Tuần 2 Tiết 5 Trong lòng mẹ -Nguyên Hồng-A-MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: 1.Kiến thức: Giúp hs hiểu được tình cảnh đáng thương và nỗi đau tinh thần của nhân vật chú bé Hồng, cảm nhận được tình thươ
Trang 1Tuần 2 Tiết 5
Trong lòng mẹ
-Nguyên
Hồng-A-MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
1.Kiến thức: Giúp hs hiểu được tình cảnh đáng thương và nỗi đau tinh thần của
nhân vật chú bé Hồng, cảm nhận được tình thương yêu mãnh liệt của chú đối với
mẹ Bước đầu tiên hiểu được văn xuôi hồi kí và đặc sắc của thể văn này qua ngòi bút Nguyên Hồng thấm đượm chất trữ tình, lời văn tự truyện chân thành, giàu sức truyền cảm
2.Rèn luyện kĩ năng cảm thụ, phân tích những đoạn văn xuôi giàu chất trữ tình,
giàu cảm xúc mạnh mẽ
3.Thái độ: Gd tình cảm yêu kính, biết ơn cha mẹ, nguồn tình cảm, chỗ dựa tinh
thần lớn lao, vững chắnc của những đứa con
B- CHUẨN BỊ CỦA THẦY VÀ TRÒ:
1 Thầy: Sgk, giáo án, thiết kế ngữ văn 8
2 Trò: Vở ghi, sgk, soạn bài theo câu hỏi sgk
C- TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC:
Hoạt động 1: Ổn định tổ chức
Hoạt động 2: KT sự chuẩn bị của học sinh:
? Thế nào là chủ đề của văn bản, tính thống nhất về chủ đề của văn bản? Làm thế nào để đảm bảo tính thống nhất về chủ đề của văn bản?
Hoạt động 3:Tổ chức dạy - học bài mới:
*Giới thiệu bài:
Mỗi chúng ta, ai mà chẳng có một tuổi thơ, một thời thơ ấu: tuổi thơ cay đắng, tuổi thơ ngọt ngào, tuổi thơ dữ dội, tuổi thơ êm đềm,…Tuổi thơ, thời thơ ấu ấy trôi qua và không bao giờ trở lại “Những ngày thơ ấu” của Nguyên Hồng đã được kể,
tả, nhớ lại với những “rung động cực điểm của một linh hồn thơ dại” (Thạch Lam)
mà thấm đẫm tình yêu- tình yêu đối với mẹ
Hoạt động của thầy và trò Yêu cầu cần đạt
? Tóm tắt tiểu sử tgiả?
-Gv hd hs đọc: Chậm rãi, tình
cảm, chú ý các đoạn đối thoại
I-Đọc và tìm hiểu chung:
1.Tác giả:(1918- 1982)
-Tên thật: Nguyễn Nguyên Hồng, quê ở Nam Định -Trước CM ông chủ yếu sống ở thành phố Hải Phòng trong một xóm lao động nghèo
-Ngòi bút của ông hướng về những người lao động cùng khổ, gần gũi mà ông thương yêu thắm thiết
2 Đọc và tìm hiểu chú thích :
-Đọc:
Trang 2?Nêu những hiểu biết của em
về tác phẩm “Những ngày thơ
ấu”?
?Vị trí đoạn trích học?
?Cấu trúc của đoạn trích học?
Nêu nd từng phần?
?Đọc và kể lại cuộc gặp gỡ
và đối thoại giữa bà cô và chú
bé Hồng?
?Tâm địa của bà cô được diễn
tả theo trình tự ntn?
?Nhân vật bà cô được mtả ntn
qua đoạn văn đầu?
?Bà cô là người chủ động hay
bị động trong cuộc gặp gỡ với
chú bé Hồng? Trong cuộc gặp
gỡ này, tính cách của bà cô
được bộc lộ ntn, qua những
chi tiết nào?
?Hồng có nnhận ra điều đó
không?
