Giáo án Ngữ văn 8 kì 1 - 4 cột

xúc của tác giả được thể hiện một caùch nhaát quaùn trong VB Hoạt động 2: Tìm hiểu tính thống nhất về chủ đề của văn bản Thảo luận: Căn cứ vào đâu mà em biết “Tôi đi học” nói lên những k[r]

Ngày soạn:20-08-2006

Tuần:1

Tiết: 1,2

TÔI ĐI HỌC

Thanh Tịnh

I-MỤC TIÊU BÀI DẠY:

Giúp HS:

 Tiết1:

- Nắm được trình tự diễn tả những kỉ niệm của tác giả theo dòng hồi tưởng từng thời điểm; Hiểu tâm

trạng và cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật Tôi khi cùng mẹ đến trường buổi đầu tiên; Thấy được ngòi

bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi dư vị trữ tình man mác của Thạch Lam

- Giáo dục tình cảm yêu mến trường lớp, kính trọng thầy cô, trân trọng những kỉ niệm tuổi thơ

Rèn luyện kĩ năng cảm nhận tác phẩm

-  Tiết2:

- Tiếp tục cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật Tôi ở buổi tựu trường đầu

tiên trong đời

- Giáo dục tình cảm yêu mến trường lớp, kính trọng thầy cô, trân trọng những kỉ niệm tuổi thơ

- Rèn luyện kĩ năng cảm nhận tác phẩm

/

II-CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:

- ĐDDH: Bảng phụ, phiếu học tập …

- Phương án tổ chức lớp: thảo luận

- Nội dung kiến thức ôn tập, chuẩn bị ở nhà: bài soạn

III-TIẾN TRÌNH TIẾT DẠY:

1/ Ổn định tình hình lớp:

- Sĩ số

- Chuẩn bị kiểm tra bài cũ

2Kiểm tra bài cũ: (5’)

- Kiểm tra sách vở môn Ngữ văn

- Nhắc nhở HS học tốt môn học này

3/ Bài mới:

Giới thiệu bài mới (2’)

Lớp 7, đã học văn bản Cổng trường mở ra của Lí Lan, nội dung của bài văn nói về điều gì? (Tâm

trạng của người mẹ trong đêm trước ngày khai trường đâu tiên của con) Cũng là một tâm trạng được

bộc lộ trong ngày khai trường được thể hiện trong Tôi đi học, đó là những nỗi niềm, tình cảm gì?

Tiết1

4’ Hoạt động1:Giới thiệu tác giả, tác

phẩm

I- Giới thiệu tác giả, tác phẩm:

– 1988 Quê ở Huế

 Vài nét về tác giả Thanh Tịnh?

Về văn bản Tôi đi học?

HS trả lời dựa theo SGK -Truyện ngắn: Tôi

đi học in trong tập

Quê mẹ

10’ Hoạt động2: Đọc, tìm hiểu chung II- Đọc – hiểu văn

bản:

GV: Đọc diễn cảm, giọng đọc thể

 Tôi đi học thuộc kiểu văn bản

nào?

Tự sự xen miêu tả và biểu cảm

 Văn bản có chia làm mấy đoạn? Đ1: Từ đầu đến “tưng bừng, rộn

rã”: Khơi nguồn nỗi nhớ

Đ2: “Buổi mai hôm ấy” đến “trên ngọn núi”: Tâm trạng, cảm giác

của nhân vật Tôi trên on đường

cùng mẹ tới trường

Đ3: “Trước sân trường” đến “chút nào hết”: Tâm trạng, cảm giác

của nhân vật Tôi khi nhìn ngôi

trường ngày khai giảng; khi nhìn mọi người, các bạn; lúc nghe gọi tên mình và phải rời bàn tay mẹ để vào lớp

Đ4: Phần còn lại: Tâm trạng, cảm

giác của nhân vật Tôi lúc ngồi

vào chỗ của mình và đón nhận giờ học đầu tiên

2/ Bố cục:

 Nội dung của văn bản này? Những kỉ niệm của nhân vật

Tôi về ngày tựu trường đầu tiên của mình

5’ Hoạt động 3: Cảm xúc của nhân

vật

2/ Phân tích:

 Những kỉ niệm của Tôi được

khêu gợi bởi những nguyên nhân

nào?

