Giáo viên: nêu vấn đề thảo luận: Tiếng gọi thảng thốt,

bối rối: Mợ ơi! Của bé Hồng và cái giả thiết mà tác giả

đặt ra Nếu người quay mặt lại ấy là người khác chứ

không phải mẹ mình thì cảm giác tủi thẹn của bé Hồng

đã được làm rõ bằng một so sánh kì lạ và đầy sực

thuyết phục: “Khác gì cái ảo ảnh giữa sa mạc”

? Ý kiến của em về tâm trạng của bé Hồng và hiệu quả

nghệ thuật của biện pháp so sánh ấy?

Học sinh: Tiếng gọi “Mợ ơi!Mợ ơi!” cuống quýt, mừng

tủi, xót xa, đau đớn, hy vọng

- So sánh - giả định : bộc lộ tâm trạng: hi vọng tột cùng

– thất vọng cũng tột cùng

Giáo viên: gọi học sinh đọc lại đoạn văn tả cảnh bé

Hồng gặp lại mẹ, trèo lên xe nằm trong lòng mẹ

? Cử chỉ hành động và tâm trạng của bé Hồng khi bất

- Bà cô tỏ ra lạnh lùng vô cảm trước sự đauđớn xót xa của đứa cháu

=> Đó là người đàn bà lạnh lùng, độc ác, thâmhiểm

2 Nhân vật bé Hồng.

a Diễn biến tâm trạng của bé Hồng trong cuộc đối thoại với bà cô.

- Hoàn cảnh đáng thương của bé Hồng:

+ Bố chơi bời nghiện ngập, mất sớm

+ Mẹ tha hương cầu thực

+ Hồng phải sống với bà cô lạnh lùng

- Hồng rất muốn thăm mẹ=> Hồng trả lờikhông => nhận ra sự giả dối trong giọng nóicủa bà cô

- Nghe cô nói Hồng đã “cười dài trong tiếngkhóc” Xúc động tích tụ, trào dâng, đau xót vàdạt dào niềm tin yêu người mẹ khốn khổ củamình

b Diễn biến tâm trạng của bé Hồng khi được bất ngờ gặp mẹ, đuợc nằm trong lòng mẹ.

- Tiếng gọi “Mợ ơi!Mợ ơi!” cuống quýt,mừng tủi, xót xa, đau đớn, hy vọng

- So sánh - giả định: bộc lộ tâm trạng: hi vọngtột cùng- thát vọng cũng tột cùng

Trang 14

ngờ gặp đúng mẹ mình như thế nào?

Học sinh:

- Niềm sung sướng vô bờ, dạt dào Miên man được

mnằm trong lòng mẹ, được cảm nhận bằng tất cả các

giác quan của bé

- Trong lòng mẹ, hạnh phúc dạt dào, tất cả những phiền

muộn, những sầu đau, tủi hổ chớp mắt trôi đi chỉ còn

lại lòng kính yêu mẹ vô bờ

Giáo viên: gọi học sinh đọc phần ghi nhớ

- Niềm sung sướng vô bờ, dạt dào Miên manđược mnằm trong lòng mẹ, được cảm nhậnbằng tất cả các giác quan của bé

- Trong lòng mẹ, hạnh phúc dạt dào, tất cảnhững phiền muộn, những sầu đau, tủi hổchớp mắt trôi đi chỉ còn lại lòng kính yêu mẹ

vô bờ

* Ghi nhớ: SGK.

4 Củng cố:

? Vì sao xếp “Tôi đi học” và “Trong lòng mẹ” là hồi kí tự truyện?

- Gợi ý: tác giả kể lại thời thơ ấu của mình một cách chân thật nhất

? Nêu ý nghĩa của đoạn trích Trong lòng mẹ?

5 Dặn dò:

- Soạn bài: “Tức nước vỡ bờ”

Trang 15

- Nắm được khái niệm trường từ vựng.

- Nắm được mối quan hệ ngữ nghĩa giữa trường từ vựng với các hiện tượng đồng nghĩa, trái nghĩa

và các thủ pháp nghệ thuật ần dụ, hốn dụ, nhấn hố

- Rèn luyện kĩ năng lập trường từ vựng và sử dụng trường từ vựng trong nĩi và viết

? Thế nào là cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ?

Học sinh: - Một từ cĩ nghĩa rộng khi phạm vi của nĩ bao hàm phạm vi nghĩa của một số từ ngữkhác

- Một từ cĩ nghĩa hẹp khi phạm vi nghĩa của nĩ được bao hàm trong phạm vi nghĩa của một từngữ khác

Giáo viên: kiểm tra tập học sinh

3 Bài mới: Giới thiệu bài:

Ở tiết trước, ta đã xét về cấp độ khái độ của nghĩa từ ngữ Còn hôm nay, ta xét về hợp các từ có chung một nét nghĩa vào một trường từ vựng Vậy “trường từ vựng” là gì?

* Hoạt động 1: Hình thành khái niệm trường từ vựng

Giáo viên: yêu cầu học sinh đọc kĩ đoạn văn trong sgk,

chú ý các từ in đậm sau đĩ trả lời câu hỏi

? Các từ in đậm dùng để chỉ đối tượng là người, động

vật hay sự vật?

Học sinh: Mặt, da, gị má, mắt, đùi, đầu, tay, miệng

=> Chỉ người

? Nét chung về nghĩa của nhĩm từ trên là gì?

Học sinh: Nét chung về nghĩa: chỉ bộ phận cơ thể

Giáo viên: gọi học sinh đọc ghi nhớ

Giáo viên: đưa bài tập nhanh

- Cho các nhĩm từ sau: cao, thấp, lùn, gầy, béo, bị

* Ghi nhớ: SGK.trang 21.

Trang 16

vựng của nhóm từ là gì?

Học sinh: Chỉ hình dáng của con người

* Hoạt động 2: Các bậc của trường từ vựngGiáo viên: yêu cầu học sinh đọc kĩ mục I2 trong sgk và

trả lời các câu hỏi sau:

? Một trường từ vựng có thể bao gồm những trường từ

vựng nhỏ nào? Cho ví dụ?

Học sinh: Các trường từ vựng mắt:

+ Bộ phận của mắt: lòng đen, con ngươi, lông mày

+ Đặc điểm của mắt: đờ đãn, sắc, lờ đờ, tinh anh, toét,

mù, loà

+ Càm giác của mắt: chói, quáng, hoa, cộm

+ bệnh về mắt: quáng gà, thong manh, cận thị, viễn thị

+ Hoạt động của mắt: nhìn, trông, thấy, liếc, nhòm

? Trong một trường từ vựng có thể tập hợp những từ có

từ loại khác nhau không? Tại sao?

Học sinh: Có thể tập hợp những từ có từ loại khác nhau

vì:

+ Danh từ chỉ sự vật: con người

+ Động từ chỉ hoạt động: ngó, liếc

+ Tính từ chỉ tính chất: lờ đờ, inh anh

? Do hiện tượng nhiều nghĩa, một từ có thể thuộc nhiều

trường từ vựng khác nhau không ? vì sao?

Học sinh: Một từ nhiều nghĩa có thể thuộc nhiều trường

từ vựng khác nhau Ví dụ: từ ngọt

+ Trường từ vựng mùi vị: chát, thơm

+ Trường âm thanh: the thé, êm dịu

+ Trường thời tiết: hanh, ẩm

? Em hãy cho biết tác dụng của cách chuyển trường từ

vưng trong thơ văn và trong cuộc sống hằng ngày? Cho

ví dụ?

