Giáo xứ gia định, thành phố hồ chí minh trong việc thực hiện chức năng giáo dục cho thanh niên hiện nay

Trong đó, hai vấn đề chính được khai thác phân tích là: thứ nhất, tìm hiểu quan niệm và cách thức giáo dục cho thanh niên ở cộng đồng giáo xứ Gia Định hiện nay; thứ hai, tìm hiểu vai trò

-

NGUYỄN PHƯƠNG THẢO

GIÁO XỨ GIA ĐỊNH, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRONG VIỆC THỰC HIỆN CHỨC NĂNG GIÁO DỤC

CHO THANH NIÊN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ XÃ HỘI HỌC

Thành phố Hồ Chí Minh - 2018

-

NGUYỄN PHƯƠNG THẢO

GIÁO XỨ GIA ĐỊNH, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRONG VIỆC THỰC HIỆN CHỨC NĂNG GIÁO DỤC

CHO THANH NIÊN HIỆN NAY

mà luận văn nghiên cứu Trong đó, hai vấn đề chính được khai thác phân tích là: thứ nhất, tìm hiểu quan niệm và cách thức giáo dục cho thanh niên ở cộng đồng giáo xứ Gia Định hiện nay; thứ hai, tìm hiểu vai trò và sự ảnh hưởng của cộng đồng giáo xứ Gia Định đối với việc giáo dục lối sống cho thanh niên Công giáo hiện nay Một vài kết luận được đưa ra như sau:

Quan niệm giáo dục của cộng đồng giáo xứ dựa trên nền tảng giáo lý Công giáo, là kết quả của quá trình xây dựng hệ thống giá trị và chuẩn mực đạo đức của tôn giáo này, thể hiện trên ba khía cạnh là giáo dục đức tin, luân lý và các đức tính nhân bản Phương thức giáo dục của cộng đồng giáo xứ Gia Định đa dạng, gồm: dựa trên nền tảng giáo lý Công giáo; giáo dục thông qua các hành vi thực hành tôn giáo, giáo dục với sự cởi mở, tôn trọng, giáo dục thông qua đoàn thể, dựa trên tính cộng đồng và cuối cùng là giáo dục trong sự liên kết với gia đình và các tổ chức xã hội khác Có sự biến đổi về quan niệm, cách thức giáo dục của Công giáo trong xã hội hiện đại, đáp ứng phần nào nhu cầu của các cá nhân cũng như thỏa mãn được những kỳ vọng của xã hội

Vai trò và sự ảnh hưởng của cộng đồng giáo xứ Gia Định đối với lối sống của thanh niên là rất lớn Vai trò này được thể hiện qua các hoạt động dạy và học giáo lý, các hội đoàn, các ban, nhóm Cha xứ, giáo lý viên, huynh trưởng đóng vai trò dẫn dắt thanh niên đến với các hoạt động giáo dục của giáo xứ Công giáo đã xây dựng một hệ thống tổ chức chặt chẽ nhằm kết nối các tín đồ một cách sâu sát, chính vì điều này đã khiến cho tổ chức cộng đồng Công giáo trở nên chặt chẽ, gắn

bó, việc giáo dục cho thanh niên giáo xứ từ đó mà trở nên thuận lợi hơn

Kết quả nghiên cứu của luận văn làm sáng tỏ một số vấn đề liên quan đến quan niệm, cách thức giáo dục của người Công giáo, từ đó đánh giá được chức năng giáo dục của Công giáo nói riêng và của tôn giáo nói chung Sự đóng góp này sẽ là nguồn tư liệu góp phần cho sự phong phú của hoạt động nghiên cứu khoa học cũng như là sự tham khảo cho công tác xây dựng chính sách của nhà nước ta trong lĩnh vực tôn giáo và giáo dục

LỜI CẢM ƠN

“Không ai thành công một mình”

Trên hành trình học tập của chính mình, không chỉ có cá nhân tôi mà còn có

sự đồng hành, hỗ trợ của rất nhiều cá nhân, tập thể Xin gửi lời cảm ơn sâu sắc và chân thành đến tất cả mọi người

Xin cảm ơn người Thầy vĩ đại của em, TS GVC Vũ Quang Hà, người đã luôn đồng hành và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho em hoàn thành luận văn này Xin gửi lời tri ân đến Quý Thầy Cô trong Khoa Xã hội học đã truyền đạt những kiến thức bổ ích, hỗ trợ em trong suốt quá trình học tập nghiên cứu

Xin cảm ơn Cộng đoàn giáo dân giáo xứ Gia Định, trước hết là Cha xứ kính mến của con, sau là Quý Sơ, Quý Thầy, những người Anh, người Chị, người Bạn Công giáo đã tạo động lực và hỗ trợ tích cực cho tôi trong quá trình khảo sát

Xin cảm ơn các Anh, Chị, Bạn bè đồng nghiệp đã hỗ trợ tôi rất nhiều trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận văn

Cuối cùng, đặc biệt quan trọng với bản thân tôi, xin cảm ơn sự vất vả của Bố, cảm ơn sự khó nhọc của Ngoại, cảm ơn Gia đình đã luôn yêu thương và động viên con trên mọi hành trình Và xin cảm ơn Mẹ, dù không còn bên cạnh con nhưng vẫn luôn là nguồn lực tinh thần to lớn để con không ngừng cố gắng

Học viên

Nguyễn Phương Thảo

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn thạc sĩ “Giáo xứ Gia Định, Thành phố Hồ Chí Minh

trong việc thực hiện chức năng giáo dục cho thanh niên hiện nay” là công trình

nghiên cứu của tôi Các số liệu và tài liệu trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố Tất cả những tham khảo và kế thừa trong luận văn đều được trích dẫn

và tham chiếu đầy đủ

Học viên

Nguyễn Phương Thảo

DANH MỤC BẢNG BIỄU, HÌNH ẢNH

Bảng 2.4 Quan điểm về vấn đề sống chung trước hôn nhân 40

Bảng 2.5 Đặc tính người Công giáo đề cao trong quan hệ ứng xử

Bảng 2.6 Điều tồn tại trong gia đình Công giáo giúp giáo dục con

cái tốt hơn theo ý kiến của phụ huynh và thanh niên 53

Bảng 3.1 Ý kiến của thanh niên về lợi ích của việc học giáo lý ở

Bảng 3.2 Ý kiến đánh giá của thanh niên về

công tác dạy giáo lý và giáo dục tại giáo xứ 60

Bảng 3.4 Cảm xúc về các lớp học giáo lý của thanh niên 65

Bảng 3.6 Hạn chế trong công tác dạy giáo lý ở giáo xứ 67

Bảng 3.7 Người có vai trò quan trọng nhất trong giáo dục thanh

niên ở giáo xứ theo ý kiến của thanh niên 70

Bảng 3.9 Lý do không tham gia hội đoàn của thanh niên 74

Bảng 3.10 Lý do tham gia hội đoàn của thanh niên 75

Bảng 3.11 Sự mong muốn của phụ huynh về việc con cái tham gia

Bảng 3.12 Ý kiến của thanh niên về lợi ích của việc tham gia Hội đoàn 76

Bảng 3.13 Ngoài việc dạy giáo lý, giáo xứ còn tổ chức hoạt động

giáo dục nhân bản (ý kiến của thanh niên) 77 Biểu đồ 2.1 Đức tính người Công giáo đặc biệt quan tâm giáo dục

Biểu đồ 3.1 Tần suất nghỉ học giáo lý của thanh niên 66

Lời cảm ơn ii

Lời cam đoan iii

Danh mục bảng biểu, hình ảnh iv

Mục lục Phần A: Mở đầu 1

1 Mở đầu 1

1.1 Lý do chọn đề tài 1

1.2 Tổng quan nghiên cứu 3

1.3 Mục tiêu nghiên cứu 11

1.4 Nội dung nghiên cứu 11

1.5 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 11

1.6 Phạm vi nghiên cứu 12

1.7 Phương pháp nghiên cứu 12

1.8 Phương pháp xử lý dữ liệu 14

1.9 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn 15

1.10 Hạn chế trong quá trình thực hiện luận văn 15

2 Cơ sở lý luận và phương pháp luận 15

2.1 Cách tiếp cận chính và lý thuyết áp dụng 15

2.2 Mô hình phân tích 19

2.3 Giả thuyết nghiên cứu 19

2.4 Một số khái niệm 20

2.5 Kết cấu của luận văn 24

Thành phố Hồ Chí Minh 25

1.1 Vài nét về đạo Công giáo tại Thành phố Hồ Chí Minh 25

1.2 Tổng quan về giáo xứ Gia Định 27

1.3 Mô tả đặc điểm cộng đồng giáo dân giáo xứ Gia Định 29

Chương 2: Giáo dục cho thanh niên ở cộng đồng giáo xứ gia định hiện nay 31

2.1 Quan điểm của Công giáo về giáo dục 31

2.2 Cách thức giáo dục thanh niên của cộng đồng giáo xứ Gia Định Thành phố Hồ Chí Minh 49

Chương 3: Vai trò và sự ảnh hưởng của cộng đồng giáo xứ Gia Định đối với giáo dục lối sống cho thanh niên Công giáo 56

3.1 Hoạt động dạy và học giáo lý tại giáo xứ Gia Định 56

3.2 Vai trò của cha xứ, giáo lý viên trong hoạt động giáo dục cho thanh niên hiện nay 69

3.3 Vai trò của các hội đoàn công giáo giáo xứ Gia Định trong hoạt động giáo dục cho thanh niên hiện nay 73

Kết luận 81

Tài liệu tham khảo 85

Phụ lục

Đạo Công giáo có quá trình hình thành và phát triển tại Việt Nam không quá dài, du nhập vào nước ta từ thế kỷ XVI-XVII, chưa đầy 500 năm Tuy nhiên, tôn giáo này đã có sức ảnh hưởng không nhỏ đối với nước ta Đóng vai trò như một thành tố xã hội, văn hóa, đạo đức mang tính cộng đồng, giáo dục của Công giáo đã

và đang có những đóng góp nhất định đối với quá trình hình thành và phát triển nhân cách con người Hiện nay, quá trình hiện đại hóa tăng nhanh, các yếu tố tích cực lẫn tiêu cực của đời sống xã hội dẫn đến sự thay đổi về hành vi, nhận thức của một bộ phận người trẻ, đặc biệt là thanh niên Yêu cầu đặt ra đối với vai trò giáo dục của Công giáo là vừa đảm bảo công tác truyền giáo, củng cố niềm tin giáo hội, vừa đáp ứng thỏa đáng những nhu cầu mới đang hình thành, thích nghi với sự chuyển biến của xã hội, đặc biệt trong bối cảnh đô thị hiện nay

