giáo án ngữ văn 8 bài 1 tôi đi học 4

Ngày hôm nay, những kí ức trong sáng ấy sẽ một lần nữa được sống lại trong mỗi chúng ta thông qua một tác phẩm của nhà văn Thanh Tịnh với tựa đề: “Tôi đi học” Hoạt động của GV Hoạt động

Tiết 1:

TÔI ĐI HỌC

(Thanh Tịnh)

Ngày soạn:

Ngày dạy:

I Mục tiêu bài học

1 Kiến thức

- Cốt truyện, nhân vật, sự kiện trong đoạn trích Tôi đi học.

- Nghệ thuật miêu tả tâm lý trẻ nhở ở tuổi đến trường trong một văn bản tự sự qua ngòi bút Thanh Tịnh

2 Kỹ năng

- Đọc – hiểu đoạn trích tự sự có yếu tố miêu tả và biểu cảm

- Trình bày những suy nghĩ, tình cảm về một sự việc trong cuộc sống của bản

thân

- Rèn cho học sinh kĩ năng đọc diễn cảm, sáng tạo, kĩ năng phân tích, cảm thụ tác phẩm văn xuôi giàu chất trữ tình

3 Thái độ

- Giáo dục ý thức tôn trọng những kỉ niệm đẹp thời học sinh.

II Chuẩn bị

1 Phương pháp

- Phương pháp vấn đáp, gợi mở, thuyết giảng, thảo luận

2 Phương tiện

- Giáo viên:

+ Sách giáo khoa, sách giáo viên, giáo án

+Tranh minh họa tác phẩm

- Học sinh:

+ Sách giáo khoa, vở bài tập

+ Đọc bài và soạn bài theo câu hỏi SGK

III Tiến trình lên lớp

1 Ổn định tổ chức

2 Kiểm tra bài cũ :

- Thay thế bằng một bài hát tập thể: “Ngày đầu tiên đi học”.

3 Bài mới

Trong chương trình Ngữ văn lớp 7, các em đã được tìm hiểu văn bản Cổng trường mở ra của nhà văn Lí Lan Bài viết đã thể hiện tâm trạng người mẹ trong

đêm trước ngày khai trường đầu tiên của con trai mình Nếu như với những người làm cha mẹ, lần đầu tiên con cắp sách đến trường là những lo âu, trăn trở thì với các em nó lại là những kỉ niệm, dấu ấn rất khó quên giống như những lời

ca mà chúng ta vừa hát phải không nào? Ngày hôm nay, những kí ức trong sáng

ấy sẽ một lần nữa được sống lại trong mỗi chúng ta thông qua một tác phẩm của

nhà văn Thanh Tịnh với tựa đề: “Tôi đi học”

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung kiến thức Hoạt động 1 :

*GV cho HS đọc phần chú

thích

- Em hãy giới thiệu vài nét về

tác giả Thanh Tịnh?

HS trình bày dựa vào chú thích SGK/7,8

Tên khai sinh là Trần Văn Ninh ( 1911-1988), quê ở xóm Gia Lạc - Huế; lên 6 tuổi đổi tên là Trần Thanh Tịnh Ông học ở Huế đến năm 1933 đi làm, đi dạy học.

Đây cũng là thời gian ông sáng tác văn chương, trong

sự nghiệp của mình Thanh Tịnh đã đóng góp vào nhiều lĩnh vực như: Truyện ngắn, dài, thơ, ca dao, bút kí, văn học…Có lẽ ông thành công hơn cả là truyện ngắn và thơ Truyện ngắn nhìn chung thường toát lên một tình cảm

êm dịu, trong trẻo, nhẹ nhàng mà thấm sâu, mang hương vị man mác, ngọt ngào, quyến luyến Tiêu biểu

là văn bản “ tôi đi học”.

I Tìm hiểu chung.

1 Tác giả.

Thanh Tịnh - Trần Văn Ninh (1911-1988),

- Quê ở ngoại ô thành phố Huế

- Ông làm nhiều nghề:

dạy học, viết báo, làm văn.

- Sáng tác toát lên vẻ

đẹp đằm thắm, tình cảm

êm dịu, trong trẻo.

*Cho biết xuất xứ của tác

phẩm?

+GV hướng dẫn HS đọc văn

bản: (Đọc với giọng trầm

lắng, cảm xúc thiết tha chậm,

dịu, hơi buồn, chú ý câu nói

của nhân vật tôi, nhân vật mẹ

và ông đốc)

GV đọc mẫu một đoạn sau đó

gọi HS đọc theo sự hướng dẫn

+ GV nhận xét cách đọc của

HS và hướng dẫn HS tìm hiểu

kĩ các chú thích 2, 6, 7 SGK

GV dẫn: Câu chuyện được

xây dựng theo dòng hồi tưởng

của nhân vật tôi

*Truyện có những nhân vật

nào?