Học sinh: Tác dụng làm tăng sức gợi hình, gợi cảm

Ví dụ: + Trường từ vựng về người chuyển sang trường

từ vựng về động vật:

Suy nghĩ của con người : tưởng, ngỡ, nghĩ

Hành động của con người: mừng, vui, buồn

Cách xưng hô của con người: cô, cậu, tớ

- Thường có 2 bậc trường từ vựng lớn nhỏ

- Các từ trong 1 trường từ vựng có thể khácnhau về từ loại

- Một từ nhiều nghĩa có thể thuộc nhiềutrường từ vựng khác nhau Ví dụ: từ ngọt.+ Trường từ vựng mùi vị: chát, thơm

+ Trường âm thanh: the thé, êm dịu

+ Trường thời tiết: hanh, ẩm

- Tác dụng làm tăng sức gợi hình, gợi cảm

* Hoạt động 3: Phân biệt trường từ vựng và cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ

Giáo viên: nêu vấn đề:

? Trường từ vựng và cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ

có thê khác nhau về từ loại

Vd: trường từ vựng về cây:

+ Bộ phận của cây: Thân, rễ

+ Hình dáng của cây: cao, thấp, to, bé

Trang 17

+ Bộ phận của cây: Thân, rễ

+ Hình dáng của cây: cao, thấp, to, bé

=> Các từ: thân, thấp khác nhau về từ loại

- Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ là 1 tập hợp các từ

có quan hệ so sánh về phạm vi nghĩa rộng hay hẹp,

trong đó các từ phải cùng loại

Vd:

- Tốt (nghĩa rộng) - đảm đang ( hẹp): tính từ

- Bàn( rộng ) - bàn gỗ( hẹp ): danh từ

- Đánh( rộng ) - cắn ( hẹp): động từ

=> Các từ : thân, thấp khác nhau về từ loại

- Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ là 1 tậphợp các từ có quan hệ so sánh về phạm vinghĩa rộng hay hẹp, trong đó các từ phải cùngloại

Vd:

- Tốt (nghĩa rộng) - đảm đang ( hẹp): tính từ

- Bàn( rộng ) - bàn gỗ( hẹp ): danh từ

- Đánh( rộng ) - cắn ( hẹp) : động từ

* Hoạt động 4: hướng dẫn Hoạt động luyện tập

Giáo viên: Gọi học sinh đọc bài tập 1

Học sinh: Tìm các từ thuộc trường từ vựng “ người ruột

thịt “trong văn bản “Trong lòng mẹ”

Giáo viên: Hướng dẫn học sinh làm bài

Học sinh: Yêu cầu đặt tên cho dãy trường từ vựng đã

cho

Học sinh: Xác định trường từ vựng trong đoạn văn đã

cho

Học sinh: Xếp từ đã cho vào đúng trường từ vựng

* Giáo viên: Hướng dẫn học sinh bài tập 5,6,7 về nhà

- Khứu giác: mũi, miệng, thơm, điếc, thính

- Thính giác: tai, nghe, điếc, rõ, thính

4 Củng cố:

- Vậy theo em trường từ vựng là gì?

- Em hãy cho biết tác dụng của cách chuyển trường từ vưng trong thơ văn và trong cuộc sốnghằng ngày?

5 Dặn dò:

Trang 18

- Về nhà học bài.

- Làm bài tập còn lại

- Soạn bài: “Từ tượng hình và từ tượng thanh:.

Trang 19

- Tích hợp với phần văn ở văn bản Trong lịng mẹ va phần tiếng việt qua bài Trường từ vựng.

- Rèn luyện kĩ năng xâu dựng bố cục văn bản trong nĩi và viết

? Thế nào là tính thống nhất của chủ đề văn bản?

Học sinh: - Văn bản cĩ tính thống nhất về chủ đề khi chỉ biểu đạt chủ đề đã xác định, khơng xa rờihay lạc sang chủ đề khác

? Tính thống nhất của văn bản thể hiện ở các phương diện nào?

Học sinh: Tính thống nhất của văn bản thể hiện ở các phương diện:

- Hình thức: Nhan đề của văn bản

- Nội dung: Mạch lạc, từ ngữ chi tiết tập truing làm rõ ý đồ

- Đối tượng: Xoay quanh nhân vật Tơi

3 Bài mới: Hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu một khía cạnh khác của văn bản, đó là bố cục của văn bản.Vậy bố cục của văn bản là gì?

* Hoạt động 1: Tìm hiểu bố cục của văn bản

Giáo viên: Yêu cầu học sinh dọc văn bản ở mục I sách

giáo khoa và trả lời các câu hỏi

? Văn bản trên cĩ thể chia ra làm mấy phần? Chỉ rõ

ranh giới giữa các phần đĩ?

Học sinh: Văn bản trên chia làm 3 phần:

- Phần 1: Từ đến khơng mang danh lợi

- Phần 2: Tiếp theo vào thăm

- Phần 3: Cịn lại

?Em hãy cho biết nhiệm vụ của các phần đĩ?

Học sinh: Nhiệm vụ của các phần:

- Phần 1: Giới thiệu Chu Văn An

- Phần 2: Cơng lao, uy tín và tính cách của ơng

- Phần 3: Tình cảm của mọi người đối với ơng

? Em hãy phần tích mối quan hệ giữa các phần trong

văn bản?

I Bố cục của văn bản.

1 Văn bản trên chia làm 3 phần:

- Phần 1: Từ đến khơng mang danh lợi

- Phần 2: Tiếp theo vào thăm

- Phần 3: Cịn lại

2 Nhiệm vụ của các phần:

- Phần 1: Giới thiệu Chu Văn An

- Phần 2: Cơng lao, uy tín và tính cách củaơng

- Phần 3: Tình cảm của mọi người đối vớiơng

Trang 20

Học sinh: Mối quan hệ giữa các phần trong văn bản:

- Luôn gắn bó chặt chẽ với nhau

- Các phần tập chung làm rõ chủ đề của văn bản là:

Người thầy đạo cao đức trọng

? Từ vịêc phần tích trên em hãy cho biết bố cục văn

bản gồm mấy phần? Nhiệm vụ của từng phần? Các

phần của văn bản có quan hệ với nhau như thế nào?

Học sinh: Bố cục văn bản gồm 3 phần

+ Mở bài: Nêu ra chủ đề của văn bản

+ Thân bài: Triển khia chủ đề

+ Kết bài: Tổng kết chủ đề

=> Các phần trong văn bản luôn gắn bó chặt chẽ với

nhau để tập chung làm rõ chủ đề của văn bản

3 Mồi quan hệ giữa các phần trong văn bản:

- Luôn gắn bó chặt chẽ với nhau

- Các phần tập chung làm rõ chủ đề của vănbản là: Người thầy đạo cao đức trọng

4 Bố cục văn bản gồm 3 phần.

=> Các phần trong văn bản luôn gắn bó chặtchẽ với nhau để tập chung làm rõ chủ đề củavăn bản

* Hoạt động 2: Sắp xếp nội dung phần thân bài

Giáo viên: yêu cầu học sinh đọc mục II và trả lời các

câu hỏi

? Phần thân bài “Tôi đi học” của Thanh Tịnh được xếp

trên cơ sở nào?

