Văn hóa đọc trong thanh niên hiện nay

Sách là kho chứa tri thức vô tận, được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, từ quốc gia này sang quốc gia khác Ngày nay, ngoài sách, con người còn tiếp thu thông tin qua các phương

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA VĂN HÓA HỌC

oOo

NGUYỄN THỊ KHÁNH HÒA

VĂN HÓA ĐỌC TRONG THANH NIÊN HIỆN NAY (TRƯỜNG HỢP TỈNH KHÁNH HÒA)

LUẬN VĂN THẠC SỸ

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – 2009

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA VĂN HÓA HỌC

oOo

NGUYỄN THỊ KHÁNH HÒA

VĂN HÓA ĐỌC TRONG THANH NIÊN HIỆN NAY

(TRƯỜNG HỢP TỈNH KHÁNH HÒA)

LUẬN VĂN THẠC SỸ CHUYÊN NGÀNH VĂN HÓA HỌC

MÃ SỐ: 60.31.70

HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS TS TÔN NỮ QUỲNH TRÂN

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - 2009

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS Đỗ Nam Liên và

đặc biệt PGS.TS Tôn Nữ Quỳnh Trân người đã tận tình hướng dẫn luận văn cho

tôi

Xin chân thành cảm ơn quý thầy cô đã truyền đạt kiến thức cho tôi suốt

những năm học qua Xin cảm ơn quý thầy cô trong Hội đồng chấm luận văn đã

dành thời gian và công sức sửa chữa, đóng góp ý kiến để luận văn hoàn chỉnh

hơn

Xin cảm ơn các vị lãnh đạo, cán bộ, nhân viên Thư viện tỉnh, Các Nhà

sách, đóng trên địa bàn thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa; các trường đại

học, cao đẳng; Đài PT-TH Khánh Hòa đã tạo điều kiện giúp đỡ trong thời gian

tôi điền dã, sưu tầm tài liệu để thực hiện đề tài

Cuối cùng, xin cảm ơn gia đình, bạn bè đã động viên, ủng hộ và hỗ trợ

trong suốt thời gian tôi thực hiện luận văn này

Học viên: Nguyễn Thị Khánh Hòa

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 3

1 Lý do chọn đề tài 3

2 Mục đích nghiên cứu 4

3 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 4

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

4.1 Đối tượng nghiên cứu 6

4.2 Phạm vi nghiên cứu 6

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 7

6 Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu 7

6.1 Phương pháp nghiên cứu 7

6.2 Nguồn tư liệu 7

7 Bố cục của luận văn 8

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 9

1.1 Khái niệm 9

1.1.1 Đọc 9

1.1.2 Văn hóa đọc 10

1.2 Vai trò, chức năng và các hình thức của văn hóa đọc 13

1.2.1 Vai trò của văn hóa đọc 13

1.2.2 Chức năng của văn hóa đọc 13

1.2.3 Các hình thức đọc 15

1.3 Văn hóa đọc trong không gian và thời gian 16

1.3.1 Văn hóa đọc trong không gian 16

1.3.2 Văn hóa đọc trong thời gian 20

1.4 So sánh mối quan hệ giữa văn hóa đọc và văn hóa nghe, nhìn 24

1.5 Mối quan hệ giữa thanh niên và văn hóa đọc 26

1.6 Tổng quan về đất nước và con người Khánh Hòa 28

1.7 Đặc trưng của thanh niên Khánh Hòa và văn hóa đọc 30

Chương 2 THANH NIÊN KHÁNH HÒA VÀ VĂN HÓA ĐỌC 33

2.1 Nguồn đọc trong thanh niên Khánh Hòa 33

2.1.1 Nguồn đọc của thanh niên theo thể loại 35

2.1.2 Nguồn đọc của thanh niên trên mạng Internet 36

2.2 Độ quan tâm của thanh niên Khánh Hòa với văn hóa đọc 37

2.2.1 Mức độ quan tâm của thanh niên theo thể loại 37

2.2.2 Mức độ quan tâm của thanh niên theo chất liệu 41

2.3 Thanh niên Khánh Hòa trong việc nhận thức văn hóa đọc 47

2.3.1 Trong việc nâng cao kiến thức mở rộng tầm nhìn 48

2.3.2 Thanh niên tự hoàn thiện nhân cách, làm đẹp tâm hồn 49

2.4 Hạn chế về văn hóa đọc trong thanh niên Khánh Hòa 50

2.4.1 Thanh niên thiếu thói quen tranh luận 50

2.4.2 Thanh niên thiếu vận dụng kiến thức vào cuộc sống 52

2.4.3 Những mảng xám ít được thanh niên quan tâm 53

2.4.4 Việc cảm nhận, tiếp thu giá trị tác phẩm trong thanh niên 54

Chương 3 NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG 57

ĐÊN VĂN HÓA ĐỌC TRONG THANH NIÊN KHÁNH HÒA 57

3.1 Những nhân tố làm giảm sút vị trí của văn hóa đọc trong thanh niên 57

3.1.1 Ưu thế của văn hóa nghe nhìn 57

3.1.2 Thiếu thói quen đọc 58

3.1.3 Thiếu thời gian và tài chính 59

3.1.4 Thiếu nguồn đọc phù hợp với thanh niên 62

3.1.5 Những bất cập trong việc học và dạy môn văn 62

3.1.6 Công tác lý luận, phê bình, giới thiệu nguồn đọc còn hạn chế 64

3.2 Những nhân tương tác đến văn hóa đọc 66

3.2.1 Sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật 66

3.2.2 Kinh tế thị trường và việc đọc 70

3.2.3 Bản sắc văn hóa Việt Nam và văn hóa đọc 73

KẾT LUẬN 76

TÀI LIỆU THAM KHẢO 84

PHỤ LỤC 1 89

CÁC BẢNG PHỎNG VẤN 89

PHỤ LỤC 2 96

BIỂU ĐỒ LUẬN VĂN 96

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thế kỷ XXI là thời đại tin học, vai trò của truyền thông đại chúng phát triển mạnh mẽ với khoa học công nghệ Trước khi có các phương tiện nghe nhìn hiện đại, sách là con đường lớn nhất để con người tiếp cận thông tin, văn hóa và tri thức Sách là kho chứa tri thức vô tận, được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, từ quốc gia này sang quốc gia khác Ngày nay, ngoài sách, con người còn tiếp thu thông tin qua các phương tiện thông tin đại chúng khác như truyền hình, phim ảnh, Internet do vậy thị hiếu của độc giả đã thay đổi, sự thay đổi này tác động mạnh mẽ đến việc đọc, văn hóa đọc vì thế có những bước chuyển biến về chất

Trong thời đại phát triển vượt bậc của công nghệ thông tin hiện nay, thị hiếu của độc giả đã liên tục thay đổi do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan khác nhau Sự thay đổi này có tác động mạnh mẽ đến văn hóa đọc Việc tiếp nhận thông tin của độc giả không chỉ dựa hoàn toàn vào sách, báo, tạp chí mà còn có các nguồn thông tin đa dạng và phong phú khác

Tuy có sự phát triển vượt bậc của các phương tiện văn hóa đọc, nhưng cho đến nay văn hóa đọc vẫn chưa được quan tâm đúng mức Có thể nói văn hóa đọc mới chỉ được bắt đầu chú ý qua chương trình thời sự, chuyên mục về sự kiện văn hóa và kết nối trẻ phát sóng trên kênh VTV1, VTV3, VTV6 của Đài Truyền hình Việt Nam với nội dung đưa ra cảnh báo về tình trạng sa sút của văn hóa đọc trong giới trẻ Ngoài ra cũng có một số báo, tạp chí bàn về văn hóa đọc và nội dung nêu lên hiện tượng ít đọc sách, báo của giới trẻ Trước những vấn đề liên quan đến văn hóa đọc trong giới trẻ, trước việc thanh niên nói chung và thanh niên ở Khánh Hòa nói riêng những đối tượng mới lớn còn thiếu kinh nghiệm sống, thì sự định hướng trong việc tiếp cận với thông tin một cách lành mạnh là cần thiết

Đối với thanh niên là sinh viên, công chức, công nhân trẻ thì con đường đến với tri thức, khoa học, văn hóa v.v… ngoài việc học ở trường thì việc làm phong phú kiến thức thông qua nguồn đọc là sách, báo, tạp chí, Internet… có vai trò quan trọng, nguồn đọc trên là kho chứa đựng thông tin, tri thức Nguồn đọc, đặc

biệt là đọc sách vừa là người thầy, vừa là người bạn giúp thanh niên học tập tốt hơn, sáng tạo hơn, không chỉ giúp cho thanh niên trong học tập mà sách, báo còn giúp cho thanh niên hoàn thiện nhân cách, sống có hoài bão, lý tưởng bằng những chân lý, đạo đức, những gương sáng điển hình

Việc nghiên cứu văn hóa đọc trong thanh niên hiện nay giúp chúng ta có cái nhìn khách quan về văn hóa đọc của thanh niên, đánh giá được thực trạng văn hóa đọc trong thanh niên để đưa ra những phân tích, lý giải nhằm phát huy vai trò quan trọng của văn hóa đọc Vì thế, nghiên cứu văn hóa đọc trong thanh niên là

một việc làm cần thiết và đó cũng là lý do chúng tôi chọn đề tài “Văn hóa đọc

trong thanh niên (Trường hợp tỉnh Khánh Hoà)” làm luận văn tốt nghiệp

2 Mục đích nghiên cứu

Những hiệu ứng đi liền với việc đọc là suy nghĩ, suy ngẫm, tra cứu, tìm tòi,

là cơ sở nâng cao tri thức, hiểu biết, tạo nên những vỉa tầng sâu sắc trong hệ thống kiến thức, nhận thức của mỗi con người Vì những giá trị ấy của văn hóa

đọc đề tài “Văn hóa đọc trong thanh niên (Trường hợp tỉnh Khánh Hoà)” có mục

đích giúp cho thanh niên Khánh Hoà tiếp cận với văn hóa đọc có nhận thức đúng đắn về vai trò quan trọng của văn hóa đọc, để trên cơ sở đó có cách tiếp nhận, xử

lý các thông tin, tri thức một cách khoa học và có hiệu quả với văn hóa đọc, thanh niên sẽ không ngừng được nâng cao kiến thức, tư duy được đổi mới, theo kịp sự phát triển của xã hội Ngoài mục đích trên, đề tài còn hướng đến việc giúp cho thanh niên rèn luyện nhân cách, sống có hoài bão, lý tưởng vì tính hướng thiện trong văn hóa đọc

3 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Nghiên cứu của các tác giả nước ngoài

Tầm quan trọng của việc đọc trong quá trình hội nhập xã hội hiện đại đã được nhiều quốc gia khẳng định Một cương lĩnh quốc gia nhằm nâng cao việc

đọc trong cộng đồng Hà Lan có tên là Stiching Lezen ra đời vào năm 1998 sau

khi số liệu hơn một nửa số người lớn Hà Lan hiếm khi đọc sách báo được công

bố từ cuộc khảo sát quốc gia của Liên đoàn Quốc tế các cơ quan và hiệp hội thư viện (IFLA) tại Amsterdam1

