DAT V A N D t Xya nay trong xa hpi Viet Nam, tinh yeu, hdn nhan la viec cOa gia dinh, ddng tdc chd- khdng phai Id chuypn rieng eda mdi ca nhdn.. Ban v l chO d l xa hpi cd tinh thdi sy na
Trang 134 TAP CHI KHOA HOC XA HOI SO 7(155)-2011
BIEN D6I K H U O N M A U TJNH YEU VA X U A T
HIEN SONG CHUNG TRU'QC HON NHAN
TRONG THANH NIEN HIEN NAY
NGUYEN DLPC CHIEN
TOM TAT
Dwa vio ngudn tw lieu nghien cwu va bao
chi, bii viit thnh bay khii quit sw bien ddi
quan he trong hdn nhan, die biet a chau
thd sdng Hdng tw thi ky XIX din nay Qui
trinh biin ddi dd dwgc xem nhw li mdt
trong nhwng tiin de quan trgng cho sw
xuit hien trio Iwu sdng chung trwac hdn
nhin trong giai tre nwac ta hien nay
1 DAT V A N D t
Xya nay trong xa hpi Viet Nam, tinh yeu,
hdn nhan la viec cOa gia dinh, ddng tdc
chd- khdng phai Id chuypn rieng eda mdi ca
nhdn Nguyin Van Huyen, trong cdng trinh
Gdp phan nghien cwu van hda Viet Nam,
da vilt: "Cha me quylt djnh, con cai ehl cd
nghe theo Tinh yeu giCpa ed dau vd chd r l
khdng quan trpng Nlu ngudi con khdng
bing ldng ngudi chong hay ngudi vg ma
bo me tim cho, thi ehl cd mdt cdeh hdnh
dpng, do la bd nhd di Ldc dd ngudi eon bj
xem la dd-a con bpi bac, vd cha me ed t h i
truit quyin thua k l eda anh ta" (Nguyen
Van Huyen, 1996, tr 567) Han thi, d l trd
thdnh vg chong 6wgc chung song cung
nhau, nam nu- thanh nien phai trai qua
nhilu nghi l l khde nhau trudc sy chd-ng
kiln cua gia dinh, ddng tdc va ldng nyde
Nguyen DCPC Chipn Thac sT Vien Xd hdi hpc
Vien Khoa hpc Xd hpi Viet Nam
Ddo Duy Anh trong cdng trinh Viet Nam
van hda sw cwang cung da vilt: "Qua trinh
di d i n hdn nhan cOa nam, nu- thanh nien thydng trai qua ba nghi Id chinh thue: li giam hay cdn gpi Id l i vin danh; l l hdi hay
le npp te vd le thdn nghinh hay l l rude dau" (Ddo Duy Anh, 2002, tr 223)
Sy ehuyin d l i kinh tl-xa hdi sau rdng 6-Viet Nam trong nhu-ng thap nien vu-a qua
da anh hudng manh me d i n he thing gia tri, chuin myc vd hdnh vi sing cOa cac nhdm xa hpi trong do cd gidi tre Hipn nay,
t h i hp "8X vd 9X" dang hydng din nhu'ng quan niem va hdnh vi mdi ve cupe song, tinh ban, tinh yeu va hdn nhan Bang ehCpng thyc t l Id hp t h i hipn quan hp tinh yeu ty do vd cdi md han so vdi cac thi he trudc, hay ndi cdeh khac la sy t h i hien do dli ngygc vdi cha me hp Hipn tugng tham gia song chung vd cd quan hp tinh due Id mdt sy t h i hien mdi trong quan h? tinh yeu cOa gidi tre Viet Nam hipn nay No cung thydng dyge bdo ehi trong nyde gpi vdi mdt thuat ngu- khdc: "sing thO-" Chung
ta cd t h i thiy tieu de "song thO-" hay "sing chung" dyge de cap thydng bdo vilt va bao dien tO- trong nhu-ng nam g i n day Ban
v l chO d l xa hpi cd tinh thdi sy nay, cac tdc gia cho rang hien tygng song chung tryde hdn nhan ton tai khd pho bien trong nhdm sinh vien, cdng nhdn tre ngopi tinh dang song hpc tpp va Idm vipc tpi cac
Trang 2NGUYEN DU'C CHIEN - BIEN OOl KHUON MAU TlNH YEU VA 35
thdnh p h i Idn nhu Hd Ndi, Hul, Dd Ning
vd TPHCM Nhilu bdi vilt da dua ra nhdn
djnh v l xu hudng sdng theo kilu nay trong
nhdm cdng nhdn tre vd sinh vien ngdy
edng gia tdng Dilu ddng quan tdm Id kilu
sing ndy da tao ra ed sic ldn khdng ehl
doi vdi cdc bdc cha mp md doi vdi ca du
ludn xa hdi, vi nd phd vd mpi quy tie,
chuin myc lien quan d i n hdn nhdn truyen
thing nhu thilu sy tham gia vd chd-ng kiln
cua gia dinh, xa hdi vdo cdc nghi l l hdn
nhdn trudc khi hp chung sing nhu vg chdng
Dya vdo nguon ty lieu nghien cd-u vd bdo
chi gin ddy, bai vilt ndy d l cap sy bien
doi khudn mdu tinh yeu vd xuit hien song
chung trudc hdn nhan trong thanh nien d
dong bing sdng Hong hien nay Qua cde
tu lieu nghien cd-u, bdi vilt se phdc hpa
qua trinh ehuyin doi khudn mdu tinh yeu d
dong bing sdng Hdng qua ba thdi ky: 1)
Tw thi ky XIX din 1945 V l mat chinh trj,
ddy Id thdi ky eda Nhd nude theo ehl do
thyc dan, phong kiln Cd t h i gpi ddy Id
thdi ky ma tinh yeu vd hdn nhdn dwgc
thyc hien theo khudn mdu eo truyen da
duge djnh hinh tu- rit lau trong ljch su Cde
hpc gia nhu Phan K l Binh, Nguyen Vdn
