Muốn hiểu thấu công việc mang tính trí tuệ - văn hoá này, chúng ta hãy tìm đọc và suy ngẫm những ý kiến của nhà mĩ học Trung Hoa Chu Quang Tiềm trong bài chính luận đặc sắc “Bàn về đọc s
Trang 1SO ẠN NGỮ VĂN 9
H ỌC KÌ II
Tuần 19 - Bài 18
Tiết 91, 92: V ă n học BÀN VỀ ĐỌC SÁCH
A Mục ti ê u cần đ ạt
Giúp học sinh:
- HIểu được sự cần thiết của việc đọc sách và phương pháp đọc sách
- Rèn luyện thêm cách viết văn nghị luận qua việc lĩnh hội bài nghị luận sâu sắc, sinh
động, giàu tính thuyết phục của Chu Quang Tiềm
B Tổ chức c á c hoạt đ ộng dạy v à học
1 Giới thiệu b à i mới :
Sách có tầm quan trọng vô cùng lớn đối với cuộc sống con người nói riêng và xã hội nói
chung Muốn phát triển và trưởng thành, con người phải thiếp thu, kế thừa có sáng tạo
những tri thức, kinh nghiệm, thành tựu mà loài người đã tìm tòi, tích luỹ được trong suốt
quá trình phát triển lịch sử Sách là kho tàng kinh nghiệm, là di sản tinh thần quý báu
của loài người Muốn hiểu thấu công việc mang tính trí tuệ - văn hoá này, chúng ta hãy
tìm đọc và suy ngẫm những ý kiến của nhà mĩ học Trung Hoa Chu Quang Tiềm trong bài
chính luận đặc sắc “Bàn về đọc sách” Đây không phải là lần đầu ông bàn về đọc sách
mà bài viết này là kết quả của quá trình tích luỹ kinh nghiệm, dày công suy nghĩ, là
những lời bàn tâm huyết của người đi trước muốn truyền lại cho các thế hệ sau.
2 B à i mới
Hoạt đ ộng 1: H ư ớng dẫn học sinh đ ọc hiểu
v ă n bản
- Tác phẩm là bản dịch Đây là kết quả của quá trình
tích luỹ kinh nghiệm, dày công suy nghĩ, là những lời
bàn tâm huyết của người đi trước muốn truyền lại cho
các thế hệ sau.
? Gọi học sinh đọc và giải nghĩa các chú thích.
? Tên văn bản này cho thấy kiểu văn bản của
bài văn này là gì?
? Vấn đề nghị luận của bài viết này là gì? Dựa
theo bố cục bài viết, hãy tóm tắt các luận điểm
của tác giả khi triển khai vấn đề ấy?
(2 luận điểm chính:
+ Đọc sách là con đường quan trọng của học
vấn
+ Đọc sách cần đọc chuyên sâu mới thành học
vấn.)
- Phần 1 là nêu vấn đề, phần 2,3 là giải quyết vấn
đề, không có phần kết thúc vấn đề vì đây là bài
trích, chứ không phải một văn bản trọn vẹn
Hoạt đ ộng 2: H ư ớng dẫn ph â n t í ch
I T
ì m hiểu chung
1 T á c giả
- Chu Quang Tiềm (1897 - 1986) là nhà mĩ học
và lí luận văn học nổi tiếng của Trung Quốc
2 T á c phẩm :
a Xuất xứ: In trong cuốn “danh nhân Trung
Quốc bàn về niềm vui nỗi buồn của việc đọc sách”.
b Đ ọc, t ì m hiểu ch ú th í ch
c Kiểu v ă n bản : nghị luận
d Hệ thống luận đ iểm
- Phần 1: từ đầu đến thế giới mới: Sự cần
thiết, ý nghĩa của việc đọc sách
- Phần 2: tự tiêu hao lực lượng: Những khó
khăn, nguy hại hay gặp của việc đọc sách trong tình hình hiện nay
- Phần 3: Còn lại: Bàn về phương pháp chọn
sách và đọc sách
=>bố cục khá sáng tỏ, mạch lạc, chặt chẽ
II Ph â n t í ch
Trang 2- Gọi hs đọc kĩ phần 1 của văn bản.