1

Thiện Hưng: Văn hóa đọc những con số biết nói, Tuổi trẻ chủ nhật,10/12/2006

Cương lĩnh này nhấn mạnh những lợi ích của việc đọc đối với phát triển đời sống văn minh và tinh thần của con người trong xã hội Theo đó, việc đọc làm cho cuộc sống chất lượng hơn, là con đường tiếp cận các nền văn hóa và di sản văn hóa Đọc làm cho các công dân trong xã hội trở thành những người có sức mạnh tinh thần, giải phóng khỏi những hạn chế về mặt xã hội, về mặt pháp lý, về mặt tâm lý cá nhân… Và việc đọc mang con người đến gần nhau

Tương tự, sau khi kết quả khảo sát của Tổ chức National Endowment for Arts về việc chưa đến một nửa người lớn Hoa Kỳ đọc sách báo trong thời gian rảnh rỗi2 được công bố (2004) Các bang lập tức đề ra những chương trình nâng cao tập quán đọc cho cộng đồng và cá nhân trong xã hội Trong lúc Hà Lan chú trọng đến lợi ích phát triển sức mạnh tinh thần thì Hoa Kỳ nhấn mạnh đến giá trị

mà văn hóa đọc mang đến cho mỗi công dân trong thực tiễn nghề nghiệp và quá trình phát triển nền kinh tế tri thức Kỹ năng và thói quen đọc nâng cao những kỹ năng mà môi trường làm việc trong thế kỷ XXI đòi hỏi, nâng cao kỹ năng làm việc cộng đồng

Ông Elaine Leung, Trưởng ban Tổ chức Liên hoan Sách Quốc tế năm 2004 tại Hồng Kông nói rằng: “Có quá nhiều hình thức giải trí ở Hồng Kông, đặc biệt

là karaoke và phim ảnh Nhiều người thích chơi game hơn là ngồi đọc sách Họ không nghĩ đọc sách cũng là một cách giải trí Văn hóa đọc của người Hồng Kông đang mai một dần đi”

Nghiên cứu của các tác giả trong nước

Tại Việt Nam, văn hóa đọc cũng đã được các nhà nghiên cứu đề cập từ

nhiều góc độ Bài “Văn hóa đọc và văn hóa nghe nhìn với tuổi trẻ” của Phạm Đức Dương đăng trên tạp chí Thanh niên số 05/2005 đã phân tích những vấn đề

đang cần đặt ra về văn hóa đọc và văn hóa nghe nhìn của tuổi trẻ, đó là tình trạng bắt chước theo lối sống nước ngoài, ngoài việc nêu thực trạng, Phạm Đức Dương còn đưa ra một số giải pháp nhằm phát triển văn hóa đọc trong giới trẻ’ Bài viết của Phạm Đức Dương cho thấy tầm quan trọng của văn hóa đọc trong việc trau

dồi kiến thức của lớp trẻ Sau bài viết này, báo Lao Động của Tổng Liên đoàn

Lao động Việt Nam mở chuyên mục “Sách và văn hóa đọc” Các website

2

Thiện Hưng: văn hóa đọc những con số biết nói, Tuổi trẻ chủ nhật,10/12/2006

Sachhay.com; Chungta.com…cũng tập hợp các bài viết về văn hóa đọc của thanh

niên Trong bài “Báo động về văn hóa đọc sách ở châu Á” đăng trên tạp chí Sách

và đời sống số 04/2004, tác giả H.V dịch theo AFP cho biết Nhật Bản với dân số

130 triệu người, tỷ lệ người biết chữ gần như 100% nhưng lại quá bận rộn nên

hầu hết họ không có thời gian đọc sách Nội dung của những bài viết trong các

chuyên mục này đề cập đến tầm quan trọng của văn hóa đọc đối với việc học tập, nghiên cứu, lao động, sáng tạo cũng như việc nâng cao đời sống văn hóa tinh thần con người

Những nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước đã phác thảo một bức tranh toàn cảnh về văn hóa đọc, đến giá trị chung của văn hóa đọc trong việc nâng cao kiến thức Tuy thế, chưa có công trình nào phân tích đến mối quan hệ của văn hóa đọc với tư cách là văn hóa nhận thức và ứng xử của con người Lịch

sử nghiên cưứ vấn đề cũng như việc thiếu vắng các tư liệu chuyên sâu nhất là đối với văn hóa đọc của thanh niên Khánh Hoà đã chứng minh rằng kỹ năng đọc và thói quen đọc có liên quan mật thiết đến sự phát triển năng lực nhận thức, bản lĩnh học tập và làm việc của mỗi cá nhân Kỹ năng trên giúp chúng ta đặc biệt là thanh niên tiếp cận với văn hóa đọc để phục vụ cho học tập, nghiên cứu và công tác

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là văn hóa đọc trong thanh niên Khánh Hòa

- Thời gian nghiên cứu: Vì điều kiện thời gian không cho phép, nên luận văn chỉ tập trung nghiên cứu văn hóa đọc sách, báo, mạng trong thanh niên-Trường hợp tỉnh Khánh Hòa khảo sát từ năm 2004 đến tháng sáu năm 2008

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Đề tài “Văn hóa đọc trong thanh niên (Trường hợp tỉnh Khánh Hoà)” có ý nghĩa khoa học đối với đời sống học tập, vui chơi, giải trí của thanh niên để từ đó nhận thức được những tác dụng hữu hiệu của văn hóa đọc Bên cạnh ý nghĩa khoa học nêu trên, luận văn còn có những ý nghĩa thực tiễn định hướng cho thanh niên trong quá trình học tập, việc tìm tòi, sáng tạo, hun đúc nhân cách sống cao đẹp ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường

Nghiên cứu về đề tài văn hóa đọc cũng góp phần khẳng định dù ở lĩnh vực nào, thì con người và nhận thức của con người vẫn là yếu tố quyết định; muốn phát triển một hoạt động nào đó, đều phải bắt đầu từ con người

Chúng tôi hy vọng những vấn đề được đề cập trong luận văn sẽ giúp cho những nhà quản lý, nhà xuất bản có cái nhìn đầy đủ, toàn diện hơn trong việc đầu

tư phát triển ngành xuất bản, để đáp ứng kịp những đòi hỏi của thời kỳ mới -Thời

kì mở cửa hội nhập

6 Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu

6.1 Phương pháp nghiên cứu

Trong luận văn này, chúng tôi đã sử dụng những phương pháp sau để tìm

ra văn hóa đọc trong thanh niên: Chúng tôi sử dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành của văn hóa học Để làm rõ những luận cứ mình đưa ra, chúng tôi dùng

phương pháp điều tra, điền dã và phân tích văn bản Để nắm bắt nhận thức, thái

độ của thanh niên trong văn hóa đọc chúng tôi sử dụng phương pháp quan sát và điều tra xã hội học

6.2 Nguồn tư liệu

Những văn bản, báo cáo của Sở Văn hóa-Thông tin và Du lịch Khánh Hòa (Báo cáo của thư viện tỉnh, của Công ty phát hành sách tỉnh) Tổng hợp, xử lý thông tin thông qua các tài liệu sách, báo, tạp chí, báo cáo và sử dụng tư liệu các báo cáo tại một số cuộc tham luận, hội nghị Ngoài việc tiếp cận tài liệu trên văn bản, chúng tôi đã sử dụng kết quả điều tra xã hội học đối với đối tượng đọc của

đề tài Tổng số mẫu khảo sát ở đây là 600 mẫu

7 Bố cục của luận văn

Luận văn “Văn hóa đọc trong thanh niên” (Trường hợp tỉnh Khánh Hòa), ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo có bố cục như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương 2: Thanh niên Khánh Hòa và văn hóa đọc

Chương 3: Nguyên nhân và những giải pháp về văn hóa đọc trong thanh niên Khánh Hoà

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

Văn hóa đọc trong thanh niên hiện nay đang còn là vấn đề mới mẻ ở Việt Nam Để làm rõ vấn đề này ngoài phần tìm hiểu về cơ sở lý luận chúng ta cần phải có những thực tiễn trong cuộc sống để những định hướng và giải pháp đề ra tương thích với các điều kiện vật chất, tinh thần, mang tính khả thi

1.1 Khái niệm

1.1.1 Đọc

“Đọc” bất kỳ dưới hình thức nào cũng là một hoạt động Đọc là một trong những khả năng của con người, giúp con người trở thành con người hoàn thiện, thông minh Đọc không chỉ là để biết, để thừa nhận và tiếp nhận tri thức mà đọc còn là để phát hiện, để chứng minh chân lý, để có công cụ hành động, để thúc đẩy phát triển Đa phần những kiến thức quan trọng ngày hôm nay đều được ghi chép lại dưới một dạng chữ viết này hay chữ viết khác Thay vào việc phải tìm tòi và nghiên cứu lại từ đầu để hiểu biết, người đời sau có lợi thế sử dụng kiến thức của đời trước qua hoạt động đọc để phát triển hơn nữa Để có thể làm được như vậy, ta thấy chỉ có một cách duy nhất là đọc

Ngày nay nhờ mạng Internet, mạng viễn thông toàn cầu, những tri thức mới vô cùng phong phú được tiếp nhận nhanh chóng với khối lượng cực lớn so với trước đây và ngày càng tăng

Tri thức là mục tiêu trung gian, là phương tiện dẫn dắt chân lý và mục đích cải biến thế giới Có ba nguồn để tiếp nhận tri thức Một là tiếp thu các tri thức của tổ tiên truyền lại, từ sách vở, từ các phương tiện truyền bá tri thức khác v.v… Hai là từ các thực nghiệm khoa học có được các dữ liệu, thông tin rồi dùng

tư duy nhận thức xử lý chúng để đạt đạt được các tri thức mới Ba là suy luận lý thuyết từ các tri thức đã có để đạt được các tri thức sáng tạo

Nội hàm khái niệm “đọc” tùy thuộc quyết định vào mục tiêu, động cơ của việc đọc Mục tiêu, động cơ đó lại gắn chặt với ai đọc, trong đó, “ai” là một chủ thể lịch sử cụ thể, mà năng lực và nhu cầu “đọc” bị qui định bởi trình độ phát triển, đặc điểm văn hóa, xã hội không chỉ của cá nhân anh ta mà còn cả của dân tộc và cộng đồng anh ta sống

Từ cuối thế kỷ 18 đầu thế kỷ 19 và đặc biệt phát triển mạnh ở thế kỷ 20 và

21, truyền hình và Internet phát triển, xuất hiện hai khái niệm văn hóa đọc và văn hóa nghe nhìn với những tương đồng và khác biệt

Vì vậy, muốn hiểu văn hóa đọc thì phải đặt nó bên cạnh văn hóa nghe nhìn Ở Việt Nam, đặc biệt là từ khi Nghị quyết Trung ương V (khóa VIII) ra đời

và tôn vinh văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội thì thuật ngữ văn hóa đã nhanh chóng xuất hiện trong nhiều lĩnh vực hoạt động, vì thế mới có tên gọi: văn hóa làng, văn hóa du lịch, văn hóa quản trị kinh doanh, văn hóa công sở, văn hóa học đường, văn hóa ứng xử Và sự ra đời của thuật ngữ văn hóa đọc cũng được xuất phát từ sự lan tỏa của thuật ngữ văn hóa trong cuộc sống

