Giáo án môn Ngữ văn 8 kỳ II

Quê hương TÕ Hanh I.Mục tiêu cần đạt: Gióp häc sinh: - Cảm nhận được vẻ đẹp của bức tranh làng quê miền biển với cảnh bơi thuyền đánh cá, cảnh thuyền cá về bến cùng với hình ảnh người dâ[r]

Tiết 73 + 74 ( Soạn ngày 4-1-08)

Nhớ rừng

Thế lữ

I Mục tiêu bài học:

* Giúp học sinh:

1 Học sinh hiểu  giá trị nghệ thuật đặc sắc, bút pháp lãng mạn rất truyền cảm của nhà thơ, từ đó cùng rung động với niềm khao khát tự do mãnh liệt, nỗi chán ghét sâu

2 Tích hợp với phần Văn học ở bài Ông đồ, phần Tiếng Việt ở bài Câu Nghi vấn, phần tập làm văn ở bài Viết đoạn văn thuyết minh Tích hợp (liên hệ) với thực tế cuộc sống,

xã hội và tâm hồn thanh niên Việt Nam những năm 30 thế kỷ XX

3 Rèn kỹ năng đọc diễn cảm thể thơ tám chữ vần liền, phân tích nhân vật trữ tình qua

diễn biến tâm trạng

II Các hoạt động dạy và học:

1 ổn định tổ chức: Kiểm tra sĩ số

2 Đồ dùng dạy học

- Sách giáo khoa - Sách giáo viên

- Bức tranh minh hoạ bài Nhớ rừng, bức tranh minh hoạ bộ tứ bình trong bài thơ.

3 Kiểm tra bài cũ:

4 Bài mới

Giáo viên nói chậm

ở Việt Nam, khoảng giữa những năm

30 của thế kỷ XX đã xuất hiện phong

trào Thơ mới rất sôi động,  coi là

một cuộc cách mạng trong thơ ca, một

thời đại trong thi ca (Hoài Thanh) Đó

là một phong trào thơ có tính chất lãng

mạn tiểu  sản (1932- 1945), gắn liền

với những tên tuổi những nhà thơ trẻ

Xuân Diệu, Huy Cận, Chế Lan Viên,

Hàn Mạc Tử, Tế Hanh…

thích từ khó, thể loại và bố cục

1 Đọc

- Đoạn 1 và 4 đọc với giọng buồn,

ngao ngán, bực bội, u uất; có những từ

ngữ kéo dài, một vài từ dằn giọng, một

vài từ mỉa mai, kinh bỉ…

- Đoạn 2, 3 và 5: giọng vừa hào hứng

vừa nuối tiếc, tha thiết bay bổng

Mạnh mẽ và hùng tráng để rồi kết thúc

thở dài bất lực

- Chú ý đọc liền mạch câu thơ vắt

dòng (bắc cầu), những câu thơ có từ

để, từ với ở đầu câu.

- Giáo viên và 3 - 4 học sinh nối nhau

đọc toàn bài một lần

Giáo viên nhận xét cách đọc của học

sinh

2 Tìm hiểu tác giả Thế Lữ

thầm chú thích (*) SGK tr6 và trình

bayg gọn về tác giả Thế Lữ

Giáo viên ! ý nhấn mạnh (có thể nói

chậm cùng lúc cho học sinh xem ảnh

chân dung tác giả):

Thế Lữ tên thật là Nguyễn Thế Lữ Bút danh của ông  đặt theo cách chơi chữ - nói lái dân

gian: Thứ Lễ- Thế Lữ; còm hàm ý

là

đời chỉ đi tìm cái đẹp, để vui chơi

phiêu lãng.

Dẫn %4" truân chuyên khắp hải hồ…

Quê Bắc Ninh (Kinh Bắc), sống nhiều năm ở Hải Phòng, Lạng Sơn E2 cách mạng chuyên làm báo, viết văn, thơ sáng tác và biểu diễn kịch nói Ông là một trong những nhà thơ mới đầu tiên góp phần làm nên chiến thắng cho

Mấy vần thơ, Thế Lữ còn viết

nhiều truyện trinh thám, truyện

kinh dị rất hay: Vàng và máu,

phóng viên… Sau cách mạng, ông

chuyển sang hoạt động sân khấu

và trở thành một trong những

học nghệ thuật (2003)

3 Tìm hiểu và giải thích từ khó

Giáo viên yêu cầu học sinh giải thích

lại và hỏi thêm: Tìm những từ đồng

nghĩa với hổ (hùm, cọp, ông ba #,

chúa sơn lâm, ông kễnh), với rừng

(ngàn, lâm) Tìm từ cả trong bài thơ đã

học (Bạn đến chơi nhà, Ao sâu 4"

cả, khôn chài cá) Có thể coi từ cả ấy

đồng nghĩa với từ cả trong anh cả, chị

cả, không? Vì sao?