? Bàn về sự cần thiết của việc đọc sách, tác giả
đã đưa ra luận điểm căn bản nào?
? Nếu học vấn là những hiểu biết thu nhận
được qua quá trình học tập, thì học vấn thu
được từ sách là gì?
? Khi cho rằng: học vấn không chỉ là chuyện
đọc sách, nhưng đọc sách vẫn là một con
đường quan trọng quan trọng của học vấn, tác
giả muốn ta nhận thức điều gì về học vấn và
quan hệ đọc sách với học vấn?
? Trong thời đại hiện nay, để trau dồi học vấn,
ngoài con đường đọc sách còn có những con
đường nào khác? tìm ví dụ? So sánh những
con đường đó và rút ra kết luận về tầm quan
trọng và ý nghĩa của việc đọc sách hiện nay
qua lời bàn của giáo sư Chu?
(VD: so sánh với con đường văn hóa nghe
nhìn )
? Luận điểm về sự cần thiết của việc đọc sách
được tác giả phân tích rõ trong trình tự các lí
lẽ nào?
Em hiểu ý kiến này ntn? Những cuốn sgk có
phải là di sản tinh thần đó không? Vì sao?
- Tác giả nhấn mạnh: “nếu chúng ta mong tiến
lên làm điểm xuất phát” Vì sao tác giả lại
quả quyết như vậy?
( đọc sách giúp chúng ta khám phá và sử dụng kho
tàng tinh thần của nhân loại, từ những thành tựu,
những hiểu biết, những việc làm và cách làm để thúc
đẩy cuộc sống tiến lên )
- “Đọc sách là muốn trả món nợ .”
nghĩa là thế nào?
- Đọc sách là hưởng thụ, là chuẩn bị tiến
lên… em hiểu ý kiến này ntn?
? Ví dụ, em đã hưởng thụ được gì từ việc đọc
1 Sự cần thiết v à ý nghĩa của việc đ ọc s á ch .
- Luận điểm chính: Đọc sách là một con đường quan trọng của học vấn ( Không phải là con đường duy nhất)
=> Là những hiểu biết của con người do đọc sách mà có
=> Học vấn được tích luỹ từ mọi mặt trong hoạt động học tập của con người Trong đó sách chỉ
là một mặt quan trọng - muốn có học vấn, không thể không đọc sách
- Trình tự lí lẽ
+ Sách là kho tàng quý báu lưu giữ tinh thần nhân loại
=> Tủ sách của nhân loại đồ sộ và có giá trị Sách là những giá trị quý giá, là tinh hoa trí tuệ,
tư tưởng, tâm hồn của nhân loại được mọi thế
hệ cẩn thận lưu giữ (VD: Những cuốn sgk cũng nằm trong di sản tinh thần đó mà chúng ta may mắn được tiếp nhận)
+ Muốn nâng cao học vấn, cần dựa vào thành tựu này: Nhất định phải lấy thành quả nhân loại đạt được làm điểm xuất phát
=> Sách lưu giữ hết thảy các thành tựu học vấn của nhân loại Muốn nâng cao học vấn cần kế thừa thành tựu này
+ Đọc sách là trả nợ quá khứ
=>làm vừa lòng thế hệ đi trước, đáp lại tấm thịnh tình của cha ông, giải toả những trăn trở, những khao khát thể hiện trong sách đó là cách thể hiện
tư tưởng đền ơn, đáp nghĩa thế hệ đi trước.
+ Đọc sách là hưởng thụ để tiến lên trên con đường học vấn
=> Sách là kết tinh học vấn trên mọi lĩnh vực đời sống trí tuệ, tư tưởng, tâm hồn của nhân loại trao gửi lại Đọc sách là thừa hưởng những giá trị quý báu này Nhưng học vấn luôn rộng mở ở phía trước, để tiến lên, con người phải dựa vào
di sản học vấn này (VD: Tri thức về tiếng việt
Trang 3sách Ngữ văn để chuẩn bị cho học vấn của
mình?
? Tóm lại, những lí lẽ trên của tác giả đem lại
cho em hiểu biết gì về sách và lợi ích của việc
đọc sách? Nhận xét về cách lập luận của tác giả
ở đoạn văn trên?
-Sách là vốn quý của nhân loại.