Trong việc thực hiện chức năng giáo dục của mình cũng như duy trì, củng cố niềm tin của giáo hội, cụ thể là với thanh niên hiện nay, sự liên kết chặt chẽ giữa cộng đồng giáo xứ, gia đình công giáo và xã hội được các giáo xứ chú trọng đề cao, nhằm giúp thanh niên sống “tốt đạo” và “đẹp đời” Đề tài tập trung nghiên cứu vấn

đề giáo dục của Công giáo thông qua cách tiếp cận theo hướng cộng đồng luận, cụ thể ở đây là giáo xứ Gia Định Nội dung nghiên cứu tìm hiểu về quan niệm và cách thức giáo dục của Công giáo thông qua việc mô tả, phân tích sự ảnh hưởng của các hoạt động tổ chức lễ nghi tôn giáo, thực hành tôn giáo, hoạt động dạy giáo lý, giáo

dục nhân bản, hoạt động xã hội bác ái… tại giáo xứ đồng thời phân tích vai trò của cha xứ, giáo lý viên, các giới và hội đoàn Công giáo đối với việc hình thành, định hướng giáo dục cho thanh niên trên ba chiều cạnh: đức tin, luân lý, nhân bản Ngoài

ra, luận văn còn đề cập đến về sự phối hợp giữa giáo xứ và gia đình Công giáo trong việc giáo dục thanh niên hiện nay

Trong bối cảnh của một đô thị đông dân cư, có nền kinh tế phát triển và có quá trình hội nhập mạnh mẽ, cũng như trước những biến động phức tạp của xã hội cùng nhiều vấn đề nảy sinh, giáo xứ Gia Định, Thành phố Hồ Chí Minh đã thực hiện vai trò giáo dục của mình đối với thanh niên như thế nào? Việc giáo dục đó có

sự thay đổi và chuyển biến ra sao để thích nghi với thời đại nhưng cũng không làm mất đi giá trị về niềm tin tôn giáo cũng được đề tài hướng đến nghiên cứu tìm hiểu Thông qua việc tìm hiểu về cơ cấu tổ chức, phương thức hoạt động trong công tác điều hành của một giáo xứ để nắm bắt được quan niệm, cách thức giáo dục thanh niên của giáo xứ Gia Định

Với những câu hỏi được đặt ra, tác giả đã chọn đề tài “Giáo xứ Gia Định, Thành phố Hồ Chí Minh trong việc thực hiện chức năng giáo dục cho thanh niên hiện nay” làm luận văn nghiên cứu Với mong muốn tìm hiểu quan niệm, nội dung, cách thức giáo dục của Cộng đồng Công giáo hiện nay, cụ thể là tại giáo xứ Gia Định, Thành phố Hồ Chí Minh, cũng như sự ảnh hưởng của nó đối với lối sống của thanh niên, hướng đến nâng cao công tác giáo dục cho giới trẻ Công giáo nói riêng

và thanh niên của nước ta nói chung, giảm thiểu các rủi ro và các hành vi tiêu cực trong xã hội

Giáo xứ Gia Định là khách thể nghiên cứu chính của đề tài Sự lựa chọn này xuất phát từ lịch sử hình thành lâu đời của giáo xứ, cũng như đây là một trong những nơi có hoạt động giáo dục giáo lý cho giới trẻ phát triển mạnh mẽ, sôi nổi và

đa dạng Hơn nữa, tác giả cũng là một trong những giáo dân của giáo xứ, có quá trình gắn bó, học tập và sinh hoạt nhiều năm ở nhà thờ Việc nghiên cứu tại giáo xứ Gia Định, Thành phố Hồ Chí Minh vừa đảm bảo tính khoa học, khách quan cũng như tính thuận tiện và đem lại tinh thần hứng khởi cho chính tác giả

1.2 Tổng quan nghiên cứu

u v t u t u v t

Cho đến nay, khái niệm tôn giáo vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau Với các tình hình đời sống tôn giáo và các hoạt động tôn giáo diễn ra phức tạp, chịu sự chi phối của hoàn cảnh lịch sử thì không một quan điểm nào có thể bao quát được toàn bộ các hiện tượng tôn giáo đã và đang diễn ra trong lịch sử xã hội Trước khi phân tích các công trình nghiên cứu về tôn giáo nói chung hay Công giáo nói riêng, nghiên cứu điểm qua một số các quan điểm về lý thuyết khi nghiên cứu tôn giáo của các nhà khoa học có tầm ảnh hưởng quan trọng:

Quan điểm của Karl Marx về Tôn giáo

Marx (1818–1883) đã nhìn ra tầm ảnh hưởng quan trọng của tôn giáo đối với

xã hội Mark cho rằng, tôn giáo góp phần xoa dịu nỗi đau đời thực, giúp họ tạm quên đi những khó khăn, ít nhất là một nguồn an ủi, dù là ảo tưởng và tạm thời Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh, tôn giáo không giúp con người giải quyết được những nỗi đau hiện thực đó mà chính con người mới có thể giải quyết được chúng một cách triệt để Luận văn có sử dụng quan điểm này của Karl Marx về tôn giáo để lý giải, phân tích vai trò, chức năng của tôn giáo đối với đời sống thanh niên

Quan điểm của Emile Durkheim về Tôn giáo

Theo Durkheim (1858 - 1917), tôn giáo là một hệ thống thống nhất của niềm tin và những thực hành liên quan đến những điều thiêng liêng, nghãi là được tách biệt và cấm đoán Niềm tin tôn giáo là biểu hiện của thực tại xã hội Durkheim đã chỉ ra những thành tố cơ bản cấu thành nên tôn giáo đó chính là niềm tin và nghi lễ gắn liền với cái thiêng, đồng thời tôn giáo có chức năng tạo nên sự cố kết xã hội Durkheim đã giúp chúng ta hiểu rằng tôn giáo có một chức năng xã hội Quan điểm của ông đã giải thích cho chức năng giáo dục thanh niên của Công giáo biểu hiện qua những hành vi thực hành tôn giáo của tín đồ được thể hiện trong luận văn

Quan điểm của Max Weber về lý thuyết tôn giáo

Max Weber (1864-1920) đã phát triển các lý thuyết bắt nguồn từ các phân loại xã hội học của các phong trào tôn giáo Ông cho rằng mỗi tôn giáo là hợp lý và

nhất quán trong các xã hội tương ứng Trọng tâm chính của Weber không phải là phát triển một lý thuyết về tôn giáo mà là về sự tương tác giữa xã hội và tôn giáo Theo Max Weber, nghiên cứu tôn giáo là quan trọng, cụ thể trong ứng xử của con người, các biểu tượng của tôn giáo có thể chi phối nhận thức của con người trong nhiều hoạt động từ lao động, đời sống gia đình, đời sống xã hội… Các quan niệm tôn giáo có thể động viên con người (tiêu cực hay tích cực) trong những hoạt động kinh tế, định hình các ứng xử xã hội Quan điểm này của Max Weber được sử dụng trong luận văn nhằm phân tích các hành vi, lối sống của thanh niên Công giáo chịu ảnh hưởng từ quan niệm của gia đình và hội thánh

Lị sử ì t à và p t tr ủ ạ tạ V ệt N

Giáo hội Công giáo xuất hiện tại Việt Nam từ khoảng thế kỷ thứ 16 Trải qua gần 5 thế kỷ, với bao thăng trầm và biến đổi lịch sử, từ một tôn giáo ban đầu hoàn toàn xa lạ với xã hội Việt Nam, cho đến nay, Công giáo đã có hơn 6 triệu tín đồ, có nhiều hoạt động đa dạng, ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống kinh tế, văn hóa - xã hội

của nước ta Ở góc độ lịch sử, tác giả Hồng Lam (1994) có nghiên cứu Lịch sử thiên chúa giáo ở Việt Nam hay nghiên cứu Một số vấn đề lịch sử thiên chúa giáo ở Việt Nam của Đỗ Quang Hưng (1990) Các nghiên cứu này đã có những mô tả khái quát

về những vấn đề cơ bản trong lịch sử hình thành của đạo Công giáo tại Việt Nam qua các thời kỳ

Nghiên cứu về tôn giáo còn nhận được nhiều sự quan tâm từ các nhà khoa học trong các lĩnh vực về Triết học, Xã hội học, v.v Đặc biệt, trong lĩnh vực Triết học, công trình nghiên cứu về tôn giáo, cụ thể là Công giáo chiếm một số lượng

đáng kể Luận án Công giáo và những biến đối của Công giáo hiện đại của Lê Thị

Thanh Hưng (2008), đã có những lý giải về sự chuyển biến của giáo hội Công giáo trong giai đoạn hiện đại dưới góc nhìn của chủ nghĩa duy vật biện chứng, nghiên cứu này chủ yếu mang tính mô tả về lịch sử - sự kiện Hay tác giả Nguyễn Anh Thường (2012), trong luận án của mình đã đề cập đến các giá trị nhân văn và sự ảnh hưởng của đạo đức Kitô giáo đến đời sống văn hóa người Việt, trên 3 phương diện: văn hóa nhận thức, văn hóa ứng xử và văn hóa tổ chức

Trong lĩnh vực xã hội học, công trình Xã hội học tôn giáo của Sabino

Acquaviva Enzo Pace là một tài liệu thể hiện tương đối đầy đủ những lý thuyết chính về quan hệ giữa các tôn giáo và xã hội hiện đại Tác giả đã trình bày tổng quan những quan niệm cổ điển và hiện đại về xã hội học tôn giáo, phân tích những chiều cạnh khác nhau những biểu hiện của tính tôn giáo và bàn luận về mối liên hệ của tôn giáo với các vấn đề xã hội Cũng trong lĩnh vực này, tác giả Vũ Quang Hà

với cuốn Xã hội học tôn giáo đã cung cấp một cách khá chi tiết các phương pháp

nghiên cứu, phân tích các nội dung về tôn giáo như: niềm tin tôn giáo, đạo đức tôn giáo, thực hành tôn giáo, cũng như các phương cách sống đạo của từng tôn giáo

khác nhau, v.v Ngoài ra, xã hội học còn nghiên cứu về quá trình thế tục hóa (H

Becker) trong tôn giáo, đây là một trong những lý thuyết mà nhiều nhà xã hội học

thời kỳ đầu đã có nhiều sự tranh luận Cho đến ngày nay, lý thuyết Thế tục hóa vẫn

mang tính thời sự, khi xã hội ngày càng phát triển, các yếu tố hiện đại, duy lý có tác động mạnh mẽ đến đời sống Đây cũng là một điểm mà nghiên cứu sẽ nhắc đến phân tích và khảo sát trong quá trình thực hiện đề tài, cụ thể là trong việc giáo dục đức tin cho thanh niên Công giáo hiện nay ở giáo xứ cũng như các gia đình thuộc giáo xứ Gia Định

