- Cốt truyện, nhân vật, sự kiện trong đoạn trích Trong lòng mẹ.. 3.Giới thiệu: Ai chưa từng xa mẹ một ngày, ai chưa từng chịu cảnh mồ côi cha, chỉ còn mẹ mà mẹ cũng phải xa con thì khôn
Trang 1TUẦN 2: VĂN BẢN:
TRONG LÒNG MẸ
(Trích: “Những ngày thơ ấu” - Nguyên Hồng)
I MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
- Có được những kiến thức sơ giản về thể văn hồi kí
- Thấy được đặc điểm của thể văn hồi kí qua ngòi bút Nguyên Hồng: Thấm đượm chất trữ tình, lời văn chân thành,dạt dào cảm xúc
II TRỌNG TÂM KIẾN THỨC,KĨ NĂNG:
1 Kiến thức:
- Khái niệm thể loại hồi kí
- Cốt truyện, nhân vật, sự kiện trong đoạn trích Trong lòng mẹ
-Ngôn ngữ truyện thể hiện niềm khát khaotình cảm ruột thịt cháy bỏng trong nhân vật
- Ý nghĩa giáo dục:những thành kiến cổ hủ,nhỏ nhen,độc ác không thể làm khô héo tình cảm ruột thịt sâu nặng,thiêng liêng
2 Kĩ năng:
- Bước đầu biết đọc-hiểu một văn bản hồi kí
- Vận dụng kiến thức về sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong văn bản tự sự
để phân tích tác phẩm truyện
III HƯỚNG DẪN THỰC HIỆN:
HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY HOẠT ĐỘNG CỦA TRÒ NỘI DUNG BÀI HỌC
* Hoạt động 1: Khởi động
1.Ổn định lớp :
2 KTBC :
- Bài “tôi đi học” được viết theo thể loại nào? Vì sao em
biết?
Trang 2- Truyện ngắn “tôi đi học” gợi cho em suy nghĩ gì?
3.Giới thiệu: Ai chưa từng xa mẹ một ngày, ai chưa từng
chịu cảnh mồ côi cha, chỉ còn mẹ mà mẹ cũng phải xa con
thì không dễ dàng đồng cảm sâu xa với tình cảnh đáng
thương và tâm hồn nồng nàn, tình cảm mảnh liệt của chú bé
Hồng đối với người mẹ khốn khổ của mình
* Hoạt động 2: Đọc – hiểu
văn bản
- GV hướng dẫn đọc và tìm
hiểu chú thích
- Nêu vài nét về Nguyên
Hồng?
- Em hãy giới thiệu sơ nét về
tác phẩm Những ngày thơ ấu
?
Gv giới thiệu thêm về tác
phẩm
- Nêu vị trí đoạn trích Trong
lòng mẹ ?
- GV hướng dẫn đọc văn
bản
- GV đọc mẫu 1 đoạn và yêu
cầu hs đọc giọng chậm tình
- HS đọc – tìm hiểu chú thích
- Hs trả lời
- Hs nêu
- Hs nghe
- Hs nêu
- HS đọc văn bản -HS nghe - đọc
I- TÌM HIỂU CHUNG.
1 Tác giả:
Nguyên Hồng (1918 – 1982) quê ở Nam Định, là 1 trong những nhà văn lớn của VHVN thời hiện đại
2 Tác phẩm:
Những ngày thơ ấu
là tập hồi kí kể về tuổi thơ cay đắng của tác giả
3 Vị trí đoạn trích:
Đoạn trích thuộc chương IV của tác phẩm
4 Bố cục: Chia 2 đoạn
- Đoạn 1 (Từ đầu chứ): cuộc trò truyện với
bà cô
- Đoạn 2 (Còn lại): cuộc gặp gỡ giữa 2 mẹ con bé Hồng
Trang 3cảm, chú ý các từ ngữ, hình
ảnh thể hiện cảm xúc thay
đổi của nhân vật “Tôi” chú ý
giọng nói của bà cô cần đọc
với giọng khinh khi kéo dài,
lộ sắc thái châm biếm
- Văn bản có thể chia làm
mấy đoạn ? Nội dung chính
của từng đoạn ?