- Đọc sách là cách để cải tạo học vấn
- Muốn tiến lên trên con đường học vấn, không thể
không đọc sách…
Chuyển: Hs đ ọc tiếp đ oạn 2 Ch ú ý hai đ oạn
v ă n so s á nh: giống nh ư ă n uống, giống nh ư
đá
nh trận
Vậy thì việc đọc sách có dễ không nhất là
trong tình hình hiện nay? Tác giả đã nêu cái
khó của việc đọc sách, đó là gì? Và tác hại của
chúng ra sao?
Để minh chứng cho cái hại đó, tác giả so sánh,
biện thuyết như thế nào?
- Nhận xét về thái độ bình luận và cách trình
bày lí lẽ của tác giả?
*Đ ọc đ oạn 3.
Theo ý kiến tác giả, cần lựa chọn sách khi đọc
như thế nào?
- Hãy tóm tắt quan niệm của tác giả về việc
chọn tinh, đọc kĩ và đọc để trang trí.
- Đọc sách không cốt lấy nhiều … mười lần.
- Đọc ít mà kĩ… Khí chất.
- Thế gian có biết bao người đọc sách… thấp kém.
? Tác giả đã bày tỏ thái độ ntn về cách cách
đọc sách này?
=> Tác giả đề cao cách chọn tinh, đọc kĩ, phủ
nhận cách đọc chỉ để trang trí bộ mặt
? Là người đọc sách, em nhận được từ ý kiến
và văn bản giúp ta có kĩ năng sử dụng đúng và hay ngôn ngữ dân tộc trong nghe, nói, viết… Kĩ năng đọc- hiểu các loại văn bản trong văn hoá đọc sau này của bản thân….)
=> C á ch lập luận hợp l í lẽ, thấu t ì nh đ ạt l í v à
k í n kẽ, s â u sắc Trên con đường gian nan trau dồi học vấn của con người, đ ọc s á ch l à một con đư
ờng quan trọng đ ể t í ch luỹ v à n â ng cao tri thức Đọc sách là tự học với các thầy vắng mặt Đọc sách có ý nghĩa lớn lao và lâu dài đối với mỗi con người
2 Lời b à n của t á c giả về việc đ ọc s á ch
a C á i kh ó của việc đ ọc s á ch .
- Một là sách nhiều khiến người ta không chuyên sâu, dễ sa vào lối “ăn tươi nuốt sống” chứ không kịp tiêu hoá, không biết nghiền ngẫm
- Sách nhiều khiến người đọc khó chọn lựa, lãng phí thời gian và sức lực về những cuốn không thật có ích
+So sánh với cách đọc sách của người xưa: đọc
kĩ càng, nghiền ngẫm từng câu, từng chữ +So sánh với việc ăn uống vô tội vạ, ăn tươi nuốt sống …
=> Lời bàn thật sâu sắc và chí lí
=> Cách lập luận theo kiểu so sánh nhẹ nhàng, mới mẻ mà vẫn quen thuộc và khá lí thú, dẫn chứng thực tế rất thuyết phục => Thái độ của tác giả là xem trọng cách đọc chuyên sâu và coi nhẹ cách đọc không chuyên sâu
b Ph ươ ng ph á p đ ọc s á ch .
*C á ch lựa chọn s á ch (1 điểm quan trọng)
- Không tham đọc nhiều, đọc lung tung mà phải
Trang 4trên lời khuyên bổ ích nào?
? Theo ý kiến của tác giả, thế nào là đọc để có
kiến thức phổ thông?
- Đọc rộng ra theo yêu cầu của các môn học ở trung
học và năm đầu đại học, mỗi môn phải chọn lấy từ 3
đến 5 quyển xem cho kĩ, tổng cộng cũng chẳng qua
trên dưới 50 quyển… Kiến thức phổ thông không chỉ
càn cho công dân thế giới hiện tại mà ngay cả nhà
học giả chuyên môn cũng không thể thiếu được.
? Vì sao tác giả đặt vấn đề “đọc để có kiến thức
phổ thông”?
- Đây là yêu cầu bắt buộc đối với HS các bậc trung
học và năm đầu đại học Các học giả cũng không thể
bỏ qua đọc để có kiến thức phổ thông Vì các môn
học có liên quan đến nhau, không có học vấn nào cô
lập.
