Bài giảng Nấm da (ykv)

Ở một vài độ tuổi dễ mắc 1 vài loại nấm, Ví dụ: • Nấm Candida albicans thường gây bệnh ở trẻ sơ sinh và người già • Trẻ em < 13 tuổi dễ mắc nấm tóc hơn ở người lớn... • Nhóm nấm này chỉ

BỆNH NẤM DA

THS.BS PHẠM THỊ THANH HUYỀN

- Là bệnh da tương đối phổ biến, ngay cả ở các nước phát triển

- Thường mắc bênh nhiều về mùa hè

- Nấm có thể gây bệnh ở mọi lứa tuổi Ở một vài độ tuổi dễ mắc 1 vài loại nấm, Ví dụ:

• Nấm Candida albicans thường gây bệnh ở trẻ sơ sinh và người già

• Trẻ em < 13 tuổi dễ mắc nấm tóc hơn ở người lớn.

KHÁI NIỆM

• Nấm nông (superficial mycose) gồm có:

• Nhóm nấm này chỉ tác động lên móng, tóc, lớp sừng của da

• Các loại nấm chính gây bệnh nấm nông là:

1 Nấm sợi

2 Nấm men

3 Nấm lang ben

NẤM NÔNG

A BỆNH DO NẤM SỢI

- Nấm sợi (dermatophyte) cần có lớp sừng để phát triển, ví vậy nó gây bệnh ở tóc, móng và lớp sừng của da

- Để gây bệnh, bào tử nấm đầu tiên phải bám được vào lớp sừng của da và lông, tóc, móng Quá trình này xảy ra nhanh nhất là 3-4 giờ sau khi bào tử nấm tiếp xúc với da, phụ thuộc điều kiện nóng, ẩm, hiếu khí, các yếu tố kháng nấm Tiếp theo bào tử nấm xâm nhập vào lớp sừng nhờ tiết ra

nhiều loại men tiêu protein Khả năng hoạt động của men tiêu protein này khác nhau theo từng chủng nấm.

NẤM SỢI

+ + -

+ + -

+ +

-NẤM SỢI

- Tên gọi của bệnh do nấm sợi gây ra phụ thuộc vào vị trí:

Nấm mặt, nấm râu, nấm thân, nấm tay, nấm bẹn, nấm chân, nấm da đầu (tóc), nấm móng

NẤM SỢI

VỊ TRÍ NẤM SỢI GÂY BỆNH

Nấm mặt

Nấm móng

Nấm thân Nấm râu Nấm da đầu (tóc)

Nấm tay

Nấm bẹn

Nấm chân

Nguồn gốc của nấm:

- Từ người: chiếm tỷ lệ cao nhất

- Từ súc vật: nấm kí sinh ở chó, mèo, trâu, bò, ngựa, lợn…

- Từ đất

NGUỒN GỐC CỦA NẤM SỢI

Lây gián tiếp : là đường lây chủ yếu, từ các vật dụng bị nhiễm nấm: đồ chơi, thảm, áo quần, gối, chăn, khăn mặt, giày dép

Lây trực tiếp : Do tiếp xúc trực tiếp ở da người lành với

da người mắc bệnh, với súc vật nuôi trong nhà có nhiễm nấm như chó, mèo

ĐƯỜNG LÂY TRUYỀN NẤM SỢI

TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG NẤM SỢI

ĐẶC TRƯNG LÂM SÀNG CỦA CHỦNG NẤM SỢI

- Da: hình dạng tổn thương tròn, bầu dục, đa cung

Da khô, đỏ da, bong vảy da, ngứa

• Thương tổn là những mụn nước sắp xếp thành mảng hoặc nhiều

mảng, hình tròn hoặc vòng cung,

• Bờ được giới hạn bởi đường viền màu đỏ có các mụn nước và vảy

da, các vòng cung này có thể liên tục hoặc đứt đoạn

• Nếu không được điều trị, bờ vòng cung to dần, lan rộng ra, xung

quanh có mụn nước xen kẽ vảy da

• Ngứa nhiều, nhất là khi nóng, ra mồ hôi

TỔN THƯƠNG CƠ BẢN TRÊN DA

MỘT SỐ HÌNH ẢNH NẤM DA

NẤM RÂU NẤM THÂN

MỘT SỐ HÌNH ẢNH NẤM DA

NẤM DA MỘT SỐ HÌNH ẢNH NẤM DA

NẤM DA

MỘT SỐ HÌNH ẢNH NẤM DA

Nấm tay

BỆNH NẤM KẼ, BÀN CHÂN

- Căn nguyên: do vi nấm Epidermophyton,

Trichophyton hoặc Candida albicans.