Huyen, Toan Anh da ndi nhilu din khudn
mau ndy 2) Th&i ky 1945 din 1985 Day Id
thdi ky Nhd nude Viet Nam Dan chu Cdng
hda dd ra ddi, dya tren met nguyen ly
hodn todn mdi me, dd Id nhd nyde dan
chO nhdn ddn Nhu-ng sy kien Idn cOa thdi
ky ndy Id Cdeh mpng thang Tdm, khdng
chiln ching Phdp vd My, xdy dyng chu
nghTa xa hpi vdi phong trdo hgp tac hda
diln ra mpnh me d mien Bdc Do sy tdc
d|ng cOa nhu-ng sy kien chinh tri-xa hpi
Idn lao nen khudn miu tinh yeu cd nhu-ng
biln d l i rit ca ban 3) Thoi Ddi mai tw
1986 din nay Viet Nam tiln hdnh sy
nghiep Dei mdi dit nyde, nhu-ng sy kien ndi bat cua thdi ky ndy Id ddi mdi ca ehl quan ly kinh t l , diy mpnh qud trinh edng nghiep hda vd hien dpi hda dit nude Ben cpnh dd, qua trinh todn ciu hda cung cd tdc ddng mpnh me din mpi mat trong ddi sing cua moi ting Idp xd hdi, trong dd cd quan he tinh yeu, hdn nhdn cua gidi tre Qua viec trinh bdy biln doi quan he tinh yeu d dong bing sdng Hong qua cac thdi
ky vd sy xuit hien song chung trudc hdn nhan trong gidi tre hien nay, bdi vilt cung dua ra mpt sd nhdn xet vd bdn ludn
2 TU" THg KY XIX D E N 1945 Cdc tu lieu cho thiy trong truyin thong, ngudi Viet dd coi quan he tinh yeu, tinh due trudc hdn nhdn Id mdt hoat dpng cim
ky Thi hien la cdc bdi gia huin do cdc nhd Nho nhu Ho Phi Tich, Pham Vdn Nghj scan ra cho tdc hp minh trong viec ran day con gdi vd phy nu phai dd-ng din, doan trang giu gin tilt hpnh (Phan Dai Dean, Nguyen Quang Ngpe, 1990) Mpt so nghien cuu v l ndng thdn Bic Bp cho thiy vdo nhCpng nam 20-30 cOa t h i ky XX, d mpt so vung ndng thdn Bac Bp, con cdi khdng t h i ty do kit hdn vdi ngudi minh yeu md phai phyc tung sy sip ddt cOa cha
me, trcng dd sy trinh tilt cOa ngudi con gdi Id mpt tieu chuin rit quan trpng d l duge lya ehpn (Khuit Thu Hdng, 1996)
Ve tinh yeu, theo cdc nguon tdi lipu xa hpi hpc, thdi ky nay yeu khdng phai Id tinh cam md hiu hit cdc epp nam nCi- deu cd,
md ehl ed d mpt s l ngydi, tuy nhien, it khi tinh yeu dd g i n lien vdi hdn nhdn "Nhieu ngudi khi eudi mdi bilt mpt nhau; giu-a cdc cap vg chong cung ed t h i ed quan hp
Trang 336 NGUYEN DU'C CHIEN - BIEN DOI KHUON MAU TINH YEU VA
thdn tinh, g i n bd vdi nhau thyc sy, nhung
dieu do xay ra sau hdn nhdn chd- khdng
phai trudc hdn nhdn" (Mai Huy Bich, 1993,
tr 75) Han t h i nu-a, "nam nu- thanh nien
chua vg chua chdng thudng bj cim khdng
duge tiep xde qud mat thilt vdi nhau d l
trdnh bj quyin ru bdi tinh yeu" (Nguyin
Hu-u Minh, 1999, tr 1) Ngudi 1dm mli cd
vai trd quan trpng trong quan he ban d i u
cua ddi Id-a "Trudc hit ngudi ta phai ken
ehpn chd ndo "mdn ddng hd doi" xem ddi
tudi khdng xung khic vdi nhau mdi duge
moi ldi" (Mai Van Hai, 2004, tr 7) Nhu vdy,
quan he tinh yeu eda ed nhdn thdi ky trudc
1945 bj kilm sodt nghiem ngat bdi gia dinh
Nam nu- thanh nien ed rit it ea hdi hen hd,
gap gd d l t h i hien tinh cam rieng tu cua
minh vdi bpn khdc gidi
Ve quylt djnh hdn nhan, nhieu nghien ed-u
xa hdi hpc cung khing djnh md hinh quylt
djnh kit hdn thdi ky nay khdng coi trpng
tinh yeu ddi lu-a md d l cao vai trd cha me
vd dng bd, dieu ndy dwgc luat phdp thua
nhan Hdn nhdn cOa moi ed nhdn cd mdt vj
tri eye ky quan trpng doi vdi gia dinh vd
ddng hp Chinh vi vay, hdn nhdn khdng
dygc coi Id v i n de rieng cOa mdi ddi thanh
nien nam nu- ma chO yeu Id kit qua bdn
bac slp xlp giu-a hai gia dinh "Trong cdc
cupe hdn nhan do Igi ich cOa ngydi con
thudng khdng dwgc coi trpng vd nhu-ng
myc tieu rieng cOa cde bae cha me hope
ngudi gid trong gia dinh duge ddt len hang
dau" (Nguyen Hu-u Minh, 1995), (Belanger,
D vd Khuit Thu Hlng, 1995, tr 2) "Viec
hdn nhdn cOa eon cdi thi cha mp cd quyen
ddc dodn Nlu eon cdi khdng bdng Idng
ngudi vg hay ngudi chong ma cha me liy
cho minh thi chi cd mpt each doi phd la bo
nha ma di Song ngudi con bit hieu nhu
t h i thi bj gia dinh td- bd Tuy vay v l thye te thi ta thiy it khi cha me doi vdi eon cai phai dung thO doan quylt Net nhy thi, ma ehl dung ngdn kheo leo d l ep cho chung chju md thdi Nhieu eon cdi vi sg bat hieu