? Quan hệ giữa “phổ thông” và “chuyên sâu”
trong đọc sách liên quan đến học vấn “rộng”
và “chuyên” được tác giả lí giải ntn?
- Tác giả đã nói thật đúng Không biết rộng thì không
thể chuyên, không thông thái thì không thể nắm gọn.
Trước hãy biết rộng rồi sau mới nắm chắc, đó là trình
tự để nắm vững bất cứ học vấn nào.
=> Ý kiến này cho thấy tác giả là người có kinh
nghiệm, sự từng trải của một học giả lớn.
? Em thu nhận được gì từ những lời khuyên này?
- Đọc sách cần đọc chuyên saâ nhưng cần cả đọc
rộng Có hiểu rộng nhiều lĩnh vực mới hiểu sâu một
lĩnh vực.
? Nhận xét về cách trình bày lí lẽ của tác giả?
? Phân tích lời bàn của tác giả về phương pháp
đọc sách?
Em hiểu câu thơ: “Sách cũ trăm lần xem
không chán Thuộc lòng ngẫm nghĩ một mình
hay” như thế nào?
=> khuyên răn: không nên đọc lướt qua, vừa đọc
vừa suy ngẫm thì dù đọc ít cũng sẽ có tác dụng
lớn lao, làm thay đổi khí chất con người.
?Em hiểu hình ảnh so sánh của ông Chu :
“cưỡi ngựa đi qua chợ ”; “kẻ trọc phú khoe
của” như thế nào?
- Nhằm châm biếm những kẻ “đọc nhiều mà
chọn cho tinh, đọc cho kĩ những quyển nào thực
sự có giá trị, có lợi cho mình
- Cần đọc kĩ các cuốn sách, tài liệu cơ bản thuộc lĩnh vực chuyên môn, chuyên sâu của mình
- Trong khi đọc tài liệu chuyên sâu, cũng không thể xem thường việc đọc loại sách thường thức, loại sách ở lĩnh vực gần gũi, kề cận với chuyên môn của mình
=> Kết hợp phân tích lí lẽ với liên hệ so sánh
*C á ch đ ọc s á ch :
- Không nên đọc lướt qua, đọc chỉ để trang trí
bộ mặt mà phải vừa đ ọc vừa suy nghĩ, nhất l à
đ ối với c á c quyển s á ch c ó gi á trị (VD : Cách đọc của các học giả Trung Hoa thời cổ đại)
- Không nên đọc một cách tràn lan, theo kiểu hứng thú cá nhân (VD: cách đọc của một số học giả trẻ hiện này) mà cần đ ọc c ó kế hoạch v à
c ó hệ thống Thậm chí, đối với một người nuôi chí lập nghiệm trong một môn học vấn thì đọc sách là một công việc rèn luyện, một cuộc chuẩn bị âm thầm và gian khổ
Trang 5không chịu nghĩ sâu, thể hiện phẩm chất tầm
thường, thấp kém
? Bài viết “bàn về đọc sách” có sức thuyết phục
cao Theo em, điều ấy được tạo nên từ những
yếu tố cơ bản nào?
? Văn bản “bàn về đọc sách” có nhiều chỗ tác
giả sử dụng cách ví von thật là cụ thể và thú vị.
Như vậy văn bản này có thể coi là văn bản biểu
cảm được không? (không)
? Những lời bàn trong văn bản này cho ta
những lời khuyên bổ ích nào về sách và việc
đọc sách?
? Nếu chọn một lời bàn về đọc sách hay nhất
để ghi lên giá sách của mình,em sẽ chọn câu
nào của ông Chu Quang Tiềm? Vì sao em chọn
câu đó?