- Bệnh thường xảy ra vào mùa hè, mồ hôi chân chính là điều kiện thuận lợi giúp cho các loại vi khuẩn và nấm sinh sôi nảy nở

NẤM KẼ CHÂN, BÀN CHÂN

- Bệnh hay gặp ở những người đi giày hàng ngày, đặc biệt ở những người hay chơi thể thao: Tennis, cầu lông, đá bóng,

- Bệnh còn thường gặp ở những người do nghề nghiệp phải tiếp xúc nước nhiều giờ liên tục nhiều ngày như nông dân, người làm

vệ sinh cống rãnh, vận động viên bơi lội

- Với những người chơi thể thao có bàn chân ẩm nóng khi mang giày kín, không thay tất thường xuyên sẽ kích thích phát triển nấm

- Bệnh thường gặp ở nam, ít gặp ở phụ nữ

- Vận động viên bơi lội, người phải ngâm chân trong nước nhiều giờ cũng thường mắc bệnh nấm da (nấm kẽ chân, móng chân)

- Do trên da và niêm mạc của mỗi người đều có nấm, khi gặp môi trường nhiệt độ và độ ẩm môi trường thích hợp, nấm sẽ phát triển một cách tối đa

- Nấm ở bàn chân có 3 dạng: tróc vảy khô, mụn nước, và viêm

kẽ (thường gặp ở các kẽ ngón, đặc biệt là kẽ ngón 4, ngón 5)

- Bắt đầu ở kẽ ngón chân thứ 3 và 4 có thể lan ra mặt dưới ngón chân

- Kẽ ngón chân ẩm ướt, nứt, có thể dày sừng hoặc trợt da, chảy dịch, có thể xuất hiện mụn nước…, mùi hôi

- Có thể có dát đỏ, bong vảy, dày sừng ở rìa bên của bàn chân, hoặc lan lên mu chân, lòng bàn chân

NẤM KẼ CHÂN, BÀN CHÂN

- Điều kiện ẩm ướt cùng với nhiễm nấm làm tăng tỷ lệ nhiễm khuẩn tại vùng da tổn thương

- Có thể kèm theo nấm móng

- Một số trường hợp, nấm bàn chân có biểu hiện giống viêm mô

tế bào do VK, có thể gây các biến chứng và lột da, phá hủy bàn chân

NẤM KẼ CHÂN, BÀN CHÂN

NẤM KẼ, BÀN CHÂN NẤM KẼ CHÂN, BÀN CHÂN

NẤM KẼ, BÀN CHÂN NẤM KẼ CHÂN, BÀN CHÂN

- Nấm bàn chân đáp ứng khá tốt với các thuốc bôi chống nấm như ketoconazole, terbinafine, econazole, hoặc

- Đối với trường hợp tái phát hoặc bệnh dai dẳng, cần dùng thuốc uống như griseofulvin, itraconazole, fluconazole và terbinafine

- Phòng tái phát: hạn chế đi giày, dùng tất cotton, bấm Phòng tái phát: móng thường xuyên, xoa bột có chứa chất chống nấm, cho cả vào giày

ĐIỀU TRỊ NẤM KẼ CHÂN, BÀN CHÂN

THUỐC UỐNG ĐƯỢC CHỈ ĐỊNH KHI ĐÃ THẤT BẠI VỚI THUỐC BÔI

HOẶC KHI CÓ TỔN THƯƠNG DÀY SỪNG HOẶC Ở BN SUY GIẢM MD

Thuốc Liều dùng Tác dụng phụ

1 Griseofulvin 375 - 500mg/ ngày x 6-8 tuần Buồn nôn, độc gan, nhạy cảm ánh

sáng, đau đầu, giảm BCTT

100-200mg/ngày x 2-4 tuần Hoặc 400mg/ngày x 1 tuần  

50mg/ngày x 6 tuần 100mg/ngày x 8 tuần 150mg/tuần x 6 tuần

  Đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy, độc gan, giảm tế bào máu

Đau bụng dưới, tăng men gan  

Độc gan, sốc phản vệ

3 Allylamines

- Terbinafine

  125mg/ngày x 8 tuần 250mg/ngày x 2-6 tuần

  Đau đầu, ban đỏ, viêm gan ứ mật,

HC Steven - Johnson

BỆNH NẤM MÓNG

- Là bệnh khá phổ biến ở nhiều nơi trên thế giới

- Thường do T rubrum, ngoài ra có thể do T violaceum, hoặc T mentagrophyte

- Có thể bị vài móng hoặc nhiều móng cùng lúc, hoặc kết hợp với mắc nấm da

• Tổn thương thường bắt đầu từ bờ tự do của móng

• Bệnh có thể lây từ móng này sang móng khác

BỆNH NẤM MÓNG

NẤM MÓNG

Nấm móng

NẤM MÓNG

• Itraconazole 200mg/ngày x 12 tuần hoặc 200mg x 2 lần/ngày x 1

tuần/tháng trong 3-4 tháng liền

• Griceofulvin 1-2g/ngày đến khi các móng trở về bình thường

• Fluconazole 150-200mg/tuần x 9 tháng

Đối với loại chỉ có tổn thương ở móng tay Dùng 1 trong các loại sau:

