Các lối chơi chữ: Bà già đi chợ cầu đông Bói xem một quẻ lấy chồng lợi chăng?. Các lối chơi chữ:1 Sánh với Na-va “ranh tướng ”Pháp Tiếng tăm nồng nặc ở Đông Dương Tú Mỡ - ranh tướng:
Trang 2- Điệp ngữ nối tiếp
- Điệp ngữ chuyển tiếp (điệp ngữ vòng)
Trang 3CẢNH KHUYATiếng suối trong như tiếng hát xa, Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa.
Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ,Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà
(Hồ Chí Minh)
lồnglồng
chưa ngủChưa ngủ
Trang 4Trên trời rớt xuống mà lại mau co là gì?
Câu đố vui
mau co là cách nói lái của mo cau
Trang 5CHƠI CHỮ
Tiết: 58
I Thế nào là chơi chữ?
Bà già đi chợ cầu đông
Bói xem một quẻ lấy chồng lợi chăng?
Thầy bói xem quẻ nói rằng:
Lợi thì có lợi nhưng răng không còn.
Chơi chữ là lợi dụng đặc sắc về âm, về
nghĩa của từ ngữ để tạo sắc thái dí dỏm, hài hước làm câu văn hấp dẫn và thú vị.
Trang 6II Các lối chơi chữ:
Bà già đi chợ cầu đông
Bói xem một quẻ lấy chồng lợi chăng?
Thầy bói xem quẻ nói rằng:
Lợi thì có lợi nhưng răng không còn.
Dùng từ đồng âm
Trang 7II Các lối chơi chữ:
(1) Sánh với Na-va “ranh tướng ”Pháp
Tiếng tăm nồng nặc ở Đông Dương
(Tú Mỡ)
- ranh (tướng): ranh mãnh
- danh (tướng): tướng giỏi, nổi tiếng
> Dùng cách nói trại âm, có ý giễu cợt, châm biếm, đả kích Na-va.
Trang 8II Các lối chơi chữ:
(2) Mênh mông muôn mẫu một màu mưa
Mỏi mắt miên man mãi mịt mờ
(Tú Mỡ)
- Điệp phụ âm đầu là “m”
> Tạo ra một điểm nhìn kéo dài theo không gian rộng lớn.
Trang 9II Các lối chơi chữ:
(3) Con cá đối bỏ trong cối đá,
Con mèo cái nằm trên mái kèo, Trách cha mẹ em nghèo, anh nỡ phụ duyên em
(Ca dao)
- Dùng nói nói lái: cá đối – cối đá; mèo cái – mái kèo
> Lời trách móc của cô gái với chàng trai trước
tình duyên dang dở.
Trang 10II Các lối chơi chữ:
(4) Ngọt thơm sau lớp vỏ gai,
Quả ngon lớn mãi cho ai đẹp lòng.
Mời cô mời bác ăn cùng,
Sầu riêng mà hóa vui chung trăm nhà
Trang 11II Các lối chơi chữ:
(5) Anh Hươu đi chợ Đồng Nai
Bước qua bến Nghé, ngồi nhai thịt bò
(dùng từ đồng nghĩa)
(dùng từ gần nghĩa)
Trang 12II Các lối chơi chữ:
Qua phân tích, theo
em có những lối chơi chữ nào?
* Các lối chơi chữ thường gặp:
Trang 13CHƠI CHỮ
Tiết: 58
II Các lối chơi chữ:
Theo em, chơi chứ được sử dụng như thế nào?
* Ghi nhớ: SGK/165
* Chơi chữ thường được sử dụng:
- Trong cuộc sống thường ngày:
+ Hiện đại chỉ tổ hại điện
+ Đấu tranh rồi biết tránh đâu
+ Đầu tiên là tiền đâu…
- Trong văn thơ, đặc biệt là thơ trào phúng (thơ Tú Mỡ):
- Trong câu đối:
Tối ba mươi khép cánh càn khôn, ních chặt lại kẻo Ma vương đưa quỷ tới, Sáng mồng một lỏng then tạo hóa, mở toang ra cho thiếu nữ rước Xuân vào (Hồ Xuân Hương)
- Trong câu đố.
Trang 14
điu, hổ lửa, mai gầm, ráo,
lằn, Trâu Lỗ, hổ mang (tên
các loài rắn).
