Bài giảng ngữ văn 7 bài 14 chơi chữ 3

Chơi chữ là lợi dụng đặc sắc về âm, về nghĩa của từ ngữ để tạo sắc thái dí dỏm, hài hước...làm câu văn hấp dẫn, thú v... Đồng nghĩa Các lối chơi chữ... * Chơi chữ được sử dụng trong cuộ

CHƠI CHỮ

( NGỮ VĂN 7 )

KIỂM TRA BÀI CŨ

Ở chương trình Ngữ Văn 6và 7, các em

đã học những biện pháp tu từ nào?

I Thế nào là chơi chữ.

1 Vớ dụ

Bà già đi chợ Cầu Đông,

Bói xem một quẻ lấy chồng lợi chăng?

Thầy bói xem quẻ nói rằng:

Lợi thì có lợi nhưng răng không còn.

Lợi

thuận lợi, lợi lộc, lợi ích

Nướu

răng.

Hiện tượng Đồng âm

=> Tạo sắc thái dí dỏm, hài hước, làm cho câu văn hấp

dẫn, thú vị

âm: giống nhau nghĩa: khác nhau

lợi lợi

Chơi chữ là lợi dụng đặc sắc về âm,

về nghĩa của từ ngữ để tạo sắc thái dí dỏm,

hài hước làm câu văn hấp dẫn, thú v ị Tiết 59 CHƠI CHỮ

1) Sánh với Na-va “ranh tướng” Pháp

Tiếng tăm nồng nặc ở Đông Dương

(Tú mỡ)

1) Sánh với Na-va “ranh tướng” Pháp

Tiếng tăm nồng nặc ở Đông Dương

(Tú mỡ)

“danh tướng”

trại âm

(gần âm)

2) Mênh mông muôn mẫu một màu mưa

Mỏi mắt miên man mãi mịt mờ

( Tú mỡ)

2) Mênh mông muôn mẫu một màu mưa

Mỏi mắt miên man mãi mịt mờ

( Tú mỡ)

điệp âm

3) Con cá đối bỏ trong cối đá,

Con mèo cái nằm trên mái kèo,

Trách cha mẹ em nghèo, anh nỡ phụ duyên em

(Ca dao)

3) Con cá đối bỏ trong cối đá,

Con mèo cái nằm trên mái kèo,

Trách cha mẹ em nghèo, anh nỡ phụ duyên em

(Ca dao)

nói lái

4) Ngọt thơm sau lớp vỏ gai,

Qủa ngon lớn mãi cho ai đẹp lòng

Mời cô mời bác ăn cùng,

Sầu riêng mà hóa vui chung trăm nhà

(Phạm Hổ)

4) Ngọt thơm sau lớp vỏ gai,

Qủa ngon lớn mãi cho ai đẹp lòng

Mời cô mời bác ăn cùng,

Sầu riêng mà hóa vui chung trăm nhà

(Phạm Hổ)

Đồng âm và trái nghÜa

5) Da tr¾ng vç b× b¹ch

5) Da tr¾ng vç b× b¹ch Đồng nghĩa

Các lối chơi chữ

II C¸c lèi ch¬i ch÷

- Dùng lối nói lái

- Dùng từ ngữ trái nghĩa, đồng nghĩa, gần nghĩa

* Chơi chữ được sử dụng trong cuộc sống thường ngày, trong văn thơ, đặc biệt là trong thơ văn trào phúng, trong câu đối, câu đố…

Ráo mép chỉ quen tuồng nói dối,Lằn lưng cam chịu dấu roi tra.

Từ nay Trâu Lỗ chăm nghề học,Kẻo hổ mang danh tiếng thế gia

(Lê Quí Đôn)

Chẳng phải liu điu vẫn giống nhà,

Rắn đầu biếng học chẳng ai tha

Thẹn đèn hổ lửa đau lòng mẹ,Nay thét mai gầm rát cổ cha

Ráo mép chỉ quen tuồng nói dối,

Lằn lưng cam chịu dấu roi tra

Từ nay Trâu Lỗ chăm nghề học,Kẻo hổ mang danh tiếng thế gia

(Lê Quí Đôn)

Sử dụng từ đồng nghĩa, gần nghĩa (loài bò sát)

Bài tập 2

Mỗi câu sau đây có những tiếng nào chỉ các sự vật gần gũi nhau? Cách nói này có phải là chơi chữ không?

-Trời mưa đất thịt trơn như mỡ, dò đến hàng nem chả muốn ăn

-Bà đồ Nứa,đi võng đòn tre,đến khóm trúc,thở dài hi hóp

Chơi chữ bằng những từ gần nghĩa

Bài tập 4 Năm 1946,bà Hằng Phương biếu Bác Hồ một gói cam,Bác Hồ

đã làm một bài thơ cảm ơn như sau:

Cảm ơn bà biếu gói cam,

Nhận thì không đúng, từ làm sao đây?

Ăn quả nhớ kẻ trồng cây,

Phải chăng khổ tận đến ngày cam lai?

Trong bài thơ này, Bác Hồ đã dùng lối chơi chữ như thế nào?

Chơi chữ bằng các từ đồng âm

camcam

BÀI TẬP BỔ SUNG

Bài tập1 Tìm các từ được dùng theo lối chơi chữ trong

bài thơ sau và cho biết đó là lối chơi chữ nào?

chuộc

14Cóc

15Chuộc (chẫu chuộc)

16Chẫu chàng

17Nhái bén

Bài thơ sử dụng các từ gần nghĩa với nhau: Cóc, bén (nhái bén), chàng (chẫu chàng), nòng nọc (ấu trùng của loài ếch nhái), chuộc (chẫu chuộc) để chỉ chung loài động vật lưỡng cư (Cùng trường nghĩa)

Bài tập 2 Thử giải những câu đố sau đây và phân

tích lối chơi chữ được sử dụng sử dụng

c, “Ngả lưng cho thế gian ngồi

Rồi ra mang tiếng con người bất trung.”

Đây là lối chơi

chữ dựa vào hiện

tượng đồng âm.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

1 HỌC THUỘC GHI NHỚ

2 HOÀN CHỈNH BÀI TẬP 3

3 SOẠN “ LÀM THƠ LỤC BÁT ” THEO HỆ

THỐNG CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP.

- MỖI EM LÀM 1 BÀI LỤC BÁT TỐI THIỂU 4 CÂU

CHÂN THÀNH CẢM ƠN CÁC THẦY, CÔ GIÁO VÀ

CÁC EM HỌC SINH