md phai vdng menh cha me, roi suit ddi ngdm ding nult cay ve cudc cydng bach hdn nhan" (Mai Huy Bich, 1993, tr 75)
"Sy can thipp cOa cdc bae cha me vdo viec hdn nhdn cOa con edi dyge luat phap phong kiln thu-a nhdn vd Ong hd, tu luat Hlng Dd-e d the ky XV, luat Gia Long d the
ky XIX, cho d i n ede bd luat Dan sy thdi ky thudc Phdp trudc nam 1945" (Nguyen Hu-u Minh, 1999, tr 28)
Nhu-ng d i n chd-ng tren cho thiy d chau thd sdng Hong giai doan t h i ky XIX den
1945, quan he tinh yeu vd hdn nhan cua
ca nhan bj chi phli, kiem seat bdi gia dinh Tuy nhien, vao thdi gian nay quan hp tinli yeu va tinh dye trudc hdn nhan khdng phai
Id khdng ed Trong nghien cd-u cua nha
nhdn hoc Lugng Vdn Hy ve mdt ldng a
chdu thd sdng Hdng cd ndi d i n hien tugng ndy qua cau chuyen tinh yeu cua mpt doi trai gdi Ngudi eon trai ldc dd mdi 14 tuli, con nhd gidu, yeu mpt ed gdi eon nha ngheo, hai ngudi da tu-ng cd quan hp tinh due vdi nhau trong mpt dem ea ldng (Ji xem hat cheo nhung sau do cha mp ngudi eon trai bat cpu ta phai liy mpt ngudi vp
"mdn dang hp doi" Ngydi eon gdi kia sau nay cung liy ching mpt each binh thudng (Luong Van Hy, 1992)
TO- giu-a t h i ky XIX sang d i u t h i ky XX van hda phygng Tay (Phdp) tham nhpp vdo cdc do thj Idn d Vipt Nam Nhyng anh hydng cOa nd cd ranh gidi rat hpp Nhu-ng
tu tydng va l l i sing mdi chi dwgc chip
nhpn bdi mpt s l rat It cac ca nhan vd gia
Trang 4NGUYEN DU'C CHIEN - BIEN OOI KHUON MAU TJNH YEU VA 37
dinh thupc tang Idp edng chO-c vd tri thd-c,
nhu'ng ngydi phai 1dm viec vdi ngydi Phdp,
hope dyge tilp xde vdi van hda Phdp qua
hpc hdnh vd mdt so nhd thudc ting Idp thj
ddn Ngay trong nhdm ndy sy anh hudng
dd cung chi t h i hien trong mdt s l it cdc
ITnh vye cua cupe sing ma khdng phai Id
tit ca, vd cung ehl du-ng d be mat md chya
t h i thim sdu nhy Nho gido vd vdn hda
truyin thong D l i vdi dpi bd phan ddn
chdng Id ndng ddn, sdng d ndng thdn,
nhung diu vit nd d l lai hiu nhu khdng
ddng k l (McAlister J J., 1969), (Tuang Lai,
1991)
Mac du vdy, van hda Phap da giu- met vai
trd rit quan trpng trong cudc t i n edng vdo
thdnh tri Nho gido Bilu hien Id nhilu tdc
pham vdn hpc cOa cde tdc gia phuang Tdy
nhu Victor Hugo, George Sand, Madame
De Stael, dygc cde ddc gia Vipt Nam
bilt din va da cd anh hydng ddng k l din
van hpc Vipt Nam luc biy gid Sau dd xuit
hipn nhu-ng tdc phim van hpc phe phdn
hdn nhan sip ddt vd sy hd khic eda l l
gido phong kiln, benh vye tinh yeu ty dc
vd ldng mpn cOa thanh nien Nhu-ng tinh
cam rieng ty cOa ca nhdn, quan he vg
chong vd sinh hoat gia dinh thudng Id chu
d l chinh cOa cde tdc phim ndy Tieu bilu
cho trdo luu dd Id cde tdc gia Khdi Hung,
Thpeh Lam, Nhit Linh, Trong thyc t l , cd
le day cung Id lin d i u tien mpt so thanh
nien nam nO- thupc cac gia dinh tang Idp
tren dygc ty lya ehpn ngudi bpn ddi
tuang lai, duge ph6p di chai rieng vdi ban
be vd ngudi yeu Dd la sy chuin bj cho
quyin ty do yeu dygng sau ndy Mpt so
nghien cu-u xa hpi hpc cung khing djnh
th§m dilu ndy Mpt tdc gia cho ring "do
anh hydng cOa vdn hod phygng Tdy
truyin din Viet Nam vdo cuoi t h i ky XIX, khudn miu hdn nhdn do cha me slp xlp
da dan bj cdc ting Idp thanh nien, ddc biet trong cde gia dinh thygng lyu d cdc vdng
dd thj phan doi" "Cde phong trdo van ddng
xd hdi d i u tranh cho quyen ty do lya ehpn bpn ddi vd quyin binh ding nam nu- d nO-a diu t h i ky XX da cd tdc ddng nhit djnh din khudn mdu slp xlp hdn nhan trong cdc gia dinh d dd thj" (Nguyin Hu-u Minh,
1999, tr 28) Tuy nhien, vde thdi gian dd, hien tugng ndy khd cd the duge gpi Id pho
biln Phin ldn thanh nien vin chua 6wgc
ty do tim hilu vd lya ehpn ngudi bpn ddi, hdn nhdn cua hp hodn todn do cha me slp ddt Nhilu cap cho din ngdy eudi mdi bilt mat nhau, ed cap din hdng ndm sau md vin chua h i song vdi nhau nhu vg chong (Khuit Thu Hong, 1996)