Thuật ngữ “Văn hóa đọc” là khái niệm mới xây dựng, chưa có định nghĩa cũng như khái niệm nào nói văn hóa đọc là gì và nó như thế nào Mặc dù vậy, theo thời gian cũng như sự phát triển của xã hội, văn hóa đọc ngày càng được nhìn nhận như một thực thể khách quan, nhận thức về văn hóa đọc ngày càng được nói nhiều trên các phương tiện thông tin đại chúng và trở thành đề tài khoa học để nghiên cứu Cuộc sống luôn vận động, trong đó có sự phát triển của khoa học kỹ thuật, văn hóa đọc cũng có những biến đổi trong mối quan hệ biện chứng với khoa học, công nghệ và những lĩnh vực khác của cuộc sống

Hiện nay từ các công trình nghiên cứu của mình, các nhà nhà nghiên cứu đã có

những định nghĩa khác nhau về văn hóa đọc: “Văn hóa đọc là một loại hình hoạt

động văn hóa” [Ths Chu Văn Khánh]; Thuật ngữ “Văn hóa đọc là đọc sách có văn hóa” [Ths Bùi Văn Vượng] ; hay “Đọc đến một mức độ, trình độ nhất định nào đó thì mới được coi là văn hóa đọc” [TS Lê Văn Viết].3 Mặc dù các nhà nghiên cứu đưa ra những khái niệm định nghĩa khác nhau nhưng nhìn chung họ

3

Hội thảo” Nghiên cứu thực trạng, đề xuất giải pháp duy trì và phát triển văn hóa đọc của người Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước” ngayf19/01/2006 tại TP HCM

đều thông nhất văn hóa đọc là của con người, do chính chủ thể đọc sáng tạo ra

Kế thừa những quan điểm của các nhà nghiên cứu, dựa trên tư liệu khảo sát

chúng tôi đưa ra định nghĩa sử dụng trong đề tài này như sau: “Văn hóa đọc là

những giá trị vật chất và tinh thần trong hoạt động đọc thông qua việc xử lý các thông tin do con người sáng tạo và tích lũy, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội ”

1.1.3 Văn hóa đọc và các mối liên quan

Văn hóa đọc có quan hệ rất lớn với cộng đồng, văn hóa đọc bắt nguồn từ nhu cầu sinh hoạt trong đời sống xã hội ngày càng được nâng cao và quay trở lại phục vụ đời sống xã hội

Mục đích chính và cũng là mục đích cuối cùng của văn hóa đọc là đem lại những giá trị tri thức, những kiến thức để hoàn thiện bản thân, phục vụ cho học tập, công tác, lao động của mỗi người thông qua các phương tiện thông tin Thông tin là cầu nối giữa người đọc và tác giả Ngôn ngữ chính là công cụ của tư duy Trong các yếu tố biểu hiện văn hóa thì ngôn ngữ trong văn hóa đọc có tác dụng rất lớn Có nhiều hình thức thể hiện khác nhau, nhưng văn hóa đọc thông qua ngôn ngữ nói hoặc chữ viết luôn luôn chiếm tỉ lệ lớn, và ghi dấu ấn sâu hơn

cả trong tâm trí người đọc Do thuộc tính ưu việt-diễn đạt tính chất của trí tuệ, nên tính phổ biến của văn hóa đọc là vô biên Trong hiện thực vận động và phát

triển không ngừng của cuộc sống, ngôn ngữ ra đời cùng với loài người Ngôn ngữ là biểu hiện của văn hóa đọc Bản chất sự tồn tại của con người gắn với sự

tồn tại của ngôn ngữ Do vậy văn hóa đọc không mất đi mà nó luôn tồn tại và

phát triển cùng với sự tồn tại và phát triển của loài người

Người đọc thu nhận được những kiến thức thông qua phương tiện thông tin sau:

Báo, tạp chí: bao gồm cả báo viết, báo điện tử, báo nói (Đài Phát thanh) và báo hình (Đài Truyền hình) đều thuộc loại báo chí nói chung nhưng có quan hệ sâu sắc đến văn hóa đọc là các loại báo viết, báo điện tử Theo định nghĩa trong

sách Từ điển tiếng Việt thì báo là “các ấn phẩm định kỳ, in trên giấy khổ lớn, có

nhiều tin, bài, ảnh để thông tin tuyên truyền” 4 Ví dụ như báo Nhân dân, báo

Lao Động, báo Tiền Phong…

Báo điện tử cũng là một loại báo viết nhưng các tin, bài được truyền dẫn

trên Internet Ví dụ như báo Vietnam Net, báo Lao động.com…

Tạp chí là các ấn phẩm định kỳ đăng các bài có tính chất lý luận, tổng kết

kinh nghiệm thực tiễn theo chuyên ngành Ví dụ như Tạp chí kiến thức ngày nay,

Thời trang, Mực tím…

Sách gồm hình thức là vỏ bọc bề ngoài của sách bao gồm bìa sách, các trang sách và cách thức trình bày Còn nội dung là những tư tưởng, thông tin, tri thức v.v chứa đựng trong các câu chữ được in trên các trang sách Dưới góc độ hình thức và vật chất, sách được coi là: “Tập hợp gồm tờ giấy có in chữ với nội dung nào đó, đóng gộp lại thành quyển”5

Ngày nay, với công nghệ thông tin phát triển vượt bậc thì một dạng sách mới đã ra đời, đó là sách điện tử được phát hành và truyền tải qua các phương tiện hiện đại (đĩa CD-Rom, mạng Internet…)

Tóm lại, những phương tiện thông tin giữ vai trò rất lớn trong văn hóa đọc Nhờ các phương tiện này, văn hóa đọc đạt được mục đích truyền đạt các thông tin, thông báo, nội dung cần truyền tải đến người đọc Trong quá trình truyền tải thông tin, tác giả mượn các phương tiện thông tin để chuyển các ý

tưởng hoặc thông điệp thành những từ ngữ, câu chuyện, nội dung, cao hơn nữa thành biểu tượng Đó là quá trình mã hóa để người gửi nội dung là tác giả và người nhận nội dung là người đọc cùng hiểu chung ý niệm về nghĩa biểu đạt Phương tiện thông tin góp phần truyền tải làm cho nội dung đạt được sự hoản hảo, mang tính biểu cảm, cô đọng cao Trong quy trình thông tin trong văn hóa đọc chúng ta thấy có sự hiện diện của đối tượng, ngôn ngữ, khoa học, nghệ thuật, phương tiện truyền thông, môi trường xã hội và dân tộc

1.2 Vai trò, chức năng và các hình thức của văn hóa đọc

1.2.1 Vai trò của văn hóa đọc

Văn hóa phát sinh, tồn tại và phát triển trong xã hội loài người Chính vì điều này mà yếu tố văn hóa trong một người hay của một dân tộc, xã hội cũng là yếu tố quyết định hay chi phối những hành vi ứng xử, tiếp nhận hay từ chối của người đó, dân tộc, xã hội đó đối với người khác hay với sự vật, sự việc khác có liên quan đến họ Đọc là một hoạt động, nó có chức năng cung cấp thông tin tri thức mọi mặt Nó có tác dụng bồi dưỡng giáo dục, nâng cao khiếu thẩm mỹ, hoàn thiện bản thân Văn hóa đọc giúp con người phát huy trí tưởng tượng, giúp ta suy nghĩ về văn, về câu chữ Đọc làm cho chúng ta giàu có hơn về ngôn ngữ, vốn từ,

mở rộng đường liên tưởng Những từ rất đẹp của Nguyễn Tuân, khi tả chuối Ngự thành Nam, “màu vàng giãy nảy” để làm phong phú thêm khả năng liên tưởng của người đọc Đọc cũng là một cách để thu lượm vốn sống, tích lũy kinh nghiệm ứng xử trong cuộc đời Đích hướng đến của tất cả mọi người, đặc biệt là thanh niên trong khát vọng chinh phục tri thức

1.2.2 Chức năng của văn hóa đọc

Nghiên cứu văn hóa đọc, chúng ta thấy rõ có các chức năng chủ yếu như sau:

Thứ nhất là chức năng thông tin: Văn hóa đọc chuyển tải các lượng thông tin trong cuộc sống, phục vụ cho nhu cầu sinh tồn của mình Sau khi nắm bắt được các thông tin, chủ thể tiến hành xử lý các thông tin Ngoài nhu cầu nắm bắt thông tin, con người còn có nhu cầu cao hơn đó là nhu cầu về tri thức để phục vụ cho việc học tập, nghiên cứu, sáng tạo Chức năng thông tin thể hiện qua việc văn hóa đọc mang, chở và cung cấp các giá trị tri thức lớn của nhân loại thông

qua các nguồn thông tin từ sách, báo, mạng đem lại Sách trên là kho chứa tri thức vô tận, được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, từ quốc gia này sang quốc gia khác

Thứ hai là chức năng giáo dục Văn hóa đọc thông qua các tấm gương người tốt, việc tốt, những nhân vật điển hình, tiêu biểu trong các tác phẩm văn học nghệ thuật đã góp phần to lớn trong việc giáo dục lối sống đặc biệt là nhân cách con người Nhân cách là tư cách, phẩm chất, đạo đức củacon người thể hiện qua lối sống ; nó là bản chất đồng thời cũng là nhân tố cốt yếu xây dưng nên hình ảnh con người Việt Nam Dân tộc Việt Nam vốn là dân tộc coi trọng nhân cách,

đạo lý và coi đó là cái gốc của con người Nói về “chữ tâm và chữ tài”, thi hào Nguyễn Du đã từng viết: “Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài”[Nguyễn Du 2002:170], hay Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã dạy rằng: “Có tài mà không có

đức là người vô dụng, có đức mà không có tài làm việc gì cũng khó”.6

Thứ ba là chức năng giao tiếp: Văn hóa đọc, thông qua việc dịch, đọc các tác phẩm văn hóa, tư tưởng, lịch sử, văn học nghệ thuật…ở các vùng, miền khác nhau trong cùng một nước hay ở các nước khác nhau sẽ giúp con người hiểu được lịch sử, văn hóa, đất nước, con người ở các vùng, các nước từ đó kích thích

họ đến tìm hiểu, nghiên cứu, du lịch… do đó mà con người được gặp gỡ, giao lưu, học hỏi lẫn nhau Trong thời đại kỹ thuật số, con người chỉ cần bật máy vi tính, vào mạng Internet, trong một vài giây là có thể đọc được những thông tin từ khắp thế giới Từ đó, người ta có thể giao tiếp, trao đổi thông tin cho nhau

Một chức năng khác, không kém phần quan trọng của văn hóa đọc là chức năng giải trí: Cuộc sống hiện đại ngày càng có nhiều áp lực trong công việc, học tập, mưu sinh do đó dễ làm con người bị căng thẳng Để giải tỏa stress, người ta chơi thể thao, xem truyền hình hay đọc sách, báo Văn hóa đọc với những tác phẩm, những câu chuyện, những bài thơ hay, có nội dung trong sáng, nhẹ nhàng

dễ làm người ta quên đi những lo toan, căng thẳng hàng ngày…

Tóm lại, với những chức năng trên, văn hóa đọc góp phần trong việc bồi dưỡng, nâng cao kiến thức, hình thành và phát triển nhân cách con người Tri thức mà con người tiếp nhận thông qua văn hóa đọc còn là phương tiện, điều kiện