Học sinh: Cách sắp xếp:

- Hồi tưởng và đồng hiện

- Liên tưởng

? Phần tích diễn biến tâm lí của bé Hồng ở văn bản

Trong Lòng Mẹ của Nguyên Hồng?

Học sinh: Diễn biến tâm lí

- Tình cảm và thái độ:

+ Yêu mẹ sâu sắc

+ Căm ghét kẻ nói xấu mẹ

- Niềm vui hồn nhiên khi được ở trong lòng mẹ

? Hãy nêu trình tự miêu tả người, vật, con vật, phong

cảnh?

Học sinh: Trình tự miêu tả:

* Người, vật, con vật:

- Không gian: xa => gần hoặc ngược lại

- Thời gian: quá khứ - hiện tại - đồng hiện

- Từ ngoại hình đến quan hệ cảm xúc hoặc ngược lại

* Tả phong cảnh:

- Không gian: rộng - hẹp, gần - xa, cao - thấp

- Ngoại cảnh đến cảm xúc hặocngược lại

? Từ các ý phân tích trên em hãy cho biết trình tự sắp

xếp nội dung phần thân bài?

Học sinh: Văn bản thường có bố cục gồm 3 phần

- Nội dung phần thân bài đuợc sắp xếp mạch lạc theo

II Cách sắp xếp bố trí nội dung phần thân bài của văn bản.

+ Căm ghét kẻ nói xấu mẹ

- Niềm vui hồn nhiên khi được ở trong lòngmẹ

3 Trình tự miêu tả:

* Người, vật, con vật:

- Không gian: xa => gần hoặc ngược lại

- Thời gian: quá khứ - hiện tại - đồng hiện

- Từ ngoại hình đến quan hệ cảm xúc hoặcngược lại

* Tả phong cảnh:

- Không gian: rộng - hẹp, gần - xa, cao - thấp

- Ngoại cảnh đến cảm xúc hặocngược lại

4 Kết luận:

- Văn bản thường có bố cục gồm 3 phần

- Nội dung phần thân bài đuợc sắp xếp mạchlạc theo kiểu bài và ý đồ giao tiếp của ngườiviết

Trang 21

kiểu bài và ý đồ giao tiếp của người viết.

Giáo viên: gọi học sinh đọc ghi nhớ Trang 25

Giáo viên: gọi học sinh đọc ghi nhớ Trang25

* Hoạt động 3: Luyện tập

Học sinh: Phần tích cách trình bày ý trong đoạn trích

Học sinh: Em sẽ trình ày những ý gì và sắp xếp chúng

ra sau

1 Bài tập 1:

a Theo không gian:

- Giới thiệu đàn chim: xa - gần

- Miêu tả đàn chim bằng những quan sát mắtthấy tai nghe xen với miêu tả là cảm xúc vànhững liên tưởng so sánh

* Theo không gian: ấn tượng về đàn chim:gần - xa

b Theo không gian hẹp: Miêu tả trực tiếp BaVì

* Theo không gian rộng: Miêu tả Ba Vì trongmối quan hệ hài hoà với các sự vật xungquanh nó

c Bàn về mối quan hệ giữa sự thật lịch sử vàcác truyền thuyết

- Luận chứng về lời bàn trên

- Phát triển lời bàn và luận chứng

2 Bài tập 2:

- Học sinh: Về nhà làm bài

4 Củng cố:

? Bố cục văn bản gồm mấy phần? Nội dung của từng phần?

? Mối quan hệ giữa các phần trong văn bản như thế nào?

Trang 22

Tuần 3

Tiết 9 Bài 3- Văn bản:

TỨC NƯỚC VỠ BỜ Trích “ Tắt đèn”

- Thấy được nghệ thuật kể chuyện, dựng cảnh, tả người, tả việc đặc sắc của tác giả

- Rèn kuyện kĩ năng phân tích nhân vât qua đối thoại, qua biện pháp đối lập tương phản

? Em hãy phần tích tậm trạng của bé Hồng khi nằm trong lòng mẹ?

Học sinh:

- Niềm sung sướng vô bờ, dạt dào Miên man được mnằm trong lòng mẹ, được cảm nhận bằng tất

cả các giác quan của bé

- Trong lòng mẹ, hạnh phúc dạt dào, tất cả những phiền muộn, những sầu đau, tủi hổ chớp mắt trôi

đi chỉ còn lại lòng kính yêu mẹ vô bờ

? Tác phầm “Trong lòng mẹ và Tôi đi học” là những áng văn tự sự đậm chất trữ tình Chất trữtình, chất thơ ấy được toát lên từ:

a Tâm trạng của nhân vật chính

b Cảnh thiên nhiên thơ mộng

c Tình huống truyện

d Ngôn ngữ giàu biểu cảm, giàu hình ảnh

3 Bài mới:

* Hoạt động 1: Giới thiệu bài

Trong tự nhiên có quy luật đã đuợc khái quát thành câu tục ngữ: “Tức nước vỡ bờ” Trong xã hội

đó quy luật: có áp bức thì có đấu tranh Quy luật ấy đã được chứng minh rất hùng hồn trong chướngXVIII tiểu thuyết Tắt Đèn của Ngô Tất Tố

* Hoạt động 2: Tổ chức đọc, kể, tìm bố cục

Giáo viên: Yêu cầu học sinh đọc chú thích và nêu

những nét sơ lược về tác giả và tác phẩm

Giáo viên: Yêu cầu đọc làm rõ không khí truyện hồi

hợp, khẩn trương, căng thẳng ở đoạn đầu, bi hài, sảng

khoái ở đoạn cuối, chú ý thể hiện sự tương phản, đối

lập giữa các nhân vật trong đoạn trích

I Đọc - chú thích.

1 Tác giả - tác phẩm.

2 Đọc.

Trang 23

Giáo viên: Gọi giải thích những từ khó.

? Qua phần đọc văn bản và dựa vào nội dung đoạn trích

chúng ta có thể chia đoạn trích thành mấy đoạn?

* Hoạt động 3: Tìm hiểu chi tiết

Giáo viên: Có thể nói toàn bộ nội dung đoạn trích kể

chuyện buổi sáng ở nhà chị Dậu, khi anh Dậu vừa tỉnh

lại, chị Dậu vừa thương xót, vừa lo lắng, vừa hồi hợp,

vừa chờ đợi

? Qua đấy ta có thể thấy tình cảnh gia đình của chị Dậu

như thế nào?

Học sinh: Tình thế của gia đình chị Dậu:

- Món nợ sưu nhà nước vẫn chưa có cách gì trả được

- Anh Dậu đau ốm

- Chị Dậu người đàn bà nghèo xác xơ với 3 đứa con đói

khát

Giáo viên: nêu vấn đề thảo luận

? Trong đoạn văn ngắn vừa đọc em thấy cai lệ hiện lên

như thế nào? Bản chất tính cách của hắm ra sao?

Những lời nói cử chỉ và hành động của hắn đối với anh

Dậu, với chị Dậu khi đến thúc sưu thuế được Ngô Tất

Tố miệu tả như thế nào? Chi tiết cai Lệ bị chi Dậu ấn

giúi ra cửa, ngã chỏng quèo trên mặt đất, miệng vẫn

nham nhãm thét trói vợ chồng kẻ thiếu sưu thuế đã gợi

cho em cảm xúc và liên tưởng gì?