Nhu vdy cdc d i n chung cho thiy quan hp tinh yeu vd hdn nhdn cua ngudi Vi$t d chau tho sdng Hong trudc nam 1945 rit nghiem khic Cd the ndi thdi gian ndy eg hpi gap gd hpn hd eda thanh nien bj hpn ehl, gd bd, "nam nu- thy thy bit thdn" Tinh dye trudc hdn nhdn duge xem Id hdnh vi cim ky Qua trinh tiln din hdn nhdn phy thudc vdo ngudi mai mli vd cha me hai ben, do vdy md "hdn nhdn thudng diln ra trudc tinh yeu" Tdm Ipi, khudn mau van hda thdi ky ndy khdng co vu cho tinh yeu, hdn nhdn xuit phat tu lya ehpn cd nhan Tuy nhien, euli thdi ky nay ngudi Phdp dpt chan din Vipt Nam mang theo van hda Phdp Van hda Phdp co vu tinh yeu ty do cOa thanh nien vd md diu cupe t i n cdng vdo Nho gido da cd vai trd quan trpng dli vdi sy hinh thdnh nhu-ng quan dilni mdi
v l quan he tinh yeu vd hdn nhdn cua ngydi Vipt d chau the sdng Hong
Trang 538 NGUYEN DU'C CHlEN - BIEN OOI KHUON MAU TINH YEU VA
3 THOI K Y I 945 D £ N 1985
Cdeh mang thdng Tdm nam 1945 da xda
bd ehl dp thyc ddn-phong kiln, xdy dyng
Nhd nyde Viet Nam Dan chu Cdng hda,
md diu mpt ky nguyen mdi trong ljch su
cOa ddn tdc Viet Nam Sau chiln thing
Dien Bien PhO ndm 1954, chim ddi dd hd
cua thye ddn Phdp, Viet Nam byde vdo
cdng cudc xdy dyng chO nghTa xd hdi d
miln Bic vd bit d i u cupe khdng chiln
ching My d mien Nam Bdi canh xa hdi dd
dd tpo dilu kien cho quan he tinh yeu vd
hdn nhdn cua ngydi Viet d chdu thd sdng
Hong phdt triln theo hudng mdi
Boi canh xd hdi thdi ky ndy ed ve nhu rit
thudn Igi cho quan he tinh yeu vd hdn
nhan ty do Sy kipn d i u tien phai k l d i n Id
phong trdo phan d l i ede quan niem cu v l
phan biet nam nu-, ve hdn nhdn slp ddt, v l
quyen uy tuyet doi cOa ngydi gia trydng
Hiln phdp d i u tien cua Nhd nyde Viet
Nam Ddn chO Cdng hda dygc ban hdnh
nam 1946 nhin manh quyin binh dang
nam da khuyin khich ngudi phy
nu-Vipt Nam tich eye tham gia vdo cde hoat
dpng xa hpi nhu nam gidi Tilp dd, Luat
Hdn nhan vd Gia dinh ndm 1960 cdng
nhpn quyen ty do yeu dygng vd lya ehpn
cua con cdi edng cd mdt y nghTa quan
trpng trong sy biln ddi cOa quan he tinh
yeu, hdn nhdn (Luat Hdn nhdn vd Gia dinh
Viet Nam, 1960, tr 8) Cdng cupe xay
dyng vd bao vp dit nyde thu hOt ngdy
cdng nhilu thanh nien thodt ly gia dinh,
dang ky hpc tap d cdc trydng vd tham gia
vdo lye lugng lao dpng d cac edng trudng,
nong trudng, nha may, xi nghiep va quan
dpi Cupe sing tap the, xa gia dinh Id mdi
trudng thuan Igi cho cac quan hp ban be
va yeu dygng cua nhu-ng ngydi tre tuoi
phat triln theo hydng cd nhdn Nhu-ng co ging cOa Nhd nude trong viec md rpng gido dye dd ndng cao trinh dp hpc vin va tri thu-c van hda cho t h i he tre Dd la phuang tien de nhu-ng ngudi tre tuoi a chdu tho sdng Hong tilp xde vdi cac tu-tudng mdi vd van hda phuang Tdy, ca sa
6k hinh thdnh met lli sing mdi cung quan
niem gid tri mdi v l tinh yeu
v l tinh yeu, thyc t l cho thiy thdi gian nay quan he tinh yeu khdng t h i phdt triln theo hydng cd nhdn Ngydi ta cho ring do khdng phai Id ldc de nghT d i n nhung tinh cam ed nhdn mIm ylu md phai hit minh ddng gdp cho sy nghiep bao ve vd xay dyng To quoc
Xa hdi biy gid dau tranh cho tinh yeu nam nu- ty do nhyng dong thdi cung len an gay gat quan he tinh dye ngodi hdn nhan, coi
dd Id mdt tdi ldi hit sd-c nghiem trpng Giu-a mdt khung canh xa hdi md nhung
quan niem cd-ng nhlc v l dao 6iyc dupe
tuyet d l i hda trong viec ddnh gid vd quyet djnh sd phan cua con ngydi thi quan he tinh dye tryde khi kit hdn hay ngopi tinh
du dydi bit cu- ly do ndo cung bj coi la quan he nam nu- bit chinh va la hdnh vi
vd dao dd-e bj len an Nhu-ng ngudi vi phpm n l u bj phdt hipn se chju nhO-ng hinh thd-c ky luat ndng n l md tu- dd dja vj va nhdn phim eda hp trong mit ngudi khac
ed t h i se khdng bao gid phuc hoi dupe nu-a Nlu hp Id dang vien hay dodn vien
ma cd quan he bat chinh se bj khai trip Nlu d dja vj lanh dao se bj giang chCpc Doi vdi nhu-ng ngydi chi la sinh vien, nhan
vien cdng nhan binh thudng thi nguy ca bj
dull hpc hope thdi vipc tra v l dja phuang
Id rit Idn Han the nu-a, hp cdn phai (J6i mat vdi sy khinh bl trong dy luan xung
Trang 6NGUYEN DU'C CHIEN - BIEN DOI KHUON MAU TINH YEU VA 39
quanh vd sy bd rai cOa ban be, ddi khi cua
ca gia dinh
Cdn dli vdi cdc bdc cha me, quan he tinh
yeu ma cd quan he tinh dye tryde hdn nhan