Chẳng phải liu điu vẫn giống nhà, Rắn đầu biếng học chẳng ai tha Thẹn đèn hổ lửa đau lòng mẹ, Nay thét mai gầm rát cổ cha.
Ráo mép chỉ quen tuồng nói dối, Lằn lưng cam chịu dấu roi tra.
Từ nay Trâu Lỗ chăm nghề học, Kẻo hổ mang danh tiếng thế gia.
(Lê Quý Đôn)
Chẳng phải liu điu vẫn giống nhà,
Rắn đầu biếng học chẳng ai tha Thẹn đèn hổ lửa đau lòng mẹ, Nay thét mai gầm rát cổ cha.
Ráo mép chỉ quen tuồng nói dối,
Lằn lưng cam chịu dấu roi tra.
Từ nay Trâu Lỗ chăm nghề học, Kẻo hổ mang danh tiếng thế gia.
(Lê Quý Đôn)
Trang 15- Dùng từ gần nghĩa : liu điu, hổ
lửa, mai gầm, ráo, lằn, Trâu Lỗ,
hổ mang (tên các loài rắn).
2.
Những tiếng nào trong các câu dưới đây chỉ các sự vật gần gũi nhau? Cách nói này có phải là chơi chữ không?
- Trời mưa đất thịt trơn như
mỡ, dò đến hàng nem chả muốn ăn
- Bà đồ Nứa, đi võng đòn tre,
Trang 16chữ trong sách báo: - Điệp âm: th; điệp âm: l - Sử dụng từ trái nghĩa.
Thẳng thắn, thật thà thường thua thiệt Lọc lừa, lươn lẹo lại lên lương
Trang 17Cảm ơn bà biếu gói cam, Nhận thì không đúng, từ làm sao đây?
Ăn quả nhớ kẻ trồng cây, Phải chăng khổ tận đến ngày cam lai?
Trong bài thơ này, Bác đã dùng lối chơi chữ như thế nào?
4 Phân tích lối chơi chữ của
Trang 18Cảm ơn bà biếu gói cam, Nhận thì không đúng, từ làm sao
Trang 21* HƯỚNG DẪN TỰ HỌC:
-Bài vừa học:
+ Nắm khái niệm chơi chữ, các lối chơi chữ
+ Khắc sâu kiến thức về các bài tập đã thực hiện
-Bài sắp học: LÀM THƠ LỤC BÁT
+ Tìm hiểu luật thơ lục bát.
+ Hoàn thành các bài thơ lục bát ở phần Luyện tập.
+ Tự sáng tác một bài thơ lục bát 4 câu.
Trang 23Chị Xuân đi chợ mùa hè Mua cá thu về, chợ hãy còn đông.
Một câu thơ đủ cả 4 mùa, nhưng mùa xuân lại là tên cô gái: Xuân Cá thu và chợ còn đông là những đồng âm khác nghĩa của từ mùa thu và mùa đông, người sáng tác đã khéo
vận dụng tài tình.
Câu thơ sau cũng có có hiện tượng đồng âm rất đắt:
Anh Hươu đi chợ Đồng Nai Bước qua bến Nghé, ngồi nhai thịt bò
Đủ tên 4 con vật lớn: hươu, nai, nghé, bò Hai địa danh được lấp ra phần sau (thành tố sau của một từ gồm hai thành tố) đồng âm với tên hai con vật nai và nghé Kiểu đồng
âm vẫn được vận dụng trong ca dao mới với cách thức trang
trọng như:
Trang 24CHƠI CHỮ
Tiết: 58
II Các lối chơi chữ:
Theo em, chơi chứ được sử dụng như thế nào?
* Ghi nhớ: SGK/165
* Chơi chữ thường được sử dụng:
- Trong cuộc sống thường ngày:
+ Hiện đại chỉ tổ hại điện
+ Đấu tranh rồi biết tránh đâu
+ Đầu tiên là tiền đâu…
- Trong văn thơ, đặc biệt là thơ trào phúng (thơ Tú Mỡ):
- Trong câu đối:
Câu đối của tri huyện Lê Kim Thằng và Xiển Bột:
Học trò là học trò con, tóc đỏ như son là con học trò.
Tri huyện là tri huyện Thằng, ăn nói lằng nhằng là thằng tri huyện
- Trong câu đố.