Học sinh: Nhân vật cai Lệ:

- Là tên tay sai chuyên nghiệp mạt hạn của huyện và

quan phủ

- Ngôn ngữ cửa miệng của hắn là: quát, thét, chửi,

mắng, hầm hè cử chỉ hành động cực kì thô bạo, vũ phu

- Cai lệ bỏ ngoài tai những lời van xin thảm thiết của

chị Dậu => Cai Lệ như một công cụ bằng sắt vô tri, vô

giác, chỉ có một mụch đích duy nhất: bắt trói anh Dậu

giải ra đình làng theo lệnh quan

=> Bản chất quen thói bắt nạt, đe dọ, áp bức người

khác còn thực lực thì yếu ớt, hèn kém và đáng cười

Giáo viên: nêu vấn đề

? Chị Dậu đã tìm mọi cách để bảo vệ chồng như thế

nào? Quá trình đối phó của chị Dậu với hai tện tay sai

diễn ra như thế nào? Quá trình ấy có hợp lí không? Vì

II Tìm hiểu văn bản

1 Tình thế của gia đình chị Dậu:

- Món nợ sưu nhà nước vẫn chưa có cách gìtrả được

- Chị Dậu người đàn bà nghèo xác xơ với 3đứa con đói khát

- Cai lệ bỏ ngoài tai những lời van xin thảmthiết của chị Dậu, tiếng kêu khóc của hai đứatrẻ, tình cảnh thể thảm của anh Dậu => Cai Lệnhư một công cụ bằng sắt vô tri, vô giác, chỉ

có một mụch đích duy nhất: bắt trói anh Dậugiải ra đình làng theo lệnh quan

=> Bản chất quen thói bắt nạt, đe dọ, áp bứcngười khác còn thực lực thì yếu ớt, hèn kém

Trang 24

Học sinh: Nhân vật chị Dậu

- Sợ hãi: một mực van xin, tha thiết, xưng cháu, xin

Giáo viên: nêu câu hỏi tiếp

? Vì sao chị Dậu có đủ dũmg khí để quật ngã 2 tên đàn

ông độc ác, tàn nhẫn ấy? Việc hai tên tay sai thảm bại

trước chị Dậu còn có ý nghĩa gì và chứng tỏ điều gì?

Học sinh:

- Vì lòng yêu thương chồng, chị Dậu không còn một

con đường nào khác

- Có áp bức thì có đấu tranh

Giáo viên: Gọi học sinh đọc phần ghi nhớ

và đáng cười

3 Nhân vật chị Dậu.

- Sợ hãi, một mực van xin, tha thiết, xưng

cháu, xin ông.

=> Chị luôn xem mình là kẻ nghèo khổ bậcnhất nhì trong làng

- Khi cai lệ chạy sầmsập vào anh Dậu => chịDậu thay đổi tháy độ:

+ Xưng hô; mày, bà => lời cảnh báo

+ Hành động: nhanh nhẹn: “túm tóc hắn, lẳngmột cái khiến hắn ngã nhào ra thềm”

- Vì lòng yêu thương chồng, chị Dậu khôngcòn một con đường nào khác

Trang 25

- Tích hợp với văn ở văn bản “ Tức nước vỡ bờ”, với tiếng việt qua bài “Trường từ vựng”.

- Rèn luyện kĩ năng viết đoạn văn hồn chỉnh theo các yêu cầu về kiến trúc và ngữ nghĩa

? Bố cục văn bản gồm mấy phần? Kể ra? Nhiệm vụ của từng phần?

Học sinh: Bố cục văn bản gồm 3 phần

? Các phần của văn bản cĩ quan hệ với nhau như thế nào?

Học sinh: Các phần trong văn bản luơn gắn bĩ chặt chẽ với nhau để tập chung làm rõ chủ đề củavăn bản

3 Bài mới: - GV giới thiệu về mục tiêu trọng tâm của bài học:

Để phục vụ cho bài TLV số 1, hôm nay ta sẽ tìm hiểu việc xây dựng đoạn văn trong văn bản

* Hoạt động 1: Hình thành khái niệm đoạn văn

Giáo viên: yêu cầu học sinh đọc mục I SGK và trả lời

các câu hỏi sau:

? Văn bản trên gồm mấy ý? Mỗi ý viết thành mấy đoạn

văn?

Học sinh: Văn bản trên gồm 2 ý Mỗi ý viết thành một

đoạn văn

? Dấu hiệu hình thức nào giúp em nhận biết đoạn văn?

Học sinh: Viết hoa lùi đầu dịng và dấu chấm xuống

dịng

? Vậy theo em đạon văn là gì?

Học sinh: Đoạn văn là:

- Đợn vị trực tiếp tạo văn bản

- Về hình thức: Viết hoa lùi đầu dịng và cĩ dấu chấm

xuống dịng

- Về nội dung: Thường diễn đạt một ý tương đối hồn

I Thế nào là đoạn văn.

1 Văn bản trên gồm 2 ý Mỗi ý viết thành một đoạn văn.

2 Viết hoa lùi đầu dịng và dấu chấm xuống dịng.

3 Đoạn văn là:

- Về hình thức: Viết hoa lùi đầu dịng và cĩdấu chấm xuống dịng

- Về nội dung: Thường diễn đạt một ý tương

Trang 26

chỉnh đối hoàn chỉnh.

* Hoạt động 2: Hình thành khái niệm từ ngữ chủ đề và câu chủ đề của đoạn văn

Giáo viên: Yêu cầu học sinh đọc thầm văn bản và tìm

các từ ngữ chủ đề cho mỗi đoạn văn

? Truớc hết em nào cho biết từ ngữ chủ đề là gì?

Học sinh: Là từ ngữ có tác dụng duy trì đối tượng trong

đoạn văn

? Trong văn bản trên em hãy cho biết đâu là từ ngữ chủ

đề của mỗi đoạn văn?

Học sinh : Các từ ngữ chủ đề:

- Đoạn 1: Ngô Tất Tố.( Ông, Nhà văn )

- Đoạn 2: Tắt đèn.( Tác phẩm )

Giáo viên: Yêu cầu học sinh đọc thầm đoạn thứ 2 của

văn bản và trả lời các câu hỏi

? Ý khái quát bao trùm của cả đoạn văn là gì?

Học sinh: Đoạn văn đánh giá những thành công của

Ngô Tất Tố => Khẳng định phẩm chất người lao động

chân chính

? Câu nào trong đoạn văn chứa ý khái quát đó?

Học sinh: Câu: Tắt đèn là tác phẩm tiêu biểu nhất của

- Nội dung: câu chủ đề thường mang ý nghĩa khái quát

của cả đoạn văn

- Hình thức: Lời lẽ ngắn gọn, đủ chủ ngữ, vị ngữ

- Vị trí: Đứng đầu hoặc đứng cuối

Giáo viên : Từ ngữ chủ đề là các từ ngữ được dùng làm

đề mục, được lặp lài nhiều lần nhằm duy trì đối tượng

được nói đến trong đoạn văn Câu chủ đề có vai trò

định hướng về nội dung của cả đọan văn

II Từ ngữ và câu trong đoạn.