Biến chuyển của đất trời cuối thu và hình ảnh những em nhỏ rụt rè núp dưới nón mẹ

Chuyển: Trong miền cảm xúc ấy,

 Tôi đến trường lần đầu mang

theo những những cảm xúc, tâm

trạng gì?

Hồi hộp, bỡ ngỡ, lo sợ vừa lạ,

 Cảm xúc ấy được tác giả miêu

tả qua những gia đoạn nào?

-Lúc theo mẹ đến trường -Lúc ở sân trường

-Lúc vào trong lớp học

* Lúc theo mẹ đến trường

Yêu cầu HS đọc lại đoạn 1 HS đọc

 Biện pháp nghệ thuật nổi bật

của đoạn văn này?

Hàng loạt hình ảnh so sánh

 Tìm những chi tiết, hình ảnh

chứng tỏ tâm trạng bỡ ngỡ, khi

cùng mẹ đi trên con đường tới

trường?

-Con đường quen đi lại lắm lần -> tự cảm thấy có sự thay đổi lớn -Bộ quần áo -> trang trọng … với quyển vở mới trong tay …

-Cẩn thận nâng niu mấy quyển

Hồi hộp, lo lắng, bỡ ngỡ

Lop8.net

vở, vừa lúng túng muốn thử sức để khẳng định mình khi xin mẹ cần cả bút, thước …

 Như vậy hình thức so sánh trên

kia có ý nghĩa gì đối với việc thể

hiện nội dung đoạn văn và tâm

trạng này của nhân vật ?

Làm cho đoạn văn cụ thể sinh động và giàu sức biểu cảm, bộc lộ

rõ cảm xúc của nhân vật Tôi, tạo

sự đồng cảm

 Qua đó em hiểu được điều gì về

việc học

Tiết 2

25’ Hoạt động 1: Lúc ở sân trường

 Những chi tiết nào chứng tỏ tâm

trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của

nhân vật Tôi khi nhìn thấy ngôi

trường?

-Trường Lí, người, quần áo vừa xinh xắn, vùa oai nghiêm -> đâm

ra lo sợ vẩn vơ -Mấy cậu học trò cũng bỡ ngỡ

-Bật khóc nức nở

 Hình ảnh ngôi trường trường

hiện ra như vậy, bộc lộ tình cảm gì

của Tôi?

Yêu quý, trân trọng đối với ngôi trường

 Tôi và các học trò đã bật khóc,

theo em vì sao?

Vì lo sợ, vì sung sướng khi đã được đi học – tiếng khóc của sự trưởng thành

 Tất cả những tâm trạng ấy được

tác giả thể hiện bằng một chi tiết

cô đọng, đặc sắc, đó là chi tiết nào?

… họ như những con chim non …

 Tác giả đã thể hiện bằng chi tiết

đó có ý nghĩa gì?

Cách so sánh có ý nghĩa gì trong việc gợi tả cụ thể tâm trạng

của nhân vật Tôi và các em nhỏ

trong thời điểm đó

Nỗi lo lắng khôn ngoan của một người học trò

 Những chi tiết thể hiện tâm

trạng của nhân vật Tôi khi bước

vào lớp và vào chỗ ngồi của mình?

Cảm thấy một mùi hương lạ trong lớp; cảnh vật trong lớp thấy lạ và hay; có sự quyến luyến với lớp và bạn; nhớ lại kỉ niệm đi bẫy chim vòng tay lên bàn chăm chỉ nhìn thầy

 Hình ảnh con chim liệng đến

đứng bên cửa sổ … bay cao có ý

nghĩa như thế nào?

Gợi nhớ tuổi thơ vui chơi thường ngày, rồi nhớ tiếc - Hình ảnh có ý nghĩa tượng trưng: giờ đã bước

-> Ngỡ ngàng, tự tin để bước vào giờ học

vào tuổi đến trường để học tập không còn được rong chơi nữa

 Dòng Tôi đi học cuối văn bản có

ý nghĩa gì?

Đánh dấu một tuổi thơ đùa đi qua, ý thức việc học tập, việc đến trường trong cuộc đời của một tuổi thơ

GV: dòng chữ đã thể hiện được chủ

đề của văn bản, mang tính thống

nhất => Tình cảm êm dịu, trong

trẻo, ngọt ngào và đầy quyến luyến

rất riêng của Thanh Tịnh

7’ Hoạt động 4: Thái độ, cử chỉ của

người lớn đối với các em bé đầu

tiên đi học

b) Thái độ của người lớn:

 Nhận xét về thái độ, cử chỉ của

người lớn (ông Đốc, thầy giáo đón

nhận học trò mới, các phụ huynh)

đối với các em bé lần đầu tiên đi

học?