• Itraconazole 200mg/ngày x 6 tuần hoặc 200mg

x 2 lần/ngày x 1 tuần/tháng trong 2 tháng liền

• Griceofulvin 1-2g/ngày đến khi các móng trở

về bình thường

• Fluconazole 150-200mg/tuần x 6 tháng

BỆNH NẤM TÓC

- Thường gặp ở trẻ em 3 – 7 tuổi, riêng chủng T.tonsurans

có thể gây nấm tóc ở người lớn

- Bệnh hay gặp ở trẻ nam hơn trẻ nữ

- Do chủng Microsporum hoặc Trichophyton gây ra

NẤM TÓC

Viêm Không viêm

- Thường bắt đầu là những triệu chứng không điển

hình: mảng đỏ da, có vảy trắng, và lan dần dần

- Tổn thương có thể ít hoặc nhiều

- Khi tổn thương còn ít dễ bỏ qua, bệnh thường chỉ

được phát hiện khi có vùng tóc bị rụng

- Tổn thương điển hình: mảng rụng tóc có phủ ít

vảy trắng ở trên, và “black dot” tại vị trí chân tóc

- Nguyên nhân thường do Trichophyton tonsurans

BỆNH NẤM TÓC THỂ “BLACK DOT”

BỆNH NẤM TÓC THỂ “BLACK DOT”

BỆNH NẤM TÓC THỂ “GRAY PATCH”

- Thường bắt đầu là một mảng đỏ da, có vảy

trắng, ranh giới rõ trên da đầu và lan rộng ly

tâm trong nhiều tuần - nhiều tháng, sau đó

dừng lan và tồn tại dai dẳng, đôi khi trong

- Do Microsporum canis hoặc Trichophyton mentagrophyte

- Tổn thương viêm nặng, phù nề, nhiều mủ, đau, mất tóc

- Có thể sốt, viêm hạch

- Hậu quả: có thể để lại sẹo và mất tóc ở vùng da đầu viêm và nung mủ

BỆNH NẤM TÓC THỂ KERION

BỆNH NẤM TÓC THỂ FAVUS

- Ban đầu là biểu hiện viêm đỏ quanh nang

tóc, dần dần hình thành vảy tiết vàng bẩn,

có mùi khó chịu, bề mặt da đầu lồi lõm ko

đều do vảy tiết nhiều (gồm nấm, bạch cầu,

huyết thanh khô, tế bào biểu bì)

- Nguyên nhân: thường do T.schoenlenii

ĐIỀU TRỊ

Đối với trẻ em, dùng 1 trong các loại sau

• Itraconazole 3-5mg/kg/ngày x 6 tuần

• Griceofulvin 20-25mg/kg/ngày x 6-8 tuần

• Fluconazole 6mg/kg/ngày x 6 tuần

• Kết hợp với gội đầu bằng Nizoral shampoo 2% hoặc

Selenium sulfide shampoo 2,5% hàng ngày

BỆNH NẤM TÓC

Đối với người lớn, dùng 1 trong các loại sau

• Itraconazole 5mg/kg/ngày x 4-8 tuần

• Griceofulvin 20mg/kg/ngày x 6-8 tuần

• Fluconazole 6mg/kg/ngày x 3-6 tuần

• Kết hợp với gội đầu bằng Nizoral shampoo 2% hoặc

Selenium sulfide shampoo 2,5% hàng ngày

BỆNH NẤM TÓC

B BỆNH NẤM MEN

BỆNH NẤM HẠT MEN

BỆNH NẤM HẠT MEN

Ký sinh thường xuyên ở:

NẤM HẠT MEN: CANDIDA

• Yếu tố thuận lợi:

• Bệnh nhiễm trùng cấp hoặc mãn tính

• Bệnh chuyển hóa: tiểu đường, béo phì

• Dùng kháng sinh lâu ngày

• Sử dụng corticoid hoặc thuốc ức chế miễn dịch.