-Biết được những “rắp tâm
tanh bẩn” của bà cô, Hồng đã
ứng phó thông minh: cúi đầu
không đáp, trả lời “Không,
cuối năm thế nào mợ cháu
cũng về”… những tưởng cuộc
đối thoại đã kết thúc
?Nhưng bà cô có buông tha
-Chú thích: 5, 8, 12, 13, 14, 17 Sgk
3.Tác phẩm :
-Đạt giải thưởng HCM về văn học nghệ thuật năm 1938
- “Những ngày thơ ấu” là tập hồi kí viết về quãng tuổi thơ cay đắng của Nguyên Hồng
-Đoạn trích học thuộc chương IV của tác phẩm (1938)
-Cấu trúc: 2 phần:
+Phần 1: Từ đầu-> “…người ta hỏi đến chứ?”: cuộc đối thoại giữa bà cô cay độc và chú bé Hồng;
ý nghĩ, cảm xúc của chú về người mẹ bất hạnh +Phần 2: Còn lại: Cuộc gặp gỡ bất ngờ với mẹ và cảm giác sung sướng cực điểm của chú bé Hồng
II-Phân tích:
1.Nhân vật bà cô (qua cái nhìn và tâm trạng của
Hồng) -Tâm địa của bà cô hiện ra theo trình tự các bước càng lộ rõ:
*Bước 1: “Một hôm, cô tôi gọi tôi đến bên cười
hỏi: “Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày không?”
-Hoàn cảnh nhân vật bà cô xuất hiện trong cuọc gặp gỡ đối thoại với Hồng là chủ động
-Cử chỉ “cười hỏi” không chút tình cảm
- “Cười rất kịch”: dối trá như đóng kịch (hoàn cảnh của Hồng lúc này rất đáng thương: bố mới chết, mẹ lại bỏ nhà đi tha hương cầu thực…lẽ
ra bà cô phải có thái độ cảm thông, chia sẻ nhưng đằng này lại “cười hỏi”)
-Hồng vốn nhạy cảm và nặng tình yêu thương quý mến mẹ -> Em nhận ra ý nghĩ cay độc trong giọng nói và nụ cười của cô -> Cúi đầu không đáp
*Bước 2:
Bà cô lại hỏi luôn, mắt long lanh nhìn cháu chằm chặp: “Sao lại không vào…đâu”
->Người cô cứ muốn kéo đứa cháu đáng thương vào một trò chơi độc ác đã được dàn tính
-Khi chú bé đã cúi đầu, khóe mắt cay cay, bà vẫn tiếp tục tấn công: Cử chỉ: vỗ vai cười nói: “Mày
Trang 3không? Bà đã hỏi gì? Nét mặt
và thái độ thay đổi ra sao? Chi
tiết đó chứng tỏ điều gì? Hãy
phân tích?
?Khi chú bé phẫn uất, nức nở,
nước mắt ròng ròng, cuộc đối
thoại diễn ra ntn?
?Qua đó em có nhận xét gì về
bản chất của nhân vật bà cô?
?Tgiả đã sử dụng nghệ thuật
gì khi XD cuộc đối thoại?
?Bà cô đại diện cho lớp người
nào trong XH?
dại quá…chứ”
=>Giả dối, độc ác, sự châm chọc, nhục mạ không
gì cay đắng bằng khi vết thương lòng do chinhý người cô của mình săm soi, hành hạ
*Bước 3:
Đối lập tâm trạng đau đớn, xót xa như bị gai cào, muối xát >< sự vô cảm, sắc lạnh đến ghê sợ
-Lời nói: Cô tôi vẫn tươi cười kể các chuyện cho tôi nghe
-Cử chỉ:
.Đổi giọng, vỗ vào vai, nhìn vào mặt nghiêm nghị
.Hạ giọng tỏ vẻ ngậm ngùi thương xót
=> Bản chất giả dối thâm hiểm NT: Kịch tính, tăng cấp
-Nhân vật là người lạnh lùng, độc ác, thâm hiểm -Ý nghĩa tố cáo hạng người sống tàn nhẫn, khô héo cả tình máu mủ ruột rà
-Bà cô đại diện cho những hủ tục của XH TDPKVN giai đoạn 1930-1945
Hoạt động 4:Củng cố:
-Phân tích hình ảnh bà cô qua cuộc đối thoại với chú bé Hồng?