Để hình dung một cách rõ ràng về bức tranh lịch sử của Giáo hội Công giáo tại Việt Nam phải điểm qua một công trình nghiên cứu được đánh giá cao của

Charles Keith với nghiên cứu “Catholic Vietnam : A Church from Empire to Nation” (Công giáo Việt Nam: Một Giáo hội từ Đế quốc đến Quốc gia ) Trong 7

chương của nghiên cứu, tác giả đã cung cấp một cái nhìn tổng quan về cấu trúc xã hội và tôn giáo Công giáo ở Việt Nam trong những thời kỳ lịch sử khi tôn giáo này bắt đầu du nhập Nghiên cứu được thể hiện trong bối cảnh chính trị thời kỳ thuộc địa, chiến tranh Tác giả tập trung vào sự chuyển tiếp từ Công giáo truyền giáo sang Công giáo quốc gia và các khía cạnh chính trị và văn hóa của sự biến đổi tôn giáo này trong xã hội Việt Nam Nghiên cứu này đã đặt tôn giáo trong bối cảnh xã hội, từng giai đoạn lịch sử để phân tích, cho thấy sự ảnh hưởng qua lại giữa tôn giáo và đời sống xã hội, kinh tế, văn hóa của một quốc gia

Ở những giai đoạn trước, Công giáo được quan tâm dưới góc độ lịch sử truyền giáo, chính trị, mối quan hệ giữa Công giáo và dân tộc, v.v Về sau, các khía cạnh về niềm tin, hành vi, lối sống của các tín đồ đạo Công giáo được quan tâm sâu sắc hơn, có sự kết nối với bối cảnh xã hội hiện thời, từ đó đưa ra những quan điểm,

ý kiến, nhìn nhận khác nhau Với quá trình du nhập và phát triển tại Việt Nam gần

500 năm, Công giáo đã có sự kết nối nhất định với văn hóa, đời sống xã hội của dân tộc nước ta Cụ thể là khẳng định vai trò giáo dục đạo đức, lối sống dựa trên những giáo điều của tôn giáo này Văn hóa - lối sống của Công giáo được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, phân tích trên nhiều bình diện, khía cạnh khác nhau, trong đó

Với Giáo hội Việt Nam, các định hướng giáo dục qua lối sống đạo được thể hiện rõ nét qua các Thư chung qua từng năm Ở mỗi giai đoạn, bối cảnh, điều kiện khác nhau, Thư chung của các năm có chủ đề, đường hướng và mối quan tâm riêng, phù hợp với nhu cầu của xã hội nói chung và giáo hội Công giáo nói riêng Nói một cách chung nhất, các tài liệu này đều hướng đến mục đích hướng dẫn, giáo dục các tín đồ sống đạo tốt, củng cố đức tin và giúp các tín đồ trở nên con người “tốt đạo, đẹp đời”, phù hợp với kỳ vọng của xã hội với tư cách là một thành viên trong cộng đồng Công giáo Ở các Thư chung, các nội dung về vai trò, chức năng giáo dục của Công giáo được nêu ra với mục đích hướng đến một “triết lý giáo dục nhân bản đích thực, toàn diện, gắn liền với bối cảnh kinh tế, xã hội, văn hóa của Việt Nam” (Thư chung 1998) Thư chung 2017 mới nhất đề cập đến việc giáo dục người trẻ

những vấn đề về hôn nhân, gia đình, giúp họ chuẩn bị cho đời sống hôn nhân một cách tốt nhất Đây là một trong những vấn đề được giáo hội Công giáo nói chung hay trong mỗi gia đình Công giáo nói riêng quan tâm giáo dục sâu sắc trong giai đoạn hiện nay, khi hiện trạng ly hôn, bạo lực trong gia đình có chiều hướng gia tăng

Với các nhà khoa học, lối sống của cộng đồng Công giáo được nhiều nghiên cứu quan tâm Nguyễn Hồng Dương sở hữu khá nhiều công trình nghiên cứu về lối

sống Công giáo như: Nghi lễ và lối sống công giáo trong văn hóa Việt Nam (2001), Công giáo Việt Nam một số vấn đề nghiên cứu (2010), Nếp sống đạo của người Công giáo Việt Nam (2010), v.v đã có những phác thảo rất cụ thể về chân dung của

người Công giáo trong bối cảnh xã hội hiện nay Có thể nói, các nghi lễ tại nhà thờ

có sự ảnh hưởng rất lớn đến giáo dục hành vi cho các tín đồ cũng như tác động đến

suy nghĩ của họ Tác giả Phan Thị Kim Liên (2012) đã làm rõ các nội dung về niềm

tin và giá trị sống trong hôn nhân - gia đình, trong giáo dục con cái, đồng thời nêu được sự chuyển biến lối sống đạo của người Công giáo trong bối cảnh đô thị hóa Những nghiên cứu này đã cho thấy, giáo dục trong Công giáo hướng đến xây dựng những hình mẫu làm gương, từ lối sống gia đình, nếp sống của cá nhân làm bài học giáo dục cho người khác Trong đó, niềm tin tôn giáo và văn hóa dân tộc có sự giao thoa, kết hợp hài hòa, uyển chuyển Đây cũng là một trong những luận điểm mà luận văn sẽ hướng đến trong quá trình phân tích, tuy nhiên đặt vấn đề tại giáo xứ Gia định và tập trung khách thể nghiên cứu chính là thanh niên

Trong lĩnh vực Triết học, các tác giả tập trung tìm hiểu về nội dung giáo lý, các triết thuyết của một tôn giáo Trong lĩnh vực Xã hội học, các tác giả đặt câu hỏi

về vai trò và ý nghĩa của tôn giáo xã hội con người và nói chung, ý nghĩa và vai trò của việc hiểu các đức tin và thực hành cụ thể của các nhóm và các xã hội Nhiều nghiên cứu đề cập đến sự ảnh hưởng của tôn giáo trong việc giáo dục đạo đức, lối

sống của con người Mỗi người Công giáo đều mang “nền tảng giáo dục kép”

(Nguyễn Đức Lộc, 2010), cách thức ứng xử, lối sống, hành vi của mỗi tín đồ đều dựa trên nền tảng niềm tin Vai trò giáo dục của giáo xứ đối với con người được tác giả Lộc nhấn mạnh Nền tảng đạo đức trong gia đình Công giáo đã tạo nếp sống

chuẩn mực cho cộng đồng xã hội Lề lối sinh hoạt theo giáo xứ đã tạo cho người dân một tinh thần sinh hoạt theo cộng đồng, sinh hoạt gắn bó, tương trợ nhau Trong các mối quan hệ xã hội mọi thành viên đề cao giá trị, chuẩn mực đạo đức của cộng đồng (Lộc, 2012)

Đề cập đến các loại hình giáo dục của Công giáo dành cho nhóm thanh niên theo hướng tiếp cận Xã hội học gần đây có thể nhắc đến tác giả Vũ Mạnh Quân với

đề tài Thái độ và ý kiến của sinh viên về các lưu xá Thiên chúa giáo Thành phố Hồ Chí Minh của (2015) Tác giả đánh giá thực trạng, tính hiệu quả của một loại hình

ký túc xá mới của Công giáo, gọi là lưu xá sinh viên đối với công tác giáo dục hiện nay Tìm hiểu sự khác biệt giữa đời sống, các mối quan hệ giữa sinh viên trong lưu

xá với các loại hình khác như: nhà trọ, ký túc xá của các trường học, v.v Hướng đến nâng cao chất lượng của các lưu xá sinh viên Về phương pháp nghiên cứu, đề tài này đã sử dụng kết hợp thu thập thông tin định lượng (bảng hỏi) và định tính (phỏng vấn sâu) Cách chọn phương pháp nghiên cứu, cách thức thu thập thông tin này tương tự như phương pháp mà đề tài dự kiến thực hiện

Các tổ chức tôn giáo đang tồn tại ở nước ta nói chung hay đạo Công giáo nói riêng đã có những ảnh hưởng nhất định đối với đời sống xã hội của người Việt

Nam Đề tài Ảnh hưởng của tôn giáo đến lối sống người việt và ý nghĩa của nó trong việc xây dựng lối sống mới hiện nay do Quỹ Nafosted tài trợ đã nêu ra nhiều

luận điểm về sự ảnh hưởng của lối sống người Công giáo Việt trong cộng đồng dân tộc Việt Nam Nghiên cứu cho thấy chính vì những yêu cầu bắt buộc về giáo lý, giáo luật của Hội thánh mà người Công giáo đã có những ý thức, hành vi đẹp trong lối sống của mình Kết quả nghiên cứu đã đưa ra một luận điểm về đặc điểm của lối sống Công giáo, “lối sống của người Công Giáo Việt là vừa mang văn hóa quốc tế vừa mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc” (Phạm Huy Thông, 2016)

Người Công giáo được giáo dục từ khi mới chào đời thể hiện qua việc vào nhà thờ thực hiện nghi thức rửa tội, từ khi còn trẻ nhỏ cho đến lúc lớn khôn thông qua việc học ở nhà thờ, giáo xứ cho đến việc học trong gia đình qua “gương mẫu” của cha mẹ, lối sống đạo trong gia đình Việc giáo dục nhân cách cho thanh niên

hiện nay của các giáo xứ Công giáo chưa được nhiều tác giả khai thác sâu, chủ yếu

là phân tích chức năng giáo dục của gia đình Công giáo Việc tìm hiểu vai trò, kết cấu tổ chức của giáo xứ là điều cần thiết Tác giả Đỗ Lan Hiền từng đề cập nội dung này trong bài viết: “Vai trò của giáo xứ trong việc giáo dục nhân cách cho thanh

niên Công giáo Việt Nam”, bài viết in trong cuốn Nếp sống đạo của người Công giáo Việt Nam do Nguyễn Hồng Dương chủ biên (2010) Tác giả đã cho thấy các

hoạt động giáo dục giáo lý, sinh hoạt thiếu nhi thánh thể, đào tạo huynh trưởng có vai trò nhất định đối với giáo dục giới trẻ, đặc biệt là hình thành lối sống và nhân cách cho họ Nghiên cứu này khá sát với nội dung mà luận văn sẽ hướng đến, chính

là hoạt động giáo dục cho giới trẻ tại giáo xứ Cùng chủ đề nghiên cứu này, tác giả