IV Ghi nhớ: SGK trang 7
1 Nghệ thuật
- Cách trình bày vừa đạt lý vừa thấu tình
- Bố cục của bài viết chặt chẽ, hợp lí, các ý kiến được dẫn dắt rất tự nhiên
- bài văn nghị luận có tính thuyết phục, sức hấp dẫn cao bởi cách viết giàu hình ảnh, tác giả làm sáng rõ các lí lẽ bằng khả năng phân tích toàn diện, tỉ mỉ, có đối chiếu, so sánh nên dễ đọc, dễ hiểu
2 Nội dung: (ghi nhớ - sgk tr 7)
- Sách là tài sản tinh thần quý giá của nhân loại Muốn có học vấn thì phải đọc sách
- Nhưng phải biết cách đọc- coi trọng cách đọc chuyên sâu (chọn tinh, đọc kĩ, có mục đích) kết hợp với đọc mở rộng học vấn
3 Chu Quang Tiềm là người yêu quý sách:
- Là người có học vấn cao nhờ biết cách đọc sách
- Là nhà khoa học có khả năng hướng dẫn việc đọc sách cho mọi người
b Thái độ khen chê rõ ràng
- Lí lẽ được phân tích cụ thể, liên hệ, so sánh gần gũi nên dễ thuyết phục
V.Luyện tập:
1.Hãy viết bài nêu cảm nghĩ điều thu hoạch thấm thía nhất khi học bài “Bàn về đọc
sách” này
2 Tập theo dõi các buổi đọc truyện đêm khuya trên đài tiếng nói VN, chuyên mục “mỗi
ngày một cuốn sách, làm thẻ thư viện đọc, mượn, kế hoạch mua sách cho tủ sách riêng
hàng tháng, hàng năm.
3 ý kiến của em về những con mọt sách hiện nay.
-Hs bàn luận trả lời
- 1 số ví dụ về cách đọc sách của hs ngày nay (theo kiểu “cưỡi ngựa xem hoa”, đưa mắt, lướt
qua để nhằm thoả chí tò mò chứ không chú ý suy ngẫm Rồi có bạn chỉ say mê với các loại
sách tranh truyện, báo cười, tiểu thuyết chương hồi, tiểu thuyết tâm lí, lại cả thơ tình yêu, những
sách hỏi đáp về chuyện nọ, chuyện kia sách bói toán có ngày ngốn hết hàng chục cuốn sách,
đến mức hoa mắt, chóng mày chóng mặt mà không thu lượm được điều gì bổ ích Có những
con mọt sách chỉ chúi mũi vào sách vở, chẳng còn chú ý đến chuyện gì khác, thành ra xa rời thực
tế, như sống trên mây.
- Những cuốn sách vô bổ: kích động bạo lực, ăn chơi thác loạn, phản động chống phá chính
quyền nhà nước, chia rẽ dân tộc, tôn giáo, mê tín dị đoan ) Bơi loạn trong bể sách - sách tham
khảo các loại không chỉ lãng phí tiền bạc, thời gian, công sức đọc mà còn nhiều khi tự mình hại
mình, tiến mất tật mang
Tiết 93: Tiếng việt KHỞI NGỮ
Trang 6A Mục ti ê u cần đ ạt
Giúp học sinh:
- Nhận biết khởi ngữ, phân biệt khởi ngữ với chủ ngữ của câu
- Nhận biết công dụng của khởi ngữ là nêu đề tài của câu chứa nó (câu hỏi thăm dò như
sau: “cái gì là đối tượng được nói đến trong câu này”? )
- Biết đặt những câu có khởi ngữ
B Tổ chức các hoạt động dạy và học
Hoạt đ ộng 1: H ì nh th à nh kiến
thức về khởi ngữ.
? Gọi xác định chủ ngữ trong
các câu a,b,c có chứa từ ngữ in
đậm?
? Phân biệt các từ ngữ in đậm
với chủ ngữ về: vị trí, quan hệ
với vị ngữ.
+ Từ “anh” trong câu (a) quan hệ
trực tiếp với chủ ngữ, nhấn mạnh
chủ thể của hành động được nói đến
trong câu
+ Từ “ giàu” trong câu b đứng đầu
câu quan hệ trực tiếp với toàn bộ
phần câu còn lại, chỉ cái đề tài được
nói đến trong câu.(lặp lại y nguyên ở
phần câu còn lại)
+ “Về các thể văn trong lĩnh vực văn
nghệ” đứng đầu câu quan hệ trực
tiếp với “tiếng ta”, nêu lên đề tài
được nói đến trong câu là sự giàu
đẹp của tiếng ta trong lĩnh vực văn
nghệ.
? Trước các từ ngữ in đậm nói
trên có(hoặc có thể thêm)
những quan hệ từ nào?