- Học sinh đọc

phần chú thích,

SGK, tr 6;

4 Tìm hiểu thể loại và bố cục

- Mạch cảm xúc, tâm trạng của nhân

vật trữ tình - con hổ trong 4- bách

thú - có thể chia làm mấy đoạn?

Trong những đoạn ấy, lại có thể khái

quát đặc sắc về bố cục của bài thơ này

- Xác định thể loại thơ

- Bài thơ  khơi nguồn cảm hứng trực tiếp từ những lần đi

sâu xa hơn là từ tâm sự, tâm trạng

u uất của lớp trí thức - thế hệ 1930

- những thanh niên trí thức Tây học vừa thức tỉnh ý thức cá nhân, cảm thấy bất hoà sâu sắc với thực tại xã hội thực dân nửa phong kiến

tù túng, giả dối, ngột ngạt vì mất

tự do thời bấy giờ Họ khao khát

 khẳng định và phát triển cái tôi trong cuộc sống tự do, rộng

lớn Đó cũng là tâm sự chung của

hổ bị nhốt trong chuồng sắt ở

này Đây là bài thơ trữ tình lãng mạn đặc sắc  viết thể thơ mới tám chữ (tiếng) /câu

do theo mạch cảm xúc 5 - 3, - 3 -

5, -3- 2, 3 - 2 - 3, 4 - 2 - 2, 4 - 4

…

- Vần thơ: vần liền (hai câu liền,

kế tiếp nhau), vần chân (tiếng cuối câu), vần trắc - bằng nối tiếp Cả bài dài 47 câu, chia làm 5

đoạn Cụ thể:

- Đoạn 1: câu 1 - 8 (Gậm một khối căm hờn… vô  lự): Tâm trạng bách thú

- Đoạn 2 - 3: câu 9 - 30 (Ta sống mãi… nay còn đâu): nhớ tiếc quá khứ oai hùng nơi rừng thẳm

- Đoạn 4: Câu 31 - 39 (Nay ta

ôm… cao cả, âm u): Trở về thực

- Đoạn 5: Câu 40 - 47 (Hỡi oai linh… của ta ơi!): Càng tha thiết giấc mộng ngàn

b ý:

L  vậy, tuy bài thơ đã tự nó chia làm 5

trạng của nhân vật trữ tình  đặt

tại và quá khứ, thực tại và mộng ảo, tầm

đạt, phi phàm, tráng lệ Những cảnh này

đồng hiện trong tâm  của con hổ đang

Qua đó, tác giả thể hiện chủ đề của bài

thơ Đó cũng là nét đặc sắc về nghệ

thuật bố cục của bài thơ này

thơ

1 Đoạn 1: (Câu 1 - 8) Tâm trạng của

con hổ trong cũi ở 4- bách thú

+ Học sinh đọc 8 câu đầu bài với giọng chậm, chán oải; nhấn mạnh các

từ, ngữ: gậm,

Giáo viên hỏi:

- Câu thơ đầu tiên có những từ ngữ nào

đáng ! ý? Vì sao?

- Thử thay các từ gậm, và khối bằng

những từ khác So sánh ý nghĩa biểu

cảm của chúng

khối căm hờn, nằm dài, giễu, với…

Kéo dài giọng khinh bỉ mà đành

chấp nhận : gấu dở hơi, vô 4 lự

Học sinh tìm kiếm phát hiện phân tích lựa chọn so sánh

*Định 6

- Câu thơ mở đầu vang lên rất đột ngột, trực tiếp diễn tả hành động,

tâm trạng và  thế của con hổ

đáng ! ý là gậm và khối Động

từ đầu tiên: gậm nghĩa là dùng

răng, miệng mà ăn dần, cắn dần từng chút một cách chậm chạp, kiên trì Động từ diễn tả hành

động bứt phát của con hổ khi bị

mất tự do Nó gậm khối căm hờn

không sao hoá giải  không làm cách nào để tan bớt, vợi bớt

Căm hờn, uất ức vì bị mất tự do, thành một thân tù đã đóng vón, kết tụ lại thành khối, thành tảng,

cũi sắt lạnh lùng kia Dùng một

động từ cụ thể, danh từ hoá một

nhằm miêu tả tâm trạng của chúa sơn lâm, tạo thi hứng cho toàn bài,

là thành công đầu tiên của tác giả

Giáo viên hỏi:

- Vì sao hổ lại căm hờn đến thế

- E thế nằm dài trông ngày tháng dần

qua nói lên tình thế gì của hổ?