Nguyễn Hồng Dương có bài viết Giới trẻ công giáo Việt Nam và việc học tập, giảng dạy giáo lý hiện nay in trong tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo năm 2010, đã trình bày

thực trạng của việc học tập, giảng dạy giáo lý cho giới trẻ Công giáo hiện nay ở nước ta cũng như sự ảnh hưởng của các lớp dạy giáo lý đối với đời sống đạo của giới trẻ Đây cũng là nội dung mà nghiên cứu sau sẽ khai thác phân tích, tuy nhiên thực hiện ở phạm vi vi mô hơn, trong giáo xứ Gia Định, Thành phố Hồ Chí Minh Tại các giáo xứ hay nhà thờ Công giáo, việc giáo dục thanh niên, giới trẻ được thực hiện qua nhiều hình thức khác nhau, có thể thông qua lối sống của các tu sĩ, của giáo lý viên, có thể thông qua hoạt động nghi lễ ở nhà thờ Bên cạnh hoạt động dạy giáo lý thì việc thực hiện các nghi lễ cũng là một dạng thức giáo dục của tôn giáo này Nghi lễ của người Công giáo được cử hành tại nhà thờ hay tại nơi nào khác sẽ tác động và ảnh hưởng tới sự phát triển văn hóa, xã hội, nghi lễ trở thành nơi và khoảnh khắc những chân lý đức tin Kitô giáo được nội tâm hóa thành những xác tín, thành một thứ lương tâm hướng dẫn cuộc sống từ bỏ và loại trừ tội lỗi khỏi chính mình và xã hội, thực thi điều góp phần tạo nên một nền văn hóa và một xã hội vì hạnh phúc đích thực của con người (Tạp chí nghiên cứu tôn giáo số 12/2015, Nguyễn Nghị, tr 104) Luận điểm này cho thấy rất rõ vai trò giáo dục của Công giáo nói chung và của cộng đồng giáo xứ nói riêng

Một trong những tài liệu đáng quan tâm khác có nói đến vấn đề chức năng

giáo dục của Công giáo là công trình của Hà Huy Tú (2002), Tìm hiểu nét đẹp văn hóa của Thiên Chúa giáo Tác giả nói rằng, những điều răn Thiên Chúa đã trở thành

lời nhắc nhở hàng ngày, giúp giáo dân hướng tới sự trong sạch phần hồn, sống tốt đời, đẹp đạo, làm vinh danh cho Thiên Chúa Tác giả nhận định vai trò của giáo lý, các điều răn, giáo luật của Hội thánh Công giáo có ảnh hưởng lớn đến giáo dục thanh niên cũng như phương cách giáo dục con cái của cha mẹ trong gia đình Công

trình nghiên cứu Hiện trạng đời sống Gia đình và Giới trẻ sau 50 năm hình thành

và phát triển giáo phận Xuân Lộc của linh mục Nguyễn Văn Uy (2015) với sự tham

gia cũng như cố vấn của nhiều nhà khoa học, các chuyên gia trong xã hội học, cũng

là một trong những nghiên cứu thực hiện quy mô, chi tiết và thực tiễn, khảo sát việc thực hành các nghi lễ, lối sống đạo của giáo dân thuộc xứ, từ đó có những giải pháp, định hướng giáo dục phù hợp

Có thể nhận thấy, giáo dục trong Công giáo không phải một đề tài hoàn toàn mới mẻ, tuy nhiên trong bối cảnh xã hội hiện đại, cụ thể trong chuyên ngành Xã hội học thì chưa được khai thác sâu Nghiên cứu dưới đây không loại trừ việc kế thừa các luận điểm của các tác giả đi trước trong việc thực hiện chức năng giáo dục của Công giáo, tuy nhiên sẽ thực hiện ở phạm vi nhỏ hơn, trong giáo xứ Gia Định Nghiên cứu có cách tiếp cận dựa trên cộng đồng là giáo xứ Nghiên cứu được thực hiện trong bối cảnh xã hội hiện đại, với nhiều sự tác động từ biến đổi xã hội, từ đó thấy được quan niệm, phương cách giáo dục của cộng đồng giáo xứ Công giáo, đánh giá được sự thay đổi và thích nghi của nó để hòa nhập, đáp ứng hiệu quả nhu cầu của xã hội cũng như của giáo hội Công giáo Vai trò giáo dục của các tôn giáo nói chung hay của đạo Công giáo nói riêng là điều đã được khẳng định nhưng phương hướng, cách thức tổ chức và hoạt động ra sao cho phù hợp với bối cảnh thực tiễn là vấn đề cần đặt ra Nghiên cứu phân tích một số hoạt động giáo dục điển hình của giáo xứ Gia Định, vai trò của các hội đoàn, các nhóm mục vụ… được giáo

xứ tổ chức, thành lập và xây dựng, có ảnh hưởng đến giới trẻ là thanh niên trong giáo xứ Nghiên cứu còn tìm hiểu quan điểm, nhận định, cách ứng xử của thanh

niên Công giáo trước một số vấn đề xã hội nổi bật hiện nay Dưới cách tiếp cận của

Xã hội học, trong bối cảnh của một đô thị như Thành phố Hồ Chí Minh, việc tìm hiểu chức năng giáo dục cho thanh niên của các nhà thờ Công giáo, cụ thể là giáo

xứ Gia Định cũng như các yếu tố tác động đến quá trình này là một nội dung quan trọng và mang ý nghĩa thiết thực

1.3 Mục tiêu nghiên cứu

Mụ t u u :

Tìm hiểu công tác giáo dục cho thanh niên tại giáo xứ Gia Định thông qua quan niệm và cách thức giáo dục của cộng đồng giáo xứ trong bối cảnh xã hội hiện nay Từ đó làm rõ được chức năng giáo dục của Công giáo nói chung và của cộng đồng giáo xứ nói riêng

1.4 Nội dung nghiên cứu

Đề tài thực hiện nghiên cứu hai nội dung chính nhằm tìm hiểu được việc thực hiện chức năng giáo dục của giáo xứ Gia Định hiện nay:

- Quan niệm và cách thức giáo dục cho thanh niên Công giáo ở cộng đồng giáo xứ Gia Định hiện nay;

- Vai trò và sự ảnh hưởng của cộng đồng giáo xứ Gia Định đối với việc giáo dục lối sống cho thanh niên hiện nay

1.5 Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu:

Giáo xứ Gia Định Thành phố Hồ Chí Minh trong việc thực hiện chức năng giáo dục cho thanh niên hiện nay

Khách thể nghiên cứu:

Khách thể nghiên cứu của đề tài là tín đồ trong cộng đồng giáo xứ Gia Định,

cụ thể gồm các nhóm chính: cha xứ, thanh niên và phụ huynh Ngoài ra, luận văn còn nghiên cứu về các nhóm, hội đoàn Công giáo đối với việc thực hiện vai trò giáo dục cho thanh niên Công giáo

1.6 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài thực hiện nghiên cứu trong phạm vi là cộng đồng Công giáo giáo xứ Gia Định, Thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh xã hội hiện nay Đề tài có nghiên cứu khái quát về lịch sử từ năm 1860, khi nhà thờ vừa được xây dựng và có cha Sở đầu tiên về nhậm chức cho đến nay qua các nguồn tư liệu sẵn có Trọng tâm của đề tài là nghiên cứu về quan niệm, cách thức giáo dục cho thanh niên Công giáo từ khoảng 2010 cho đến nay Lý do thực hiện nghiên cứu ở giai đoạn này xuất phát từ

sự ra đời của Thư chung năm 2010 của Hội đồng giám mục Việt Nam với quan điểm quan tâm đặc biệt đến lĩnh vực giáo dục, “giáo dục đại chúng về lương tâm, những giá trị nhân bản và văn hóa đối thoại…” Riêng với giáo xứ Gia Định, đây là giai đoạn mà công tác giáo dục, dạy giáo lý cho thanh niên tạo được dấu ấn mạnh

mẽ, với sự quản nhiệm của cha Sở và các cha phó, những người có sự đóng góp lớn cho giáo xứ

Phạm vi về mặt nội dung nghiên cứu: Luận văn tìm hiểu về quan niệm và cách thức giáo dục của Công giáo về đức tin, luân lý và nhân bản Từ đó phân tích vai trò và sự ảnh hưởng của nó đối với lối sống của thanh niên hiện nay

1.7 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp, sử dụng kỹ thuật thu thập thông tin định lượng và định tính trong quá trình phân tích, cụ thể như sau:

Kỹ thuật thu thập thông tin:

N u tư ệu sẵ ó:

Đề tài thực hiện tìm hiểu, phân tích các nguồn tài liệu sẵn có, các công trình nghiên cứu trước có liên quan đến chức năng giáo dục của Công giáo, bao gồm:

- Các tài liệu về lịch sử hình thành và phát triển của giáo xứ Gia Định (địa bàn nghiên cứu của đề tài); Các báo cáo thống kê của nhà thờ về hoạt động dạy và học giáo lý cũng như công tác giáo dục thanh niên trong giáo xứ

- Các nguồn tài liệu của giáo hội Công giáo tại Việt nam như Thư chung qua các năm, các nguồn tư liệu về giáo lý Công giáo như thánh kinh, các điều răng, điều luật của tôn giáo này

- Các sách, công trình nghiên cứu về tôn giáo, lịch sử hình thành và phát triển của đạo Công giáo tại Việt Nam, văn hóa - lối sống của người Công giáo và việc thực hiện chức năng giáo dục của nó trong xã hội qua các thời kỳ

Quan sát:

Thực hiện quan sát các buổi học giáo lý, sinh hoạt nhóm, giáo dục kỹ năng, hoạt động bác ái xã hội của nhà thờ Đánh giá không khí buổi học, thái độ của học viên, hình thức tổ chức Bên cạnh đó, nghiên cứu còn quan sát một số buổi sinh hoạt ngoại khóa, giáo dục kỹ năng của giáo xứ Gia Định tổ chức cho thanh niên Thực hiện quan sát hoạt động của các nhóm, hội đoàn, các ban, giới trong nhà thờ để nắm bắt được cách thức giáo dục của cộng đồng giáo xứ

Đ u tr bằ bả ỏ :

