Giáo án Ngữ văn 8 bài 2: Trường từ vựng

- Biết cách sử dụng các từ cùng trường từ vựng để nâng cao hiệu quả diễn đạt.. Kỹ năng: - Tập hợp các từ có chung nét nghĩa vào cùng một trường từ vựng.. Các từ in đậm trong đoạn văn của

Tiết 7

TRƯỜNG TỪ VỰNG

I MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:

- Hiểu thế nào là trường từ vựngvà xác lập được một số trường từ vựng gần gũi.

- Biết cách sử dụng các từ cùng trường từ vựng để nâng cao hiệu quả diễn đạt

II TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KỸ NĂNG:

1 Kiến thức:

- Khái niệm trường từ vựng

2 Kỹ năng: - Tập hợp các từ có chung nét nghĩa vào cùng một trường từ vựng.

- Vận dụng kiến thức về trường từ vựng để đọc - hiểu và tạo lập văn bản

3 Thái độ:

Có ý thức sử dụng trường từ vựng trong nói và viết

III CHUẨN BỊ:

1 Giáo viên:

-Sách giáo khoa, sách giáo viên, sách bài tập, thiết kế bài giảng

-Bảng phụ, các ví dụ

2 Học sinh:

-Đọc sách, tìm hiểu bài

-Xem lại nội dung các bài về nghĩa của từ ở chương trình lớp 7

IV CÁC PHƯƠNG PHÁP/KỸ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC:

Động não, thảo luận nhóm, viết sáng tạo

IV.CÁC BƯỚC LÊN LỚP:

1 Ổn định lớp:

2 Kiểm tra bài cũ:

Thế nào là cấp độ khái quát nghĩa của từ ? Cho ví dụ về những cấp độ khái quát khác nhau về nghĩa của từ?

3.Bài mới:

Tìm hiểu khái niệm.

GV: Cho HS đọc đoạn văn của Nguyên

Hồng

I/- Thế nào là trường từ vựng?

1 Ví dụ:

HS đọc.

? Các từ in đậm trong đoạn văn của

Nguyên Hồng có nét chung gì về nghĩa?

- Hs trả lời

? Những từ trên có nét chung về nghĩa nên

chúng được xếp vào một trường từ

vựng.Vậy, thế nào là trường từ vựng ?

Nhấn mạnh: cơ sở để hình thành trường từ

vựng là đặc điểm chung về nghĩa Không

có đặc điểm chung về nghĩa thì không có

trường.từ vựng

? Tìm các từ trong trường từ vựng ''dụng cụ

nấu nướng”, trường “chỉ số lượng''?

Lưu ý HS một số điều theo gợi ý của

SGV / 20-21

?Tìm các từ thuộc các từ trong các trường:

- Bộ phận của mắt

- Đặc điểm của mắt :

- Cảm giác của mắt :

- Bệnh về mắt :

- Hoạt động của mắt :

? Các trường trên cùng biểu thị chung về

đối tượng nào? Vậy chúng thuộc trường

nghĩa nào?

Hs trả lời

? Em có nhận xét gì về các từ loại thuộc

- Chỉ bộ phận của cơ thể con người

- Trường từ vựng là tập hợp tất cả những

từ có nét chung về nghĩa

Ví dụ: gương mặt, nước da, gò má,

cánh tay, đùi đều có nét nghĩa chung

là chỉ bộ phận cơ thể con người

- xoong, nồi, chảo

- một, hai, ba, trăm ngàn, triệu

2: Lưu ý:

a- Một trường từ vựng có thể bao gồm nhiều trường từ vựng nhỏ hơn.

* Các từ trong các trường:

- Bộ phận của mắt : lòng đen, lòng

trắng, con ngươi, lông mày, lông mi,

- Đặc điểm của mắt : đờ đẫn, sắc, lờ đờ

tinh anh, toét, mù, lòa,

- Cảm giác của mắt : chói, quáng, hoa

cộm,

- Bệnh về mắt : quáng gà, thong manh,

cận thị ,viễn thị

- Hoạt động của mắt : nhìn trông, thâý,

liếc , nhòm.

*Các trường trên lại thuộc trường “mắt”

trường “Mắt”? Những từ nào thuộc danh

từ, tính từ, động từ?

Hs trả lời

- Cho từ “ngọt” đứng trong các nhóm khác

nhau

Cho HS đọc đoạn văn và cho biết các từ

mừng, cậu, cậu Vàng thuộc trường từ

vựng nào?

Được tác giả dùng trong trường từ vựng

nào?

Nhằm mục đích gì?