1 Từ ngữ chủ đề và câu chủ đề của đoạn văn.

- Từ ngữ chủ đề là từ ngữ có tác dụng duy trìđối tượng trong đoạn văn

- Câu: Tắt đèn là tác phẩm tiêu biểu nhất củaNgô Tất Tố

* Nhận xét:

- Nội dung: câu chủ đề thường mang ý nghĩakhái quát của cả đoạn văn

- Hình thức: Lời lẽ ngắn gọn, đủ chủ ngữ, vịngữ

- Vị trí: Đứng đầu hoặc đứng cuối

* Hoạt động 3: Tìm hiểu cách trình bày nội dung đoạn văn

Giáo viên: yêu cầu học sinh tìm hiểu 2 đoạn văn trong

văn bản ở mục I SGK và đoạn văn II2 SGK sau đó trả

lời các câu hỏi

? Cho biết đoạn văn nào có câu chủ đề, đoạn văn nào

không có câu chủ đề? Vị trí của câu chủ đề trong mỗi

+ Đoạn 1: không có câu chủ đề

+ Đoạn 2: câu chủ đề nằm ở đầu đoạn văn

Trang 27

+ Đoạn 1: không có câu chủ đề.

+ Đoạn 2: câu chủ đề nằm ở đầu đoạn văn

- Mục II ( 2.b) Câu chủ đề nằm ở cuối đoạn văn

? Nội dung của đoạn văn được trình bày theo thứ tự

nào?

Học sinh: Cách trình bày của các đoạn văn:

- Mục I:

+ Đoạn 1: Trình bày ý theo kiểu song hành

+ Đoạn 2: Trình bày ý theo kiểu diễn dịch

- Mục II: Trình bày ý theo kiểu quy nạp

Giáo viên: Gọi học sinh đọc phần ghi nhớ

- Mục II ( 2.b) Câu chủ đề nằm ở cuối đoạnvăn

* Cách trình bày của các đoạn văn:

Học sinh: Văn bản chia làm mấy ý, mỗi ý bao nhiêu

đoạn văn

Học sinh: Phân tích cách trình bày nội dung trong các

đoạn văn

Giáo viên: Hướng dẫn học sinh về nhà làm bài tập 3,4

Trang 28

- Ơn lại kiểu bài tự sự đã học ở lớp 6, cĩ kết hợp với kiểu bài biểu cảm ở lớp 7.

- Luyện tập viết đoạn văn đã được học, và cách triễn khai câu chủ đề

- Qua đĩ luyện tập khả năng làm bài của học sinh

- Giáo viên: Đề, đáp án, biểu điểm

- Học sinh: Giấy và chuẩn dàn bài ở nhà

3 Bài mới:

Giáo viên: phát đề cho học sinh

Hoạt động của thầy

- GV chép đề lên bảng

? Hãy phân tích y/c của đề?

- Nhắc nhở HS cần chú ý kể người, kể

việc, những cảm xúc tâm hồn một cách

rõ nét

? Trong bài văn ta cần sử dụng phương

thức biểu đạt nào?

- Lưu ý HS cách trình bày

- Cho HS thời gian làm bài

Hoạt động của trò

Chép đề vào giấy

Phân tích thể loại và nội dung

Kể, tả xen lẫn bộclộ cảm xúc

Làm bài

Nộp bài

Nội dung Đề: Hãy kể lại những kỉ niệm ngày

đầu tiên đi học

Gợi ý:

1 Mở bài: Giới thiệu kỉ niệm gì? Xảy

ra trong hoàn cảnh nào?

- Xác định ngôi kể: ngôi 1

- Làm rõ vấn đề từ các đoạn văn, câu văn

3 Kết bài: Nêu cảm nghĩ của em đ/v

kỉ niệm ấy

Trang 29

- Giáo viên thu bài của học sinh.

- Giáo viên hướng dẫn học sinh sửa bài

5 Dặn dị:

- Soạn bài tiếp theo: “ Liên kết các đoạn trong văn bản”

Trang 30

- Qua nhân vật ông Giáo (người kể chuyện) thấy được tấm lòng nhân ái sâu sắc của Nam Cao Đó

là tấm lòng thương cảm, xót xa và thật sự trân trọng đối với những người nông dân nghèo khổ

- Rèn luyện kĩ năng: Tìm hịểu và phân tích nhân vật qua ngôn ngữ đối thoại, độc thoại, qua hìnhdáng, cử chỉ hành động

II Tiến trình bài dạy:

? Từ các nhân vật anh Dậu, chị Dậu, bà lão hàng xóm em có thể khái quát điều gì về số phận vàphẩm chất của người nông dân Việt Nam trước CMT8?

Học sinh:

? Qua đấy ta có thể thấy tình cảnh gia đình của chị Dậu như thế nào?

Học sinh: Tình thế của gia đình chị Dậu:

- Món nợ sưu nhà nước vẫn chưa có cách gì trả được

- Chị Dậu người đàn bà nghèo xác xơ với 3 đứa con đói khát

3 Bài mới:

* Hoạt động 1: Giới thiệu bài:

Có những người nuôi chó quý như người, như con Nhưng quý cho đến mức như Lão Hạc thì thật

là hiếm Và Lão Hạc quý đến thế tại sao Lão Hạc vẫn bán chó để rồi tự vằn vặt và hành hạ mình Cuốicùng tự tìm đến cái chết dữ dội, thê thảm Qua đó, ta thấy Nam Cao muốn gửi gấm điều gì qua truyệnnày?

* Hoạt động 2: Hướng dẫn đọc, tóm tắt truyện, giải thích từ khó, tìm bố cục

Giáo viên: Gọi học sinh đọc chú thích

Giáo viên: Hướng dẫn học sinh đọc:

- Chú ý phân biệt các giọng dọc:

+ Giọng nhân vật Ông Giáo nguời kể chuyện

+ Giọng Lão hạc

+ Giọng vợ Ông Giáo

+ Giọng Binh Tư

Giáo viên: Yêu cầu học sinh xem lại phần chú thích

? Qua phần chú thích em hãy cho biết những nét cơ bản

Trang 31

- Ầng ậng: Nước mắt dâng lên sắp sửa trào ra ngoài.

- Nằn nì: Nài nỉ, cố nói, xin cho đạt nguyện vọng

? Dựa vào nội dung đoạn trích em có thể chia đoạn

trích ra làm mấy đoạn?Nội dung của mấy đoạn?

Học sinh: Bố cụ: Chia đoạn trích ra làm 3 đoạn:

- Đoạn 1: Lão Hạc sang nhờ ông Giáo

+ Lão Hạc: Kể chuyện bán chó Ông Giáo cảm thông

an ủi

+ Lão nhờ Ông Giáo hai việc

- Đoạn 2: Cuộc sống của lão Hạc Thái độ của Ông

Giáo, Binh Tư khi Lão xin bả chó

- Đoạn 3: Cái chết của Lão Hạc

b Giải thích từ khó

( SGK)

3 Bố cục: chia đoạn trích ra làm 3 đoạn:

- Đoạn 1: Lão Hạc sang nhờ ông Giáo

+ Lão Hạc: Kể chuyện bán chó Ông Giáocảm thông an ủi

+ Lão nhờ Ông Giáo hai việc

- Đoạn 2: Cuộc sống của lão Hạc Thái độcủa Ông Giáo, Binh Tư khi Lão xin bả chó

- Đoạn 3: Cái chết của Lão Hạc

* Hoạt động 3: Hướng dẫn tìm hiểu, phân tích chi tiết

Giáo viên: Em hãy tìm những từ ngữ hình ảnh miêu tả

thái độ, tâm trạng của Lão Hạc khi kể chuyện bán Cậu

Vàng với ông Giáo?