Phương pháp chọn mẫu:

- Tiến hành chọn mẫu phi sát xuất theo chỉ tiêu Dung lượng mẫu chọn là:

120 đơn vị mẫu thuộc hai nhóm đối tượng:

+ Nhóm 1: thanh niên đang sinh hoạt, học tập tại giáo xứ Gia định Theo Luật Thanh niên 2005, quy định độ tuổi thanh niên từ 16 tuổi đến 30 tuổi Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, tác giả thực hiện khảo sát nhóm thanh niên từ 16-30 tuổi Lý do độ tuổi này đã có thời gian tham gia học giáo lý cũng như sinh hoạt tại giáo xứ gần đây và họ đã trải qua toàn bộ chương trình giáo lý phổ thông của Công giáo (tức đã kết thúc tiến trình Khai tâm Kitô giáo - lãnh nhận đủ các

bí tích: rửa tội, thánh thể và thêm sức và đang trong giai đoạn học lớp vào đời) Đối tượng này sẽ có sự bao quát, khái quát và đánh giá một cách chính xác nhất

về quá trình học của mình ở giáo xứ cũng như có thể trả lời một cách đầy đủ, chi

tiết về công tác giáo dục ở giáo xứ trong thời gian qua Số lượng mẫu chọn là: 60 đơn vị mẫu

+ Nhóm 2: hộ gia đình Công giáo (khảo sát các bậc phụ huynh như cha mẹ, ông bà) thuộc giáo xứ Gia Định Số lượng: 60 đơn vị mẫu (hộ gia đình) Thực hiện phỏng vấn chủ hộ, hoặc có thể là cha mẹ, ông bà (không phân biệt có con cháu đang học giáo lý hay không)

- Cách chọn mẫu:

Chọn mẫu phi xác suất, theo cách chọn mẫu định ngạch Trước tiên, ta tiến hành phân tổ tổng thể theo đối tượng quan tâm: 60 thanh niên và 60 phụ huynh thuộc giáo xứ Gia Định Sau đó, tiến hành chọn mẫu phán đoán bằng cách đến các buổi học giáo lý tại nhà thờ để tiếp cận với đối tượng phù hợp với yêu cầu đưa ra

P ỏ vấ sâu:

Nghiên cứu thực hiện 09 cuộc phỏng vấn sâu với các đối tượng sau:

+ 01 Cha phụ trách chính nhà thờ Gia Định (còn gọi là cha Sở);

+ 04 thanh niên (02 Giáo lý viên (huynh trưởng/dự trưởng) và 02 thanh niên); + 04 Phụ huynh (02 người tuổi trung niên và 02 người tuổi cao niên) Việc phân theo nhóm tuổi như vậy để nghiên cứu có hay không sự khác biệt về quan điểm của các thế hệ khác nhau trong giáo dục

Đối với nghiên cứu này thì phương pháp phỏng vấn sâu giúp tác giả có cái nhìn sâu rõ vấn đề cũng như giải thích cho những câu hỏi còn bỏ ngỏ sau khi khảo sát định lượng (bảng hỏi)

1.9 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

Ý nghĩa lý luận:

Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là một trong những luận cứ khách quan về chức năng giáo dục của tôn giáo, cụ thể là Công giáo, trở thành nguồn tư liệu hữu dụng cho các nghiên cứu sâu rộng hơn về tôn giáo trong tương lai

Ý nghĩa thực tiễn:

Ngoài những ý nghĩa về mặt tâm linh thì tôn giáo đã có những đóng góp rõ ràng trong chức năng giáo dục con người Việc nghiên cứu chức năng giáo dục của Công giáo nói chung hay giáo xứ Gia Định nói riêng sẽ có những đóng góp hữu ích nhất định, cụ thể là trong công tác giáo dục thanh niên, khẳng định được vai trò của tôn giáo đối với đời sống xã hội, cho thấy những thay đổi của Công giáo để dung hòa với thời đại, văn hóa, lối sống của người Việt Ngoài ra, kết quả nghiên cứu còn phần nào hỗ trợ cho công tác về chính sách tôn giáo của nước ta hiện nay

1.10 Hạn chế trong quá trình thực hiện luận văn

Phạm vi nghiên cứu của luận văn chỉ giới hạn trong một cộng đồng giáo xứ tại Thành phố Hồ Chí Minh Kết quả nghiên cứu không phản ánh được toàn bộ chức năng giáo dục Công giáo qua cộng đồng nói chung Tác giả chỉ dừng lại ở một số vấn đề nổi trội trong bối cảnh xã hội hiện nay, mang tính thời đại được đề cập phân tích, không bao quát toàn bộ Luận văn cũng chưa đánh giá và so sánh được sự khác biệt về cách thức giáo dục của cộng đồng giáo xứ này với giáo xứ khác ở cùng đô thị, hay sự khác nhau giữa cộng đồng giáo xứ ở vùng đô thị với nông thôn

2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN

sống của mình Và sự lựa chọn đó được xác định trên cơ sở con người biết đánh giá hoạt động sống của mình trong tương quan với điều kiện sống (Trần Thị Kim Xuyến, 2005, tr.3) Lối sống của một cá nhân sẽ phản ánh được một cách đầy đủ về cuộc sống của họ trong những điều kiện lịch sử cụ thể “Lối sống là phạm trù thống nhất biện chứng các nhân tố khách quan và chủ quan” Về mặt khách quan, bao gồm các điều kiện tự nhiên và xã hội, về mặt chủ quan bao gồm các yếu tố thuộc về tình cảm, quan niệm, nhu cầu, tâm thế, động cơ, định hướng giá trị của con người

Về lối sống gia đình, có thể được hiểu nó là sự tổng hòa các hoạt động mà các thành viên thực hiện cùng nhau

Với cách hiểu như trên, nhắc đến chức năng giáo dục của Công giáo, dưới góc độ tiếp cận này, nghiên cứu tìm hiểu về việc thực hành tôn giáo, quan niệm giáo dục, giữ đạo, giáo dục đức tin, lối sống, cách ứng xử của các thành viên trong cộng đồng giáo xứ Từ đó, cho thấy những nét đặc trưng trong lối sống của gia đình Công giáo nói riêng và của tổ chức giáo xứ nói chung và sự ảnh hưởng của nó đến việc giáo dục, hình thành đạo đức, nhân cách, lối sống cho thanh niên

Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, lối sống Công giáo được nhắc đến như một thành tố chính trong việc thực hiện giáo dục của giáo xứ, cụ thể là qua các hoạt động của các hội đoàn, ban phục vụ, qua lối sống của cha xứ, giáo lý viên Là một phạm trù khá rộng, nhưng ở đây chỉ phân tích đến một số biểu hiện như: việc thực hành tôn giáo, quan niệm giáo dục, giữ đạo, giáo dục đức tin, lối sống, cách ứng xử của các tín đồ, v.v trong bối cảnh đô thị hiện nay

Lý thuyết áp dụng

L t u t ấu trú ă

Lý thuyết chức năng cho rằng, một xã hội tồn tại và phát triển được là do các

bộ phận cấu thành nên nó kết hợp nhịp nhàng để thực hiện chức năng của mình, đảm bảo sự cân bằng cho một cấu trúc Giáo dục là một hệ thống xã hội đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ từ các tổ chức khác nhau, xây dựng nên một nền giáo dục toàn

diện, thực tiễn và khoa học Vận dụng quan điểm này, các nhà nghiên cứu cho rằng:

“sự tồn tại của tôn giáo trong xã hội chứng tỏ nó có một chức năng: góp phần duy trì sự thống nhất đạo đức trong xã hội Những nghi lễ tôn giáo góp phần củng cố sự đoàn kết các thành viên trong một xã hội: chúng chỉ ra cho các thành viên thấy rằng tất cả họ là phần tử của cùng một xã hội, cùng có chung những quy tắc cơ bản về đạo đức, mong đợi và trách nhiệm” (R Collins, 1992) Công giáo là tôn giáo có hệ thống tổ chức chặt chẽ, thống nhất và có tính thần quyền cao Mỗi thành tố trong

hệ thống đó đều có những chức năng nhất định, có sự liên kết, tác động và chi phối lẫn nhau tạo nên một tổ chức đoàn kết và thực hiện chức năng của mình một cách hiệu quả

Dưới cách tiếp cận của lý thuyết này, sẽ thấy rõ Công giáo là một tiểu hệ thống xã hội, giáo xứ Gia Định là một thành phần nhỏ trong tiểu hệ thống đó và tất

cả tín đồ được liên kết với nhau bằng niềm tin, thể hiện qua các hành vi, lối sống, thái độ, quan hệ với môi trường xung quanh Trước những biến đổi của xã hội hiện đại, trong bối cảnh đô thị phức tạp, quá trình thế tục hóa dần dần lan tràn và có những ảnh hưởng nhất định đến sự phát triển của một tôn giáo, giáo xứ Gia Định đã thực hiện chức năng giáo dục của mình đối với giới trẻ, thanh niên như thế nào, cụ thể trong hoạt động giáo dục tại giáo xứ như hoạt động của các giới, hội đoàn Việc giáo dục thanh niên được thực hiện trong sự liên kết trước hết là giữa các tổ chức, nhóm mục vụ trong giáo xứ, sau là sự liên kết của giáo xứ với các gia đình Công giáo dưới sự hướng dẫn của hội thánh Bên cạnh đó, hoạt động giáo dục của cộng đồng giáo xứ Gia Định cũng không thể tách rồi với các tổ chức chính trị, văn hóa, xã hội của Việt Nam E Durkhiem coi chức năng như tập hợp các yêu cầu, đòi hỏi nhất định của hệ thống đối với từng bộ phận cấu thành ra nó Như vậy, dùng lập luận này để lý giải việc thực hiện chức năng giáo dục của Công giáo nói chung và của hoạt động dạy, học giáo lý nói riêng Để duy trì và phát triển, phát huy tối đa vai trò, chức năng của mình, việc giáo dục trong Công giáo cần đáp ứng thỏa mãn các nhu cầu xã hội đặt ra nhưng vẫn đảm bảo trong khuôn khổ, trật tự và hệ thống quy tắc của tôn giáo đó