*Định 6

Từ chỗ là chúa tể của muôn loài,

đang mặc sức tung hoành chốn

sơn lâm bóng cả cây già, nay bị

nhốt chặt trong cũi sắt, trở thành

mà ngạo mạn, ngang bầy với bọn

dở hơi, vô  lự - những hạng tầm cho con hổ vô cùng căm uất, ngao cách gì để 1 thoát ra khỏi cái

chán ngắt ấy Nó chỉ đành nằm dài trông ngày tháng dần qua,

buông xuôi, bất lực, ngày đêm

gậm khối căm hờn cứ lớn dần lên

bên ngoài; nó cảm thấy nhục nhã vì phải hạ mình ngang hàng với bọn gấu, báo Hổ thấm thía thân

phận: Hùm thiêng khi đã sa cơ cũng hèn!

+ Học sinh suy nghĩ, phân tích

+ Học sinh đọc diễn cảm toàn

đoạn: chú ý giọng bồi hồi, hào sảng, hùng tráng, bay bổng, chậm rãi oai nghiêm, tự hào;

những câu hỏi, những câu cảm, những câu vắt dòng, bắc cầu,

2 Đoạn 2 - 3 (câu 9 - 30) - trọng tâm:

Nhớ tiếc quá khứ.

điệp từ đâu, nào

đâu đọc xong lắng

lại, hình dung

+ Giáo viên treo bức tranh minh hoạ

phóng to lên bảng đề học sinh ngắm, so

sánh hình ảnh thơ

+ Giáo viên hỏi:

- Cảnh rừng núi ngày J* hiện lên trong

nào?

Đọc hai câu thơ

hoàng

04 tấm thân 4 sóng cuộn, nhịp

nhàng

- Hãy nhận xét về nhịp thơ, hình ảnh

thơ

Tâm trạng của hổ khi ấy ra sao?

* Định 6

Đó là cảnh rừng núi thiên nhiên hùng vĩ và hình ảnh con hổ - chúa sơn lâm hoàn toàn ngự trị trong

Học sinh lần !

khám phá, phân tích, phát biểu

Hàng loạt những động từ, tính từ, danh từ phong phú  lựa chọn

để tả cảnh rừng đại ngàn, bóng cả, cây gì, gió gào, hét núi, lá gai, cỏ sắc, thảo hoa, thét, dữ dội Cái gì

mật, kỳ vĩ, lạ lùng, oai linh, ghê gớm

Trên cái nền thiên nhiên ấy, chúa sơn lâm xuất hiện

Hai câu thơ tả con hổ xuất hiện vô cùng sống động, tạo hình Có thể xếp theo kiểu thơ bậc thang:

Ta %4" chân lên dõng dạc

04 tấm thân 4 sóng cuộn nhịp nhàng

- Câu thơ cuối: “Than ôi… đâu” của

con hổ đã nói lên điều gì?

- Than ôi…. > giấc mơ huy hoàng đã khép lại trong tiếng than

u uất

- Đọc 2 đoạn thơ cuối

3 Niềm ngao ngán thực tại và lời nhắn gửi thống thiết của con hổ:

nào? Qua những hình ảnh nào?

+Miêu tả những cảnh đó để làm gì?

- c2 con mắt nó:

+ Cảnh vật đơn điệu, giả tạo, tầm

+ Mất hẳn cái lớn lao, đầy bí mật của rừng hoang

- Em có nhận xét gì về cách ngắt nhịp ở

những câu thơ này? Tác dụng?

- NT: Cách ngắt nhịp gấp, những

từ có sắc thái giễu nhại > sự bực dọc, chán ghét cao độ của con hổ với thực tại

- Trong những dòng kết thúc bài thơ

con hổ nói lên tâm sự gì?

- Tâm sự của con hổ chính là tâm sự của

ai? Nỗi lòng của ai?

IV: Tổng kết

- Em nhận xét gì về NT tả cảnh vật và

thể hiện tâm trạng bài thơ

NT: Bút pháp lãng mạn, cách diễn tả phóng khoáng, hình ảnh thơ, ngôn ngữ nhạc điệu phong phú ND: Tâm sự của con hổ là tâm trạng của thế hệ lãng mạn và cũng

BTVN: Học thuộc lòng

- Phân tích đoạn thơ thích nhất

- Soạn: Ông đồ

Tiết:

Ông đồ

Vũ Đình Liên

I Mục đích yêu cầu: L  SGV

II Các bước lên lớp.