Học sinh: Tậm trạng của Lão hạc khi bán cậu Vàng

- Cố làm ra vui vẻ, cười như mếu hu hu khóc

? Em hãy giải thích từ ầng ậng cái hay của cách miêu tả

ấy của tác giả là ở chổ nào?

Học sinh: Từ láy: ầng ậng => lột tả sự đau đớn, hối

hận, xót xa, thương tiếc

? Trong những lời kể phân trần, than vãn với ông Giáo

tiếp đó còn cho ta thấy rõ hơn tậm tạng, tậm hồn và

tính cách của Lão Hạc như thế nào?

? Câu chuệyn hoá kiếp làm kiếp người sung sướng hơn

hoặc câu nói: “Không bào giời hoãn sự sung sướng

lại” nói lên điều gì?

? Qua việc Lão Hạc nhờ vả Ông Giáo , em có nhận xét

gì về nguyên nhân và mụch đích của việc này?

Học sinh: Vì lão muốn để dành tiền cho cậu con trai và

không muốn tiêu sài số tiền đó

? Nam Cao tả cái chết cảu Lão Hạc như thế nào?

Học sinh: Cái chết của Lão thật dữ dội và kinh hoàng

Lão chết trong đau đớn, vật vã, cùng cực về thể xác

nhưng thanh thản về tâm hồn

? Tại sao Lão Hạc lại chọn cái chết như vậy?

II Tìm hiểu văn bản.

1 Tậm trạng của Lão hạc khi bán cậu Vàng.

- Cố làm ra vui vẻ, cười như mếu hu hukhóc

- Từ láy: ầng ậng => lột tả sự đau đớn, hốihận, xót xa, thương tiếc

- “ Kiếp chó là kiếp khổ, thì ta hoá kiếp cho

nó để làm kiếp người may ra có sung sướnghơn 1 chút” => đuợm màu triết lí nhân giancảu người nông dân Việt Nam nghèo khổ

=> Nỗi buồn bất lực sâu sắc trước hiện tại vàtương lại

b Cái chết của Lão Hạc

- Vì lão muốn để dành tiền cho cậu con trai vàkhông muốn tiêu sài số tiền đó

- Cái chết của Lão thật dữ dội và kinh hoàng.Lão chết trong đau đớn, vật vã, cùng cực vềthể xác nhưng thanh thản về tâm hồn

- Chết là sự giải thoát cho tương lai của đứacon Vì không ăn vào tiền của con

Trang 32

Học sinh: Chết là sự giải thoát cho tương lai của đứa

con Vì không ăn vào tiền của con

? Em hãy cho biết nguyên nhân và ý nghĩa cái chết của

lão hạc?

Học sinh: Cái chết của Lão Hạc có ý nghĩa sâu sắc:

+ Góp phần bộc lộ rõ số phận và tính cách của Lão

Hạc: nghèo khổ, bế tắt, cùng đường, giàu lòng tự trọng

+ Tố cáo hiện thực xã hội thực dân nữa phong kiến,

đẩy người nông dân vào đường cùng

Qua đó ta thấy đuợc nhân cách gì của lão Hạc?

Học sinh: Nhân cách cao thượng của Lão Hạc

Giáo viên: Nêu vấn đề

? Vài trò của nhân vật Ông Giáo như thế nào?

Học sinh: Ông giáo là 1 trí thức nghèo ở nông thôn và

là người láng giềng tốt bụng của lão Hạc

Giáo viên: gọi học sinh dọc đoạn văn:

“Chao ôi! Đối với những người ở quanh ta mỗi

ngày thật thêm đáng buồn ” và đọc tiếp đoạn: không!

Cuộc đời chưa hẳn đáng buồn, hay vẫn đáng buồn

nhưng lại đáng buồn theo nghĩa khác

Giáo viên: Nêu vấn đề:

? Tại sao ông Giáo lại suy nghĩ như vậy?

Học sinh: Ông Giáo rút ra triết lí về nỗi buồn trước

cuộc đời và con người :

+ “Chưa hẳn đáng buồn” vì danh dự và tư cách của Lão

Hạc

+ Nhưng lại “đáng buồn theo nghĩa khác” người tốt

như Lão Hạc cuối cùng phải tìm đến cái chết

Giáo viên: Gọi học sinh đọc ghi nhớ

- Cái chết của Lão Hạc có ý nghĩa sâu sắc:+ Góp phần bộc lộ rõ số phận và tính cách củaLão Hạc: nghèo khổ, bế tắt, cùng đường, giàulòng tự trọng

+ Tố cáo hiện thực xã hội thực dân nữa phongkiến, đẩy người nông dân vào đường cùng

- Nhân cách cao thượng của Lão Hạc

2 Nhân vật Ông Giáo.

- Ông giáo là 1 trí thức nghèo ở nông thôn và

là người láng giềng tốt bụng của lão Hạc

- Ông Giáo rút ra triết lí về nỗi buồn trướccuộc đời và con người :

+ “Chưa hẳn đáng buồn” vì danh dự và tưcách của Lão Hạc

+ Nhưng lại “đáng buồn theo nghĩa khác”người tốt như Lão Hạc cuối cùng phải tìm đếncái chết

Trang 33

Tuần 4

TỪ TƯỢNG HÌNH VÀ TỪ TƯỢNG THANH

Giúp học sinh:

- Hiểu được thế nào là từ tượng hình và từ tượng thanh

- Tích hợp với phần văn ở văn bản Lão Hạc, với tập làm văn qua bài liên kết các đoạn văn trongvăn bản

- Rèn luyện kỉ năng sử dụng từ tượng hình, từ tượng thanh trong việc viết văn tự sự, miêu tả, biểucảm

1 Ổn định lớp:

? Vậy theo em trường từ vựng là gì?

Học sinh: Trường tự vựng là tập hợp các từ cĩ ít nhất một nét chung về nghĩa

? Tác dụng của trường từ vựng?

Học sinh: Làm tăng sức gợi hình, gợi cảm

3 Bài mới: Ta thường bắt gặp các từ ngữ mô phỏng âm thanh, hình dáng của sự vật Đó chính là từ tượng hình, từ tượng thanh Vậy nó có đặc điểm gì và công dụng gì?

* Hoạt động 1: Tìm hiểu đặc điểm và cơng dụng của từ tượng hình và từ tượng thanh

Giáo viên: yêu cầu học sinh đọc thầm mục I và trả lời

các câu hỏi

? Trong các từ in đậm từ nào gợi hình ảnh dáng vẻ,

hoạt động, những từ nào mơ phỏng âm thanh của tự

nhiên và con người?

Học sinh: Gợi được hình ảnh, âm thanh cụ thể, sinh

động cĩ giá tri biểu cảm

? Các từ tuợng hình và từ tượng thanh thường được sử

dụng trong văn bản nào?

Học sinh: Thường được sử dụng trong văn bản miêu tả

và tự sự

Giáo viên: Em hãy tìm thêm một số ví dụ về từ tượng

I Đặc điểm và cơng dụng.

- Từ gợi tả hình ảnh: dáng vẻ, mĩm mén,xồng xộc, vât vả, rủ rượi, xộc xệch, sịngsọc

- Từ mơ phỏng âm thanh của tự nhiên của conngười: hu hu, ư ư, ư ử

- Tác dụng: Gợi được hình ảnh, âm thanh cụthể, sinh động cĩ giá tri biểu cảm

- Thường được sử dụng trong văn bản miêu tả

và tự sự

Trang 34

hình và tượng thanh.