? Gọi hs đọc các ví dụ sau và
nhận xét về vị trí của các khởi
ngữ?
? Xác định khởi ngữ trong hai
câu sau:
- Tôi đọc cuốn truyện này rồi.
(bổ ngữ)
- Cuốn truyện này tôi đọc rồi.
(đề ngữ)
Hoạt đ ộng 2: h ư ớng dẫn hs l à m
b
à i tập trong sgk
I Đ ặc đ iểm v à c ô ng dụng của khởi ngữ trong c â u
1 V í dụ - tr 7 sgk
2 Nhận x é t :
* T
ì m chủ ngữ
a Còn anh, anh / không ghìm nổi xúc động”.
b, Giàu, tôi/ cũng giàu rồi
c, Về các thể văn trong lĩnh vực văn nghệ, chúng ta/ có thể tin ở
tiếng ta không sợ nó thiếu giàu và đẹp
d Quyển sách này, tôi / đọc nó rồi.
e.Kiện ở huyện, bất quá mình tốt lê,x quan trên mới xử cho
được
* Ph â n biệt c á c từ ngữ in đ ậm với chủ ngữ:
- Về vị trí: các từ ngữ in đậm đứng trước chủ ngữ
- Về quan hệ với vị ngữ, các từ in đậm không có quan hệ chủ - vị với vị ngữ
- Khởi ngữ có thể quan hệ trực tiếp (vd b) hoặc gián tiếp (vd e) với yếu tố nào đó trong phần câu còn lại (đứng sau nó)
- Khi quan hệ trực tiếp, khởi ngữ được lặp lại y nguyên ở phần câu còn lại (VD b) Yếu tố khởi ngữ cũng được lặp được bằng một từ thay thế (VD d : từ quyển sách này – nó)
- Trước các từ in đậm thường có các quan hệ từ: còn, về, đối
với, Chính những tiếng này cho thấy rõ rằng chức năng của
khởi ngữ là nêu lên đề tài của câu chứa nó
3 Ghi nhớ: (SGK - trang 8)
- Khởi ngữ là thành phần câu đứng trước chủ ngữ (có khi đứng sau chủ ngữ và trước vị ngữ) nêu lên cái đề tài liên quan tới việc được nói tới trong câu chứa nó
- Trước từ ngữ làm khởi ngữ, có thể sẵn hoặc có thể thêm các từ
chỉ quan hệ như: về, đối với, còn Đó cũng là dấu hiệu phân biệt
khởi ngữ với chủ ngữ của câu Có thể thêm từ “thì” vào sau khởi ngữ
4 Vai tr ò , t á c dụng của khởi ngữ trong c â u:
- thông thường, khởi ngữ là một bộ phận trong câu nhưng người viết đưa lên đầu câu làm khởi ngữ nhằm đạt hiệu quả cao trong giao tiếp Nói cách khác, khi người viết muốn nhấn mạnh một bộ phận nào đó trong câu thì bộ phận đó được đưa lên làm khởi ngữ Như vậy, khởi ngữ là bộ phận gây sự chú ý cho người đọc
VD: Điều này, ông khổ tâm hết sức (Kim Lân)
- Khởi ngữ có thể giúp cho các câu trong đoạn văn liên kết với
Trang 7nhau một cách chặt chẽ VD: Và cái yên lặng của một câu thơ lắng sâu xuống tư tưởng
Một bài thơ hay không bao giờ ta đọc qua một lần mà bỏ xuống
được (Nguyễn Đình Thi)
II Luyện tập.
B
à i 1: Tìm khởi ngữ trong các đoạn trích
a Điều này
b Đối với chúng mình
c Một mình
d Làm khí tượng
e Đối với cháu B
à i 2: viết lại các câu sau bằng cách chuyển phần được in đậm thành khởi ngữ (có thể thêm trợ từ “thì”)
a Làm bài, anh ấy cẩn thận lắm
b Hiểu thì tôi hiểu rồi, nhưng giải thì tôi chưa giải được.
B
à i tập th ê m
a- Ba cuốn sách này, bố em vừa mua về sáng hôm qua.
b- Mặt trời của bắp thì (nó) nằm trên đồi.
c- Ông giáo ấy, thuốc không hút, rượu không uống.
d Hăng hái học tập, đó là đức tính tốt của học sinh
e Sống, chúng ta mong được sống làm người.