-Phụ huynh chuẩn bị chu đáo:

sách, vở…, đưa con đến trường

-Thầy giáo từ tốn bao dung: đọc tên, tươi cười đón vào lớp

GV: đó là trách nhiệm, tấm lòng

của gia đình, nhà trường đối với thế

hệ tương lai và cũng là môi trường

giáo dục ấm áp, là một nguồn nuôi

dưỡng các em trưởng thành

 Từ đó hãy nói lên suy nghĩ về ý

thức trong việc học tập của em?

HS tuỳ ý trả lời

 Nét nghệ thuật nổi bật của

truyện?

+Nghệ thuật: bố cục theo dòng hồi tưởng; Kết hợp ngẫu nhiên giữa kể và tả biểu cảm; Hình ảnh so sánh -> Chất trữ tình trong trẻo

 Sức cuốn hút của tác phẩm tạo

nên từ đâu?

Tình huống truyện; tình cảm của người lớn; hình ảnh thiên nhiên, ngôi trường; những hình ảnh so sánh

 Toàn bộ nội dung của văn bản

ghi lại điều gì?

+Nội dung: kỉ niệm trong sáng của tuổi học trò, nhất là buổi tựu trường đầu tiên thường được ghi nhớ trong mãi trong lòng mỗi con

Lop8.net

Gợi: tổng hợp khái quát dòng cảm

xúc, tâm trạng của nhân vật tôi

theo trình tự thời gian; trình bày suy

nghĩ, cảm xúc

Phát biểu cảm nghĩ về dòng cảm xúc của nhân vật tôi trong truyện ngắn

Tôi đi học

4/ Củng cố, hướng dẫn về nhà: (3’)

*Bài cũ: - Nắm được nghệ thuật, nội dung của văn bản

- Phân tích tâm trạng nhân vật, các hình ảnh so sánh …

*Bài mới: Chuẩn bị cho bài: Trong lòng mẹ

+ Đọc, trả lời các câu hỏi

+Tìm hiểu tâm lí, tình cảm của nhân vật Bé Hồng và những cảm xúc của nhân vật này khi chưa gặp mẹ và khi ở trong lòng mẹ

IV- RÚT KINH NGHIỆM, BỔ SUNG:

Ngày soạn: Tuần:1

Tiết:3

CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT CỦA NGHĨA TỪ NGỮ

I-MỤC TIÊU BÀI DẠY:

Giúp HS:

-Hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ

-Rèn luyện tư duy nhận thức mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng

II- CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:

- ĐDDH: Bảng phụ, phiếu học tập …

- Phương án tổ chức lớp: thảo luận

- Nội dung kiến thức ôn tập, chuẩn bị ở nhà: bài soạn

III-TIẾN TRÌNH TIẾT DẠY:

1/ Ổn định tình hình lớp:

-Sĩ số

-Chuẩn bị kiểm tra bài cũ

2/ Kiểm tra bài cũ: (6’)

 Câu hỏi: 1/ Lớp 7, đã học về từ đồng nghĩa, trái nghĩa, hãy lấy ví dụ cho 2 loại từ này?

2/ Nhận xét mối quan hệ ngữ nghĩa trong nhóm từ đồng nghĩa và mối quan hệ ngữ nghĩa trong nhóm từ trái nghĩa ?

 Trả lời: 1/ a bông hoa, trái, quả b sống – chết; ốm – mập

2/ Từ đồng nghĩa: có mối quan hệ bình đẳng về ngữ nghĩa, có thể thay thế cho nhau

Từ trái nghĩa trong nhóm có thể loại trừ nhau khi lựa chọn để đặt câu

3/ Bài mới: (2’)

Giới thiệu bài mới: Như vậy mối quan hệ ngữ nghĩa giữa các từ ngữ trong 2 nhóm từ đồng nghĩa và trái nghĩa trên đều có mối quan hệ riêng, còn cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ như thế nào?

GV treo bảng phụ Yêu cầu HS quan

sát sơ đồ

1/ Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp:

 Nhận xét phạm vi về nghĩa của

từ động vật với các từ thú, chim, cá?

Nghĩa của từ động vật rộng hơn nghĩa các từ

thú, chim, cá

động vật bao hàm nghĩa

các từ thú, chim, cá

 Nhận xét phạm vi về nghĩa của

từ thú với các từ voi, hươu?