Học sinh: Từ tượng thanh: ầm ầm, đùng đùng

- Từ tượng hình: Lom khom, trùng trùng điệp điệp

Tìm từ tượng hình và từ tượng thanh trong đoạn văn

sau:

“Anh Dâu uốn vai ngáp dài 1 tiếng, uể oải, chống tay

xuống phản anh ừa rên vừa ngẩn đầu lên Run rẩy cắt

bát cháo, ánh mới kề đến miệng cai Lệ và người nhà Lí

Trưởng đã sầm sập tiến vào với những roi song, táy

thước và dây thừng

* Ghi nhớ: SGK trang 49

Học sinh: Tìm từ tượng hình và từ tượng thanh

Học sinh: Tìm 5 từ tượmng hình gọi tả dáng đi của con

người

Học sinh: Phân biệt các từ tượng thanh tả tiếng cuời

Giáo viên: Hướng dẫ học sinh bài tập 4.5 về nhà làm

- Cười ha hả: To, sảng khoái, đắc ý

- Cười hì hì: Vừa phải, thích thú, hồn nhiên

- Cười hô hố: To, vô ý

- Cười hơ hớ: To, hơi vô duyên

4 Củng cố:

? Thế nào là từ tượng hình và từ tượng thanh?

? Tác dụng của từ tượng hình và từ tượng thanh?

Trang 35

? Vậy theo em đoạn văn là gì?

Học sinh: Đoạn văn là:

- Về hình thức: Viết hoa lùi đầu dịng và cĩ dấu chấm xuống dịng

- Về nội dung: Thường diễn đạt một ý tương đối hồn chỉnh

? Thế nào là câu chủ đề?

Học sinh: câu chủ đề là câu chứa đựng ý khái quát của đoạn văn?

3 Bài mới: Một văn bản được cấu tạo bởi nhiều đoạn văn và các đoạn này phải liên kết nhau Vậy liên kết các đoạn văn là thế nào?

* Hoạt động 1: Tác dụng của việc liên kết các đoạn trong văn bản

Giáo viên: Yêu cầu học sinh đọc thầm mục I SGK và

trả lời các câu hỏi

? Hai đoạn văn trên cĩ mối quan hệ gì khơng? Tại sao?

Học sinh: Hai đoạn văn trên khơng cĩ mối quan hệ với

nhau

- Hai đoạn văn cùng viết về một ngơi trường ( tả và

phát biểu cảm nghỉ) thời điểm khơng hợp lí (đánh

đồng thời hiện tại và quá khứ)=> liên kết hai đoạn cịn

lỏng lẻo, người đọc thấy hụt hẩng

Giáo viên: Gọi học sinh đọc phần 2

? Cụm từ “Trước đĩ mấy hơm” đuợc viết vào đoạn văn

cĩ tác dụng gì?

Học sinh: Bổ sung ý nghĩa về thời gian phát biểu cảm

nghĩ cho đoạn văn

? Sau khi thêm cụm từ trước đĩ mấy hơm 2 đoạn văn

2

a Bổ sung ý nghĩa về thời gian phát biểu cảmnghĩ cho đoạn văn

Trang 36

đã liên hệ với nhau như thế nào?

Học sinh: Tạo sự liên kết hình thức và nội dung Hai

đoạn văn trở nên gắn bó chặt chẽ với nhau

? Cụm từ “trước đó mấy hôm là phương tiện liên kết

đoạn Hãy cho biết tác dụng của nó trong văn bản?

Học sinh: Tác dụng:

- Có dấu hiệu về ý nghĩa xác định thời gian quá khứ

của sự việc và cảm nghĩ, nhờ đó 2 đoạn trở nên liền

mạch

- Là phương tiện ngôn ngữ tường minh liên kết đoạn

văn về hình thức, tính hoàn chỉnh văn bản

b Tạo sự liên kết hình thức và nội dung Haiđoạn văn trở nên gắn bó chặt chẽ với nhau

3 Tác dụng:

- Có dấu hiệu về ý nghĩa xác định thời gianquá khứ của sự việc và cảm nghĩ, nhờ đó 2đoạn trở nên liền mạch

- Là phương tiện ngôn ngữ tường minh liênkết đoạn văn về hình thức, tính hoàn chỉnhvăn bản

* Hoạt động 2: Cách liên kết các đoạn trong văn bản

Giáo viên: Yêu cầu học sinh đọc thầm mục II.1và trả

lời các câu hỏi

? Xác định phuơng tiện liên kết đoạn văn trong ví dụ a,

b, d?

Học sinh: Phương tiện liên kết:

a Sau khâu tìm hiểu

b Nhưng

d Nói tóm lại

? Cho biết mối quan hệ ý nghĩa giữa các đoạn văn

trong từng ví dụ?

Học sinh: Mối quan hệ ý nghĩa:

a.Quan hệ liệt kê

b Quan hệ tương phản, đối lập

d Tổng kết, khái quát

Giáo viên: Yêu cầu học sinh đọc lại 2 đoạn ở mục I và

trả lời câu hỏi

? Từ “Đó” thuộc từ loại nào? Kể thêm một số từ cùng

từ loại với từ “đó”

Học sinh: Đó: chỉ từ = này, kia, ấy, nọ

? “Trước đó” là thời đểim nào?

Học sinh: “Trước đó” là thời quá khứ

? Em hãy cho biết tác dụng của từ “đó”?

Học sinh: “Đó” dùng để Liên kết 2 đoạn văn

Giáo viên: Gọi học sinh đọc thầm mục II.2 và trả lời

các câu hỏi

? Xác định câu nói để dùng liên kết 2 đoạn văn?

Học sinh: Câu: Ai da! Lại còn chuyện đi học nữa cơ

đấy!

? Vì sao gọi đó là câu có tác dụng liên kết ?

Học sinh: Nối trực tiếp và phát triển ý ở cụm từ “Bố

đóng sách cho con đi học ở đoạn văn trên”

II Cách liên kết.

1 Dùng từ ngữ để liên kết các đoạn văn.

- Phương tiện liên kết:

a Sau khâu tìm hiểu

b Nhưng

d Nói tóm lại

- Mối quan hệ ý nghĩa:

a.Quan hệ liệt kê

b Quan hệ tương phản, đối lập

d Tổng kết, khái quát

- Đó: chỉ từ = này, kia, ấy, nọ

- “Trước đó” là thời quá khứ

- Tác dụng: “Đó” dùng để Liên kết 2 đoạnvăn

2 Dùng câu nói để liên kết các đoạn văn.

- Câu: Ai da! Lại còn chuyện đi học nữa cơđấy!

- Lí do: Nối trực tiếp và phát triển ý ở cụm từ

“Bố đóng sách cho con đi học ở đoạn văntrên”

Trang 37

Giáo viên : Gọi học sinh đọc ghi nhớ * Ghi Nhớ: SGK trang 53.

Học sinh: Yêu cầu tìm từ ngữ có tác dụng liên kết trong

đoạn văn và chỉ ra mối quan hệ ý nghĩa

Học sinh: Chọn các từ ngữ thích hợp điền vào ô trông

Học sinh: Viết 1 đoạn văn ngắn

III Luyện tập.

1 Bài tập 1.

a Nói như vậy: Tổng kết

b Thế mà: Tương phản

c Cũng: Nối tiếp, liệt kê

- Tuy nhiên: Tương phản

? Khi nào dùng phương tiện liên kết câu?