1 Kiểm tra bài cũ:

- Trong 3 bài đọc thêm, em thích nhất bài nào? Hãy đọc thuộc lòng và cho biết nội dung thể thơ

- Nhận xét vở soạn - đọc điểm - trả

2 Bài mới:

Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Ghi bảng

1 Nêu những hiểu biết của em về nhà

- Tác giả: Vũ Đình Liên (1913 - 1996)

Là một hồn thơ nhân hậu, giàu

hoài cổ

2 Đọc bài thơ Bài thơ kể về ai?

Nêu một vài hiểu biết của em về nhân

vật đó

Tác phẩm: Là bài thơ hay nhất, tiêu biểu nhất của hồn thơ VĐL, trong phong trào thơ mới

3 Trong 2 khổ thơ đầu, hình ảnh ông

của ông ở đó ra sao?

4 Trong những ngày tết cổ truyền,

thế nào?

II Đọc và tìm hiểu bài

1 Hình ảnh ông đồ qua 2 số phận,

2 tâm trạng hoàn toàn khác

a Hình ảnh ông đồ trong thời đắc ý

thế nào? ẩn sau đó là tình cảm của tác

giả ra sao?

6 Trong khổ 3 + 4, tác giả đã thành

công trong việc khắc hoạ hình ảnh tâm

trạng số phận của ông đồ trong thời bị

lãng quên qua một loạt yếu tố nghệ

không? Hãy trình bày sự hiểu biết của

em?

vọng Tác giả vui cùng ông

b Hình ảnh ông đồ trong thời bị lãng quên

lãng quên

2 Tình cảm của tác giả:

 Bâng khuâng, nuối tiếc ngậm ngùi

7 Tình cảm của tác giả qua 8 câu thơ? 3 Tổng kết: Với thể thơ 5 chữ

8 Hai khổ thơ cuối gợi cho em cảm

9 Những yếu tố nghệ thuật nào tạo

thành công bài thơ?

bình dị, giọng thơ nhỏ nhẹ tâm tình sâu lắng, ngôn ngữ thơ chắt lọc

10 Sau khi đọc xong bài thơ, em nhận

 những gì?

đang tàn tạ vừa là nỗi nhớ tiếc

4 Luyện tập:

- Em thích nhất những câu thơ nào? Vì sao?

5 BTVN:

- Học thuộc lòng

Tiết:

Quê hương

Tế Hanh

I.Mục tiêu cần đạt:

Giúp học sinh:

- Cảm nhận  vẻ đẹp của bức tranh làng quê miền biển với cảnh bơi thuyền đánh cá, cảnh

trong sáng, đằm thắm, khoẻ khoắn của nhà thơ

II Các bước lên lớp.

ta hiểu gì về tâm sự của con hổ?

* Bài mới:

với tiếng gọi tha thiết “Huế ơi… 9, 10”, Giang nam với kỷ niệm “Thửa còn thơ… trang sách

Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Ghi bảng

Học sinh tiểu dẫn

I Tiểu dẫn.

1 Tác giả: SGK

Giáo viên nhắc lại hoàn cảnh sáng tác

của tác giả)

2 Tác phẩm: Ra đời 1939 khi nhà thơ 18 tuổi ra Huế học

Bài thơ  viết trong cảm xúc nhớ nhà, nhớ quê với một tấm lòng trong trẻo, thuần hậu nhất

Đoạn 1 + 2: Mạnh mẽ khoẻ khoắn

Đoạn 3: Giọng trầm lắng

- Bài thơ có thể làm mấy ý lớn

1 Cảnh dân làng bơi thuyền đi

đánh cá (8 câu đầu).

(Lời giới thiệu mộc mạc giản dị, gọn,

đầy đủ)

- Hãy nêu nội dung 6 câu thơ tiếp theo?

- Nghề nghiệp: chài !2

Vị trí: ven biển khu vực cửa sông

 Không gian độc đáo

- Đoàn thuyền đi đánh cá  tác giả

thế nào? Em có nhận xét gì về thời gian,

không gian khi đoàn thuyền ra khơi?