- GV nêu câu hỏi: so với bố
cục, mạch truyện và cách kể
chuyện trong bài “Trong
lòng mẹ” có gì giống, khác
bài “tôi đi học”?
- Hs trả lời
-HS trả lời:
* Giống: kể, tả theo trình tự thời gian, hồi tưởng
Kể + tả + biểu lộ cảm xúc kết hợp
* Khác: “Tôi đi học” chuyện liền mạch trong khoảng thời gian ngắn, không ngắt quãng:
buổi sáng đầu tiên đến trường
“Trong lòng mẹ” không thật liền; có 1 gạch nối nhỏ ngắn
về thời gian vài ngày khi chưa gặp mẹ
* Hoạt động 3: Phân tích
- GV nêu câu hỏi: Em cảm
nhận gì về hòan cảnh sống
của bé Hồng?
- GV chốt ý lại
- GV hướng dẫn học sinh
phân tích nhân vật người cô
trong cuộc đối thoại giữa bà
ta và bé Hồng theo trình tự
các bước
- GV gọi Hs đọc đoạn trích
- GV nêu câu hỏi: Nhân vật
người cô được thể hiện qua
- Hs trả lời
- Hs nghe
- Hs phân tích
-HS đọc lại đoạn trích (chú ý giọng nói cử chỉ bà cô)
II- PHÂN TÍCH.
1 Nội dung.
1.1 Cuộc trò chuyện của bé Hồng với bà cô.
- Cảnh ngộ đáng thương và nỗi buồn của nhân vật bé Hồng
Trang 4
những chi tiết nào?
(GV gợi ý Hs: cử chỉ, giọng
nói của người cô kho đối
thoại với bé Hồng)
- các lần khi đối thọai với bé
Hồng cử chỉ bà cô như thế
nào? Giọng nói ra sao? Có ý
nghĩa gì?
- Sau đó cuộc đối thoại diễn
ra như thế nào?
- Qua phân tích em có nhận
xét gì về nhân vật bà cô?
- Đầu tiên khi nghe những
* Lần 1: Cử chỉ đầu tiên là cười hỏi, “rất kịch”
- giọng nói: Hồng! Mày có muốn không?
-> Bé Hồng nhận ra ý nghĩa cay độc trong giọng nói và cử chỉ cười nói nên cúi đầu
không đáp
* Lần 2: Người cô giọng vẫn ngọt hỏi tiếp “sao lại không vào?” bình tĩnh -> mỉa mai ->
bé Hồng im lặng khóc mắt cay cay
* Cử chỉ vỗ vai cười nói rằng
“mày dại quá thăm em bé chứ” Hai tiếng “em bé” lại ngân dài thật ngọt, thật rõ đã xoắn lấy tâm can tôi như ý cô tôi muốn -> bé hồng thật đáng thương
- HS tiếp tục phân tích – lí giải
- Bé Hồng phẫn uất, ức nở bà
cô vẫn chưa buông tha – bà cô vẫn lạnh lùng
- Cử chỉ vỗ vai nhìn bé hồng, đổi giọng tỏ sự ngậm ngùi, xót thương
-> Sự giả dối, thâm hiểm
- Nỗi cô đơn, niềm khát khao tình mẹ của bé Hồng bất chấp sự tàn nhẫn, vô tình của bà cô
Trang 5lời người cô nói về mẹ của
mình, bé Hồng có suy nghĩ
gì về mẹ? Ý nghĩ bé Hồng
như thế nào khi trả lời người
cô?
- GV hỏi: Trong lần đối
thọai với cô (thứ 2) diễn
biến tâm trạng bé Hồng như
thế nào?
- Vì sao bé Hồng lại cười dài
trong tiếng khóc?