cua con gdi Id mdt viec Idm khdng t h i tha
thu- vi nd cd t h i din din nguy ca 1dm nhyc
ea gia dinh vd Idm Id Idng cudc ddi cOa
chinh ed ta Vi vay, cha me vd gia dinh
bupc phai gidm sdt quan he ban be khde
gidi cua cdc cd gdi rit chat che Cd ngudi
cdn sg bo me d i n md-e khdng ddm mdi
ban trai din nhd, hope nlu ed ban trai din
chgi thi b l me ngoi ben canh d l "canh"
Chi cin bilt con gdi cd ban trai thi du chua
Idm gi cd khi cung bj ming vd ngdn cim
triet 6i Vdo thdi gian ndy quan he giu-a b l
me vd con edi rit xa edeh do cdeh gido dye
va eham sde eon cdi trong gia dinh
Mpc du ed sy kiem sodt nghiem ngat cOa
gia dinh vd xa hpi nhyng quan he tinh yeu
vd ed quan hp tinh due tryde hdn nhdn vdn
xay ra, nhat Id d l i vdi sinh vien npi tru
trong cdc trydng dpi hoc vd cao ding,
nhdm cdng nhan ngoai tinh song xa nhd
Trong dilu kipn sing xa cha me, tinh yeu
da ed ca hdi d l "vygt rdo" Nhu-ng vy ky
lupt bupc thdi hpc, nghi viec hope nhu-ng
dam cydi sdm vdn xay ra tuy khdng phai
la pho biln Nhin chung trong thdi ky ndy
quan hp tinh due tryde hdn nhdn cung cd
nhyng khdng nhilu vd hiu nhu bao gid
cung gin vdi tinh yeu Tu-c Id ldc dd tinh
dye chi la sy khdng the kilm che dyge cOa
tinh yeu lang mpn Quan hp tinh dye dgn
thuin vi sy thoa man ma khdng ed tinh
yeu it khi xay ra doi vdi nhu-ng ngudi tre
tuli (Khuit Thu Hong, 1996)
Mpt s l nghien cO-u xa hpi hpc cho rang mdi
trudng gpp gd hpn hd cOa thanh nien luc
biy gid thudng ehl hpn ehl trong pham vi gia dinh vd nai lam viec Thee Daniele Belanger vd Khuit Thu Hong (1995) "sy gap gd cua trai gdi ehl ed t h i xay ra d nhu-ng nai md hdnh vi cua hp cd t h i duge gidm sdt" (Belanger, D vd Khuit Thu Hong,
1995, tr 6- 8) "Doi vdi nhdm thanh nien ngodi bien ehl nhd nude, du sinh sing d
dd thj hay ndng thdn, khi lya chon ngudi bpn ddi, moi ngudi diu phai bdo edo vdi chi bd hay chi dodn, nai minh dang sinh hoat Vdi nhdm thanh nien Id sinh vien, bd dpi hay cdng nhdn, vien chue, yeu ciu dd cdng chat che han Nhilu trudng hgp ca quan, td chd-c tryc tilp can thipp vac viec tim hilu vd kit hdn cua nam nu thanh nien, nlu duang sy khdng chip thupn sy can thipp dd, hp bj khai tru- ra khdi ca quan, td chue" (Mai Huy Bich, 1993, tr 76; Mai Vdn Hai vd edng sy, 2003, tr 34)
V l quyin quylt djnh hdn nhan, Daniele Belanger vd Khuit Thu Hong (1995) cho ring "khde biet Idn nhit trong hdn nhdn cua thdi ky ndy vd hdn nhdn truyin thong
Id ben canh gia dinh edn cd sy tham gia eda Nhd nude vdo qua trinh din din hdn nhdn cua phin Idn cu ddn dd thj So lipu cho thiy vai trd cOa Nhd nude trong hdn nhdn thdng qua ca quan hope cdc to ehu-c
xa hdi khdc, dli vdi nhu-ng ngudi Idm vipc trong thdnh phan kinh t l nhd nude" (Belanger, D vd Khuit Thu Hong, 1995, tr 3-4) "Suit thdi ky ndy, nhit Id trong nhu-ng nam thdng ching My cu-u nude, khi md mpi Igi ich ed nhdn diu khuit lip sau Igi ich cOa cdng dong vd tap thi, thi bit ky vin d l ndo duge ddt ra, k l ca vipc hdn nhdn diu phai ddt dudi sy kiem seat cOa cdng dong va tap thi" (Mai Van Hai, 2004, tr.8)
Trang 740 NGUYEN DU'C CHIEN - BIEN DOI KHUON MAU TiNH Y E U VA
Nhu vdy, bli canh xa hdi thdi ky kinh t l k l
hopch ed ve tpo ca hdi cho con ngudi ty
do trong quan he tinh yeu Nhyng bang
chd-ng ehl ra ring thdi ky ndy, ben canh sy
kilm sodt eda gia dinh thi ca quan /dodn
t h i xa hdi cung can thipp vd kilm sodt
nghiem ngat d l i vdi cdc moi quan he tinh
yeu cua cd nhdn Cd t h i sy pha trdn eda
cdc khuynh hydng van hda Id nguon glc
nay sinh nhu-ng mdu thuin giu-a suy nghT
vd hdnh ddng thyc t l hay sy ton tai song
song eda cdc xu hydng d l i lap nhau trong
quan he tinh yeu d chdu thd sdng Hong
thdi ky 1945-1985
4 THOI DOI MOI VA SU XUAT HIEN
S O N G CHUNG TRONG GlOl TRE
Chinh sach doi mdi, md eO-a va hdi nhap
quIe t l sdu rdng cOa Viet Nam trong han
hai thdp nien vu-a qua da tao ra nhu-ng
thay doi ldn lao trong cdc ITnh vye kinh t l ,
vdn hda vd xa hdi Viec md rdng vd da
dpng hda thdnh phin kinh te da thde diy
san xuit phdt trien vd ddn d i n mdt nhu
