Bài giảng ngữ văn 7 bài 14 chơi chữ 5

Định nghĩa: Chơi chữ là lợi dụng đặc sắc về âm, về nghÜa của từ ngữ để tạo sắc thái dí dỏm, hài hước, châm biếm,…làm câu văn hấp dẫn và thú vị... Định nghĩa: Chơi chữ là lợi dụng đặc

CHƠI CHỮ

G.V :NGUYỄN THỊ NGUYỆT

Kiểm tra bài cũ

Thế nào là điệp ngữ ? Cho ví dụ ?

Tiết 61: Tiếng Việt : Chơi chữ

I Thế nào là chơi chữ ?

1 Ví dụ: Ví dụ 1:

Bà già đi chợ Cầu Đông , Bói xem một quẻ lấy chồng lợi chăng ? Thầy bói xem quẻ nói rằng :

Lợi thì có lợi nhưng răng không còn.

lợi

(1)

(2) (3)

Ví dụ 2:

Nhớ nước đau lòng con quốc quốc Thương nhà mỏi miệng cái gia gia

quốc gia nước

nhà

I Thế nào là chơi chữ?

1 Ví dụ:

2 Định nghĩa: Chơi chữ là lợi dụng đặc sắc về âm, về nghÜa của

từ ngữ để tạo sắc thái dí dỏm, hài hước, châm biếm,…làm câu văn hấp dẫn và thú vị.

II Các lối chơi chữ:

1 Ruồi đậu mâm xôi đậu

Kiến bò đĩa thịt bò

3 Mênh mông muôn mẫu một màu mưa

Mỏi mắt miên man mãi mịt mờ

5 Ngọt thơm sau lớp vỏ gai,

Quả ngon lớn mãi cho ai đẹp lòng

Mời cô mời bác ăn cùng,

Sầu riêng mà hoá vui chung trăm nhà

2 Sánh với Na - Va “ranh tướng” Pháp

Tiếng tăm nồng nặc ở Đông Dương

4 Con cá đối bỏ trên cối đá,

Con mèo cái nằm trên mái kèo,

Trách cha mẹ em nghèo, anh nỡ phụ duyên em

Đậu

Bò

Động từ

Danh từ

Động từDanh từ

Dựng từ ngữ đồng

âm

-“ Ranh tướng”

- Danh tướng

Dùng lèi nãi tr¹i

©m ( gÇn ©m)

Điệp âm “m”

Dùng cách iÖp đ

©m

-Cá đối = cối đá

- Mèo cái = Mái kèo

Dùng lối nãi l¸i

Sầu riêng

Vui chung

Dựng từ ngữ trái nghĩa

I Thế nào là chơi chữ?

1 Ví dụ:

2 Định nghĩa: Chơi chữ là lợi dụng đặc sắc về âm, về nghÜa của

từ ngữ để tạo sắc thái dí dỏm, hài hước, châm biếm,…làm câu văn hấp dẫn và thú vị.

II Các lối chơi chữ:

- Dùng từ ngữ đồng âm;

- Dùng lối nói trại âm ( gần âm) ;

- Dùng cách điệp âm;

- Dùng lối nói lái;

- Dùng từ ngữ trái nghĩa, đồng nghĩa, gần nghĩa.

*Chơi chữ được sử dụng trong cuộc sống thường ngày, trong văn thơ, đặc biệt là trong thơ văn trào phúng, trong câu đối, câu đố

1.Trên trời rớt xuống mau co là gì?

2 Ngả lưng cho thế gian ngồi Rồi ra mang tiếng con người bất trung

3 Một đàn gà mà bươi bếp, ông đập chết hai con Hỏi còn mấy con ?

4 Nhà bác Tư có 10 con gà, chú xin 1 con Hỏi nếu bán cả đàn sẽ được bao nhiêu tiền ?

(Mo cau)

(Cái phản)

( 11 con)

( 90 xu)

Giải đố ?

Thảo luận nhóm

Nhóm 1,2 : Trăng bao nhiêu tuổi trăng già Núi bao nhiêu tuổi gọi là núi non.

Nhóm 3,4:

Xôi chả chả ngon.

Nhóm 5,6 : Trùng trục như con bò thui Chín mắt, chín mũi, chín đuôi, chín đầu.

Nhóm 7,8 :

Có tài mà cậy chi tài Chữ tài liền với chữ tai một vần.

Nhóm 9,10:

Da trắng vỗ bì bạch.

Chỉ ra lối chơi chữ trong các câu sau? Cho biết đó là lối chơi chữ nào?

Đồng âm

Đồng âm Gần âm

Đồng nghĩa

Trái nghĩa

III Luyện tập Bài tập 1 Đọc bài thơ dưới đây và cho

biết tác giả đã dùng những từ ngữ nào

để chơi chữ.

Chẳng phải liu điu vẫn giống nhà, Rắn đầu biếng học chẳng ai tha, Thẹn đèn hổ lửa đau lòng mẹ, Nay thét mai gầm rát cổ cha.

Ráo mép chỉ quen tuồng nói dối, Lằn lưng cam chịu dấu roi tra.

Từ nay Trâu Lỗ chăm nghề học, Kẻo hổ mang danh tiếng thế gia.

( Lê Quý Đôn )

liu điu Rắn

hổ lửa mai gầm Ráo

Lằn

Trâu Lỗ

hổ mang

- Tác giả dùng hàng loạt những danh từ chỉ họ hàng nhà rắn.



Bài tập 2 Mỗi câu sau đây có những tiếng nào chỉ sự vật gần gũi nhau ? Cách nói này có phải là chơi chữ không ?

-Trời mưa đất thịt trơn như mỡ, dò đến

hàng nem chả muốn ăn.

-Bà đồ Nứa, đi võng đòn tre, đến khóm

trúc, thở dài hi hóp.

- Những tiếng chỉ sự vật gần gũi nhau: những món

ăn từ thịt - Những tiếng chỉ sự vật gần gũi nhau: đều họ nhà tre.

III Luyện tập

Năm 1946, bà Hằng Phương biếu Bác Hồ một gói cam, Bác Hồ đã làm một bài thơ để tỏ lòng cảm ơn như sau:

Cảm ơn bà biếu gói cam Nhận thì không đúng, từ làm sao đây

Ăn quả nhớ kẻ trồng cây Phải chăng khổ tận đến ngày cam lai?

Trong bài thơ này, Bác Hồ đã dùng lối chơi chữ như thế nào?

Bài tập 4

I Thế nào là chơi chữ?

1 Ví dụ:

2 Định nghĩa: Chơi chữ là lợi dụng đặc sắc về âm, về nghÜa của

từ ngữ để tạo sắc thái dí dỏm, hài hước, châm biếm,…làm câu văn hấp dẫn và thú vị.

II Các lối chơi chữ:

- Dùng từ ngữ đồng âm;

- Dùng lối nói trại âm ( gần âm) ;

- Dùng cách điệp âm;

- Dùng lối nói lái;

- Dùng từ ngữ trái nghĩa, đồng nghĩa, gần nghĩa.

* Chơi chữ được sử dụng trong cuộc sống thường ngày, trong văn thơ, đặc biệt là trong thơ văn trào phúng, trong câu đối, câu đố

Hướng dẫn học bài

- Học ghi nhớ

- Làm bài tập 3, 4

- Tìm trong sáng tác văn học, câu đối ,

câu đố có sử dụng biện pháp chơi chữ.

Nam chuÈn bÞ cho tiÕt sau kiÓm tra 1 tiÕt.

TaiLieu.VN