L t u t Xã ộ ó

Xã hội hóa là quá trình tương tác giữa người này với người khác, kết quả là một sự chấp nhận những khuôn mẫu hành động và sự thích nghi với các khuôn mẫu (Fichter) Một con người thông thường trải qua 3 môi trường cơ bản của quá trình

xã hội hóa: gia đình, nhà trường và xã hội Ranh giới giữa các giai đoạn trên không được phân chia một cách rạch ròi Các nhà xã hội học đã nhấn mạnh tới vai trò của hoạt động giáo dục đối với việc xã hội hóa cá nhân Đối với Công giáo, nhà thờ chính là trường học của một đứa trẻ hay một tín đồ Đến với nhà thờ, người Công giáo sẽ trải qua việc học cách thực hành những nghi lễ, nhận biết về tôn giáo của họ cũng như học giáo lý của tôn giáo đó, bên cạnh đó còn có những bài học về lối sống, cách ứng xử, kỹ năng xã hội khác Nhà thờ Công giáo chính là môi trường xã hội hóa của một tín đồ, giúp họ thích ứng, cọ xát với các giá trị, chuẩn mực và hình mẫu hành vi mà trong quá trình học tập, sinh hoạt tại giáo xứ họ đã tiếp nhận được Nhà thờ là một môi trường xã hội hóa chính yếu Khác với trường học thông thường, nhà thờ định hình cho các tín đồ những chuẩn mực, khuôn mẫu, giá trị theo tinh thần Kitô giáo, dựa trên cơ sở các luân lý, lề luật của Hội thánh Ở nhà thờ là nơi những con người cùng tôn giáo, cùng một niềm tin tìm đến nhau, giáo dục lẫn nhau Chính vì vậy, cách thức hoạt động và giáo dục cá nhân của cộng đồng giáo xứ (hay có thể hiểu là nhà thờ) sẽ mang những đặc điểm và quy định khác so với môi trường nhà trường thông thường

Đối với thanh niên, giáo xứ có sự quan tâm đặc biệt dành cho đối tượng này,

cụ thể trong vai trò giáo dục, định hướng lối sống cho họ Điều này gắn liền với sự

ra đời, hoạt động của các tổ chức, nhóm, hội đoàn trong giáo xứ, trong đó vai trò của đoàn Thiếu nhi thánh thể là rất quan trọng đối với việc giáo dục thanh niên Công giáo

Luận văn sử dụng lý thuyết xã hội hóa để giải thích cho sự ảnh hưởng của các hội đoàn, nhóm trong cộng đồng giáo xứ Gia Định đối với việc hình thành lối sống, đạo đức cho thanh niên

2.2 Mô hình phân tích

2.3 Giả thuyết nghiên cứu

- Thanh niên Công giáo có sự thay đổi về lối sống thể hiện qua các khía cạnh

trong quan niệm sống về đạo đức ứng xử, hôn nhân, gia đình Sự thay đổi này chịu ảnh hưởng bởi quan niệm, cách thức giáo dục của cộng đồng giáo xứ

- Quan niệm, cách thức giáo dục thanh niên trong cộng đồng giáo xứ có sự thay đổi nhằm thích nghi với những biến đổi về kinh tế - văn hoá - xã hội mà vẫn dung hoà với các điều răn, giáo luật của Hội thánh Công giáo

Giáo dục cho thanh niên giáo xứ Gia Định

Hoạt động dạy và

học giáo lý

Hoạt động của các hội đoàn

Vai trò của Cha xứ, Giáo lý viên

Cách thức Quan niệm

Lối sống của thanh niên Công giáo

Giáo lý Công giáo

Đức tin Luân lý Nhân bản

2.4 Một số khái niệm

G dụ

Giáo dục là một hiện tượng xã hội, xuất phát từ quá trình nhận thức, tích lũy kinh nghiệm của các cá nhân Con người nảy sinh nhu cầu truyền đạt những kinh nghiệm cho nhau Ban đầu, giáo dục diễn ra đơn giản theo lối quan sát - bắt chước,

về sau nó trở thành một hoạt động có ý thức được tổ chức bài bản, có kế hoạch, nội dung và phương pháp cụ thể Khái niệm giáo dục được diễn đạt như sau: Về bản chất, giáo dục là quá trình truyền đạt và tiếp thu những kinh nghiệm lịch sử xã hội của các thế hệ loài người Về hoạt động, giáo dục là quá trình tác động đến các đối tượng giáo dục để hình thành cho họ những phẩm chất nhân cách (Mai, 2013, tr.12)

Hoạt động giáo dục trong xã hội hiện nay được tổ chức đa dạng về nội dung lẫn hình thức với nhiều sự tham gia của các tổ chức xã hội Trong bối cảnh xã hội toàn cầu, nền giáo dục sẽ gặp nhiều thách thức Việc nghiên cứu về chức năng giáo dục của tôn giáo, cụ thể ở đây là Công giáo thông qua việc phân tích các hành vi, lối sống, ứng xử của các cá nhân có ý nghĩa thực tiễn xã hội quan trọng Bên cạnh đó, việc làm rõ chức năng này còn được luận văn nhấn mạnh đến khía cạnh về tổ chức, hoạt động giáo dục tại nhà thờ Công giáo

Giáo dục trong Công giáo dựa trên nền tảng giáo lý của tôn giáo này Bên cạnh đó là các điều luật của Hội thánh cũng như sự lĩnh hội tri thức về văn hóa, kinh nghiệm của các bậc tu sĩ và người cộng tác viên qua các giai đoạn Giáo xứ Công giáo thực hiện chức năng giáo dục với thanh niên trong ba nội dung chính cơ bản: thứ nhất là giáo dục về tín lý hay còn gọi là giáo dục đức tin; thứ hai là giáo dục về luân lý và thứ ba là giáo dục nhân bản Công giáo tổ chức các hoạt động giáo dục tại nhà thờ gần giống như nhà trường thông thường, với sự tham gia của nhiều nhóm tín đồ được phân chia thành nhiều hội đoàn khác nhau giữ những nhiệm vụ khác nhau, hỗ trợ hoạt động giáo dục cho giáo xứ Cha xứ là người đứng đầu, chịu trách nhiệm với mọi quyết định về công tác giáo dục cho giáo xứ, giáo viên giảng dạy được gọi là giáo lý viên (được tuyển chọn và đào tạo bài bản) đứng lớp dạy học, ngoài ra còn có sự cố vấn đề các bậc tu sĩ là Thầy, Sơ ở các dòng tu gần đó

Hoạt động giáo dục của giáo xứ Gia Định gồm có: tổ chức thực hành nghi lễ, dạy giáo lý, phong trào thiếu nhi thánh thể, sinh hoạt của các Hội đoàn, hoạt động của Giới trẻ, các hoạt động bác ái, giúp đỡ người khó khan…

ộ ồ x

Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, giáo xứ là một khái niệm quan trọng cần được làm rõ một cách cụ thể Để tiến đến phân tích được vai trò, chức năng của giáo xứ Công giáo đối với việc thực hiện chức năng giáo dục cho thanh niên thì phải hiểu được bản chất, đặc điểm của giáo xứ Công giáo:

“Giáo xứ là một cộng đoàn tín hữu, được thiết lập cách bền vững ở trong Giáo hội địa phương, và việc săn sóc mục vụ được ủy thác cho Cha Sở làm chủ chăn riêng, dưới quyền của Giám mục giáo phận” (Bộ Giáo luật, 1983, phần 2, chương 6) Nói một cách cụ thể, giáo xứ (tiếng Latinh là Paroecia) là đơn vị cơ bản cấu tạo thành Giáo hội Công giáo, một cộng đoàn tín hữu giáo dân ổn định về số lượng, việc chăm sóc mục vụ được giao phó cho một linh mục, trực thuộc thẩm quyền của Giám mục giáo phận Mỗi giáo xứ có phân định địa hạt rõ ràng với số lượng tín đồ cư trú trong đó

Hai nhân tố cốt yếu của việc hình thành một giáo xứ là cộng đoàn tín hữu và cha xứ Để giáo xứ hoạt động thì đòi hỏi có những yêu cầu về cơ sở vật chất, quan trọng nhất là nhà thờ Nhà thờ giáo xứ là trung tâm của đời sống thiêng liêng nhất của người Công giáo, nó là nơi mà họ tham gia cử hành các nghi lễ tôn giáo, lãnh nhận các bí tích, thể hiện quyền lợi và nghĩa vụ khi họ có tư cách là giáo dân thuộc giáo xứ đó Bên cạnh nhà thờ cần có những công trình phụ trợ khác như: nhà ở cho cha xứ cha phó, phòng thường trực của Hội Đồng Giáo xứ, nhà học giáo lý, nhà hội trường hội họp giao lưu, tu viện cho các tu sĩ giúp việc phục vụ giáo xứ, sân chơi cho giới trẻ, v.v…ngay trong khu đất của nhà thờ giáo xứ hoặc liền kề với nhà thờ Nếu địa bàn giáo xứ quá rộng, các nhóm cộng đoàn xa nhau, thì cần có thêm các nhà thờ giáo họ để giáo dân có thể đến cầu nguyện kinh lễ chung với nhau hằng ngày (x GL đ.1223) Những giáo xứ trưởng thành, hoạt động đa năng, còn có những cơ sở giáo dục, văn hóa và y tế như: trường lớp các cấp học văn hóa phổ

thông, mẫu giáo, lớp học tình thương, bệnh xá, nhà phát thuốc, nhà dưỡng lão, cô nhi viện, v.v…để phục vụ rộng rãi cho toàn dân không phân biệt lương giáo

Thực tế một linh mục thông thường phục vụ các nhu cầu tâm linh cơ bản cho khoảng từ 500 đến 1000 giáo dân, tùy theo đặc điểm địa lý và giao thông khu vực Mật độ dân số càng ít thì diện tích giáo xứ càng rộng, trường hợp giao thông đi lại khó khăn nữa thì số giáo dân thuộc giáo xứ càng ít Điều này được tính toán dựa trên tính hợp lý, phù hợp với khả năng phục vụ của cha xứ

Sơ đồ tổ chức giáo xứ Gia Định, Thành phố Hồ Chí Minh

Các Ca đoàn (8 nhóm)

18 Giáo khu

Giáo lý viên

Thừa tác viên

Giáo họ Thánh Giuse

Thợ Giáo họ Thánh Mẫu 3

Giáo xứ Gia Định là một giáo xứ trưởng thành, có lịch sử lâu đời và có địa bàn hoạt động rộng rãi ở Thành phố Hồ Chí Minh, để tạo điều kiện tối ưu hỗ trợ cho hoạt động của giáo xứ thì ngoài nhà thờ chính còn có các giáo họ bổ sung, chia thành các giáo khu để dễ quản lý Khuôn viên nhà thờ chính còn có trường học (nay