ciu ddo tao nguon nhan lye Idn cho cdc
khu cdng nghipp vd thdnh pho Ben canh
qua trinh doi mdi thi hdi nhpp kinh t l , van
hda quoc te diln ra ngdy cdng mpnh me
va sau rpng Thue t l nay t i t y l u d i n d i n
nhu-ng biln doi quan trpng ve quan he xa
hpi trong dd ed quan he tinh yeu Quyin ty
do eda cd nhdn trong quan he tinh yeu
dwgc khang djnh, dja vj cOa phy nu- dygc
cai thien rd rpt do cd eg hpi nang cao thu
nhpp vd dec lap ve kinh t l Trong gia dinh,
cha mp mit d i n quyen kiem sodt doi vdi
con cai trydng thanh do di cy thodt ly den
cdc thanh pho hpc tpp vd lam vipc NhCi-ng
bien doi van hda, xa hpi Id eg hpi de ngudi
dan, diln hinh Id gidi tre tiep xOc vdi van
hda phugng Tay qua cdc phugng tien
truyin thdng dpi chdng, dae biet Id internet Nhu-ng quan niem, tdm t h i vd loi song mdi da'duge hinh thdnh trong nhilu khia canh cua cupe song Ddng chd y nhit Id nhu-ng biln ddi trong quan he tinh yeu eda gidi tre dang diin ra manh me nhit Id d cdc thanh pho Idn "Nhieu ngudi nghT ring dang co
mdt cudc edeh mang tinh dye tham lang a
Viet Nam" (Tran Thi Minh Thi, 2008, tr 300)
v l tinh yeu, bing chung v l sy biln doi trong quan hp tinh yeu thdi d l i mdi la so lygng ngdy cdng tang cdc bdi bdo vd ta bdo ndi ve chd d l ndy (Vien Xa hdi hoc,
Ty lieu bdo hdng ngdy vd bao tuin ve hon nhdn vd gia dinh nam 2006, 2007 2008, 2009) Rit nhilu v i n d l xoay quanh tinh yeu, song thu- vd tinh dye tryde hdn nhan duge dua ra khdng chi tren bdo vilt ma cdn phdt tren bdo hinh vd bdo ddi Dai Tilng ndi Viet Nam phdt mdt chuyen muc
"CO-a sd tinh yeu", Ddi FM phdt chuy§n myc "Cdu chuyen toi thd- bay" Dieu dang quan tam Id npi dung chinh cdc chuyen myc ndy Id cde cupe trao doi giu-a cac phdng vien, chuyen gia tu vin vdi gidi tre nhu-ng ngudi dang yeu ve cac vin de tinh yeu, tinh dye Cd ngudi cho rang sy tran ngdp cOa chO de nay tren cae phygng tipn thdng tin dpi chdng ed the da anh hudng
d i n thanh thilu nien vl cdc bdi bdo hay phim anh cdn ed tdc dung phy Id kich thich tinh dye vd khuyen khich Idp tre sing thoai mai, bit chip hau qua
Qua thdng tin tren bao chi cdng bo nhu-ng nam g i n day cd the thiy rang quan ni^m
vd tam the cOa ngudi Vipt Nam, dpc bipt la
gidi tre doi vdi v i n de tinh dye, tinh y6u 6^
thay doi nhieu Neu trong nhu-ng nam 90
cOa t h i ky trudc, du lupn xa hpi sdi nli 6h
cap d i n v i n de tinh dye trudc hdn nhan
Trang 8NGUYEN OCfC CHIEN - BIEN DOI KHUON MAU TINH YEU VA 41
nhu mdt bieu hipn cOa nIn dao dO-e dang
bj xuong c i p thi cho d i n nay ngudi ta cd
ve nhu binh tTnh han Hinh nhu nhu-ng
quan nipm mdi ve tinh yeu, tinh dye da bit
diu tim duge chd dO-ng, tdm t h i vd cdeh
u-ng xu mdi da bit d i u dwgc hinh thdnh
vd phdt trien Dieu do khdng ed nghTa Id
khudn miu mdi da duge chip nhan hodn
todn vd rdng rdi Tuy nhien, khdng t h i
khdng thua nhdn ring nhu-ng quan niem
vd tdm t h i dd dang ton tpi khi da ed cde
bing chu-ng ve nhu-ng biln doi hdnh vi tinh
dye trong thyc t l Bing chd-ng v l quan he
tinh yeu vd tinh dye tryde hdn nhdn dang
phat trien mpnh me trong thanh nien Id con
so ngdy edng tang cde ca nao hdt thai
tryde hdn nhdn dyge edng b l tren bao chi
vd mpt s l i n pham khoa hpc g i n day Vdi
tl le nao hdt thai d phy nu- la 2,5%, Vipt
Nam cd ti Ip pha thai cao nhit t h i gidi
(Gammeltoft, T, 2006, tr 2) Dieu tra QuIc
gia ve vj thdnh nien vd thanh nien Vipt
Nam ( S A V Y 2, 2008) Id mpt trong s l cde
cupe dilu tra quy md nhit tu- trudc d i n
nay ve doi tygng thanh thilu nien Kit
qua cupe dieu tra ndy cho thiy thanh nien
hipn nay td ra cd quan nipm cdi md hgn
ve quan hp tinh dye tryde hdn nhdn, cd
tdi 54% thanh thilu nien d nhdm tuoi
22-25 chip nhpn quan he tinh dye tryde hdn
nhdn 0 nhdm tuli 18-21 Id 51%, d nhdm
tuli 14-17 Id 36% (Tong eye Ddn so-Kl
hopch hda gia dinh, Tong eye Thong ke
vd Ngan hdng Phdt trien chau A, 2010, tr
59)
V l quylt djnh hdn nhan, sy chuyin doi
kinh t l , xa hpi trong miy thdp nien qua da
ed tdc dpng mpnh den quan hp hdn nhdn
M$c du cha mp khdng cdn kiem sodt quan