6

http://www tuoitreonline, Vũ Nhật Khanh: Người cách mạng của thời đại, 13/06/2007

sản sinh ra của cải, vật chất cho xã hội, thể hiện rõ nhất là việc ứng dụng các thành tựu, tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất

1.2.3 Các hình thức đọc

Đọc là hình thức hoạt động ngôn ngữ phổ biến của con người, nhất là đối với học sinh, sinh viên, giáo viên và người nghiên cứu Chúng tôi phân loại các hình thức đọc xét theo phương tiện như xét theo phương tiện đọc, xét theo cách đọc- phát âm và xét theo cách đọc-tốc độ

1.2.3.1 Xét theo phương tiện

Đọc bằng mắt: Đây là cách đọc phổ biến, người đọc sử dụng mắt để tiếp nhận thông tin Đọc bằng tay: Đây là cách đọc của những người khiếm thị, họ đọc bằng hệ thống chữ nổi, tuy tốn thời gian, lượng thông tin thu được không nhiều nhưng đã giúp cho người bị khiếm thị có được những kiến thức nhất định, giao tiếp được với mọi người và đặc biệt giúp họ có nghị lực để vượt lên số phận

1.2.3.2 Xét theo cách đọc-phát âm

Đọc thành tiếng: Đọc to, phát âm thành tiếng Cách đọc này thường có ở những học sinh nhỏ tuổi có thói quen khi học bài phải đọc to; cách đọc này kém hiệu quả và hay gây ảnh hưởng đến người xung quanh Có khi một người đọc và thưởng thức một bài báo, bài thơ hay truyện ngắn nào đó đọc to cho nhiều người cùng nghe và cùng thưởng thức Đọc không thành tiếng: Đọc thầm, không có âm thanh phát ra Cách đọc này phổ biến và có hiệu quả cao, nhất là ở các thư viện

1.2.3.3 Xét theo cách đọc-tốc độ

Đọc lướt nhanh: Đọc bằng thị giác và tri giác, lướt nhanh trên văn bản để tìm kiếm nhanh chóng một thông tin mà mình cần tìm Cách đọc này thường thấy trong hai trường hợp: Một là khi cầm một tờ báo, nhiều người có thói quen đọc lướt nhanh các tít bài, thấy bài nào phù hợp với sự tìm kiếm của mình thì dừng lại đọc cả bài Hai là khi cầm một cuốn sách hay một tập tài liệu dày, người ta thường hay đọc lướt qua phần mục lục để chọn phần mà mình cần đọc, cần nắm thông tin Trong phần mục lục đã chọn, nhiều khi người đọc lại đọc lướt nhanh các trang để chỉ chọn ra một trang hay một đoạn ngắn phục vụ cho việc tra cứu, trích dẫn

Ưu điểm của cách đọc này là tiết kiệm được thời gian nhưng nhiều khi mắc sai lầm vì có những bài báo có tên đặt giản dị nhưng lại chứa nhiều thông tin, tri thức bổ ích bị bỏ qua Hay, vì chỉ đọc một vài trang hoặc một đoạn ngắn trong sách, tài liệu nên dễ bị chủ quan, hiểu sai tư tưởng của tác giả dẫn đến việc trích dẫn thiếu chính xác

Ngoài cách đọc trên, chúng ta còn có đọc sâu: Đọc hiểu sâu sắc một vấn

đề nào đó để phục vụ cho việc nghiên cứu, ứng dụng và sáng tạo Đây là một hình thức đọc khoa học, mang lại lợi ích lớn từ văn hóa đọc Người đọc thường đọc một cách chậm rãi, vừa đọc vừa suy nghĩ, có khi đọc đi đọc lại nhiều lần, ghi chép tỉ mỉ để so sánh, đối chiếu, tra cứu thêm cho đến khi thấu hiểu rõ ràng vấn

đề mới đem ra vận dụng và thường là cho kết quả tốt đẹp Từ cách đọc này, những nhà khoa học, nghiên cứu có thể chắt lọc từ hàng trăm trang sách thành một vài trang rồi trải qua quá trình nghiên cứu mới, từ vài trang sách này sẽ trở thành một công trình hàng trăm trang

1.3 Văn hóa đọc trong không gian và thời gian

1.3.1 Văn hóa đọc trong không gian

1.3.1.1 Tính lan tỏa của văn hóa đọc

Điển hình rõ nét nhất về sức lan tỏa của văn hóa đọc là tiểu thuyết hay

nhất mọi thời đại DonQuixote

Trong nhiều cuộc bình chọn văn học, “DonQuixote” đã được bình chọn là

tiểu thuyết số một thế giới…Nó cũng là một trong những cuốn sách được dịch ra nhiều thứ tiếng nhất và được tái bản nhiều nhất trong lịch sử nhân loại, chỉ sau Kinh thánh Năm 2005, thế giới đã tổ chức kỷ niệm tròn 400 năm ngày tác phẩm

bất hủ này lần đầu tiên được xuất bản Mặc dù Cervantes nói rằng ông viết Don

Quixote là để giễu cợt thứ văn chương kiếm hiệp rẻ tiền đương thời bằng một tác

phẩm hài hước với những nhân vật hoang đường, nhưng thực ra đây là một tiểu thuyết mẫu mực của văn học hiện thực phê phán, mô tả trung thực xã hội Tây Ban Nha nói riêng và châu Âu nói chung vào cuối thời đại Hiệp sĩ để bước sang

thời kỳ Phục hưng DonQuixote không chỉ là lời cáo chung sống động nhất cho

một thời đại phong kiến đang suy tàn, mà còn mang những giá trị nhân văn vĩnh

hằng Với DonQuixote, Cervante đã xây dựng cho văn học thế giới nhân vật điển

hình nhất của mẫu người sống với những ảo tưởng tốt đẹp nhưng không hợp thời,

như “DonQuixote chống lại cối xay gió”, qua đó thể hiện khát vọng mãnh liệt về

sự công bằng và bác ái Cũng vì thế truyện được lưu truyền qua hết thế hệ này đến thế hệ khác Câu chuyện về chàng hiệp sĩ lang thang khá quen thuộc với độc giả Việt Nam Tác phẩm này đã được dịch sang tiếng Việt lần đầu cách đây 40

năm và được xuất bản gần đây nhất vào năm 2000, dưới đầu đề Don Quixote-nhà

quý tộc tài ba xứ Mantra Câu chuyện về chàng hiệp sĩ đa tình này cũng là nguồn

cảm hứng cho các nghệ sĩ nổi tiếng như nhà văn Pháp G.Flaubert, nhà soạn nhạc Đức R Wagner và nhiều họa sĩ, trong đó có danh họa Tây Ban Nha Picasso

Tại Việt Nam, vào tháng 07/2005, Nhà xuất bản Văn học (Hội Nhà văn

Việt Nam) xuất bản Nhật ký Đặng Thùy Trâm Với sự nhạy cảm táo bạo, cuốn

sách được phát hành với số lượng 35.000 bản Tháng 08/2005, Nhà xuất bản

Thanh niên phát hành Nhật ký của liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc với số lượng khiêm

tốn hơn, 5.000 cuốn đợt đầu Đến tháng 10/2005, chỉ sau ba tháng, hai cuốn sách trên đã có số phát hành lên tới hơn 450.000 bản Hai cuốn nhật ký chiến tranh của hai liệt sĩ Đặng Thùy Trâm (viết cách đây 35 năm), Nguyễn Văn Thạc (viết cách đây 33 năm) đã có sức thu hút, hấp dẫn đặc biệt với công chúng, nhất là các

bạn trẻ hôm nay Cuốn Nhật ký Đặng Thùy Trâm và cuộc đời trẻ tuổi của bản

thân Đặng Thùy Trâm có số phận như là số phận của những nhân vật văn học Cuốn nhật ký “có lửa” của chị và chính cuộc đời chị cùng với số phận cuốn nhật

ký đã có sức sống và sự lan tỏa mạnh mẽ, và đã nhận được sự đồng cảm, thán phục của độc giả

Gần ba năm sau khi phát hành, cuốn sách đã bán được hơn 450.000 bản tại Việt Nam và được chuyển dịch ra 12 thứ tiếng trên thế giới Trong lời tựa cho

bản tiếng Anh của Nhật ký Đặng Thùy Trâm (với tựa đề “Last night I dreamed of

peace”) của nhà văn, nhà báo Frances Fitzerald có viết: “Thùy có một năng lực khổng lồ - và một nhu cầu khổng lồ - về yêu và yêu thương.”

Hầu hết các ấn bản Nhật ký Đặng Thùy Trâm trên thế giới khi in đều có

hình bìa là chân dung chị với chiếc nón lá Việt Nam và những cánh đồng lúa xanh mướt Tập nhật ký đã ghi lại những hình ảnh chân thật của lịch sử, tâm tư của một nữ bác sĩ thời chiến, tình yêu tha thiết của một người con gái giàu tình

cảm và hơn tất cả là khát vọng về hòa bình, về tình yêu thương của một con người sẵn sàng hy sinh cuộc đời cho đất nước

Từ nhật ký chiến tranh, có hàng trăm ngàn bài viết trên báo chí phát thanh

truyền hình Thậm chí có cả cuốn sách 35 năm và 7 ngày (Nhà xuất bản Kim Đồng) Chỉ tính riêng Báo Sài Gòn Giải Phóng, trong hai tháng 9 và 10/2005, tòa

soạn đã nhận được trên 300 bài viết, nhiều sáng tác thơ, nhạc ca ngợi liệt sĩ, bác

sĩ Đặng Thùy Trâm…Nhật ký Đặng Thùy Trâm đang được dịch và in ra tiếng

Anh, tiếng Pháp, tiếng Nga và tiếng Hàn

Ngày 14/12/2006, Nhà xuất bản Công an nhân dân giới thiệu bộ sách mới của tủ sách “Mãi mãi tuổi hai mươi” gồm 10 tác phẩm của nhiều tác giả ở các thể loại: nhật ký, hồi ký và tự truyện Bộ sách đọc lần này là sự tiếp tục công việc đầy ý nghĩa: sưu tầm và xuất bản những lá thư và nhật ký thời chiến Việt Nam Các ấn phẩm này là những trang viết sinh động, chân thực của chính người trong cuộc, những người trực tiếp tham gia, nhằm cung cấp cho bạn đọc một góc nhìn mới về hai cuộc kháng chiến

Phát biểu tại buổi họp báo giới thiệu sác, thương binh Vũ Hồng Nhật (tác

giả cuốn Tôi là người may mắn) xúc động nói: “Tôi ghi nhật ký chỉ là để riêng mình tôi đọc, nhưng khi biết báo An ninh thế giới sưu tầm thư, nhật ký thời

chiến, tôi nghĩ rằng, biết đâu đến một lúc nào đó, những suy nghĩ của tôi và thế

hệ chúng tôi có thể giúp ích được cho thế hệ trẻ thời nay Tôi thực sự xúc động

và tự hào khi những suy tư một thời ấy nay đã đến được tay bạn đọc”7

1.3.1.2 Tính phổ biến của văn hóa đọc

Cách đây khoảng 20 năm, hầu như chẳng mấy ai lo lắng đến vai trò của văn hóa đọc Không phải vì văn hóa đọc kém mà ngược lại lúc đó niềm đam mê đọc là một chuyện đương nhiên Việc đọc sách đem lại cho chúng ta cảm giác sung sướng khi chúng ta được cầm trên tay một quyển sách mà ta yêu quý Nó lại

có thể đọc trong mọi tư thế, mọi nơi, mọi chỗ, nó tiện dụng đến nỗi có câu nói quen thuộc: “Sách gối đầu giường” Khi sách tồn tại trong hình thức vật thể như vậy thì việc quà tặng bằng sách sẽ trở nên có ý nghĩa thiêng liêng Người ta có thể nâng niu món quà như một niềm tri ân trìu mến