đã được chuyển giao cho Nhà nước quản lý) và trường học chuyên biệt dành cho trẻ

em bị hội chứng down Giáo xứ Gia Định có mật độ dân cư đông đúc, số giáo dân đông, với khoảng 9000 giáo dân nên giáo xứ ngoài việc có một cha xứ điều hành, quản lý chung còn có 02 linh mục phụ tá cộng tác phục vụ Ngoài ra, giáo xứ còn có Hội Đồng Giáo xứ, Ban Hành giáo, Giáo lý viên, Thừa tác viên chia sẻ trách nhiệm với cha xứ Các thành viên của các tổ chức này gồm các tu sĩ và giáo dân được cộng đoàn tín hữu trong giáo xứ tín nhiệm bầu cử vào chức vụ theo nhiệm kỳ Giáo xứ Gia Định được tổ chức rất chặt chẽ, với sự cộng tác của nhiều nhóm, hội đoàn đảm bảo hỗ trợ cho hoạt động của giáo xứ

Cha xứ (hay còn gọi là cha Sở) là linh mục được giao trách nhiệm lãnh đạo, quản lý một giáo xứ, là người đứng đầu, thi hành việc mục vụ phục vụ cộng đoàn Đối với các giáo xứ có số lượng giáo dân đông, địa bàn rộng thì thường được phân

bổ thêm một hoặc hai linh mục để trợ giúp, được gọi là cha phó Cha phó có thể làm nhiệm vụ coi sóc một phần công việc của giáo xứ Cha làm nhiệm vụ mục vụ giới trẻ được gọi là cha tuyên úy

Hội đồng Mục vụ Giáo xứ (HĐMVGX), theo thói quen gọi tắt là Hội đồng Giáo xứ, là cơ chế gồm những giáo dân thuộc giáo xứ được mời gọi và tuyển chọn

để hợp lực cộng tác với linh mục chánh xứ trong việc quản trị giáo xứ, tổ chức và điều hành các sinh hoạt mục vụ (x Giáo luật, điều 536, 537) Cộng đồng giáo xứ là một hệ thống tổ chức chặt chẽ, bài bản, có quy định và nguyên tắc, phương hướng hoạt động rõ ràng, cụ thể Các tổ chức con hợp nhất cùng nhau tương trợ, hỗ trợ cho hoạt động chung của giáo xứ

Giáo lý

Giáo lý là lý thuyết, lý lẽ của một đạo, một tôn giáo Giáo lý Công giáo là một hệ thống các học thuyết kinh viện với các quan điểm triết học và thần học siêu

hình, căn cứ vào kinh thánh nhưng phải dựa vào những lời giải thích truyền thống

và là thẩm quyền của Giáo hội

Theo “Hướng dẫn tổng quát việc dạy Giáo lý” của Thánh bộ Giáo sỹ (1997), giáo lý được định nghĩa “…là giáo dục đức tin cho trẻ em, giới trẻ và người lớn, được hiểu cách đặc biệt là giảng dạy đạo lý Kitô giáo, thực hiện cách có tổ chức và

có hệ thống, nhằm dẫn vào sự sung mãn đời sống Kitô hữu”

Giáo lý Công giáo là nền tảng cho hoạt động giáo dục của cộng đồng giáo

xứ, đó là kim chỉ nam hình thành quan niệm, phương cách giáo dục của giáo xứ Giáo lý đóng vai trò quyết định trong giáo dục thanh niên Công giáo

2.5 Kết cấu của luận văn

Luận văn được chia làm 3 phần: mở đầu, nội dung và kết luận

Thứ nhất, phần mở đầu giới thiệu lý do chọn đề tài, tổng quan đề tài, câu hỏi nghiên cứu, mục tiêu, nội dung nghiên cứu, đối tượng và khách thể nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, xử lý dữ liệu, ý nghĩa lý luận và thực tiễn, hạn chế của luận văn Ngoài ra, phần đầu của luận văn còn thể hiện cách tiếp cận và các lý thuyết áp dụng trong quá trình phân tích, khung phân tích và một số khái niệm trọng tâm được thao tác hóa

Thứ hai, phần nội dung chính gồm 3 chương, chương 1 trình bày về lịch sử, đặc điểm của cộng đồng Công giáo giáo xứ Gia Định Thành phố Hồ Chí Minh, chương 2 mô tả và phân tích về quan niệm và cách thức giáo dục cho thanh niên Công giáo của cộng đồng giáo xứ Gia Định qua các khía cạnh về đức tin, luân lý và nhân bản, chương 3 phân tích về vai trò và sự ảnh hưởng của cộng đồng giáo xứ Gia Định đối với giáo dục lối sống cho thanh niên qua việc phân tích hoạt động dạy

và học giáo lý ở giáo xứ, vai trò của cha xứ, giáo lý viên, vai trò của các hội đoàn Công giáo trong việc thực hiện chức năng giáo dục cho thanh niên

Thứ ba, phần kết luận là những nhận định, đánh giá, tổng kết những luận điểm dựa trên kết quả thu thập và phân tích được

Lị sử du ập và p t tr

Công giáo (tiếng Latinh là Catholicismus) là tên của một tôn giáo, là một

nhánh biến thể của Đạo Kitô Từ Công giáo được sử dụng như để chỉ giáo hội duy nhất, nguyên thuỷ do Chúa Kitô sáng lập và được các Tông đồ lưu truyền Ngày nay, danh từ này được sử dụng chính thức trong các văn kiện của Công đồng Vatican II Danh từ này được ghi trong Bộ giáo luật như một danh xưng chính thức

của một tôn giáo Giáo hội là thuật ngữ dùng để chỉ phương thức tổ chức bộ máy

của một tôn giáo có chức sắc và giáo lý được công nhận Giáo hội là tổ chức pháp nhân, là bộ máy hành chính của tôn giáo, không chỉ quan hệ trong đạo mà còn là mối quan hệ xã hội

Đạo Công giáo du nhập vào Việt Nam từ những thập niên đầu của thế kỷ XVI Giai đoạn đó, khoảng từ năm 1533, một số giáo sỹ phương Tây đã đến Việt Nam thực hiện nhiệm vụ truyền giáo Từ năm 1585, việc truyền đạo phát triển mạnh

và lan rộng đến vùng đất mà nay gọi là Thành phố Hồ Chí Minh Trong giai đoạn 1941-1965, một số giáo dân từ miền Trung di tản vào miền Nam làm ăn sinh sống, hợp thành những cộng đoàn tín đồ Công giáo đầu tiên ở miền Nam Năm 1659, hai giáo phận đầu tiên tại Việt Nam được thiết lập là giáo phận Đàng Trong và giáo phận Đàng Ngoài, lấy sông Gianh làm địa giới Đến năm 1844, giáo phận Đàng Trong được chia làm 2 giáo phận là giáo phận Tây Đàng Trong (Sài Gòn) và giáo phận Đông Đàng Trong (Quy Nhơn) Đến năm 1924, giáo phận Tây Đàng Trong

được đổi tên thành giáo phận Sài Gòn Làn sóng di cư năm 1954 từ Bắc vào Nam đã làm số lượng giáo dân Công giáo ở miền Nam tăng nhanh, cụ thể là tại giáo phận Sài Gòn Đến năm 1960, Giáo hoàng Gioan XXIII thiết lập Hàng Giáo phẩm Việt Nam với ba giáo tỉnh: Hà Nội, Huế và Sài Gòn Đây là thời kỳ đánh dấu cột mốc quan trọng đối với sự phát triển của đạo Công giáo tại Việt Nam Giáo phận Sài Gòn có vị thế quan trọng về tôn giáo lẫn chính trị ở miền Nam Việt Nam nên được nâng cấp thành tổng giáo phận Sài Gòn Năm 1976, giáo phận được đổi tên là Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh như tên hành chính Từ đó cho đến nay, Tổng giáo phận Thành Phố Hồ Chí Minh đã phát triển và đi vào đời sống tinh thần, văn hóa của một bộ phận người Việt dưới sự điều hành của rất nhiều linh mục với không ít những biến cố, thăng trầm lịch sử

Đặ ủ Tổ p ậ T à p ố Hồ Chí Minh

Giáo hội Công giáo tại Việt Nam hiện tại được tổ chức theo không gian địa giới gồm 3 giáo tỉnh: Hà Nội, Huế và Sài Gòn Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh trực thuộc giáo tỉnh Sài Gòn, là một trong những nơi có lịch sử lâu đời, có vị trí và vai trò đặc biệt quan trọng trong Công giáo tại Việt Nam

Từ khi hình thành cho đến nay, Thành Phố Hồ Chí Minh có những thay đổi lớn về dân số và địa giới Dân số tại Thành Phố Hồ Chí Minh tăng nhanh do tình trạng di dân gia tăng, số người nhập cư từ các khu vực tỉnh thành khác vào Thành phố tăng nhanh, và đặc biệt trong số những người di dân nhập cư này có hơn 300.000 người Công giáo

Giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh tọa lạc ngay trên đô thị bậc nhất của cả nước, là khu vực tiếp nhận nhiều nguồn di cư và di dân, đời sống mục vụ cũng như các hoạt động kinh tế - xã hội - văn hóa ở nơi đây đa dạng, phong phú Để thích nghi với lối sống hiện đại cũng như bắt kịp sự phát triển của đô thị, lối sống đạo và thực hành tôn giáo ở giáo dân cũng có những đặc điểm riêng biệt, cởi mở, phóng khoáng nhưng cũng không đi ngoài lề luật của giáo hội

Hiện nay, địa giới của Tổng giáo phận là phần lớn Thành phố Hồ Chí Minh (ngoại trừ huyện Củ Chi), có số lượng giáo dân đông thứ hai cả nước, khoảng

695.606 giáo dân (chiếm hơn 9,2% tổng dân số Thành phố Hồ Chí Minh)1

và có khoảng 724 linh mục Nhà thờ chính tòa là Nhà thờ Đức bà Sài Gòn Từ năm 1844 cho đến nay, Tổng giáo phận chịu sự quản nhiệm của 24 đời linh mục và hiện nay Tổng giáo phận đang trống tòa, chỉ có một giám mục phụ tá là Cha Louis Nguyễn Anh Tuấn và Giám quản Tông tòa là Cha Giuse Đỗ Mạnh Hùng Hiện nay, Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh có 203 giáo xứ, chia thành 14 giáo hạt, mỗi giáo hạt gồm nhiều giáo xứ, họ đạo Ngoài ra, Tổng Giáo phận hiện có 230 đơn vị, gồm