Nhận x é t:
- Khởi ngữ đứng trước chủ ngữ (a, b)
- Khởi ngữ đứng sau chủ ngữ và trước vị ngữ (c)
- Có thể thêm trợ từ “thì” vào sau khởi ngữ
- Khởi ngữ có thể được lặp lại bằng đại từ (d)
- Khởi ngữ cũng có thể được lặp lại bằng chính nó (e)
H
ư ớng dẫn về nh à :
- Học bài theo vở ghi và sgk
- Làm lại các bài tập
- Chuẩn bị bài: Phép phân tích và tổng hợp
Tiết 94: Tập làm văn PHÉP PHÂN TÍCH VÀ TỔNG HỢP
Trang 8A Mục ti ê u cần đ ạt :
Giúp học sinh hiểu và biết vận dụng các phép lập luận phân tích, tổng hợp trong tập làm
văn nghị luận
B Tổ chức c á c hoạt đ ộng dạy v à học
Hoạt đ ộng 1: Đ ọc v ă n bản
“trang phục”
Gọi 1- 2 hs đọc văn bản.
* Hoạt đ ộng 2: T ì m hiểu ph é p
ph
â n t í ch
?Bài văn đã nêu ra những dẫn
chứng gì về trang phục?
? Vì sao không ai làm cái điều
phi lí như tác giả đã đưa ra?
Việc không làm đó cho thấy
những quy tắc nào trong cách
ăn mặc của con người?
? Hai luận điểm chính trong
văn bản là gì?
? Để xác lập hai luận điểm
trên, tác giả đã dùng phép lập
luận nào ?
* Hoạt đ ộng 3: T ì m hiểu ph é p
tổng hợp.
? Câu “ăn mặc ra sao cũng
phải phù hợp với hoàn cảnh
riêng của mình và hoàn cảnh
chung nơi công cộng hay toàn
xã hội” ở đoạn 3 có phải là
I T
ì m hiểu ph é p lập luận ph â n t í ch v à tổng hợp.
1 VD: Đ ọc v ă n bản “trang phục ”- trang 9 -sgk
2 Nhận x é t:
a Ph é p ph â n t í ch .
- Dẫn chứng:
+ Cô gái một mình trong hang sâu chắc không váy xoè váy ngắn, không mắt xanh môi đỏ, không tô đỏ chót móng chân móng tay
+ Anh thanh niên đi tát nước hay câu cá ngoài đồng vắng chắc không phải chải đầu mượt bằng sáp thơm, áo sơ mi là phẳng tắp.
+ đi đám cưới không thể lôi thôi lếch thếch, mặt nhọ nhem, chân tay lấm bùn.
+ đi dự đám tang không được mặc quần áo loè loạt, nói cười oang oang.
+ Dù mặc đẹp đến đâu, sang đến đâu mà không phù hợp thì
cũng chỉ làm trò cười cho thiên hạ, làm mình tự xấu đi mà thôi + Xưa nay, cái đẹp bao giờ cũng đi với cái giản dị, nhất là phù hợp với môi trường.
=> Tác giả đã đưa ra những tình huống giả thiết để phân tích rõ cho ta thấy có một sự giàng buộc vô hình ở bên trong (các từ
“chắc không” đã nói rõ điều đó) =>rút ra nhận xét về vấn đề:
“Quy tắc ngầm của văn hóa” chi phối cách ăn mặc của con người (đồng bộ, hài hoà về trang phục)
- Hai luận điểm chính trong văn bản là:
+Luận điểm 1: ăn cho mình, mặc cho người:
=> Có nghĩa là: Trang phục phải phù hợp với hoàn cảnh, tức là tuân thủ những “quy tắc ngầm” mang tính văn hoá xã hội
+ Luận điểm 2: Y phục xứng kì đức:
=> trang phục phải phù hợp với đạo đức, tức là giản dị và hài hoà với môi trường sống xung quanh
- Tác giả đã dùng phép lập luận ph â n t í ch -chứng minh- d ù ng dẫn chứng làm sáng rõ vấn đề
b Ph é p tổng hợp
- Câu văn : “ăn mặc xã hội” là câu tổng hợp các ý đã phân tích ở trên và thâu tóm được các ý trong từng dẫn chứng cụ thể ở trên
Trang 9câu tổng hợp các ý đã phân
tích ở đoạn 2 không? Nó có
thâu tóm được các ý trong
từng dẫn chứng cụ thể nêu
trên không?