he tinh y§u, gpp gd vd hpn hd cOa con cdi
do thodt ly ra ngodi xd hdi nhung cha mp vdn tham gia chi phli hdn nhdn Dilu ndy cung duge cdc nghien cO-u kit ludn Theo Daniele Belanger vd Khuit Thu Hlng (1995) "thanh nien cd t h i ty lya ehpn ngydi yeu nen gia dinh vd ca quan khdng cdn Id nai chO ylu d l hp tim gap nhau nu-a
Trong thye t l , dja dilm vd ea hdi di tim vd
hd hen ngydi yeu nhilu vd da dpng han trudc Hp cd t h i gap nhau d rit nhilu nai, cdng khai vd khdng bj cha me kilm seat" (Belanger, D vd Khuit Thu Hong, 1995, tr 8) Mdt nghien eO-u gin ddy cho ring "sy
md rdng ede mli quan he xd hdi ben ngodi gia dinh, cdng ding (trudng hoc vd nai Idm viec) dd tao dieu kien d l thanh nien ed nhilu ea hdi Idm quen vd tim hieu bpn ddi Ddng chd y Id hien tugng nu- thanh nien chO dpng 1dm quen vdi bpn khdc gidi Phugng tipn giao tiep hipn dpi nhu dipn
thoai cung duge thanh nien su dyng 6k
1dm quen vd tim hilu bpn ddi" (Nguyin
Dwc Chien, 2004, tr 8) Mpt so nghien cuu
khde cung cho bilt quyen ty chu hdn nhdn cOa eon cdi ngdy cdng tdng Trong mpt cdng trinh edng bo ndm 1999, Nguyin Hu-u Minh cho ring "sy bien dli tu- khudn mdu hdn nhan chu ylu do cha mp lya ehpn bpn ddi sang khudn mdu chO ylu do
cd nhdn lya ehpn bat diu tryde hit trong cdc nhdm dan cy hpc vin cao, sing d vung dd thj ( ) Tilp do sy chuyin biln bit diu lan din cdc vung ndng thdn ( )
d l rot cudc trong vdng 20 nam qua, da s l cdc nhdm xa hpi diu theo khudn miu hdn nhdn mdi ndy" (Nguyin Hu-u Minh, 1999, tr 35)
Tuy nhien, cha me vdn chi phli quyin quyet djnh hdn nhan: Nhieu nghien cu-u xa hpi hpc khang djnh cd m|t sy biln dli
Trang 942 NGUYEN DU'C CHIEN - BIEN DOI KHUON MAU TINH YEU VA
ddng k l trong md hinh hdn nhdn nhyng sy
hau thudn cOa cha me vdn giu- vai trd quan
trpng ddi vdi hdn nhan cua eon cdi Dya
vdo bing chd-ng thye nghiem, Belanger
Daniele vd Khuit Thu Hlng cho ring "du
ed nhu-ng thay ddi ddng k l giCJ-a cde t h i he
kit hdn, gia dinh vin Id trung tdm eda qud
trinh tiln tdi hdn nhan: viec ra mit chinh
thu-c vdi hai gia dinh cung nhy sy chip
thudn cOa cha me vin Id nhdn t l quan
trpng" (Belanger, D vd Khuit Thu Hong,
1995, tr 8) Cdn Vu Tuin Huy cung khang
djnh ring "cd met sy biln ddi dang k l
trong md hinh hdn nhdn Dd Id xu hudng
eon edi ty quylt djnh trong viec tim hilu vd
xdy dyng gia dinh ngdy edng tdng ( )
Nhu-ng biln doi dd g i n liln vdi loi sing dd
thj, sy tdc ddng cOa viec ndng cao trinh dp
hpc vin vd thu nhap Tuy nhien, tinh ty
chu trong hdn nhdn g i n liln vdi tinh ty chO
v l kinh t l cOa eon cai khi trydng thdnh,
dilu md trong giai dopn phdt trien hien nay
cua nen kinh t l chya dam bao dygc cho
con edi ed t h i hodn todn quylt djnh (Vu
Tuin Huy, 1996, tr 29)
Tdm lai, mpt lan nu-a nhu-ng d i n chd-ng
tren phan dnh chinh sdeh doi mdi, md eO'a
vd hpi nhap quIe t l sdu rpng cua Viet Nam
nhu-ng thdp nien vua qua da anh hudng
manh me d i n quan he tinh yeu cOa ngudi
Vipt d chdu tho sdng Hong Nhu-ng khudn
miu van hda truyen thong khdng cdn can
thipp vd kiem sodt qua manh quan he tinh
yeu cOa t h i he tre Vipc md rpng eg hdi
hpc tap, lam viec ngoai gia dinh da giOp
the hp tre trong dd cd sinh vien ty chO hgn
trong cupe sing, cha mp han ehl d i n
quyen kilm sodt Chinh thyc t l ndy tpo
dilu kien cho nhu-ng sinh vien t h i hipn
cudc song, cde mli quan he ban be vd tinh
yeu theo gid tri khde vdi t h i he trudc Quan he hdn nhan dang d i n d i n "tu tinh yeu tiln d i n hdn nhdn" ehu khdng phai
"hdn nhdn thudng diin ra trudc tinh yeu' nhu trong qud khd-! Tuy nhien, mdt so bieu hien dang t i n tai trong moi quan he tinh yeu cOa sinh vien hien nay nhu "tinh yeu chdp nhodng" "song thu-" vd quan he tinh dye trudc hdn nhdn phdt triln ed xu hudng lan rdng Cd t h i ndi quan he tinh yeu, hon nhdn trong gidi tre ndi chung dang bien chuyin da dang phd-c tap, d l lai nhilu hau qua lo ngpi doi vdi gia dinh vd xd hpi Viet Nam duang dpi
5 MOT SO NHAN XET VA B A N L U A N