7

NXB Công an giới thiệu bộ sách mới của tủ sách “Mãi mãi tuổi hai mươi”, 15/12/2006

Trần Thế Tuyển với tập bút ký “Quê hương và đồng đội” gửi đến bạn đọc

ký ức về một thời chiến tranh khốc liệt luôn tồn tại trong anh với những tình cảm thân thiết và nồng ấm Chiến tranh đã lùi xa, nhưng chứng nhân lịch sử vẫn còn đây Những người lính đã cầm chắc tay súng bảo vệ Tổ quốc hay trở về xây dựng quê hương, mỗi người một số phận, một hoàn cảnh, nhưng đều giữ vững phẩm chất bộ đội Cụ Hồ, sẵn sàng chấp nhận thiệt thòi riêng tư vì hạnh phúc của mọi người

Trong tập bút ký này, chúng ta sẽ gặp ở đây những con người hết sức bình

dị, nhưng cũng rất đỗi phi thường Họ đã có mặt trên những vùng đất bom cày, đạn xới, giữa lúc sự sống và cái chết mong manh như sợi tóc Mới hôm nào còn

là những chàng thư sinh ăn chưa no, lo chưa tới, vậy mà, họ bỗng chốc trở thành những chiến sĩ hiên ngang cầm súng chống quân thù Trong đội ngũ điệp trùng của đoàn quân ra trận ngày ấy, có người đã vĩnh viễn nằm lại nơi núi thẳm, rừng sâu; có người gửi lại một phần thân thể vào lòng đất mẹ Chúng ta cũng gặp ở đây những má Tư, má Bảy hay chị Sáu, chị Ba…những phụ nữ kiên cường bất khuất, đã chôn chặt vào lòng nỗi đau mất chồng, mất con, dâng hiến cả tuổi xuân cho cách mạng, để làm nên những huyền thoại thần kỳ trong sự nghiệp bảo vệ và xây dựng tổ quốc Những vùng đất tôi qua…nay trở về, dẫu đã khác xưa, nhưng hình ảnh dòng sông, con đường rợp ánh trăng, khu vườn thơm ngát mùi hương… vẫn lấp lánh sự lãng mạn, có sức sống mãnh liệt làm lay động lòng người Thời gian cứ làm công việc của nó Cho dù 20 năm, 30 năm hay dài lâu hơn nữa thì

“món nợ ân tình” với quê hương và đồng đội không chỉ của riêng anh mà của tất

cả chúng ta, thôi thúc chúng ta vươn lên vì đất nước, quê hương

Kỷ niệm 32 năm đại thắng mùa Xuân, thống nhất đất nước 30/04/2007) và hướng tới kỷ niệm ngày thương binh liệt sĩ (27/07/1947-27/07/2007), Công ty văn hóa Trí Tuệ Việt (Hà Nội) và Nhà xuất bản Văn hóa-

(30/04/1975-Thông tin đã phối hợp xuất bản cuốn sách “Huyền thoại Trường Sơn” Đây là

công trình đền ơn đáp nghĩa, nằm trong bộ sách “Uống nước nhớ nguồn” của công ty Văn hóa Trí tuệ Việt được xuất bản để tôn vinh và ghi tạc các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc Cuốn sách đã tái hiện những năm tháng hào hùng của chiến trường, của Trường Sơn những năm đánh Mỹ; những

vần thơ, ca khúc lay động lòng người khích lệ tinh thần “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước…”8

Khi đất nước mở cửa, văn hóa đọc dần dần thoái lui trước những nhu cầu bức thiết khác của cuộc sống Rồi có một thời gian văn hóa đọc nhất là đọc sách

bị báo động vì sự lụi tàn trước các loại hình giải trí mới, hiện đại, trực quan hơn đang theo chân sự phát triển kinh tế thị trường tràn vào đất nước

Khoảng những năm đầu thế kỷ XXI, một cách thầm lặng, văn hóa đọc quay trở lại Sự thầm lặng này này lặng đến nỗi nhiều người không để ý và các cuộc hội thảo vẫn diễn ra bàn về “văn hóa đọc đang bị lâm nguy” Chỉ khi những nhà kinh doanh sách chính thức khẳng định “sách đang ngày càng bán chạy”, những con số doanh thu từ bán sách vượt mốc 1.000 tỷ đồng thì mọi người mới xác tin được rằng nhu cầu đọc của người dân đang quay trở lại và đang ngày càng phát triển

1.3.2 Văn hóa đọc trong thời gian

1.3.2.1 Truyền thống

Chúng ta cùng thống nhất quan điểm văn hóa đọc truyền thống tức là đọc trên báo in, báo giấy và xa xưa hơn nữa là trên lá, trên thẻ tre, còn văn hóa đọc hiện đại không chỉ đọc trên giấy mà còn đọc trên mạng Internet, trên các phương tiện liên lạc, điện thoại di động…

Người Việt trải qua hàng ngàn năm sống dưới chế độ quân chủ, nơi mà tất

cả quyền lực đều tập trung vào tay nhà vua Nhà vua trao quyền cai trị cho một

số ít quan lại hay số người thi đậu ít ỏi qua các kỳ thi hương, thi hội thi đình Sự đọc sách thánh hiền thời đó của tầng lớp học trò sĩ tử không những chỉ mở mang tri thức, mà còn để thi đậu làm quan bởi quan niệm “một người làm quan cả họ được nhờ” Bởi vậy, học trò chỉ học những gì thi cử cần Dạy cũng chỉ dạy cái cần cho thi cử Người học chỉ đọc những sách tóm tắt gọi là đại cương hoặc toát yếu chứ chưa bao giờ đọc chính văn hoặc toàn văn, học trò học thi theo các “bộ đề” thi (cũng được soạn thành sách) theo nội dung tối thiểu là thi thiên, phú bách, văn sách năm mươi (nghìn bài thơ trăm bài phú và 50 bài văn sách) Do vậy, đa phần người học trò Nho giáo nhớ nhiều mà nghe ít, không có điều kiện phát huy

8

Nguồn: QT theo Nhân dân

sáng kiến, sáng tác (thuật nhi bất tác), mà phần lớn sống lệ thuộc vào các khuôn mẫu tư tưởng của người xưa

Mặt khác tầng lớp học trò trong xã hội Việt cổ truyền không nhiều, hàng nghìn sĩ tử đi thi chỉ vài ba người trong số đó chiếm được bảng vàng, nên việc gửi con đến trường, mong có ngày con thi đậu trong nhiều trường hợp đã trở nên thiếu thực tế giữa lúc nhu cầu ăn mặc thúc bách hàng ngày Vì thế có một kẻ sĩ đọc sách trong nhà nhiều khi không phải là một vinh dự mà là gánh nặng, họ là

kẻ “dài lưng tốn vải, ăn no lại nằm” hoặc bị mang ra giễu cợt: “nhất sĩ nhì nông, hết gạo chạy rông, nhất nông nhì sĩ”

Có thể nói triết lý Nho giáo có ảnh hưởng rất lớn tới “văn hóa đọc” của người thanh niên Khánh Hòa nói riêng, của người Việt nói chung Ngày nay Nho giáo không còn là tư tưởng chủ đạo nhưng ảnh hưởng của Nho giáo ở phương diện tư duy, vẫn còn là tàn tích trong văn hóa đọc của thanh niên Khánh Hòa

Bên cạnh đó cùng với sự xâm lược của thực dân Pháp, ngành in châu Âu cũng được du nhập vào Việt Nam, khai tử nghề in, nghề làm giấy cổ truyền Chữ Quốc ngữ được sử dụng vì tính tiện lợi của nó Năm 1900 thực dân Pháp sửa chương trình thi cử, bên cạnh chữ Pháp, họ tăng chữ Quốc ngữ, bỏ bớt chữ Nho điều này khiến nhà thơ Trần Tế Xương phải than trong bài “Than đạo học”:

Đạo học ngày nay đã hỏng rồi Mười người đi học, chín người thôi

Cô hàng bán sách lim dim ngủ Thầy khóa tư lương nhấp nhổm ngồi…

Sản phẩm của chế độ thực dân, phong kiến là đến năm 1945 dân ta hơn 95% mù chữ Nhà nghiên cứu Vương Trí Nhàn phân tích, ở Việt Nam trước đây, người “nghiền” sách cốt để đi thi, nên đã tự giới hạn việc đọc sách của mình theo yêu cầu của người chấm cho họ được đậu Xu hướng “dùng sách để lập thân” là một trong những chức năng vẫn còn ảnh hưởng đến văn hóa đọc hiện nay

Sau hai cuộc kháng chiến của dân tộc, đất nước bước vào thời kỳ Đổi mới, với suốt chặng đường của một hệ thống ngành xuất bản, văn hóa đọc chưa có sự thay đổi Thanh niên, học sinh không đọc gì ngoài mấy cuốn giáo trình từ những năm 60-70 của thế kỷ trước, rất ít người đọc thêm sách tham khảo, mở rộng kiến

thức Họ vẫn chỉ học những gì họ thi và người dạy vẫn dạy những gì có trong giáo trình, họ chưa thấy cần thiết phải thay đổi nội dung, cách thức giảng dạy

1.3.2.2 Hiện đại

Trong nửa sau của thế kỷ XX, sự phát triển như vũ bão của khoa học và công nghệ, nhất là sự bùng nổ thông tin với sự xuất hiện của vô tuyến truyền hình, video và các phương tiện nghe nhìn khác, đã tác động không nhỏ đến văn hóa đọc truyền thống Ngày nay người ta đang đề cập nhiều đến cuộc cách mạng

về sách dưới dạng sách báo điện tử Người đọc hôm nay có thể ngồi tại nhà hay tại công sở, hoặc bất kỳ đâu có kết nối wifi (kết nối Internet không dây) chỉ cần vào mạng Internet là có thể tìm đọc những cuốn sách mình muốn, không cần phải tới thư viện Qua mạng, người ta có thể gửi thư, đọc báo, nhận tài liệu, xem phim, nghe nhạc, mua bán mọi hàng hóa, giao dịch thương mại, giao lưu trực tuyến…Internet đã làm cho thế giới này bé nhỏ đi nhiều Một vụ nổ bom ở Iraq, một trận đấu tranh Cúp C1, một ca phẫu thuật thay da mặt ở tít bên trời Tây có thể hiển hiện, đan xen ngay “trong bữa cơm chiều nhân loại” Vậy là các thú vui đọc (tìm hiểu tri thức ghi trên giấy qua kênh thị giác) đang bị các thú vui khác lấn lướt và làm cho mất dần vai trò độc tôn của nó Chính điều này cũng hàm chứa

và tiềm ẩn một nguy cơ làm thay đổi hẳn diện mạo của cuốn sách truyền thống

Một khảo sát lần đầu tiên về độc giả Internet của hãng dịch vụ thống kê truy cập Nielsen/NetRaiting công bố mới đây cho thấy 1/5 số người lướt web thích đọc báo mạng hơn các phiên bản phi trực tuyến Đây có lẽ cũng chính là động lực làm cho các tờ báo giấy-vừa là để cạnh tranh vừa không thể cưỡng lại

xu thế điện tử hóa-cũng đã phải lập tức triển khai phiên bản điện tử, trong đó phần lớn phát hành lại các bài báo từ bản giấy và cập nhật thêm thông tin riêng Cùng với sự phát triển chóng mặt của công nghệ kết nối, giúp đẩy nhanh tốc độ truy tải, số lượng các tờ báo điện tử cũng nở rộ khắp nơi trên thế giới, truyền tải thông tin dưới mọi hình thức mà các loại báo truyền thống cung cấp