? Có mấy cách liên kết? Kể ra?

Trang 38

Tuần 5

TỪ ĐỊA PHƯƠNG VÀ BIỆT NGỮ XÃ HỘI

Giúp học sinh:

- Hiểu được thế nào la từ địa phương và biệt ngữ xã hội

- Tích hợp với văn ở các văn bản đã học, với tập làm văn qua bài tĩm tắt tác phẩm tự sự

- Sử dụng các lớp từ trên vào đúng chổ và cĩ hiệu quả

II Tiến trình bài dạy:

? Thế nào là từ tượng hình? Cho ví dụ?

Học sinh: Từ tượng hình là từ gợi tả hình ảnh, dáng vẻ, trạng thái sự vật

Vd: Lom khom

? Thế nào là từ tượng thanh? Cho ví dụ?

Học sinh: Từ tượng thanh là từ mơ phỏng âm thanh của tự nhiện, của con người?

Vd: ầm ầm, đùng đùng

3 Bài mới: Trong cuộc sống ta thường sử dụng một số từ chỉ hiểu được trong giới hạn 1 vùng, 1 địa phương nhất định nào đó Đó là từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội Vậy đó là những từ thế nào?

* Hoạt động 1: Hình thành khái niệm từ ngữ địa phương

Giáo viên: yêu cầu học sinh quan sát ví dụ trong sách

giáo kháo và trả lời các câu hỏi

? Trong ví dụ trên thì hai từ “bắp” và “bẹ” đều cĩ nghĩa

là “Ngơ”những trong 3 từ ấy thì từ nào dùng phổ thơng

hơn? Tại sao?

Học sinh: Từ “Ngơ” được dùng phổ biến nhơn Vì nĩ

là từ ngữ tồn dân cĩ tính chuẩn mực hố cao

? Vậy theo em trong ba từ đĩ thì từ nào là từ địa

phương? Tại sao?

Học sinh: Hai từ “Bắp, bẹ” là những từ địa phương Vì

nĩ chỉ dùng rong phạm vi hẹp, chưa cĩ tính chuẩn mực

cao

Học sinh: Mè đen, trái thơm

? Vây qua những ví dụ vừa phần tích thì em hãy cho

biết thế nào là từ địa phương?

Học sinh: Từ địa phương là từ chỉ dùng ở một địa

phương nhất định

I Từ ngữ địa phương.

- Từ “Ngơ” được dùng phổ biến nhơn Vì nĩ

là từ ngữ tồn dân cĩ tính chuẩn mực hố cao

- Hai từ “Bắp, bẹ” là những từ địa phương Vì

nĩ chỉ dùng rong phạm vi hẹp, chưa cĩ tínhchuẩn mực cao

* Ghi nhớ: SGK

Trang 39

* Hoạt động 2: Hình thành khái niệm biệt ngữ xã hội

Giáo viên: yêu cầu học sinh đọc vd trong sách và trả lời

câu hỏi

? Tại sao tác giả dùng 2 từ mợ và mẹ để cùng chỉ một

đối tượng ? Trước CMT8, tầng lớp xã hội nào thường

dùng các từ mơ, cậu?

Học sinh: Dùng từ mẹ để miêu tả những suy nghĩ của

nhân vật Dùng Mợ để phù hợp với đối tượng giao tiếp

và hoàn cảnh giao tiếp Tầng lớp xã hội tung lưu

thường dùng các từ nay

? Các từ “Ngỗng, trúng tủ” có nghĩa là gì?

Học sinh: Từ “Ngỗng” dùng để chỉ điểm 2

- Từ “Trúng tủ”: Đúng cái phần đã học thuộc lòng

? Tầng lớp xã hội nào thường dùng các từ này?

Học sinh: Tầng lớp học sinh và sinh viên thường dùng

các từ này

Giáo viên: Ta thấy các từ này chỉ được dùng trong một

tầng lớp nhất định hoặc trong một thời gian nào đó

Các từ đó người ta gọi nó là biệt ngữ xã hội

? Theo em biệt ngữ xã hội là gì?

Học sinh: Biệt ngữ xã hội chỉ được dùng trong một

tầng lớp nhất định

Vd: Cho biết các từ ngữ: Trẫm, khanh, long sàng, ngự

thiện có ý nghiã gì? Tầng lớp nào thường dùng các

nhóm từ này?

Học sinh: Trẫm: Cách xưng hô của vua

- Khanh: Cách vua gọi các quan

- Long sàng: Giường của vua

- Ngự thiện: Vua dùng bữa

=> Tầng lớp vua quan triều đình phong kiến thướng

dùng

II Biệt ngữ xã hội.

- Dùng từ mẹ để miêu tả những suy nghĩ củanhân vật Dùng Mợ để phù hợp với đối tượnggiao tiếp và hoàn cảnh giao tiếp Tầng lớp xãhội tung lưu thường dùng các từ nay

- Từ “Ngỗng” dùng để chỉ điểm 2

- Từ “Trúng tủ”: Đúng cái phần đã học thuộclòng

- Tầng lớp học sinh và sinh viên thường dùngcác từ này

* Biệt ngữ xã hội chỉ được dùng trong mộttầng lớp nhất định

* Ghi nhớ: SGK

* Hoạt động 3: Sử dụng từ địa phương và biệt ngữ xã hội

Giáo viên: Nếu vấn đề

? Khi sử dụng lớp từ này cần chú ý diều gì? Tại sao?

Học sinh: Khi sử dụng cần chú ý:

- Tình huống giao tiếp

- Hoàn cảnh giao tiếp để hiệu quả cao trong giao tiếp

? Trong các tác phẩm văn thơ tác giả có thể sử dụng

các từ này được không? Vậy chúng có tác dụng gì?

Học sinh: Trong thơ văn tác giả có thể sử dụng một số

từ địa phương Để tô đậm sắc thái địa phương, màu sắc

tầng lớp xã hội của ngôn ngữ và tính cách nhân vật

III Sử dụng từ địa phương và biệt ngử xã hôi.

+ Khi sử dụng cần chú ý:

- Tình huống giao tiếp

- Hoàn cảnh giao tiếp để hiệu quả cao tronggiao tiếp

+ Trong thơ văn tác giả có thể sử dụng một số

từ địa phương Để tô đậm sắc thái địa phương,màu sắc tầng lớp xã hội của ngôn ngữ và tínhcách nhân vật

Trang 40

? Trong thực tế có nên sử dụng lớp từ này một cách tuỳ

tiện không? Tại sao?

Học sinh: Không nên lạm dung một cách tuỳ tiện vì nó

dể gây tối nghĩa và khó hiểu

+ Không nên lạm dung một cách tuỳ tiện vì

nó dể gây tối nghĩa và khó hiểu

Học sinh: Yêu cầu thống kê một số từ ngữ địa phương

Học sinh: Tìm một số từ ngữ của tâng lớp học sinh và

giải thích

Học sinh: Trong những tình huống giao tiếp đã cho

trường hợp nào nên dùng từ địa phương, trường hợp

nào không nên dùng từ ngữ địa phương

? Thế nào là từ địa phương?

? Thế nào là biệt ngữ xã hội?

? Sử dụng từ địa phương và biệt ngữ xã hội trong văn chương có tác dụng gì?

5 Dặn dò:

- Làm bài tập còn lại

- Soạn bài: “Trợ từ và thán từ”

Định dạng
Số trang	146
Dung lượng	1,12 MB