*Ai là nhân vật chính? Vì sao?

*Kỉ niệm ngày đầu đến trường

của tôi được kể theo trình tự

nào?

*Hãy chia đoạn theo trình tự

các cảm nhận ấy?

* Cho biết kiểu văn bản ?

- Phương thức biểu đạt chính ?

- Vì sao em biết ?

HS đọc diễn cảm

HS lắng nghe, nêu cách hiểu của mình

Tôi, mẹ, ông đốc, học trò, thầy giáo

Tôi vì nhân vật này được kể nhiều nhất, mọi sự việc đều được kể từ cảm nhận của tôi

Cảm nhận:

-Trên đường tới trường

-Lúc ở sân trường

-Trong lớp học

HS chia đoạn

- Tự sự

- Tự sự kết hợp miêu tả, biểu cảm

- Viết về kỉ niệm buổi tựu trường đầu tiên với nhiều cảm giác, ấn tượng sâu sắc, tâm trạng của nhân vật

2 Tác phẩm

- In trong tập: “Quê mẹ”, 1941

3 Đọc.

4 Bố cục.

- Theo hồi tưởng của nhân vật tôi về kỉ niệm ngày đầu tiên đi học: Đ1: từ đầu…núi

(Tôi trên con đường tới trường)

Đ2: tiếp…nữa

(Tôi lúc ở sân trường)

Đ3: còn lại

(Tôi trong lớp học tiết học đầu tiên)

Hoạt động 2:

*GV chia nhóm, tương ứng

ba thời điểm của buổi tựu

trường cho HS thảo luận

theo nhóm.

? Kỉ niệm ngày đầu đến

trường cùng mẹ của nhân vật

“tôi” cũng gắn với không gian,

thời gian nào?

? Vì sao không gian và thời

gian ấy trở thành kỉ niệm trong

tâm trí tác giả?

? Khi nhớ lại ngày đầu tiên ấy,

tâm trạng của tôi hiện tại cảm

thấy như thế nào? Nó được

diễn tả bằng những từ ngữ gì?

Theo em, những cảm xúc đó

có mâu thuẩn với nhau? Nó có

giá trị biểu cảm ra sao?

*GV bình:Chính cái hiện tại

của bầu trời thu tuyệt đẹp với

những chiếc lá rụng cuối thu

và những đám mây bàng bạc

trên không, những con người

rụt rè đã họp lạị tạo thành

khúc dạo đầu nhẹ nhàng,

mãnh liệt Thế là quá khứ

được đánh thức và bao kỉ

niệm chợt ùa về với một chuỗi

tâm trạng lần lượt hiên lên

qua những khoảnh khắc thời

gian, không gian khác nhau

của buổi tựu trường.

? Chi tiết, hình ảnh, tâm trạng

tôi cảm nhận trên đường cùng

mẹ đến trường có gì đổi khác?

Tất cả những sự đổi khác này

- Kg: con đường làng dài và hẹp, lá rụng nhiều, mây bàng bạc…

- Tg: buổi sáng cuối thu

=> Đây là thời điểm và nơi chốn gần gũi gắn liền với tuổi thơ của tác giả Đó là lần đầu được cắp sách đến trường.

=> Nao nức, miên man, tưng bừng, rộn rã  không mâu

thuẩn mà bổ sung cho nhau, diễn tả cụ thể tâm trạng, cảm

xúc thật của tôi khi nhớ laị,

tạo cảm giác như chuyện vừa mới xảy ra  rút ngắn

khoảng cách giữa quá khứ và hiện tại

II.Đọc - hiểu văn bản.

1 Cảm nhận của ”tôi’ trên đường tới trường.

KG: Con đường làng dài và hẹp, có sương thu

và gió lạnh

TG: Buổi sáng cuối thu

xuất phát từ sự đổi khác nào?

* Tìm những động từ diễn tả

tư thế và cử chỉ ngộ nghĩnh,

ngây thơ và đáng yêu của cậu

bé Có thể lí giải như thế nào

về tâm trạng của cậu lúc bấy

giờ!

* Vì sao có sự thay đổi như

thế?