• Thường xuyên tiếp xúc môi trường ẩm ướt

BỆNH NẤM HẠT MEN

NẤM HẠT MEN: CANDIDA,

Vi nấm hạt men gây bệnh ở da và niêm mạc- bán niêm mạc

Bệnh ở niêm mạc Bệnh ở da

• Nhiễm candida ở miệng

• Viêm âm hộ-âm đạo

• Viêm qui đầu

• Viêm hậu môn và quanh

NẤM HẠT MEN: CANDIDA

• Viêm da âm hộ- âm đạo:

• Biểu hiện:

− Huyết trắng: nhiều, trắng đục, đặc như sữa chua

− Viêm đỏ niêm mạc AH-AĐ

− Ngứa nhiều, tiểu khó, tiểu rát

• Yếu tố thuận lợi: có thai, tiểu đường, sử dụng kháng sinh

lâu ngày…

BỆNH NẤM HẠT MEN

NẤM HẠT MEN: CANDIDA

• Nhiễm candida ở miệng:

• Thường gặp trên cơ địa suy giảm md, nhiễm HIV

• Biểu hiện:

Nhiễm cấp:

• Màng giả ở niêm mạc miệng, lưỡi: bợn trắng như sữa, dính

Cạo để lộ niêm mạc viêm đỏ bên dưới

• Loét niêm mạc trong trường hợp nặng

BỆNH NẤM HẠT MEN

HÌNH ẢNH NẤM MÓNG DO CANDIDA

XÉT NGHIỆM:

Soi tươi: tế bào hạt men nẩy chồi

Cấy: môi trường Sabouraud

BỆNH NẤM HẠT MEN

ĐIỀU TRỊ:

Lọai bỏ các yếu tố thuận lợi bên trong và bên ngòai.Tại chỗ: Thoa thuốc kháng nấm tại chỗ

Tòan thân:

Viêm âm hộ, âm đạo, qui đầu:

Sporal :200mg/ngàyx3 ngày

Fluconazole:150mg (liều duy nhất)Không uống Nystatine vì không hấp thu vào máu

BỆNH NẤM HẠT MEN

C BỆNH LANG BEN

• Là bệnh nấm nông ở da rất phổ biến, lành tính, hay tái phát, gây

nhiều phiền toái về phương diện thẩm mỹ

• Nguyên nhân: do loại nấm ưa lipid là Malassezia furfur

BỆNH LANG BEN

• Yếu tố thuận lợi cho nấm phát triển là khí hậu nhiệt đới

• Ở Mỹ có khoảng 5% dân số bị lang ben Ở Việt Nam chưa có

thống kê đầy đủ nhưng đây là bệnh có tỷ lệ khá cao

• Lứa tuổi thường gặp: thanh thiếu niên và người lớn

BỆNH LANG BEN

• Bệnh phụ thuộc nhiều vào vệ sinh da, sức đề kháng

của cơ thể, độ pH và độ ẩm của da

• Do vậy, có thể trong 1 gia đình có người mắc lang

ben nhưng người khác lại không mắc.

BỆNH LANG BEN

TỔN THƯƠNG CƠ BẢN:

-Thương tổn là các dát màu trắng, màu nâu, hay hồng, có giới hạn rất rõ, bờ vằn vèo, trên có ít vảy phấn mịn, khi dùng kim cùn cạo sẽ thấy dấu hiệu vỏ bào

- Kích thước có to nhỏ không đều hoặc tập trung thành mảng lớn, đôi khi chỉ khu trú ở nang lông

BỆNH LANG BEN

MỘT SỐ HÌNH ẢNH BỆNH LANG BEN

- Sử dụng ánh sáng đèn Wood để chẩn đoán

lang ben: dưới ánh sáng đèn Wood,

tổn thương biểu hiện màu vàng xanh

CẬN LÂM SÀNG

- Selenium sulfide shampoo xoa vào vùng tổn thương, lưu 10' rồi

xả, dùng 2 tuần liên tiếp, sau đó dùng 1-2 lần/tháng để tránh tái phát

- Ketoconazole shampoo 2% xoa vào vùng thương tổn trong 3 ngày liên tiếp, lưu thuốc 5'

ĐIỀU TRỊ BỆNH LANG BEN

- Thuốc bôi: nhóm Azoles, Terbinafine có tác dụng tốt

- Thuốc uống:

• Dùng khi điều trị bằng thuốc bôi thất bại hoặc tái phát nhiều

lần

• Ketoconazole 200mg/ngày x 7 ngày, hoặc

• Itraconazole 200mg - 400mg x 3-7 ngày, hoặc

• Fluconazole 400mg liều duy nhất

- Để đề phòng bệnh nấm da cần vệ sinh da sạch sẽ, da luôn được khô, thoáng mát

- Không mặc chung quần áo, không dùng chung khăn mặt, khăn tắm, chăn, gối, lược, giày dép, dụng cụ cắt tỉa móng với người đang bị bệnh nấm da, tóc, móng

- Quần áo phải được phơi khô, là kĩ, mặc rộng, thoáng

PHÒNG BỆNH NẤM DA

- Hạn chế dùng xà phòng

- Vật nuôi trong nhà có nhiễm nấm=> vệ sinh tốt

- Đối với nấm kẽ, bàn chân

• Luôn rửa chân và giữ cho bàn chân và kẽ ngón được khô ráo

• Có thể sử dụng phấn rôm, bột Talc xoa vào chân, giúp hút

ẩm

PHÒNG BỆNH NẤM DA