197 dòng tu, 15 tu đoàn, 16 tu hội và 2 hiệp hội, với 9.403 tu sĩ, gồm 1.763 nam tu, 6.998 nữ tu và 642 linh mục dòng và 283 linh mục giáo xứ

1

[Ngày truy cập: 13/7/2018]

đông giáo dân, do gặp khó khăn trong đời sống đức tin, đã phải rời bỏ quê hương tìm đến vùng đất Gia Định Sau đó, lượng người di cư đến đây lập nghiệp khá đông đúc, số giáo dân có đến cả nghìn người Về sau, nhà thờ mới được xây dựng ở đường Phan Đăng Lưu, cạnh Ủy ban nhân dân quận Bình Thạnh ngày nay Năm

1867, số lượng lớn giáo dân hồi cư, số khác gia nhập họ Tân Định (ở khu chợ Tân Định ngày nay), do triều cường cùng với hệ thống sông rạch chằng chịt khiến cho việc đi lại, làm ăn khó khăn, số giáo dân giảm đáng kể Năm 1875, nhà thờ được xây mới trên một mảnh đất khác và tồn tại cho đến ngày nay (280 Bùi Hữu Nghĩa, phường 2, quận Bình Thạnh) Giai đoạn đó, đời sống kinh tế, giao thông đi lại đến nhà thờ vô cùng khó khăn

Từ năm 1896 trở về trước, các cha phụ trách họ Cầu Bông giữ vai trò kiêm nhiệm, luân phiên, không chính thức Năm 1897, họ Cầu Bông (năm 1934 đến nay đổi tên thành họ Gia Định) mới có cha Sở đầu tiên là Cha Lambert Léon Marie Joseph Lúc này, họ Cầu Bông được chính thức nâng thành giáo xứ Từ khi có cha

Sở chính thức, hoạt động của giáo xứ được củng cố, Hội đồng mục vụ, các tổ chức hội đoàn… được thành lập, góp phần xây dựng và phát triển giáo xứ Nhà thờ Gia Định thuộc giáo hạt Gia Định - một trong 15 giáo hạt thuộc Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh Nhà thờ tồn tại đến ngày nay là do cha Phanxicô Trần Công Mưu đứng ra xây dựng Hơn 120 năm hiện diện, với 13 đời cha Sở chính thức, giáo xứ Gia Định đã trải qua nhiều biến cố, đến nay, giáo xứ có khoảng 9.000 giáo dân dưới

sự quản nhiệm của cha Sở Giuse Mai Thanh Tùng, với nhiều hoạt động mục vụ phong phú, góp phần hữu ích cho đời sống người Công giáo nói riêng cũng như cộng đồng xã hội nói chung

Sự ì t à và p t tr ạt ộ dụ tạ x

Đối với công tác giáo dục, có thể nói, giáo xứ Gia Định đã có rất nhiều hoạt động, công trình đóng góp nổi bật Từ năm 1878, cha phụ trách họ Gia Định đã dành sự quan tâm đặc biệt cho công tác giáo dục tại giáo xứ, từ việc xây cất trường học văn hóa cho đến việc dạy giáo lý cho con em trong họ đạo Đến năm 1888, giáo dục ngày càng được đầu tư, các nữ tu ở dòng tu được mời đến đến mở trường dạy

học cho con em thuộc giáo xứ Ngôi trường Bossuet (nay là trường tiểu học và trung học Lam Sơn do nhà nước quản lý) ở hai bên hông nhà thờ do cha Sở thứ 9 Giacôbê Huỳnh Văn Của lập ra và được cha Antôn Phùng Quang Mạnh xây dựng lại đặt tên là Thánh Mẫu nhằm phục vụ việc dạy học cho con em của giáo dân Ngoài ra, trong khuôn viên giáo xứ Gia Định ngày nay còn có trường Chuyên biệt Gia Định, do Cha Sở thứ 11 - Antôn Phùng Quang Mạnh sáng lập năm 1991 Ngôi trường là nơi học tập dành cho các em tự kỷ, kém phát triển, hội chứng down Hiện nay, ngôi trường có 86 em học sinh độ tuổi từ 18 tháng tuổi đến 16 tuổi Đội ngũ giáo viên là 31 người và 3 cộng tác viên Có thể thấy, từ khi mới hình thành cho đến nay, giáo xứ Gia Định đã có nhiều sự đầu tư cho các hoạt động giáo dục, xã hội

từ giáo lý cho đến kiến thức văn hóa, lối sống…

1.3 Mô tả đặc điểm cộng đồng giáo dân giáo xứ Gia Định

Giáo xứ Gia Định nằm trên địa bàn phường 2, quận Bình Thạnh, Thành phố

Hồ Chí Minh, là một đô thị lớn bậc nhất nước ta, nơi có hoạt động kinh tế phát triển mạnh mẽ, một nền văn hóa đa dạng và nhiều sắc thái Nguồn gốc giáo dân giáo xứ Gia Định phần đông là thành phần di dân từ miền Đông Nam Bộ như Lái Thiêu, Thủ dầu một , về sau thành phần giáo dân trở nên đa dạng ba miền Bắc, Trung, Nam do lượng cư dân đến lập nghiệp tại thành phố ngày càng tăng nhanh Cơ cấu dân cư đa dạng về nghề nghiệp, độ tuổi, vừa là thành phần lao động, xen lẫn trí thức Sự đa dạng về dân cư nói chung hay thành phần giáo dân của giáo xứ nói riêng là một trong những điều kiện thuận lợi nhưng cũng là khó khăn cho công tác truyền giáo hay giữ đạo của giáo xứ Gia Định

Giáo xứ Gia Định thuộc giáo hạt Gia Định, gồm 1 nhà thờ chính là nhà thờ Gia Định và 03 nhà thờ họ: Thánh Giuse Thợ, Thánh Mẫu 3, Đức Mẹ Lên Trời được phân bổ trên địa bàn giáo xứ, nhằm thực hiện công tác truyền giáo cũng như tạo điều kiện cho các giáo dân sinh hoạt mục vụ Giáo xứ Gia Định là xứ đạo có lịch

sử lâu đời, đông giáo dân, tính đến thời điểm này, số dân của giáo xứ trong khoảng 9.000 người, chiếm khoảng hơn 1,2% so với số dân Công giáo hiện có ở toàn Thành phố Hồ Chí Minh, số hộ gia đình Công giáo ở giáo xứ trên dưới 2.000 hộ

Về các tổ chức hội đoàn:

Giáo xứ Gia Định có tổng 07 hội đoàn chính, phục vụ cho các mục tiêu tôn giáo và xã hội của mình, cụ thể: Gia đình Phạt tạ Thánh tâm, Hội các bà mẹ Công giáo, Cát minh, Lê Giô, Thiếu nhi thánh thể, Bác ái Vinh Sơn, Lòng Chúa thương xót Ngoài ra còn có ban giúp lễ, ca đoàn, ban hành giáo, v.v góp phần phục vụ hiệu quả cho hoạt động của giáo xứ

Về hoạt động giáo dục thanh niên:

Giáo xứ Gia Định có gần 1000 thanh thiếu niên tham gia học giáo lý và sinh hoạt tại nhà thờ Năm học 2016-2017, nhà thờ Gia Định có 11 lớp học giáo lý chia thành các cấp ngành từ Chiên, Ấu, Thiếu, Nghĩa và Hiệp Số trợ úy và huynh trưởng, dự trưởng là 115 người Các lớp học giáo lý và sinh hoạt thiếu nhi thánh thể được thực hiện quy mô, có đầu tư giúp thanh niên trong giáo xứ có lối sống đạo tốt

và rèn luyện kỹ năng xã hội Tuy nhiên, công tác này còn nhiều hạn chế cần được khắc phục và thay đổi để hoàn thiện, phát triển hoạt động dạy giáo lý nói riêng và giáo dục thanh niên của giáo xứ nói chung

Bảng 1.1: Mô tả mẫu khảo sát

Đối tượng Thanh niên Phụ huynh

CHƯƠNG 2:

GIÁO DỤC CHO THANH NIÊN

Ở CỘNG ĐỒNG GIÁO XỨ GIA ĐỊNH HIỆN NAY 2.1 Quan niệm của Công giáo về giáo dục

Qu ệ v dụ t (tí )

Đức tin là tín lý căn bản của Cơ đốc nhân trong niềm tin và trong thái độ sống vì chúng ta được cứu bởi đức tin (Ê phê sô 2:8) Giáo dục đức tin là nhiệm vụ trọng tâm, được giáo hội ưu tiên quan tâm, hướng dẫn và định hướng Với người Công giáo, đời sống của họ phải gắn liền với đức tin Đức tin Công giáo chính là sự nhận biết về một đấng toàn năng là Thiên Chúa, tin kính và phó thác mọi sự cho Thiên Chúa Giáo dục đức tin là một nhiệm vụ quan trọng nhất của các giáo xứ Việc giáo dục đức tin của người Công giáo được thực hiện khi vừa mới sinh ra đời, qua nghi thức rửa tội trong nhà thờ, hàm ý việc rửa tội là đứa trẻ được sinh ra làm con cái Thiên Chúa, gia nhập vào giáo hội, trở thành môn đệ của Chúa Nghi thức rửa tội được các giáo xứ tiến hành trong nhà thờ, với những nghi lễ theo kinh thánh nhưng được tinh giản lại Sau nghi thức rửa tội, đứa trẻ chính thức được giáo hội công nhận là người Kitô hữu Việc giáo dục đức tin cho trẻ ngay từ nhỏ qua các hành vi như: rửa tội, dạy làm dấu thánh giá, đọc kinh, cầu nguyện là điều giáo hội Công giáo định hướng và được thực hiện, giúp trẻ hình thành nhân cách và tình cảm tôn giáo

con người sẽ không là gì, nếu không có sự hỗ trợ, sự trợ lực của Thiên Chúa nên cái quan trọng nhất là niềm tin, nó giúp con mình có sự phó thác, cậy trông, biết

sợ, không nản lòng, tin vào lẽ phải Cái đầu tiên của một người Công giáo phải biết, phải học là nhận biết Chúa

(Nam, Phụ huynh, 1972, PVS06) Chính quan niệm “dạy con từ thuở còn thơ” đã tạo nên nguyên tắc giáo dục đức tin của Công giáo Việc giáo dục đức tin được các giáo xứ Công giáo thực hiện thông qua các nghi lễ tại nhà thờ, thông qua các hành vi thực hành tôn giáo, các bài giảng đạo Công giáo có hệ thống chế tài chặt chẽ, quy định những hành vi được