Thuyết giảng : cảnh vật vốn

quen thuộc của hằng ngày

nhưng có sự thay đổi lớn về

hình thức, tâm hồn, cảm nhận

…vì từ một đứa bé ngày nào

chỉ biết vui đùa, bẫy chim, nay

bắt đầu một công việc mới: đi

học ,nên cảm thấy ngỡ ngàng,

lúng túng, lo sợ nhưng cũng

rất tự tin ngay từ lúc đầu đã

có cái gì quyến luyến ,cảm

thấy hay hay khi bước vào lớp

học buổi học đầu tiên

TIẾT 2:

Kiểm tra bài cũ: Tóm tắt văn

bản Tôi đi học

Gv nhận xét, cho điểm

*Nhân vật tôi đã có những

cảm nhận gì khi đi tới trường?

=> Con đường này tôi đã quen … thấy lạ” cảm thấy

có sự thay đổi lớn trong

lòng; Trang trọng, đứng đắn

với bộ quần áo và quyển vở

mới trên tay; Cẩn thận nâng niu mấy quyển vở vừa lúng

túng vừa muốn thử sức, muốn khẳng định mình

=> thèm, bặm, ghì, sệt, chúi, muốn

 Lần đầu tiên đến trường, thế giới lạ, tập làm người lớn, không nô đùa, rong chơi, thả diều, trang trọng, đứng đắn nhưng chưa quen + còn nhỏ  thèm được tự nhiên, nhí nhảnh như học trò lớp trước( cầm hai quyển vở:

nặng, bặm tay ghì, xóc lên nắm lại cẩn thận, lại muốn thử sức: định cầm thêm bút, thước)  Tâm trạng, cảm giác tự nhiên

Học sinh tóm tắt.(nội dung tuỳ HS)

=> Thấy mình có một

sự thay đổi lớn:

Cảnh vật đường làng thấy lạ, thấy mình đứng đắn, thấy mình như đã lớn lên

*Tìm chi tiết chứng minh?

*Qua đó em cảm nhận được

điều gì ở nhân vật tôi?

*Cảnh sân trường làng Mĩ

Lí lưu lại trong kỉ niệm của

“tôi” như thế nào? Tìm

những hình ảnh nói lên tâm

trạng đó ?

*Tại sao trước kia thấy trường

là nơi xa lạ, nay thấy trường

lại đâm ra lo sợ vẩn vơ?

*Tôi đã có tâm trạng như thế

nào khi đứng chờ vào lớp?

*Khi nghe ông đốc gọi tên?

*Em nghĩ gì về tiếng khóc của

những cậu học trò nhỏ khi sắp

hang vào lớp?

*GV: Đó là những giọt nước

mắt báo hiệu sự trưởng

thành…

*Em nhận xét gì về nhân vật

tôi?

* Khi ngồi vào chỗ và đón

nhận giờ học đầu tiên, nhân

vật tôi cảm thấy như thế nào?

* Qua diễn biến tâm lí nhân

vật “tôi” trong truyện, hãy tìm

và phân tích những hình ảnh

HS trình bày

HS trình bày

HS trình bày

-Xa lạ: Vì sạch sẽ hơn các nhà trong làng

-Lo sợ: Sự uy nghiêm của trường

Giật mình và lúng túng

Khóc vì lo sợ phải tách rời người thân để bước vào môi trường hoàn toàn mới lạ

Vì sung sướng lần đầu được

tự mình học tập

Giàu cảm xúc

=> Cảm thấy vừa xa lạ vừa gần gũi với mọi vật, với người bạn ngồi bên cạnh;

vừa ngỡ ngàng, vừa tự tin,

tôi nghiêm trang bước vào

giờ học đầu tiên

2.Cảm nhận của “tôi” lúc ở sân trường.

- Cảm nhận về ngôi trường:

+Trước đây: Là nơi cao ráo, sạch sẽ, xa lạ

+Hiện tại: Xinh xắn và oai nghiêm

- Tâm trạng: hồi hộp, bỡ ngỡ, lúng túng, ngỡ ngàng

→ Giàu cảm xúc

3 Cảm nhận của “tôi” trong lớp học.

so sánh được nhà văn sử

dụng?

? Từ đó cho em hiểu thêm gì

về tình cảm của nhân vật “tôi”

đối với lớp học, mái trường,

người mẹ và quê hương của

mình?

* Liên hệ : Một số câu về quê

hương (Quê hương là đường

đi học – Con về rợp bướm

vàng bay; Quê hương là câu

tre nhỏ - Mẹ về nón lá nghiêng

che)

* Người lớn được nhắc đến

gồm có những ai?

=> Các bậc phụ huynh, thầy

giáo trẻ, ông đốc

? Hình ảnh của họ được tôi

được nhớ lại qua các chi tiết

nào?