Nghĩa của từ thú rộng

hơn nghĩa các từ voi,

hươu

thú bao hàm nghĩa các từ

voi, hươu

GV hỏi về phạm vi nghĩa từ chim, ca

ù tương tự như trên

 Nghĩa của các từ thú, chim, cá Có phạm vi rộng hơn

Lop8.net

rộng hơn nghĩa những từ nào và hẹp

hơn nghĩa từ nào? các từ voi, hươu, tu hú, sáo … và hẹp hơn nghĩa

của từ động vật

GV treo bảng phụ ghi sơ đồ

động vật

voi thú

hươu

tu hú chim

sáo cá rô

cá thu cá

GV nói về sự bao hàm nghĩa của

động vật với các từ còn lại

18’ Hoạt động 2: Tổng hợp kết quả phân

tích

 Từ đó, hãy nói lên phạm vi nghĩa

của từ?

Nghĩa của một từ có thể rộng hơn (khái quát hơn) hoặc hẹp hơn (ít khái quát hơn) nghĩa của từ ngữ khác

 Một từ được coi là có nghĩa rộng

khi nào?

- Một từ được coi là có nghĩa rộng khi lên phạm vi nghĩa của từ ngữ đó bao hàm phạm vi nghĩa của một số từ ngữ khác

 Một từ được coi là có nghĩa hẹp

khi nào?

- Một từ được coi là có nghĩa hẹp hơn khi lên phạm vi nghĩa của từ ngữ đó được bao hàm trong phạm vi nghĩa của một từ ngữ khác

 Từ phạm vi nghĩa của các từ thú,

chim, cá em có thể nói lên kết luận

gì cho phạm vi nghĩa của từ?

- Một từ có nghĩa rộng đối với những từ ngữ này đồng thời có nghĩa hẹp đối với một từ ngữ khác

Yêu cầu HS lấy ví dụ

GV có thể gợi ý Thực vật: -Cây (cam, quýt…)

-Cỏ (mật, chỉ, may …) -Hoa (hồng, lay ơn …) Yêu cầu HS đọc ghi nhớ

Yêu cầu hs đọc BT và thực hiện

quần áo quần đùi, áo dài, quần dài áo sơ mi b) Vũ khí

súng bom

súng trường bom bi, súng đại bác ba càng

các TN ở nhóm sau:

a) Chất đốt b) Nghệ thuật c) Thức ăn d) Nhìn e) Đánh

trong phạm vi nghĩa của mỗi từ ngữ sau:

a)Xe cộ -> máy, hơi, cải tiến b)Kim loại -> sắt, đồng, chì c)Hoa quả->cam, bưởi, chuối d)(người) họ hàng -> nội, ngoại, cô, dì

e)Mang -> xách, khiêng, vác

phạm vi nghĩa của mỗi nhóm

TN sau a) Thuốc lào b) Thủ quỹ c) Bút điện d) Hoa tai

phạm vi nghĩa:

rộng hẹp Khóc nức nở, sụt sùi

4/ Củng cố, hướng dẫn về nhà: (3’)

*Bài cũ: - Hoàn tất các bài tập vào vở

- Nắm được cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và nhận biết

*Bài mới:Chuẩn bị cho bài: Trường từ vựng

+Trả lời các câu hỏi

+Rút ra khái niệm trường từ vựng

III-RÚT KINH NGHIỆM, BỔ SUNG

Lop8.net

Ngày soạn: Tuần:1

Tiết:4

TÍNH THỐNG NHẤT VỀ CHỦ ĐỀ CỦA VĂN BẢN

I-MỤC TIÊU BÀI DẠY:

Giúp HS:

-Nắm được chủ đề của văn bản, tính thống nhất về chủ đề của văn bản

-Biết viết một văn bản thống nhất về chủ đề, biết xác định và duy trì đối tượng trình bày, lựa chọn sắp xếp các phần sao cho văn bản tập trung nêu bật ý kiến, cảm xúc của mình

II- CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:

- ĐDDH: Bảng phụ, phiếu học tập …

- Phương án tổ chức lớp: thảo luận

- Nội dung kiến thức ôn tập, chuẩn bị ở nhà: bài soạn

III-TIẾN TRÌNH TIẾT DẠY:

1/ Ổn định tình hình lớp:

-Sĩ số

-Chuẩn bị kiểm tra bài cũ

2/ Kiểm tra bài cũ: Không

3/ Bài mới: (2’)

Giới thiệu bài mới: Lớp 7 đã học về liên kết trong văn bảnlà một trong những tính chất quan trọngcủa văn bản, làm cho văn bản trở nên có ý nghĩa, dễ hiểu Để được một văn bản có tính liên kết có nghĩa, dễ hiểu thì yêu cầu phải có tính thống nhất về chủ đề văn bản

Yêu cầu HS đọc “Tôi đi học” HS đọc

 Tác giả nhớù lại những kỉ niệm

sâu sắc nào trong thời thơ ấu của

mình?

