CÁC rối LOẠN LO âu (môn tâm THẦN học)

Điểm đáng chú ý • Tìm kiếm các bệnh lý nội khoa chất/thuốc – cường giáp, vấn đề về tim – sử dụng chất ví dụ lạm dụng caffeine – hoặc trạng thái cai ví dụ từ rượu • Suy giảm chức năng •

CÁC RỐI LOẠN LO ÂU

Mục tiêu

1 Đánh giá RL lo âu về cơ thể và tâm lý.

2 Chẩn đoán phân biệt các rối loạn lo âu.

3 Rối loạn lo âu thường đi kèm trầm cảm và

rối loạn sử dụng chất.

4 Cách thức tiếp cận cho điều trị lo âu.

5 Thuốc và các liệu pháp tâm lý nói chung trên

các rối loạn lo âu

ĐẠI CƯƠNG

• Lo âu

– là một trạng thái lo lắng chủ quan

• Rối loạn lo âu

– lo âu trở nên quá mức,

– thiếu phù hợp

– ảnh hưởng đến chức năng xã hội, nghề nghiệp và

các chức năng khác

Điểm đáng chú ý

• Tìm kiếm các bệnh lý nội khoa chất/thuốc

– cường giáp, vấn đề về tim

– sử dụng chất (ví dụ lạm dụng caffeine

– hoặc trạng thái cai (ví dụ từ rượu)

• Suy giảm chức năng

• Đáp ứng với điều trị

– thuốc (SSRI, BZD) và liệu pháp tâm lý

• Song hành với các rối loạn tâm thần khác

CÁC RỐI LOẠN LO ÂU

• Cơn hoảng loạn,

• Sợ khoảng rộng,

• Rối loạn lo âu lan tỏa,

• Rối loạn lo âu sợ xã hội,

• Ám ảnh sợ chuyên biệt,

• Ám ảnh – cưỡng bách,

• Rối loạn stress sau sang chấn.

CƠN/RỐI LOẠN HOẢNG LOẠN

• Rối loạn hoảng loạn

– những cơn hoảng loạn và

– lo âu về những cơn hoảng loạn tiếp theo

• Cơn hoảng loạn xảy ra trong nhiều rối loạn

Chẩn đoán cơn hoảng loạn

Rối loạn hoảng loạn

A Những cơn hoảng loạn tái diễn

B Sau 1 tháng (hoặc hơn) với 1 hoặc hơn:

1 Lo lắng/bận tâm dai dẳng về cơn HL tiếp theo

2 Sự thay đổi kém thích ứng trong hành vi liên

C Không qui cho chất/bệnh lý cơ thể

D Không được giải thích tốt hơn bởi:

lo âu sợ xã hội; ám ảnh sợ chuyên biệt;

ám ảnh – cưỡng chế; rối loạn stress sau sang chấn; rối

loạn lo âu chia ly

TÌNH HUỐNG

Một BN nam 54 tuổi, nhập Nội BV Trường vì nặng ngực trái

# 5 năm nay, BN có nhiều lần xuất hiện cơn mệt, khó thở, nặng ngực trái, hồi hộp đánh trống ngực, tay chân run, lã

mồ hôi Những cơn xảy ra bất ngờ, không đoán trước… nếu nhẹ, BN tự lấy captopril ngậm và uống concor (bisoprolol), khi mệt nhiều thì nhập khoa cấp cứu và khoa tim mạch BN thường hay lo lắng các cơn tiếp theo và không dám đi xa thành phố vì xa BV.

Thăm khám cơ thể ghi nhận có THA nhẹ BN được làm ECG, ECG gắng sức, siêu âm tim và các xét nghiệm FT3, FT4, TSH

và các XN khác… kết quả chỉ có ECG với TD TMCBCT

Cốt lõi LS/hoảng loạn

• Thường nhầm lẫn cho các rối loạn y khoa,

• Tăng việc sử dụng các dịch vụ y khoa,

• Quan tâm các nguyên nhân y khoa

– Cường giáp, nhịp nhanh kịch phát trên thất, bệnh

lý tim

– Thông thường không phát hiện khi kiểm tra bệnh

lý động mạch vành; sa van 2 lá.