Có thể coi báo điện tử hiện nay là sự hội tụ của cả báo giấy, báo tiếng (audio) và báo hình (video) Người lướt web không chỉ đươc cập nhật tin tức dưới dạng chữ viết mà còn có thể nghe rất nhiều kênh phát thanh và xem truyền hình ngay trên các website báo chí

Từ vài năm trở lại đây, một nhánh mới của lĩnh vực phát hành thông tin điện tử đã xuất hiện và tạo nên một cơn sốt mới Đó chính là các website cá nhân với tên gọi weblog hay blog Về bản chất, đây là những nhật ký trực tuyến hay kênh phát ngôn của cá nhân nhưng trên thực tế nhiều weblog, với độ cập nhật thông tin nhanh và khả năng nhận định, bình luận sắc sảo, đã nhanh chóng trở nên nổi tiếng hơn cả nhiều tờ báo điện tử chính thống Weblog là loại hình mới xuất hiện trong những năm gần đây nhưng được các bạn trẻ rất thích dùng vì sự tiện ích của các weblog có thể viết nhật ký, trao đổi với bạn bè…

Công nghệ đã cho phép báo điện tử ra đời và ngược lại, chính báo điện tử cũng thúc đẩy sự phát triển của các công nghệ mới Những trình duyệt phiên bản mới liên tục được cải tiến để có thể tích hợp các tính năng truyền thông đa phương tiện Điện thoại di động cũng được nâng cấp để có thể truy cập web tiện lợi hơn và khai thác thông tin trực tuyến

Thêm vào đó, các nhà phát hành nội dung cũng như các công ty dịch vụ kết nối và viễn thông cũng nhanh chóng đáp ứng nhu cầu đọc thông tin trên thiết

bị liên lạc di động bằng cách thiết lập những định dạng web phù hợp cho các công cụ này Trong sự phát triển của báo điện tử không thể không nhắc tới vai trò

to lớn của các dịch vụ tìm kiếm trực tuyến với những cái tên đã trở thành một từ không thể thiếu đối với những người thường xuyên khai thác thông tin trên mạng, như công cụ của Yahoo, Google, MSN… Những dịch vụ tìm kiếm này đang liên tục mở rộng tiện ích, không chỉ đem đến một cổng thông tin tổng hợp nhiều nguồn mà còn là một bộ hướng dẫn cực mạnh giúp người sử dụng tiếp cận không chỉ những nội dung dạng text mà cả hình ảnh và video

Hãng thống kê truy cập Nielsen/NetRaiting cho biết riêng tháng 5/2005 vừa qua, mạng tin tức Yahoo News đã đón nhận số độc giả lên tới 23,8 triệu (tăng 3% so với năm 2004) trong khi kênh tổng hợp thông tin của Google đạt 7,1 triệu khách (tăng 4%)9 Nếu các công nghệ này trở nên phổ dụng hơn thì rất có thể trong một ngày không xa, thứ báo mà loài người đọc trông sẽ giống dáng hình ngày xưa của một tờ báo giấy nhưng là giấy điện tử Đó sẽ là một tờ báo

9

Phan Khương: “Báo điện tử - điểm sáng của cuộc cách mạng thông tin”,, Vn Express đăng ngày 21/6/2005

mua một lần đọc nhiều lần Chúng ta sẽ trở về nhà sau ngày làm việc, thả mình trên salon và mở một tờ báo như vậy để xem tin tức và không phải mua mới mỗi ngày khi mà các dịch vụ sẽ liên tục cập nhật thông tin vào đó qua kết nối không dây

Điều này thật ra cũng rất có thể vì nhiều thứ công nghệ hiện đại ngày nay, một mặt tăng cường tính tinh vi và tiện dụng của kỹ thuật, nhưng một mặt vẫn khai thác tính cổ điển và truyền thống trong thiết kế

1.4 So sánh mối quan hệ giữa văn hóa đọc và văn hóa nghe, nhìn

Chưa bao giờ người ta bàn nhiều về văn hóa đọc như hôm nay Đọc đang đứng trước một cơ hội và một nguy cơ Cơ hội bởi mỗi người đều được tiếp cận với một khối lượng tri thức khổng lồ, được quyền lựa chọn Nhưng nó lại tiềm ẩn một nguy cơ làm mai một thói quen đọc vốn có bởi sự lấn át của các phương tiện nghe nhìn quá nhiều chương trình chuyên đề, chuyên muc, quá nhiều gameshow hấp dẫn…

Với sự ra đời ngày càng phong phú của các phương tiện nghe nhìn khiến

xu hướng nghe nhìn đang lấn át văn hóa đọc trong giới trẻ Tuy nhiên, không gì

có thể thay thế được việc đọc bởi đọc là một trong những phương cách để làm giàu vốn ngôn ngữ và tri thức của mình Văn hóa nghe nhìn là hoạt động văn hóa của con người khi tiếp cận với các phương tiện thông tin đại chúng như truyền hình, phát thanh, băng đĩa hay các chương trình biểu diễn văn hóa nghệ thuật nhằm mục đích tiếp nhận thông tin, kiến thức hoặc giải trí

Ngày nay, với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, kỹ thuật số, văn hóa nghe nhìn đang trở nên phổ quát trên toàn thế giới, nó đã cung cấp cho con người một lượng thông tin khổng lồ trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa-xã hội Con người có thể đọc sách báo bằng nhiều cách, đọc và nghe online (trực tuyến) với cả e-books lẫn audio books Internet chẳng những cung cấp dễ dàng, mau lẹ và rẻ tiền mọi thông tin chúng ta cần

Do thuộc tính ưu việt-diễn đạt tính chất của trí tuệ, nên khả năng mở ra của văn hóa đọc là vô biên Trong hiện thực vận động và phát triển không ngừng của cuộc sống, bằng các bút pháp và hình thức thể hiện, văn hóa đọc có khả năng thích nghi với thời đại rất lớn Ngôn ngữ ra đời cùng với loài người Ngôn ngữ là

biểu hiện của văn hóa đọc Bản chất sự tồn tại của con người gắn với sự tồn tại của ngôn ngữ Bởi vậy văn hóa đọc không bao giờ có thể mất đi mà trái lại luôn tồn tại và phát triển cùng với sự tồn tại và phát triển của loài người

Người đọc là người tiếp nhận thông tin một cách chủ động trong quá trình

tự phân tích, chọn lọc, ghi nhận, một quá trình “đối thoại ngầm”ngay cả với chính tác giả của cuốn sách Phương tiện thông tin như sách, báo, tạp chí, Internet là cầu nối đưa chúng ta đi tìm mối tương quan bạn bè phong phú và sống động bằng những xúc cảm để giúp chúng ta nhận ra “thú” đọc nhất là đọc sách là cách cảm nhận và tiếp thu tri thức cơ bản nhất

Hơn thế nữa cái quan trọng nhất mà chúng ta thu được từ việc đọc thông qua các nguồn đọc (báo, tạp chí, sách, Internet) đó là luyện tập tư duy, là trau dồi ngôn ngữ tiếng mẹ đẻ, là khơi mở phần hồn một cách tự nhiên mà đa phần là giới trẻ không nhận biết được

Mặc dù có điểm khác biệt giữa văn hóa đọc và văn hóa nghe nhìn nhưng

vì chủ thể của cả hai loại hình văn hóa này đều do con người sáng tạo ra để phục

vụ chính mình nên văn hóa đọc và văn hóa nghe nhìn có mối quan hệ tương tác

bổ trợ cho nhau

Văn hóa đọc làm cho văn hóa nghe nhìn trở nên sâu sắc hơn.đối với văn hóa đọc nhất là trong các tác phẩm văn học như truyện ngắn, tiểu thuyết, bút ký, thơ thường có tính tư tưởng và nghệ thuật cao, do đó khi chúng được chuyển thể thành kịch bản sân khấu, phim truyện, phim tài liệu hay được phổ nhạc (đối với thơ) thì các tác phẩm nghe nhìn này cũng có sự kế thừa và phát triển về tư tưởng nghệ thuật từ các tác phẩm của văn hóa đọc

Văn hóa nghe nhìn làm cho văn hóa đọc trở nên phong phú, cập nhật hơn Với ưu điểm có tính bao quát, trực quan sinh động bằng hình ảnh (trăm nghe không bằng một thấy), hấp dẫn, luôn có nhiều thông tin mới, có tính thời sự Văn hóa nghe nhìn có thể cung cấp cho văn hóa đọc nhiều đề tài mới, hấp dẫn để sáng tạo ra các tác phẩm của văn hóa đọc có giá trị, cập nhật với cuộc sống Văn hóa nghe nhìn làm cho văn hóa đọc được truyền bá rộng hơn trong công chúng Vì văn hóa nghe nhìn phổ biến và có nhiều khán giả hơn nên sự giới thiệu, quảng bá các tác phẩm của văn hóa đọc trên truyền hình, đài phát thanh, trên mạng Internet…sẽ làm cho nhiều người tìm đọc hơn

1.5 Mối quan hệ giữa thanh niên và văn hóa đọc

Văn hóa đọc thông qua tấm gương người tốt, việc tốt, những nhân vật điển hình trong các tác phẩm văn học nghệ thuật đã góp phần trong việc giáo dục lối sống đặc biệt là nhân cách con người Nhân cách là tư cách, phẩm chất đạo đức của con người thể hiện qua lối sống; nó là bản chất đồng thời cũng là nhân tố cốt yếu xây dựng nên hình ảnh con người Việt Nam

Thanh niên là đối tượng trẻ Họ sống hồn nhiên, vô tư vì vậy mọi tác động tốt đẹp đến nhân cách của thanh niên sẽ làm cho họ sống đẹp hơn, hữu ích hơn cho bản thân, gia đình và xã hội Tuy nhiên, thanh niên do còn thiếu về kinh nghiệm sống nên cũng dễ bị lôi kéo, tiêm nhiễm do ảnh hưởng bởi sách, báo, mạng không lành mạnh Do đó việc thanh niên đến trường không chỉ là học chữ-học tri thức mà còn là học làm người-học nhân cách: “Tiên học lễ, hậu học văn”