-Cùng mẹ đi trên con đường -Con đường quen thuộc

-Ngôi trường -Nghe gọi tên mình -Dúi đầu vào mẹ, khó -Bàn ghế, mùi hương quen thuộc

-Giờ học đầu tiên

 Sự hồi tưởng ấy gợi lên những ấn

tượng gì trong lòng tác giả?

Kỉ niệm khó quên

 Tác giả viết văn bản này nhằm

mục đích gì?

Phát biểu ý kiến và bộc lộ cảm xúc của mìnhvề một kỉ niệm sâu sắc từ thuở thiếu thời

 Cách trình bày những kỉ niệm sâu

sắc trong thời thơ ấu của mình lần

đầu tiên đi học đó chính là đối tượng

và vấn chính mà VB biểu đạt

 Chủ đề là gì?

GV:chủ đề của văn bản là vấn đề

chủ chốt , những ý kiến , những cảm

II - Bài học:

1/ Chủ đề của văn bản Chủ đề là đối tượng và

xúc của tác giả được thể hiện một

10’ Hoạt động 2: Tìm hiểu tính thống

nhất về chủ đề của văn bản

Thảo luận: Căn cứ vào đâu mà em

biết “Tôi đi học” nói lên những kỉ

niệm của tác giả về buổi tựu trường

đầu tiên?

-Nhan đề “Tôi đi học”

->văn bản nói về tôi đi học ->nói về buổi đầu đi học -Các từ ngữ biểu thị ý nghĩa đi học được lằp đi lặp lại, trong

đó có dùng đại từ Tôi

 “Tôi đi học” tập trung hồi tưởng

lại tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ

ngỡ của nhân vật Tôi trong buổi tựu

trường đầu tiên Hãy tìm những từ

ngữ chứng tỏ tâm trạng đó in sâu

trong lòng nhân vật Tôi suốt cuộc

đời?

-Hằng năm … tôi lại náo nức của buổi tựu trường

-Tôi quên thế nào được … -Hai quyển vở mới nặng -Tôi bặm tay ghì thật chặt chúi xuống đất

 Tìm những từ ngữ, các chi tiết

nêu bật cảm giác mới lạ xen lẫn bỡ

ngỡ của nhân vật Tôi

-Trên đường đi học:

+Cảm nhận về con đường … về hành vi: lội

- Khi cùng mẹ đến trường? Qua sông thả diều, đi ra

đồng nô đùa -> đi học cố làm như một học trò thực sự

-Trên sân trường:

+Cảm nhận về ngôi trường -> đâm ra lo sợ vẩn vơ Khi cùng bạn đi vào lớp? -Cảm giác bỡ ngỡ, lúng túng

khi xếp hàng vào lớp: đứng nép bên người thân … khóc theo

-Trong lớp học; cảm thấy xa mẹ, nhớ nhà

 Nhận xét về cách thể hiện chủ đề

trong văn bản “Tôi đi học”?

 Như vậy văn bản “Tôi đi học” là

văn bản thống nhất về chủ đề

Người viết thể hiện đúng chủ đề của văn bản – ghi lại đầy đủ chi tiết cảm xúc, suy nghĩ theo dòng hồi tưởng nhằm tác động đến người đọc về nhận thức, hành động, tình cảm Mọi phần văn bản đều tập trung vào chủ đề văn bản

 Thế nào là tính thống nhất về chủ

đề của một văn bản?

-Văn bản có tính thống nhất về chủ đề khi chỉ biểu đạt chủ đề đã xác định, không xa rời hay lạc sang chủ đề khác

 Tính thống nhất đó thể hiện ở

những phương diện nào?

-Về hình thức: nhan đề của văn bản sắp xếp các phần mục, các từ ngữ đều thể hiện được

Lop8.net