Bài 14. Chơi chữ

Bài 14. Chơi chữ tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn về tất cả các lĩnh vực kinh tế, ki...

Về dự giờ Ngữ văn

Năm học: 2014 - 2015

GIÁO VIÊN: TRƯƠNG THỊ NHÃ

KiỂM TRA BÀI CŨ

1 Thế nào là điệp ngữ? Kể tên các dạng điệp

ngữ ?

- Khi nói hoặc viết, người ta có thể dùng biện pháp lặp lại từ ngữ (hoặc cả một câu) để làm nổi bật ý, gây cảm xúc mạnh gọi là phép điệp ngữ; từ ngữ được

lặp lại gọi là điệp ngữ

- Các dạng điệp ngữ: điệp ngữ cách quãng, điệp ngữ nối tiếp, điệp ngữ chuyển tiếp(điệp ngữ vòng)

Biết viết gì đây biết viết gì ?

Viết gì thôi viết để dành khi

Dành khi buồn nhớ mình xem lại

Xem lại ngày xưa đã viết gì ?

chuyển tiếp

Viết gì

viết gì dành khi

Tiết 59: Tiếng Việt:

1 Thế nào là chơi chữ?

A, ví dụ:

Bà già đi chợ cầu đông Bói xem một quẻ có chồng lợi chăng? Thầy bói xem quẻ nói rằng : Lợi

thì có lợi nhưng răng không còn lợi3

lợi1Lợi2

Lợi 1 : thuận lợi, lợi lộc, lợi ích.

Lợi 2,3 : nướu răng

Việc sử dụng từ lợi ở cuối bài ca dao, dựa vào hiện tượng gì của từ ngữ ?

Hiện tượng đồng âm

Em có nhận xét gì về câu trả lời của thầy bói?

Việc sử dụng từ lợi như trên có tác dụng gì ?

=> Tạo sắc thái hài hước, dí dỏm,… làm

câu văn thêm hấp dẫn và thú vị.

Thế nào là chơi chữ ?

* Ghi nhớ: SGK/ T.164

I Tìm hiểu bài:

1 Thế nào là chơi chữ?

2 Các lối chơi chữ

Chỉ rõ các lối chơi chữ trong ví dụ dưới đây:

(2) Sánh với Na-va “ ranh tướng ” Pháp

Tiếng tăm nồng nặc ở Đông Dương

( Tú Mỡ )

(1) Kiến bò đĩa thịt bò

 dùng từ ngữ đồng âm

 dùng lối nói trại âm

(3) Mênh mông muôn mẫu một màu mưa

Mỏi mắt miên man mãi mịt mờ

So sánh “danh tướng” và “ranh tướng”

Trong ví dụ (2) chơi chữ bằng cách nào?

(4) Con cá đối bỏ trong cối đá

Con mèo cái nằm trên mái kèo

Trách cha mẹ em nghèo, anh nỡ phụ duyên em.

( Ca dao )

 dùng lối nói lái

(5) Ngọt thơm sau lớp vỏ gai

Quả ngon lớn mãi cho ai đẹp lòng

Mời cô mời bác ăn cùng

Sầu riêng mà hóa vui chung trăm nhà.

( Phạm Hổ )

 dùng từ trái nghĩa

cá đối cối đá

mái kèo mèo cái

Tìm từ ngữ chứa đựng lối chơi chữ trong

ví dụ (4)? Trong ví dụ (4) chơi chữ bằng cách nào?

Trong ví dụ (5) chơi chữ bằng cách nào? Tìm từ ngữ chứa đựng lối chơi chữ trong

ví dụ (5)?

Sầu riêng vui chung

1 Con ngựa đá con ngựa đá.

2 Trăng bao nhiêu tuổi trăng già

Núi bao nhiêu tuổi gọi là núi

B Dùng từ ngữ đồng âm

C Dùng từ trái nghĩa, đồng nghĩa

D.Dùng lối nói lái

THẢO LUẬN NHÓM

Nối các lối chơi chữ ở cột A và B sao cho phù hợp

- Dùng từ đồng âm - Dùng lối nói lái.

- Dùng lối nói trại âm - Dùng từ trái nghĩa đồng nghĩa, gần

- Dùng cách điệp âm nghĩa

Nay thét mai gầm rát cổ cha

Ráo mép chỉ quen tuồng nói dối

Lằn lưng cam chịu dấu roi tra

Từ nay Trâu Lỗ chăm nghề học

kẻo hổ mang danh tiếng thế gia

( Lê quý Đôn )

liu điu Rắn

hổ lửa mai gầm Ráo

Lằn

Trâu Lỗ

hổ mang

2/ Các câu sau đây có những tiếng nào chỉ sự vật gần gũi nhau ?

-Trời mưa đất thịt trơn như mỡ,

dò đến hàng nem chả muốn ăn.

 Những những từ gần nghĩa với thịt : thịt, mỡ, nem, chả, dò

thịt mỡ

nem chả

Bà đồ Nứa, đi võng đòn tre, đến khóm trúc thở dài hi hóp.

 Những những từ gần nghĩa với nứa : tre, trúc, hóp

tre trúc

3/ Sưu tầm một số cách chơi chữ trong

c) Chết chồng chơi chốn chùa chiền

Chanh chua, chuối chát chín chuyên cho chồng

 dùng cách điệp âm

d) Lũ quỉ nay lại về lũy cũ

Thầy tu giờ cũng biết thù Tây

 dùng cách nói lái

4/ Năm 1946, bà Hằng Phương biếu Bác một gói cam, Bác đã làm một bài thơ tỏ lòng cảm ơn như sau :

Cám ơn bà biếu gói cam

Nhận thì không đúng, từ làm sao đây ?

Ăn quả nhớ kẻ trồng cây

Phải chăng khổ tận đến ngày cam lai ?

- Bác Hồ chơi chữ bằng cách dùng từ

đồng âm ( cam )

- Thành ngữ Hán Việt khổ tận cam lai

có nghĩa là hết khổ rồi đến sung

3 Có 6 chữ: Lối chơi chữ nào được sử dụng

trong bài toán vui?

Một đàn gà mà bươi trong bếp,hai ông bà đập chết

hai con.Hỏi còn mấy con?

4 Có 6 chữ: Đây là lối chơi chữ gì trong câu sau:

Tết tiếc túng tiền tiêu thằng tí toe toét, thong thả tìm tôi

5 Có 6 chữ: Lối chơi chữ nào được sử dụng trong câu sau:

Ruồi đậu mâm xôi đậu

CHƠI CHỮ

Khái niệm

Lợi dụng đặc sắc về âm, về nghĩa để tạo sắc thái hài hước, dí dỏm…làm câu văn thêm hấp dẫn và thú vị.

Phân loại

Sử dụng :

Dùng

từ đồng âm

Dùng

từ trại âm

Dùng

từ điệp âm

Dùng lối nói lái

Dùng

từ đồng nghĩa , trái nghĩa , gần nghĩa

Trong cuộc sống thường

ngày, thơ văn trào phúng,

câu đối, câu đố.

- Soạn bài : Làm thơ lục bát

Xem, trả lời các câu hỏi SGK/154155