?Tìm hiểu sự chuyển đổi trường từ vựng

trong đoạn thơ sau và chỉ rõ tác dụng của

sự chuyển đổi ấy :

Gái chính chuyên lấy được chín chồng

Vo viên bỏ lọ gánh gồng đi chơi

Ai ngờ quang đứt lọ rơi

Bò ra lổm ngổm chín nơi chín chồng

b- Một trường từ vựng có thể bao gồm

những từ khác biệt nhau về từ loại

Từ loại :

- các danh từ như: con ngươi, lông mày,

- các động từ như: nhìn trông, v.v ,

- các tính từ như: lờ đờ ,''toét, v.v

c- Do hiện tượng nhiều nghĩa, một từ có

thể thuộc nhiều trường từ vựng khác

nhau

- Ngọt, cay , đắng, chát, thơm (trường mùi vị)

- Ngọt, the thé, êm dịu, chối tai (trường

âm thanh)

- (rét) ngọt, ẩm, giá (trường thời tiết)

d- Trong văn thơ cũng như trong cuộc sống hằng ngày, người ta thường dùng cách chuyển trường từ vựng để tăng thêm tính nghệ thuật của ngôn từ (phép

nhân hóa, ẩn dụ, so sánh, v.v )

- Người

- Thú vật, con chó thuộc trường từ vựng thú vật

- Nhân hóa

vo viên bỏ lọ - trường sự vật; bò ra lổm

ngổm - trường sinh vật)

? Hãy nhận xét về hiện tượng chuyển đổi

trường từ vựng trong đoạn văn sau:

“Con chó tưởng chủ mắng, vẫy đuôi

mừng, để lấy lại lòng chủ Lão Hạc nạt to:

- Mừng à ? vẫy đuôi à ? Vẫy đuôi thì cũng

giết ! Cho cậu chết !

Thâý lão Hạc sừng sộ quá, con chó vừa

vẫy đuôi, vừa chực lảng: Nhưng lão vội

nắm lấy nó ôm đầu nó , đập nhè nhẹ vào

lưng nó và dấu dí:

- A không !à không ! Không giết cậu

Vàng đâu nhỉ ! Cậu Vàng của ông

ngoan lắm ! Ông không cho giết Ông để

cậu Vàng ông nuôi.”

? Từ đó em rút ra nhận xét gì?

Hs trả lời

*GV Cho HS tổng kết, tóm tắt lại bốn điều

cần lưu ý

GV yêu cầu học sinh làm bài tập.

- Hs làm

gv chia nhóm,mỗi nhóm làm 1

bài.Sau đó cử đại diện lên làm

Mừng, cậu thuộc trường từ vựng

“người” , chuyển sang trường từ vựng

“thú vật” nhằm mục đích nhân hóa

II/Luyện tập

Bài tập 1 Các từ thuộc trường từ

vựng ''người ruột thịt”

- Thầy ( bố, cha, ba), mẹ - mợ-

cô, người đàn bà họ nội xa, em bé em Quế

Bài tập 2:

a) lưới, nơm câu, vó : dụng cụ

đánh bắt thuỷ sản

b) tủ, rương , hòm, va-li, chai, lọ

: dụng cụ để đựng

c) đá, đạp giấm, xéo : hoạt động

của chân

d) buồn, vui, phấn khởi, sợ hãi:

trạng thái tâm lí

e) hiền lành, độc ác, cởi mở: tính

cách

g) bút máy, bút bi,phấn, bút chì:

dụng cụ để viết

Bài tập 3 Các từ in đậm thuộc trường từ vựng ''thái độ''

Bài tập:

- Khứu giác : mũi, miệng thơm , điếc, thính.

-Thính giác : tai, nghe , điếc, rõ, thính

Bài tập 5 Lưới, lạnh và tấn công đều là những từ nhiều nghĩa, căn cứ vào

các nghĩa của từ để xác định mỗi từ có thể thuộc những trường từ vựng nào

Lưới - trường bẫy rập: lưới, chài, câu,

-trường hình ảnh trang trí

Lạnh:-trường nhiệt độ : lạnh nóng

-trường màu sắc: màu lạnh màu nóng trường thái độ cư xử : vồn vã, lạnh lùng

4 CỦNG CỐ, DẶN DÒ:

a Củng cố: - Cho HS đọc lại ghi nhớ.

- Chốt lại nội dung bài học

b Hướng dẫn học ở nhà:

- Học thuộc lòng phần ghi nhớ

- Làm tất cả các bài tập vào vở

- Tìm một bài thơ hoặc một đoạn có sử dụng sự chuyển đổi trường

từ vựng và chỉ rõ tác dụng của nó

- Chuẩn bị bài mới: Bố cục của văn bản.

Rút kinh nghiệm giờ dạy:

………

………