=> “Tôi quên thế nào được những cảm giác trong sáng nảy nở…như mấy cành hoa tươi…”; “ý nghĩ ấy thoáng qua…như 1 làn mây…; “ họ như con chim đứng bên bờ

tổ, nhìm quãng trời rộng muốn bay nhưng còn ngập ngừng e sợ

ss tinh tế, nên thơ tạo nên chất trữ tình trong văn bản

(12 lần)

=> Tình yêu tha thiết, trong sáng, niềm trân trọng sách

vở, bạn bè, bàn ghế, lớp học, thầy cô gắn liền với mẹ và quê hương

Phụ huynh: chuẩn bị chu đáo

Ông đốc: là người lãnh đạo

từ tồn, bao dung (“Các em phải gắng học … sung sướng”, Nhìn chúng tôi với cặp mắt hiền từ và cảm động, tươi cười, nhẫn nại chờ chúng tôi.)

-Cảm giác:vừa xa lạ vừa gần gũi

4 Thái độ, cử chỉ của những người lớn

_ PHHS: chu đáo, trân trọng hồi hộp, lo lắng

_Ông đốc: từ tốn, bao dung

_ Thầy giáo trẻ: vui

tính, giàu yêu thương

? Qua những hình ảnh, cử

chỉ đó, liên hệ với thực tế

ngày nay: gia đình và nhà

trường có quan tâm đến thế

hệ tương lai?

=> HS tự trình bày cảm nhận

của mình

Thuyết giảng:

Trường học, thầy cô luôn là

môi trường giáo dục ấm áp,

đối tượng giáo dục tốt, là nơi

trang bị kiến thức,

là nguồn nuôi dưỡng tâm hồn

các em trưởng thành.

*Em có nhận xét gì về lời văn

của tác giả?

*Cho biết nghệ thuật được tác

giả sử dụng? tác dụng?

*Cảm xúc của tác giả?

* Giọng điệu của tác phẩm?

Thuyết giảng : Tất cả nét đặc

sắc của nghệ thuật tạo nên

chất trữ tình êm dịu, giọng

văn nhẹ nhàng mà thấm thía,

mang dư vị vừa man mác,

buồn thương vừa ngọt ngào,

quyến luyến gieo vào lòng

người đọc bao nỗi niềm buâng

khuâng, rung cảm, nhẹ nhàng.

?Dòng chữ “Tôi đi học” đặt ở

cuối văn bản có ý nghĩa gì?

Thầy giáo: vui vẻ

→Là những người có trách nhiệm, thương yêu thế hệ tương lai

Các nhóm thảo luận và cử đại diện nhóm trình bày

Học sinh lắng nghe

=> Dòng chữ “tôi đi học”

vừa khép lại bài vừa mở ra 1

 Trách nhiệm của gia

đình, nhà trường đối với thế hệ trẻ tương lai

III Nghệ thuật.

-Lời văn giàu chất thơ -So sánh sinh động, giàu hình ảnh, gợi cảm

-Cảm xúc tinh tế, thiết tha

-Kết hợp hài hoà kể, tả, biểu cảm

- Giọng điệu trữ tình trong sáng

IV Ý nghĩa văn bản.

? Qua bài học, em rút ra ý

nghĩa gì từ văn bản?

(gợi ý: đây là buổi tựu trường

trong cuộc đời tác giả)

thế giới mới, 1 giai đoạn mới trong cuộc đời chú bé  cách kết thúc tự nhiên, bất ngời

Buổi tựu trường đầu tiên sẽ mãi không thể nào quên trong kí ức của nhà văn Thanh Tịnh

4 Củng cố

* Phát biểu cảm nghĩ của em về dòng cảm xúc của nhân vật tôi

* Viết một đoạn văn ngắn ghi lại ấn tượng của em trong buổi tựu trường đầu tiên (có thể nói miệng trước lớp)?

*Có thể phân lớp làm bốn nhóm vẽ 4 bức tranh tương ứng với một thời điểm của nhân vật tôi như đã phân tích

? Tác phẩm thuộc thể loại nào?

A Bút kí B truyện ngắn trữ tình C Tiểu thuyết D Tùybút

? Nhân vật chính trong tác phẩm là ai?

A Người mẹ B Ông đốc C Thầy giáo trẻ D Nhân vật tôi

? Nhân vật chính được thể hiện chủ yếu ở phương diện nào?

5 Hướng dẫn về nhà.

- Học bài: Đọc diễn cảm, nắm diễn biến tâm trạng nhân vật tôi qua các thời

điểm khác nhau, đặc sắc của truyện

- Viết bài cảm nghĩ về một ngày tựu trường mà em nhớ nhất.

- Soạn bài mới: Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ

- Đọc văn bản “Tôi đi học” của Thanh Tịnh và bám vào câu hỏi SGK/12 để

soạn bài “Tìm chủ đề của văn bản”