-Tóm tắt đoạn trích
Hoạt động 5: HDVN :
-Học bài theo phần củng cố
-Soạn phần còn lại
Trang 4
-Tuần 2 Tiết 6
Trong lòng mẹ
-Nguyên
Hồng-A-MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
1.Kiến thức: Tiếp tục giúp hs hiểu được tình cảnh đáng thương và nỗi đau tinh
thần của nhân vật chú bé Hồng, cảm nhận được tình thương yêu mãnh liệt của chú đối với mẹ Bước đầu tiên hiểu được văn xuôi hồi kí và đặc sắc của thể văn này qua ngòi bút Nguyên Hồng thấm đượm chất trữ tình, lời văn tự truyện chân thành, giàu sức truyền cảm
2.Rèn luyện kĩ năng cảm thụ, phân tích những đoạn văn xuôi giàu chất trữ tình,
giàu cảm xúc mạnh mẽ
3.Thái độ: Gd lòng biết ơn và yêu thương sâu sắc công ơn sinh thành
B- CHUẨN BỊ:
1 Thầy: Sgk, giáo án, thiết kế ngữ văn 8
2 Trò : Vở ghi, sgk, soạn bài theo câu hỏi sgk
C- TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC:
Hoạt động 1: Ổn định tổ chức
Hoạt động 2: Kiểm tra sự chuẩn bị của hs:
?Phân tích hình ảnh bà cô qua cuộc đối thoại với chú bé Hồng?
Hoạt động 3: Tổ chức dạy - học bài mới:
*Giới thiệu bài:
Tiết trước chúng ta đã tìm hiểu nhân vật bà cô quái ác qua cuộc gặp gỡ như trò đùa độc ác do chính bà dàn dựng Vậy, tâm trạng của chú bé Hồng ra sao? Tình cảm của chú đối với mẹ ntn? Đó chính là nd của tiết học
Hoạt động của thầy và trò Yêu cầu cần đạt
?Hoàn cảnh sống hiện tại của
bé Hồng ntn?
-Gọi hs đọc 4 câu đầu
?Diễn biến tâm trạng của bé
Hồng khi lần lượt nghe những
câu hỏi và trước thái độ, cử chỉ
của bà cô ntn?
II-Phân tích( tiếp)
2.Nhân vật bé Hồng với những rung động cực điểm của một linh hồn trẻ dại:
*Hoàn cảnh: Đáng thương:
-Bố chơi bời nghiện ngập, mất sớm -Mẹ phải xa con nhỏ đi tha hương cầu thực gần một năm không có tin tức gì
*Tâm trạng của bé Hồng qua cuộc đối thoại với
bà cô:
-Diễn biến tâm trạng rất hồn nhiên, tự nhiên, kì
lạ nhưng cũng rất hợp lí, hợp tình
Tâm trạng ấy được thể hiện qua 3 giai đoạn nhỏ:
Trang 5?vì sao trước câu hỏi lần đầu
của bà cô, Hồng toan trả lời là
“có” nhưng rồi lại “cúi đầu
không đáp”?
?Hồng còn thấy gì ở bà cô và
em đã ứng xử ntn?
?Trước những câu hỏi , lời
khuyên như xát muối vào lòng,
nnhư châm nnhư chích mà chứa
đầy sự mai mỉa sâu cay thì tâm
trạng Hồng ra sao?
?Chi tiết “Hồng cười dài trong
tiếng khóc” có ý nghĩa gì?
?Đoạn văn “Cô tôi chưa nói
dứt câu…mới thôi” thể hiện
điều gì ở tâm trạng của bé
Hồng?
-Gọi hs đọc: “Chiều hôm đó…
sa mạc”
?Khi thoáng nhìn thấy một
người giống mẹ, Hồng có tâm
trạng gì?Vì sao?