Văn hóa đọc đã trở thành một nhu cầu mang tính tự giác của con người nói chung và đặc biệt là thanh niên Tác động của văn hóa đọc đến ý chí, nhân cách của thanh niên là rất lớn, những nhân vật điển hình, những hình tượng tiêu biểu trong các tác phẩm văn học cũng như ở ngoài đời sẽ là những tấm gương để

họ học tập noi theo Đối với một con người, sự học không chỉ dừng lại ở trường phổ thông, còn có phần rất quan trọng là tự học, mà trong việc tự học thì việc đọc

là một trong những vấn đề quan trọng nhất là đối với thanh niên, những chủ nhân tương lai của đất nước Tác động của văn hóa đọc đến ý chí, nhân cách của thanh niên là rất lớn, những nhân vật điển hình, những hình tượng tiêu biểu trong các tác phẩm văn học cũng như ở ngoài đời sẽ là những tấm gương sáng để họ học tập và noi theo

Hàng triệu thanh niên thế giới, thanh niên Việt Nam đã từng say mê đọc

tác phẩm Thép đã tôi thế đấy của nhà văn Liên Xô Nhi-Ca-Lai A-Xtơ-Rốp-Xki

Nhân vật Paven Corsaghin cũng chính là hình ảnh của nhà văn đã gieo vào tâm hồn của thanh niên sự cảm phục vì đã vượt qua số phận nghiệt ngã liệt và mù lòa của bản thân để sống, lao động vì tổ quốc, vì nhân dân Hàng triệu bạn trẻ cũng

đã học tập, noi theo, đã trau dồi nhân cách của bản thân để sống vươn tới cái cao quí như Paven đã làm, đã sống

Ở Việt Nam, trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước, tác phẩm

Sống như Anh của Trần Đình Vân cũng đã trở thành cuốn sách “gối đầu giường”

của bao thanh niên Việt Nam Hình ảnh hiên ngang của anh Nguyễn Văn Trỗi trước họng súng quân thù đã khơi dậy trong trái tim bao thanh niên đang ngồi trên ghế nhà trường một khát vọng được ra trận chiến đấu để giành lại độc lập, tự

do cho đất nước

Văn hóa đọc không những tác động đến nhân cách của thanh niên mà còn khi đọc đặc biệt là đọc sách, độc giả còn tiếp cận với tác giả Độc giả trong đó có thanh niên nhận ra được những giá trị và có thể rút ngắn được con đường đến đích của mình từ những nội dung, những bài học mà tác giả truyền tải thể hiệin trong tác phẩm của mình Chúng ta có thể học hỏi kiến thức từ những nguồn khác nhau: từ kinh nghiệm của bản thân, từ cuộc sống, từ trường lớp, từ người khác và qua sách vở Ngày nay, với sự phát triển vượt bậc của khoa học công nghệ đã hỗ trợ độc giả cập nhật kiến thức nhanh và toàn diện

Văn hóa đọc bồi đắp sự thông minh, tăng sự hiểu biết và tạo ra sự tưởng tượng phong phú Chúng ta có thể đi du lịch thông qua việc đọc “Đọc cũng là một nghệ thuật”, đó là câu nói nổi tiếng của Lê Nin Chữ “nghệ thuật” đọc ở đây chính là biết đọc sao cho hợp lý, khoa học về thời gian, nội dung Muốn biết đọc trước hết phải ham đọc Đọc là sở thích nhưng cũng là công việc nặng nhọc Đọc

để giải trí là thú vui song chỉ khi chúng ta coi việc đọc như một niềm say mê tự thân, chúng ta mới dám vượt khó, mới ham đọc và mới nghiền ngẫm hiểu được những tri thức nằm trong sách vở, nằm trong các sách khác nhau Tri thức chúng

ta thu nhận được phải qua nhiều “cửa” và “thẩm thấu” mới trở thành tri thức của bản thân

Văn hóa đọc đã trở thành một nhu cầu mang tính tự giác của con người nói chung trong đó có thanh niên Giữa thanh niên và văn hóa đọc có mối quan

hệ biện chứng, thanh niên muốn hòan thiện mình ngoài việc học ở trường còn phải học thêm bằng cách tự đọc Nguồn đọc đặc biệt là sách là người bạn, người thầy không thể thiếu đối với thanh niên

Mối quan hệ giữa văn hóa đọc và thanh niên là mối quan hệ biện chứng, mang tính quy luật, chúng vừa thống nhất nhau, vừa phụ thuộc lẫn nhau Nó biểu

Vị trí địa lý của tỉnh Khánh Hòa

Nguồn: Internet

hiện ở chỗ: hoạt động đọc của thanh niên hướng tới mục tiêu phát triển tri thức, nâng cao đời sống giá trị vật chất và tinh thần của thanh niên Thanh niên tiếp nhận được những tri thức thông qua việc đọc giúp ích cho công việc của bản thân trong việc xây dựng và phát triển đất nước

1.6 Tổng quan về đất nước và con người Khánh Hòa

Nhìn tổng quan, tỉnh Khánh Hòa có hình thon ở hai đầu và phình ra ở giữa, ba mặt giáo núi, phía Đông giáp biển Với diện tích tự nhiên là 5.197km2, trong đó diện tích trên đất liền là 4.626km2, dải bờ biển dài 385km với gần 200 hòn đảo lớn nhỏ trên biển với nhiều vịnh biển kín gió như vịnh Vân Phong, vịnh Cam Ranh

Do những đặc điểm về địa lý tự nhiên, từ lâu mảnh đất Khánh Hòa được coi là một tiểu vùng của vùng văn hóa Duyên hải nước ta, với những đặc trưng

cơ bản của văn hóa rừng núi, văn hóa đồng bằng, văn hóa biển đảo, vừa có những nét chung của nền văn hóa Việt Nam, vừa mang bản sắc riêng biệt độc đáo của một vùng đất Những người Kinh đến định cư đầu tiên trên đất Khánh Hòa là

những người từ các tỉnh phía Bắc theo chúa Nguyễn mở đất về phương Nam Người Kinh cùng với dân tộc bản địa ở vùng đất này hình thành nên một cộng đồng dân tộc gắn bó nhau, cùng thực hiện khát vọng bình yên, ấm no hạnh phúc, cùng khai sơn phá thạch và đặt những viên đá đầu tiên cho xóm làng sau này Trong quá trình cộng cư và hòa cư đó, người Việt đã giao lưu tiếp nhận và tiếp biến những tinh hoa văn hóa truyền thống của các dân tộc anh em để từ đó tạo nên bản sắc vă hóa của chính mình, làm giàu thêm kho tàng di sản văn hóa dân tộc Một kho tàng di sản văn hóa dân gian với những câu hò, điệu múa, lễ hội, tín ngưỡng được các thế hệ người dân Khánh Hòa sáng tạo trong quá trình khai phá đất đai, xây làng lập xóm, lên rừng tìm trầm hái củi, xuống biên ra khơi Chính vì vậy khi tìm hiểu đặc trưng văn hóa truyền thống ở Khánh Hòa chúng ta sẽ nhận thấy có sự ảnh hưởng và đan xen những sắc thái văn hóa của người Chăm, người

Raglai và cả người Hoa mà trong đó văn hóa của người Việt là chủ thể Sách Đại

Nam Nhất thống chí còn ghi lại những nét đẹp về văn hóa của vùng đất và con

người Khánh Hòa như sau: “Phong tục thuần hậu, tập quán quê mùa Kẻ sĩ chất phác mà trầm tĩnh, nhân dân kiệm mà lành, quần áo dùng vải trắng, ít thích lòe loẹt Dân ở ven biển làm nghề chài lưới, dân ở ven núi làm nghề cấy lúa, trồng dâu, chăn tằm, dệt củi Phần nhiều đơn giản không chuộng xa hoa Các việc đám cưới đám ma hay giúp đỡ lẫn nhau”10 Dân số ở Khánh Hòa năm 2007 là 1.147.000 người, chiếm tỷ lệ khoảng 1,35% dân số cả nước trong đó dân thành thị 466.500 người; nông thôn 680.500 người; lực lượng lao động 46,6% dân số; mật độ dân số 220 người/km2; tỷ lệ tăng dân số 1,8%/năm11

Tỉnh Khánh Hòa cửa ngõ của khu vực miền Trung Giao thông có đường

bộ, đường thủy và hàng không rất thuận tiện cho việc chuyên chở các loại sách, báo phục vụ bạn đọc Tổng số thuê bao Internet trên toàn tỉnh 29.762 Về báo chí

và xuất bản có 17 văn phòng đại diện, 11 phóng viên thường trú các cơ quan báo chí Trung ương và 6 cơ quan báo chí địa phương12

Ở Nha Trang, Khánh Hoà không có nhà xuất bản như ở hai thành phố lớn

Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh nhưng nhìn chung lượng sách, báo, tạp chí ở

đây được bày bán trong các nhà sách tương đối đa dạng và phong phú Internet

đã được nối mạng trong gia đình, cơ quan trường học và nhiều cửa hàng kinh doanh về Internet

Lịch sử trên 350 năm (1653 đến nay) hình thành và phát triển của vùng đất Khánh Hòa là quá trình đấu tranh kiên cường bền bỉ, gian khổ, đoàn kết, sáng tạo của biết bao thế hệ Đó chính là những truyền thống lịch sử, văn hóa vô cùng cao đẹp mà các thế hệ trước để lại cho con cháu hôm nay Những truyền thống cao quý đó đã, đang và góp phần làm phong phú và tô đậm truyền thống lịch sử

và bản sắc văn hóa dân tộc cho đất nước và con người Khánh Hòa

1.7 Đặc trưng của thanh niên Khánh Hòa và văn hóa đọc

Thanh niên có độ tuổi từ 16 đến 25, có mặt trong mọi giai cấp, mọi tầng lớp xã hội, mọi lĩnh vực hoạt động của đời sống xã hội Về số lượng thanh niên

là lực lượng xã hội đông đảo, chiếm tỷ lệ cao trong tổng số dân cả nước

Theo kết quả điều tra về lao động việc làm năm 2007 của Bộ lao động và thương binh xã hội thì tổng dân số thanh niên Việt Nam năm 2007 là 27.533.211 người, chiếm 34,17% tổng số dân cả nước Không những chiếm đông về số lượng mà còn về thể chất thanh niên còn có sức khỏe, nhanh nhẹn và có khả năng thích nghi tốt với môi trường mới so với các độ tuổi khác

Đặc trưng cơ bản của thanh niên cả nước đó là sự sáng tạo và đổi mới Những đặc trưng về sự đổi mới và sáng tạo của văn hóa thanh niên đã tạo cho nó

có được một đặc trưng khác nữa, đặc trưng về sự trẻ trung và sôi động, sự hồn nhiên và trong sáng

Một trong những đặc trưng quan trọng khác của văn hóa thanh niên là ở tính nhân văn, nhân đạo của nó Tính nhân đạo và nhân văn, tính hồn nhiên và trong sáng, tính mới mẻ và sáng tạo trong văn hóa thanh niên đã tạo ra một chiều cộng cảm rộng lớn trong thanh, thiếu niên

Tính cộng đồng trong văn hóa thanh niên xuất phát trước hết từ chính

"tâm lý cộng đồng" của thanh, thiếu niên Sự cộng hưởng giữa nhu cầu sinh hoạt cộng đồng, nhu cầu biểu hiện mình, nhu cầu sáng tạo với bản chất ngây thơ trong sáng của tuổi trẻ, đã tạo ra sức cuốn hút của văn hóa thanh niên