Nhu-ng d i n ehCpng tren gdp phin phdc hpa bd-e tranh v l sy ehuyin doi khudn mau tinh yeu eda ngudi Viet d Dong bing song Hong tu- t h i ky XIX d i n nay Nd cho thay, quan hp tinh yeu bj chi phdi bdi khung canh xa hdi vd van hda d moi thdi ky Dilm ndi bat Id nd cho thiy qud trinh bien doi khudn mdu tinh yeu tu cha mp kilm scat manh sang tu do ea nhdn ngdy cang phdt trien
TCP dau t h i ky XIX d i n 1945, do anh hudng cOa Nho gido nen khudn miu van hda khdng eo vu cho ty do tinh yeu vd hon nhdn Thanh nien khdng ed eg hpi gpp ga hpn hd Tinh dye tryde hdn nhan dupe xem la hdnh vi cim ky Quan hp tinh y§u phy thupc vdo ngudi mai moi va cha m? hai ben, cd the ndi hdn nhan thdi ky nay thudng dien ra trudc tinh yeu Tuy nhien, vdo cuoi thdi ky ndy, sy dd hp cua ngu-ai Phdp vd van hda Phdp co vu tinh yeu ty
do cOa thanh nien d thdnh pho; dilu nay
dd md d i u phong trdo phan khdng tan cdng vdo khudn m i u van hda Nho gido, va
Trang 10NGUYEN DU'C CHIEN - BIEN OOI KHUON MAU TINH YEU VA 43
byde diu ed vai trd quan trpng ddi vdi sy
hinh thdnh nhu'ng quan dilm mdi v l quan
he tinh yeu
Trong thdi ky 1945-1985, bli canh xa hdi
mdi cua thdi ky ndy ed ve tao ca hdi cho
cen ngudi tu do trong quan he tinh yeu
Nhu viec thodt ly gia dinh di hpc tap, Idm
vipc, vd tham gia qudn dpi da tpo nhilu ea
hdi cho quan he tinh yeu phdt triln theo
hudng ea nhan Nhung thyc te quan he
tinh yeu nhu bj silt chat han; ben canh
viec gia dinh tilp tyc kilm sodt, cdn cd
them sy can thipp nhd trydng, ca quan,
dodn t h i xa hdi vdo mli quan he tinh yeu
rieng tu cua ed nhdn Cd t h i ndi nhu-ng
quan nipm eO-ng nhlc ve tinh yeu thdi ky
nay bj pha trdn vd ehi phli tu- nhilu khudn
mdu van hda khde nhau Dilu ndy din din
xa hpi nay sinh nhu-ng mdu thuin giu'a suy
nghT vd hdnh ddng thye t l hay sy ton tpi
song song cua cde xu hydng doi lap nhau
trong quan he tinh yeu
Thdi Doi mdi, tu- 1986 d i n nay, vdi chinh
sdeh md cO-a vd hdi nhap quoc t l dien ra
sau rpng da anh hydng mpnh me din
quan he tinh yeu cOa ngydi Viet d chdu
tho sdng Hong Qua trinh hdn nhan dang
tiln theo hudng mdi "tu tinh yeu tiln d i n
hdn nhdn" Nhu-ng khudn miu truyin thong
khat khe trong quan he tinh yeu khdng t h i
tilp tyc can thipp vd kilm sodt manh viec
ty do trong tinh yeu cOa t h i he tre, do md
rpng cde ea hpi hpc tap, Idm viec ngodi gia
dinh, nang cao hoc v i n vd thu nhap da
gidp t h i hp tre ty chu cudc song vd quan
hp tinh yeu; ben canh dd khdng edn sy
can thipp cOa eg quan, dodn the xa hdi vdo
ddi sing rieng ty cd nhan Hpi nhpp quoc
t l di cung vdi nd Id sy du nhpp Idn sdng
van hda d l cao ty do ed nhan da dygc t h i
he tre tilp nhdn mdt each triet d l thdng qua cdc phuang tien truyin thdng dpi chdng hien dpi Chinh thye t l ndy dang Idm biln ddi nhanh chdng ede quan he xd hpi trong dd cd quan he tinh yeu Hien nay, gidi tre t h i hien cudc sing, quan he bpn
be vd tinh yeu theo gid tri mdi "edi md",
"thyc dung" han so vdi cdc t h i he trudc Quan he tinh yeu chdp nhodng, song thu-; quan he tinh dye trudc hdn nhan dang phdt trien lan rdng trong gidi tre, ddc biet Id nhdm sinh vien, cdng nhdn d ede thdnh phd ldn Cd t h i ndi, dieu ndy dang dat ra nhilu thach thu-c dli vdi gia dinh vd xa hdi Viet Nam •
TAI LIEU T H A M KHAO
1 Belanger, D vd Khuit Thu Hlng 1995
Mgt sd biin ddi trong hdn nhin va gia dinh a
Hi Ndi trong nhwng nam 1965-1992 Tap chi
Xa hpi hpc Sd 4
2 Ddo Duy Anh 2002 Viet Nam van hda sw
cwang Hd Npi: Nxb Van hda Thdng tin
3 Gammeltoft, T 2006 Li mgt ngwai die
biet ddi vdi mdt ai dd (vin di tinh due t^i dd thj trong xa hdi Viet Nam dwang dai) Hd Npi:
Nxb Thi gidi
4 http://www.thanhnien.com.vn/doisong, truy cdpl 8/7/2008; vnexpress.net, truy cdp 20/4/2007; ngoisao.net/new/diendan, tmy cdp 23/4/2009;dantri.com.vn/nhipsongtre,truycEp 13/7/2006; hoilhpn.org.vn, truy cap 23/4/2008; bulletin.vnu.edu.vn/btdhqghn/vietnamese, truy cap 23/04/2006; Laodong.com.vn truy cap 27/06/2007
5 Luat Hdn nhin vi Gia dinh Vigt Nam 1960
1970 Hd Npi: Nxb Phu nu-
6 Luong Van Hy 1992 Revolution in the
Village: Tradition and Transformation in North Vietnam (1925-1988) University of
Hawaii Press Honolulu