?Cái hay và hấp dẫn ở đoạn văn
là nghệ thuật gì?
?Khi gặp mẹ, Hồng có tâm
trạng ntn? Tìm những chi tiết
chứng tỏ điều đó?
?Thái độ của Hồng khi được
mẹ chăm sóc?
?Hãy phân tích những chi tiết,
hình ảnh khi Hồng gặp mẹ để
+Bước 1:
-Nghe cô hỏi lần 1-> Kí ức sống lại hình ảnh về
vẻ mặt rầu rầu và sự hiền từ ở mẹ-> Em rất muốn gần mẹ nhưng em nhận ra sự giả dối của bà cô->
“cúi đầu không đáp” ->Từ chối dứt khoát
“Không, cháu không đi, cuối năm thế nào mợ cháu cũng về”: phản ứng thông minh xuất phát từ
sự nhạy cảm và lòng tin yêu mẹ, nhận ra ý nghĩ cay độc của bà cô
*Bước 2:
-Lòng bé Hồng càng thắt lại vì đau đớn, tủi nhục, xúc động vì thương mẹ-> khóe mắt em cay cay
-Chi tiết “Hồng cười dài trong tiếng khóc” thể hiện phong cách viết văn của Nguyên Hồng vì nó thể hiện một cách nồng nhiệt và mạnh mẽ cường
độ, trường độ của cảm xúc, tâm trạng nhân vật
=> Hồng nhỏ bé, yếu ớt mà kiên cường, tự hào đấu tranh, tin yêu người mẹ của mình nên chọn cách “cười dài trong tiếng khóc”
+Bước 3:
-Nỗi uất hận càng nặng, càng sâu…-> Bật thành những so sánh liên tiếp + Động từ mạnh -> Tâm trạng đau đớn, phẫn uất đến cực điểm
*Tâm trạng của bé Hồng khi gặp mẹ:
-Gọi: “Mợ ơi! Mợ ơi”cuống quýt, mừng tủi, xót
xa, đau đớn và hi vọng-> Sự khát khao tình mẹ, gặp mẹ đang cháy sôi
NT : so sánh: 1 giả định + 1 so sánh -Khi gặp mẹ, chú “thở hồng hộc,trán đẫm mồ hôi” chạy ríu cả chân -> hồi hộp, sung sướng khi được mẹ kéo tay xoa đầu -> òa khóc nức nở-> bao sầu khổ bị dồn nén, vỡ òa Hồng cảm thấy ngây ngất, sung sướng vô bờ khi được nằm trong lòng mẹ
-Tôi ngồi trên đệm xe…lạ thường…không nhớ là
mẹ đã hỏi những gì (đó là những giây phút hiếm hoi, đẹp đẽ nhất của con người…TKNV8T36)
Trang 6thấy được khả năng mtả tâm lí
nhân vật tinh tế của tgiả?
?Qua việc phân tích trên em
thấy Hồng là một chú bé ntn?
?Nghệ thuật đặc sắc cuẩ
chương hồi kí?
?Em hiểu thế nào là hồi kí?
?ND ý nghĩa chính của văn
bản?
=>Hồng là một chú bé giàu tình cảm (tình yêu thương mẹ), giàu lòng tự trọng
III-Tổng kết:
1.NT:
-Hồi kí: ghi lại, tự thuật lại chuyện xảy ra mà mình chứng kiến
-Tập hồi kí + mtả + so sánh với cảm xúc trữ tình sôi nổi, tha thiết
2.Nd: -Truyện giàu chất thơ như một bản tình ca
ca ngợi tình mẫu tử trong sáng, thiêng liêng
*Ghi nhớ: Sgk
Hoạt động 4: Củng cố:
-Viết một đoạn văn ghi lại những ấn tượng, cảm nhận rõ nhất, nổi bật nhất của bản thân về người mẹ của mình?
-Nêu cảm nhận của em về nhân vật bé Hồng qua đoạn trích?
Hoạt động 5: HDVN:
-Tóm tắt đoạn trích, học bài
-Chuẩn bị bài “Trường từ vựng”