SỢ KHOẢNG RỘNG

RỐI LOẠN LO ÂU LAN TỎA

RỐI LOẠN LO ÂU LAN TỎA

RỐI LOẠN LO ÂU LAN TỎA

• Được mô tả như lo âu ‘vô cớ’ (free-floating)

• Khuyên bệnh nhân tránh caffeine

• Bệnh nhân thường tự đi đến bác sĩ nội khoa (ví dụ vì căng cơ)

• Gia tăng tần suất các bệnh lý đi kèm với trầm cảm, lạm dụng chất

TÌNH HUỐNG

BN nữ 51 tuổi đi khám vì than mệt, mất ngủ Khoảng 3 năm nay, BN dễ bị mệt mỏi, hồi hộp, đánh trống ngực, lã mồi hôi, tay chân lạnh, tê, ăn uống khó tiêu, hay nhức đầu từ trên đỉnh đầu xuống gáy và 2 vai, khó ngủ, đặc biệt khi có chuyện phải tính toán thì không ngủ được, than hay quên BN trở nên lo lắng nhiều việc, ra ngoài sợ xe chạy nguy hiểm, ăn uống sợ nhiễm bệnh, xem TV có cảnh bạo lực thì lên cơn sợ…

có lúc tự cho rằng mình lo lắng quá đáng, nhưng không kiểm soát được BN có tiền sử THA nhẹ, nhịp tim nhanh xoang

Thăm khám chưa ghi nhận các bất thường cơ thể có ý nghĩa, CLS trong giới hạn bình thường.

SỢ CHUYÊN BIỆT

LO ÂU SỢ XÃ HỘI

RỐI LOẠN ÁM ẢNH-CƯỠNG BÁCH

• Ám ảnh và cưỡng bách không mong muốn

• Mất nhiều thời gian đáng kể và nỗ lực

• Lo âu là một nét rất nổi trội

ÁM ẢNH

CƯỠNG BÁCH

TÌNH HUỐNG

BN nữ 45 tuổi đến khám vì cho rằng mình bất thường BN than cả năm nay mình có những hành vi bất thường như tắm gội 2 – 3 lần mới ra khỏi phòng tắm, rửa tay rất nhiều lần trong ngày (không thể nhớ, có khi cả mấy chục lần/ngày), sử dụng nước rất nhiều để rửa và lau nhà Bn cảm thấy mình hay lo lắng quá mức nhiều việc, đặc biệt là

sợ dơ, sợ tắm rửa không sạch, vệ sinh không sạch nên phải tắm rửa rất cẩn thận và nhiều lần, nếu không làm như vậy BN cảm thấy rất lo lắng, hồi hộp Thăm khám BN thể trạng khá, các cơ quan cơ thể tốt, không sử dụng chất kích thích, CLS trong giới hạn bình thường.

RL STRESS SAU SANG CHẤN

TÌNH HUỐNG

Đương sự nữ (1976), sau bị đánh (30/5/2016), có tỉnh lại và biết điện thoại báo công an Đương sự sau đó biểu hiện hoảng hốt, đặc biệt khi ngủ, run rẫy tay chân, lúc nhận biết người thân, lúc không, than nhức đầu rất nhiều.

ĐS được chuyển từ BV Sa Đéc lên BV Chợ Rẫy và CTCH nằm >1 tháng Chụp CT scan sọ 8 lần (do than đau đầu dữ dội), kết quả không bất thường Ra viện với chẩn đoán chấn thương đầu và điều trị nội (26/6/2016).

Sau khi xuất viện ĐS không ổn nên được đưa vào Bv Tâm thần Đồng Tháp điều trị từ ngày 22/8/2016 đến ngày 31/8/2016 với chẩn đoán Rối loạn tâm thần cấp tính và thoáng qua

TÌNH HUỐNG

Tại TTGĐPYTT TNB (25/11/2016 đến 30/12/2016) , ĐS ăn kém, ngủ kém, hay có các cơn hoảng hốt, nhức đầu, la hét, lúc nhận biết được người thân, lúc không, đương sự hoàn toàn không nhớ những gì diễn ra trong cơn.

Khám ngoài cơn: cảm xúc hơi ngu ngơ, có lúc vui vẻ, có lúc lo lắng khi hỏi các câu hỏi về trí nhớ, tư duy liên quan câu hỏi nhưng trả lời không được nhiều, hành vi hợp tác, không ảo giác, hoang tưởng, tập trung chú ý kém, trí nhớ gần kém, không nhớ 3 đồ vật sau 5 phút, không nhớ hôm qua ăn gì, không nhớ lúc trước học trường nào… trí năng kém, không phân tích, tính toán được nhiều Đương sự không nhớ rõ chi tiết vụ việc Khám cơ thể không ghi nhận bất thường và các cận lâm sàng trong giới hạn.

TÓM LẠI

• Lo âu và rối loạn lo âu

• Những điểm đánh chú ý khi chẩn đoán lo âu

• Các rối loạn lo âu

– Cơn hoảng loạn,

– Rối loạn lo âu lan tỏa,

– Rối loạn lo âu sợ xã hội,

– Ám ảnh – cưỡng bách,

– Rối loạn stress sau sang chấn.

Những câu hỏi?