CÁC rối LOẠN LO âu (môn tâm THẦN học)

KHÁI NIỆM- Lo âu bình thường: là một cảm xúc đặc trưng bởi cảm giác lo sợ lan tỏa, khó chịu, mơ hồ kèm theo các thay đổi về thần kinh tự chủ như đau đầu, vã mồ hôi, hồi hộp, không thể

CÁC RỐI LOẠN

LO ÂU

Mục tiêu học tập

chính:

1 Hiểu được khái niệm, tỷ lệ mắc và thiệt hại do rối loạn lo âu

(RLTC) gây nên.

2 Nắm vững lâm

KHÁI NIỆM

- Lo âu bình thường: là một cảm xúc đặc trưng bởi cảm giác lo sợ lan tỏa, khó chịu, mơ hồ kèm theo các thay

đổi về thần kinh tự chủ như đau đầu,

vã mồ hôi, hồi hộp, không thể yên

tâm hoạt động được…

- Lo âu bệnh lý(RLLA):

- RLLA: không biết rõ nguyên nhân hoặc quá mức so với hoàn cảnh tác động

- RLLA : đặc trưng bởi các triệu chứng thường ở mức độ nặng, kéo

dài, dai dẳng ảnh hưởng rõ rệt tới

Tần suất mắc bệnh ở một số quốc gia

Bản phân loại bệnh quốc tế lần

10 (ICD-10 F): RLLA ám ảnh

sợ- F40 & các RLLA khác.

Sổ tay Chẩn đoán và Thống kê bệnh tâm thần lần IV (DSM-IV- TR): RL ám ảnh cưỡng chế

RỐI LOẠN LO ÂU LAN TỎA

BỆNH CĂN & BỆNH SINH

Nguyên nhân và cơ chế sinh bệnh RLLA hiện nay chưa được biết rõ Tuy nhiên có kể ra một số thành

tựu nhất định trên lĩnh vực như

sau:

Những rối loạn về di truyền học:

- Nghiên cứu về quần thể, cho thấy một

- Những rối loạn ở mức gen và phân tử:

liên quan tới việc điều hòa, sinh tổng

hợp, vận chuyển các chất dẫn truyền

thần kinh Ví dụ như serotonin…

Như vậy có bằng chứng cho thấy yếu tố di truyền đóng vai trò nhất định trong bệnh RLLA lan tỏa

Sinh hóa thần kinh:

- Rối loạn hoạt động hệ benzodiazeipine, có cơ

sở vì:

▪ Hoạt động hệ benzodiazeipine tăng lên có tác dụng làm giảm lo âu.

▪ Thuốc hoặc hoạt chất kháng thụ thể

benzodiazeipine(ví dụ: flumazenil) làm tăng

lo âu.

Rối loạn hoạt động hệ serotoninergic:

- Thuốc điều trị có hiệu quả RLLA lan tỏa có liên quan với sự tăng cường hoạt động serotonin, do nó đồng vận receptor 5- HT1A

Rối loạn hoạt động hệ noadreninergic, glutamate cũng đang được nghiên cứu.

Như vậy những rối loạn về các chất

dẫn truyền thần kinh rất đa dạng,

nhưng không mang tính đặc hiệu

Các rối loạn ở các trung tâm

thần kinh:

vùng não chính có nhiệm vụ đối với xử lý,

diễn dịch và tổng hợp các thông tin liên

- Vỏ não tiền trán có thể tác động trên nhân hạnh nhân và gây ra triệu chứng lo âu.

- Nhân xanh (trung khu của hệ thần kinh thực vật) :liên quan với các rối loạn thần kinh thực vật, như tăng

nhịp tim, đổ mồ hôi, buồn nôn…

LÂM SÀNG

yên, kém tập trung, run, bức dứt, đâu đầu

…

hôi, khó chịu vùng thượng vị…

giấc.

CHẨN ĐOÁN

Chẩn đoán xác định theo DSM-IV:

hiện trong thời gian dài, các triệu

chứng này xuất hiện sau một vài

sự kiện

B Bệnh nhân thường cảm thấy lo âu.

Chẩn đoán xác định theo DSM-IV:

C Ngoài triệu chứng lo âu, người bệnh còn có

ba (hay hơn) trong số 6 triệu chứng sau đây: (1) Bồn chồn, đứng ngồi không yên, lăng xăng,

(5) Cảm giác đau nhức các bắp cơ, như đau

đầu, mỏi sau gáy, nhức tay chân.

Chẩn đoán xác định theo DSM-IV:

D Phải chẩn đoán loại trừ rối loạn lo

âu khác như hoảng loạn, ám ảnh sợ

xã hội.

E Rối loạn này gây trở ngại trên sinh hoạt của người bệnh.

F Cần chẩn đoán loại trừ lo âu liên

quan đến bệnh cơ thể (ví dụ: cường

Chẩn đoán xác định theo DSM-IV:

Tiêu chẩn về thời gian: các triệu chứng phải tồn tại trên 6 tháng

Hậu quả: gây nên sự khó chịu nặng nề

và ảnh hưởng tới chức năng xã hội

của bệnh nhân

CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT

- Các bệnh cơ thể: tim mạch, nội tiết, thần kinh…

- Rối loạn hoảng loạn, rối loạn ám ảnh sợ, cưỡng chế…

- Rối loạn trầm cảm…

TIẾN TRIỂN VÀ TIÊN LƯỢNG

Thường kết hợp với rối loạn tâm thần khác, rất khó theo dõi tiến triển và tiên lượng.