- Chi tiết cười dài trong
tiếng khóc có ý nghĩa gì?
- GV chốt!
Trong lần bé Hồng nghe cô
kể về hòan cảnh tội nghiệp
của mẹ mình tâm trạng bé
Hồng như thế nào?
- HS phân tích – lí giải + Tưởng vẻ mặt rầu rầu và sự hiền từ của mẹ và căm giận
“tại sao mẹ lại sợ những cổ tục ấy”
+ Nhận ra ý nghĩa cay độc của người cô trong giọng nói nhưng không muốn tình yêu thương và lòng kính mến mẹ
bị những rắp tăm tanh bẩn ấy xâm phạm đến
+ Lòng chú bé càng thắt lại khóc mắt đã cay Đến khi sự nhục mạ đã bị phơi bày thì bé Hồng “nước mắt ròng ròng
ở cổ” bé Hồng “cười dài trong tiếng khóc”
- HS phân tích: tâm trạng uất
ức, đau đớn, biểu lộ lòng căm tức bằng hình ảnh đầy ấn tượng “giá những cổ tục .mới thôi”
- HS trả lời – bổ sung – nhận xét
- Hs trả lời
HẾT TIẾT 5 1.2 Cuộc gặp gỡ giữa hai mẹ con bé Hồng.
Bé Hồng cảm nhận về
tình mẫu tử thiêng liêng khi gặp lại mẹ
Trang 6- GV chốt lại:
- GV nêu câu hỏi: Bé Hồng
gặp lại mẹ trong hòan cảnh
nào? Hình động của bé
Hồng ra sao cử chỉ nhu thế
nào?
- GV cho HS đọc đọan bé
Hồng gặp lại mẹ
- Khi được lên xe ngồi cùng
với mẹ tâm trạng bé Hồng
như thế nào?
- Giọt nước mắt bé hồng
khóc lần này có gì khác so
với lần nói chuyện với cô?
- Tác giả đã diễn tả cảm giác
sung sướng của bé Hồng khi
gặp lại mẹ, được ở trong
lòng mẹ như thế nào?
GV: Đọan trích này đặc
biệt phần cuối là biểu hiện
sự chân thành và cảm
động về tình mẫu tử.
- Từ những phân tích trên,
em thấy tác giả đã thành
công với những biện pháp
nghệ thuật nào?
- HS: Bé hồng “òa lên khóc rồi cứ thế nức nở”
- Hs đọc
- Hs trả lời
- Hs so sánh
- HS phát biểu: cảm giác sung sướng cực điểm
- Hs nghe
- Hs trả lời
2 Nghệ thuật.
- Tạo dựng được mạch truyện, mạch cảm xúc trong đoạn trích tự nhiên, chân thực
- Kết hợp lời văn kể
Trang 7- Em rút ra được điều gì qua
văn bản Trong lòng mẹ ? - Hs trả lời.
chuyện với miêu tả, biểu cảm tạo nên những rung động trong long đọc giả
- Khắc họa hình tượng nhân vật bé Hồng với lời nói, hành động, tâm trạng sinh động,chân thật
3 Ý nghĩa.
- Tình mẫu tử là mạch nguồn tình cảm không bao giờ vơi trong tâm hồn con người
- Truyện đã kể lại một cách chân thực và cảm động những cay đắng tủi cực cùng tình yêu
thương cháy bổng của nhà văn thời thơ ấu đối với người mẹ bất hạnh
* Hoạt động 4: Củng cố - Dặn dò
- Qua văn bản trên, em hiểu tình mẫu tử có ý nghĩa như thế nào ?
- Hướng dẫn tự học
+ Ghi lại một trong những kỉ niệm của bản thân đối với người thân
+ Chuẩn bị bài : Trường từ vựng
Đọc ngữ liệu 21/SGK và trả lời câu hỏi bên dưới để hình thành khái niệm Trường
từ vựng
Xem và thực hiện các bài tập 1,2, 3,5,6/23 SGK