- Cảnh dân làng bơi thuyền đi

đánh cá:

- Tròi trong, gió nhẹ, nắng mai hồng

(Đoàn thuyền ra khơi vào một buổi sáng

đẹp trời Đó là niềm mong 2 của nghề

chài !2 vì nó hứa hẹn mẻ cá đầy  tạo

- Trong niềm phấn khởi đó, hình ảnh

 miêu tả rất đẹp qua hình ảnh, từ

ngữ nào?

- Tác giả đã sử dụng những nghệ thuật

gì qua các hình ảnh từ ngữ trên

Dân trai tráng: phăng, 1 băng NT: so sánh, Đmạnh

(Giáo viên bình: Thiên nhiên,

tràn trề sức sống)

- Cách so sánh và dùng Đmạnh đã giúp

con thuyền khi ra khơi?

Chúng vừa phối hợp nhịp nhàng vừa tôn nhau lên  Tạo nên bức tranh sinh động về cảnh lao động khoẻ khoắn mạnh mẽ)

- Khi miêu tả đoàn thuyền ra khơi, tác

giả chọn tả nét đặc sắc của con thuyền

- Cánh buồm - mảnh hồn làng

(*Hỏi thêm nếu ở lớp chuyên)

- Trong chiến tranh, văn đã học ở lớp 6,

7 chúng ta đã gặp hình ảnh cánh buồm

trong bài thơ nào?

(Những cánh buồm - HT thông - hình

ảnh của cánh buồm là hình ảnh của con

…

đi” những 2 mơ chân thành táo bạo

Lên lớp 9, các em sẽ gặp hình ảnh cánh

buồm trong đoạn trích: Kiều ở lầu

“Buồn trông cửa bể chiều hôm

Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa

xa”

Cánh buồm đơn độc lẻ loi đó nói lên

tâm trạng cô đơn, buồn chán, nhớ quê

- Còn trong bài thơ này Tế Hanh đã - Cánh buồm - mảnh hồn làng

- Nhận xét tác dụng của NT nhân hoá

trong câu thơ này?

(Cách miêu tả của tác giả thật độc đáo -

cánh buồm  so sánh và nhân hoá

sự vật cụ thể, hữu hình  ví với mảnh

von này làm cho câu thơ trở nên đẹp đẽ

và gợi cảm, hấp dẫn

Phải chăng đây chính là tâm hồn của

từ xa qua chấm trắng của cánh buồm

sự hi vọng cho linh hồn của làng xóm

Chuyển ý: Khi nhớ tới làng quê mình,

Tế Hanh nhớ tới cảnh con thuyền ra

đậm nét trong tâm hồn Tế Hanh đó là

lao động của họ Ta sang phần 2 2 học sinh đọc

8 câu tiếp

- Trong 8 câu thơ này có 2 nội dung

chính  diễn đạt, theo em đó là

những nội dung gì?

2 Hình ảnh cuộc sống lao động của họ.

- Cảnh dân làng đón đoàn thuyền trở về

+ Hình ảnh dân chài và con thuyền

- Không khí bến sông khi đoàn thuyền

đánh cá trở về  tác giả miêu tả qua

những từ ngữ nào?

+ ồn ào, tấp nập

- Em có thể hình dung cảnh trên bến

nào?

là cảnh sôi động nhất, nhộn nhịp nhất

 thành quả to lớn của một ngày lao

động vất vả)

- Trong niềm vui đón đoàn thuyền đánh

nhắc tới điều gì?

- Nhờ ơn trời

Và họ bày tỏ niềm vui ra sao?

(Chúng ta nhớ lại Tế Hanh viết thơ này

1939, cuộc sống khó khăn nền KHKT

lạc hậu, họ chỉ biết dựa vào thời tiết,

đất trời đã có lòng phù hộ dân chài Bởi

mỗi làn đi biển là một lần sự sống liền

lắng, mong mỏi cho con, cho chồng gặp

ngữ nào?

- Tác giả sử dụng nghệ thuật

gì qua hình ảnh từ ngữ

Dân trai tráng: phăng, 1 băng NT: so sánh, Đmạnh

(Giáo viên bình: Thiên nhiên,...

Thuyền thấp thoáng cánh buồm xa

xa”

Cánh buồm đơn độc lẻ loi nói lên

tâm trạng đơn, buồn chán, nhớ quê

- Còn thơ Tế Hanh - Cánh buồm - mảnh hồn làng... thuyền

- Cánh buồm - mảnh hồn làng

(*Hỏi thêm lớp chuyên)

- Trong chiến tranh, văn học lớp 6,

7 gặp hình ảnh cánh buồm

trong thơ nào?

(Những cánh buồm - HT