NHẬP VIỆN

Khởi phát cấp tính có rối loạn khí sắc hoặc tâm thần…ảnh hưởng năng tới mọi hoạt động của bệnh nhân

ĐIỀU TRỊ

Mục đích:

- Điều chỉnh rối loạn cấp tính;

- Điều trị củng cố giai đoạn thuyên

giảm, mạn tính;

- Phòng chống tái phát;

Nguyên tắc điều trị:

quả; cân nhắc tác dụng phụ và khả năng đáp ứng với thuốc mới;

quả tùy thuộc vào bệnh nhân cụ thể,

Nguyên tắc điều trị:

- Kết hợp tâm lý- tái thích ứng xã hội

- Trước khi dùng thuốc phải kiểm tra

các xét nghiệm thường qui Theo dõi

và điều chỉnh tác dụng phụ

Liệu pháp hóa dược

Hiệu quả của các thuốc chống

SSRI, SNRI, buspirone…đã được

chứng minh có giá trị nhất định

Benzodiazepine: có tác dụng nhanh khi

có các cơn lo âu…

Liệu pháp hóa dược

Hiệu quả điều trị của CTC 3 vòng , đối vận giao cảm…cũng được nhận thấy trong lâm sàng

RỐI LOẠN HOẢNG LOẠN

NGUYÊN NHÂN & BỆNH SINH

Những rối loạn về di truyền học:

- Nghiên cứu về quần thể, cho thấy

một số tỷ lệ:

▪ Chung trong dân chúng ít nhất

có một cơn RLHL là 2,1 % trong cuộc đời

▪ Anh em sinh đôi cùng trứng của bệnh nhân : 24%

- Những rối loạn ở mức gen và phân tử:

liên quan tới việc điều hòa, sinh tổng

hợp, vận chuyển các chất dẫn truyền

thần kinh như serotonin…

Tóm lại là có bằng chứng cho thấy yếu tố

di truyền đóng vai trò nhất trong bệnh RLHL

Rối loạn hoạt động hệ serotoninergic, noadreninergic, glutamate Liên

quan với cơn hoảng loạn đã được

chứng minh trong thực nghiệm, quan sát lâm sàng

Các rối loạn ở các trung tâm thần kinh:

- Hạnh nhân (Amygdala) , vỏ não , não giữa, nhân xanh…nằm trong vòng

vòng liên hệ mật thiết, tạo ra cảm

xúc cũng có thể bị rối loạn

Các yếu tố tâm lý – xã hội:

- Lý thuyết về nhận thức hành vi: lo âu

là một đáp ứng học được từ cha mẹ hoặc qua quá trình phản xạ…

- Lý thuyết về phân tâm: RLHL là một

sự tự vệ không thành công chống lại xung đột gây nên lo âu

LÂM SÀNG

- Sảy ra đột ngột

- Sợ hãi cực độ, kèm theo cảm giác

sắp chết, hoặc bị hủy diệt

- Tim đập nhanh, khó thở, hồi hộp…

CHẨN ĐOÁN

Tiêu chuẩn chẩn đoán:

A Vừa cả (1) và (2) :

(1) Xuất hiện nhiều cơn hoảng loạn.

Bệnh nhân có cơn sợ hãi trong khoảng gian ngắn, và trong cơn này có ít nhất 4 trong số các triệu chứng sau đây, xuất hiện một cách đột ngột và lên đến cực điểm trong vòng 10 phút.

1 Hồi hộp đánh trống ngực hoặc tăng nhịp tim

Tiêu chuẩn chẩn đoán:

3 Run hay co thắt các cơ bắp.

4 Cảm giác “hụt hơi” hay khó thở.

5 Cảm giác bị nghẹt thở.

6 Đau hay khó chịu ở ngực.

7 Buồn nôn hay khó chịu ở bụng.

8 Cảm giác chóng mặt, xây xẩm, đầu óc trống rỗng hoặc sắp ngất xỉu.

9 Tri giác sai thực tại (cảm giác như xung quanh không có thực) hay giải thể nhân cách (bị tách ra khỏi bản thân).

10 Sợ bị mất kiểm soát bản thân hay sợ trở nên điên.

11 Sợ chết.

Tiêu chuẩn chẩn đoán:

có một (hay hơn) trong số các triệu chứng sau đây, trong vòng một tháng :

(a) Sợ hãi về việc xuất hiện các cơn hoảng

loạn khác.

(b) Sự bận tâm về các hậu quả của cơn

hoảng loạn (ví dụ : mất kiểm soát, lên cơn đau tim, « hóa điên »).

(c) Sự thay đổi quan trọng về hành vi tác

Tiêu chuẩn chẩn đoán:

D Cần chẩn đoán phân biệt với các rối loạn lo âu

khác: như ám ảnh sợ xã hội, ám ảnh sợ đặc hiệu, rối loạn ám ảnh cưỡng bức, tình trạng stress sau

Chẩn đoán phân biệt

Các rối loạn tâm thần

Bệnh cơ thể

Lạm dụng chất

TIẾN TRIỂN & TIÊN LƯỢNG

- Mang tính chất mạn tính

- 30- 40% sẽ hết cơn; 50% còn triệu

chưng nhẹ; 10-20% tiếp tục có triệu chứng

ĐIỀU TRỊ

Tương tự như những vấn đề trình bày

trong phần điều trị RLLA lan tỏa.

Lưu ý thêm:

hiệu quả trong điều trị RLHL

- Có thể kết hợp thêm với các thuốc điều chỉnh khí sắc(carbamazepine,

valproate, ức chế calci…) khi bệnh

PHÒNG BỆNH

Cần tuyên truyền phổ biến kiến thức

về bệnh RLLA, để phát hiện và điều trị sớm

Cần chú ý đến những yếu tố thuận lợi, nguy cơ để tránh bệnh

Điều trị củng cố, có chế độ làm việc,

nghỉ phù hợp để phòng bệnh tái

phát