Theo số liệu thống kê và số liệu điều tra lao động việc làm, hiện nay toàn tỉnh Khánh Hòa có 697.225 người trong độ tuổi lao động, chiếm 62% dân số, trong đó có 521.919 lao động tham gia trong nền kinh tế quốc dân, bình quân hàng năm có gần 13.000 người bước vào độ tuổi lao động

Ngoài những đặc điểm chung của thanh niên cả nước, thanh niên Khánh Hòa có một số đặc điểm văn hóa sau:

Thanh niên Khánh Hòa được kế thừa lịch sử truyền thống của cha ông để lại đó là tinh thần đoàn kết trong chiến đấu và giúp đỡ nhau trong lao động sản xuất Thanh niên Khánh Hòa từ nhỏ được ru và sống với những làn điệu dân ca, những điệu hò Bá Trạo, những điệu múa Bóng dâng Mẹ Thiên YaNa v.v…

Tính cách của thanh niên Khánh Hòa rất hiền lành, thân thiện và cởi mở

Họ cần mẫn trong công việc và sống hòa đồng với những người xung quanh Đây cũng là một lợi thế của thanh niên Khánh Hòa nhưng cũng là một hạn chế của thanh niên Khánh Hòa vì do bản chất chân thật nên thanh niên Khánh Hòa ngại giao tiếp trước đám đông

Thanh niên Khánh Hòa sống không sôi nổi và ngại thể hiện mình Trong học tập và công tác, thanh niên Khánh Hòa cũng không phấn đấu hết mình, thanh niên sống không bon chen Thanh niên ngại va chạm, ít muốn mất lòng mọi người xung quanh

Văn hóa đọc đã trở thành một nhu cầu mang tính tự giác của con người nói chung và đặc biệt là thanh niên Tác động của văn hóa đọc đến ý chí, nhân cách của thanh niên là rất lớn Những nhân vật điển hình, những hình tượng tiêu biểu trong các tác phẩm văn học cũng như ở ngoài đời sẽ là những tấm gương để

họ học tập noi theo Đối với một con người, sự học không chỉ dừng lại ở trường phổ thông, mà phần rất quan trọng là tự học, mà trong việc tự học thì việc đọc là một trong những vấn đề quan trọng nhất là đối với thanh niên, những chủ nhân tương lai của đất nước Mối quan hệ giữa văn hóa đọc và thanh niên là mối quan

hệ biện chứng, mang tính quy luật, chúng vừa thống nhất nhau, vừa phụ thuộc lẫn nhau Nó biểu hiện ở chỗ: hoạt động đọc của thanh niên hướng tới mục tiêu phát triển tri thức, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của thanh niên Thanh niên tiếp nhận được những tri thức thông qua việc đọc giúp ích cho công việc của bản thân trong việc xây dựng và phát triển đất nước

Chương 2 THANH NIÊN KHÁNH HÒA VÀ VĂN HÓA ĐỌC

2.1 Nguồn đọc trong thanh niên Khánh Hòa

Cuộc điều tra xã hội học của chúng tôi về văn hóa đọc của thanh niên có

600 phiếu, được chọn ngẫu nhiên có hệ thống Số đối tượng được phân bố theo bảng thống kê dưới đây:

Bảng 2.1a Bạn tìm đến nguồn đọc báo xuất phát từ đâu ?

BẠN TÌM ĐẾN SÁCH BÁO XUẤT PHÁT TỪ ĐÂU

46 58

180 163

82.7

52.7 25.5

Như chúng tôi đã đề cập trong Chương 1, có nhiều phương tiện mà các tác giả, nhà xuất bản lựa chọn nhằm cung cấp thông tin đến cho người đọc Trong đó hai thể loại phổ biến là 1/ ấn phẩm và 2/ Internet Số liệu điều tra của chúng tôi đưa ra kết quả về tỷ lệ giữa hai thể loại là 38,7% thanh niên đọc ấn phẩm và 61,3% thanh niên lựa chọn vào mạng để đọc

Biểu đồ 2.1b Tỷ lệ giữa hai thể loại ấn phẩm và internet

38.70%

61.30%

Ấn phẩm Internet

Ấn phẩm là sản phẩm của công nghệ in bao gồm xuất bản phẩm và báo, tạp chí Trong đó xuất bản phẩm là tác phẩm, tài liệu về chính trị, văn học nghệ thuật, văn hóa, khoa học, công nghệ, giáo dục đào tạo được xuất bản bằng tiếng Việt, tiếng nước ngoài, tiếng các dân tộc thiểu số Việt Nam bằng hình ảnh, âm thanh trên các loại vật liệu khác nhau, bằng các phương tiện kỹ thuật khác nhau Tạp chí là các ấn phẩm định kỳ

Internet là một hệ thống thông tin toàn cầu có thể được truy nhập công cộng gồm các mạng máy tính được liên kết với nhau Hệ thống này truyền thông tin theo kiểu nối chuyển gói dữ liệu dựa trên một giao thức liên mạng đã được chuẩn hóa Hệ thống này bao gồm hàng ngàn mạng máy tính nhỏ hơn của các doanh nghiệp, của các viện nghiên cứu và các trường đại học, của người dùng cá nhân, và các chính phủ trên toàn cầu

2.1.1 Nguồn đọc của thanh niên theo thể loại

- Khi được hỏi “Bạn đọc gì trong thời gian nhàn rỗi?”, có 38,7% thanh niên cho biết là họ đọc báo, tạp chí Tỷ lệ nam nữ gần bằng nhau (nam 38,3% nữ 39,0%)

Nguồn báo, tạp chí mà thanh niên Khánh Hòa đọc là do mua, chiếm 14,5%, trong đó do đặt mua báo, tạp chí dài hạn, hoặc gia đình có sẵn; còn do mượn chiếm 15,0%

Nguồn sách của thanh niên Khánh Hòa đọc do mượn là 32,0%, trong đó mượn của thư viện là 1,83%, do mua là 21,83%, do được tặng là 1,5%, do đi thuê

Như vậy, thanh niên Khánh Hòa đọc báo, tạp chí chủ yếu từ nguồn mua và gia đình có sẵn, còn nguồn sách do mượn nhiều hơn do mua để đọc

Qua kết quả khảo sát trên, chúng tôi nhận thấy dù báo hay sách đều cùng truyền tải thông tin đến với độc giả, nhưng báo lại được thanh niên Khánh Hòa chủ động tìm tới hơn là sách (dựa trên yếu tố bỏ tiền ra mua báo) là do ưu điểm của báo, tạp chí có phạm vi phát hành rộng lớn từ trung ương đến địa phương, từ

tờ báo chung cho mọi tầng lớp đến những tờ báo cho từng lứa tuổi, ngành nghề

Thêm vào đó, nội dung thông tin mà báo chuyển tải, ngắn gọn, mang tính chất đại chúng giúp độc giả nhất là thanh niên cập nhật thông tin trong nước và trên thế giới một cách nhanh chóng Hầu hết các thành phần xã hội đều có thể đọc và hiểu dễ dàng thông tin từ báo

Mặt khác, thời gian dành cho đọc báo không nhiều bằng thời gian đọc sách và không đòi hỏi trình độ học vấn cao như đọc sách Do đó thanh niên Khánh Hòa đọc báo nhiều hơn đọc sách

2.1.2 Nguồn đọc của thanh niên trên mạng Internet

Trong mạng Internet, thanh niên đọc báo, tạp chí chiếm 55,0% và lượng nguồn đọc thanh niên đọc trên mạng cũng chiếm 43,33% trên tổng số 600 thanh niên Từ cuộc khảo sát trên chúng ta thấy việc đọc báo, tạp chí và sách trên mạng của thanh niên Khánh Hòa chiếm ưu thế so với đọc theo chất liệu giấy Thanh niên đã có sự thay đổi trong cách đọc hiện nay

Việc đọc trên mạng giúp cho thanh niên tiếp cận nguồn thông tin nhanh, thuận tiện đỡ mất thời gian Hơn nữa do lứa tuổi và tính cách năng động của thanh niên nên đa phần thanh niên tiếp cận thông tin nhanh hơn các đối tượng khác và họ thích truy cập sách, báo trên mạng hơn

Sách, báo trên mạng được cập nhật thông tin nhanh Với sự trợ giúp của các mạng tìm kiếm như Google, Yahoo thanh niên dễ dàng hơn trong việc đọc

và tra cứu các tài liệu cần thiết Việc đọc trên mạng Internet của thanh niên Khánh Hòa cũng cho thấy đời sống của các hộ dân tại tỉnh Khánh Hòa có mức sống tương đối khá

2.2 Độ quan tâm của thanh niên Khánh Hòa với văn hóa đọc

Tổng công ty Phát hành sách Việt Nam phân sách thành năm loại lớn, bao gồm các loại Chính trị xã hội (Chính trị), Văn học nghệ thuật-văn hóa (Văn nghệ), Giáo khoa (Giáo khoa), Khoa học kỹ thuật (Khoa học) và Thiếu nhi (Thiếu nhi)

Theo số liệu tổng kết năm 2006 và 2007 của Công ty cổ phần phát hành sách Khánh Hòa thì năm 2006 Công ty bán được 246.961 bản x 20.476 đ và năm

2007 là 218.032 x 22.969đ Nếu năm 1989 Thư viện tỉnh chỉ có 90.000 đầu sách thì đến nay đã có 372.000 đầu sách, 300 tờ báo và tạp chí

Để đo độ quan tâm của thanh niên Khánh Hòa đối với các thể loại đọc, trên bảng, chúng tôi chia độ quan tâm thành 5 là thứ bậc 1, 2, 3, 4, 5 Mục đích của việc sắp xếp thứ bậc này là để nắm được thể loại yêu thích nhất của thanh niên

2.2.1 Mức độ quan tâm của thanh niên theo thể loại

2.2.1.1 Thanh niên quan tâm đến báo, tạp chí

1/Nhóm báo chính trị-xã hội

Những tờ báo mang nội dung chính trị-xã hội như tờ Nhân dân, Lao

động, Quân đội nhân dân thì ít được thanh niên quan tâm Tờ Nhân dân chỉ có

3,66% thanh niên thích đọc; trong đó có ba thanh niên cho biết đó là tờ báo mà

họ thích nhất, Tờ Lao động có 2,16% thanh niên thích đọc trong đó có hai thanh niên thích đọc tờ này hơn cả, Tờ Quân đội nhân dân có 1,33% thanh niên thích

đọc, trong đó thích nhất có hai người, thích thứ 2 có một người, thứ 3 có hai người

2/Nhóm báo kinh tế

Những tờ báo thuộc nhóm kinh tế cũng không được thanh niên mặn mà,

cụ thể là tờ Thời báo kinh tế Việt Nam chỉ có 0,50% thanh niên lựa chọn; Báo

kinh tế và đô thị có 0,33% thanh niên thích đọc

3/Nhóm báo, văn hóa-văn nghệ-nghệ thuật

Nhóm báo, tạp chí nghệ thuật có 12 tờ được thanh niên thích đọc nhưng

tỷ lệ chỉ có 15,60%, với số lượng trung bình mỗi tờ có 13 thanh niên đọc Những