? Từ tổng hợp quy tắc ăn mặc
nói trên, bài viết đã mở rộng
sang vấn đề ăn mặc đẹp như
thế nào? Nêu các điều kiện
quy định cái đẹp của trang
phục như thế nào?
? Để “chốt” lại vấn đề, tác giả
đã dùng phép lập luận nào?
Phép lập luận này thường
đứng ở vị trí nào trong văn
bản?
Hoạt đ ộng 4: T ì m hiểu vai tr ò
của ph é p lập luận ph â n t í ch
v à tổng hợp
? Trong bài văn nghị luận
trên, phép phân tích giúp hiểu
vấn đề cụ thể ntn? Phép tổng
hợp giúp khái quát vấn đề ntn?
? Gọi hs đọc ghi nhớ (sgk)
- Mở rộng vấn đề: ăn mặc đẹp như thế nào
+ Phải phù hợp với môi trường
+ phù hợp với hiểu biết + phù hợp với đạo đức
- Để chốt lại vấn đề, tác giả dùng phép lập luận tổng hợp bằng một kết luận ở cuối văn bản: “Thế mới biết, trang phục hợp văn hoá, hợp đạo đức, hợp môi trường là trang phục đẹp”
=> Lập luận tổng hợp thường đặt ở vị trí cuối đoạn hoặc cuối bài, ở phần kết luận của một phần hoặc toàn bộ văn bản
c Vai tr ò của ph é p lập luận, ph â n t í ch v à tổng hợp :
- Giúp ta hiểu sâu sắc các khía cạnh khác nhau của trang phục đối với từng người, trong từng hoàn cảnh cụ thể
- Giúp ta hiểu ý nghĩa văn hoá và đạo đức của cách ăn mặc; nghĩa là không thể ăn mặc một cách tuỳ tiện, cẩu thả như một số người lầm tưởng rằng đó là sở thích và “quyền” bất khả xâm phạm của mình
2 Ghi nhớ (sgk trang 10)
II Luyện tập
B
à i 1: Tác giả đã phân tích như thế nào để làm sáng tỏ luận điểm: “học vấn không chỉ
là chuyện đọc sách, nhưng đọc sách vẫn là một con đường quan trọng của học vấn”
- Thứ nhất, học vấn là thành quả tích luỹ của nhân loại được lưu giữ và truyền lại cho đời
sau
- thứ hai, bất kì ai muốn phát triển học thuật cũng phải bắt đầu từ “kho tàng quý báu”
được lưu giữ trong sách; nếu không mọi sự bắt đầu sẽ là con số không, thậm chí là lạc
hậu, giật lùi
- Thứ ba, đọc sách là “hưởng thụ” thành quả về tri thức và kinh nghiệm hàng nghìn năm
của nhân loại, đó là tiền đề cho sự phát triển học thuật của mỗi người
B
à i 2: Tác giả đã phân tích những lí do phải chọn sách để đọc như thế nào?
- Thứ nhất, bất cứ lĩnh vực học vấn nào cũng có sách chất đầy thư viện, do đó phải biết
chọn sách mà đọc
- Thứ hai, phải chọn những cuốn sách “cơ bản, đích thực” để đọc, không nên đọc những
cuốn sách “vô thưởng, vô phạt”
- Thứ ba, đọc sách cũng như đánh trận, cần phải đánh vào thành trì kiên cố, đánh bại
quân địch tinh nhuệ, chiếm cứ mặt trận xung yếu; tức là phải đọc cái cơ bản nhất, cần
thiết nhất cho công việc và cuộc sống của mình
B
à i 3: Phân tích tầm quan trọng của cách đọc sách
- Không đọc thì không có điểm xuất phát cao
Trang 10- Đọc là con đường ngắn nhất để tiếp cận tri thức
- Không chọn lọc sách thì đời người ngắn ngủi không đọc xuể, đọc không có hiệu quả
- Đọc ít mà kĩ quan trọng hơn đọc nhiều mà qua loa, không ích lợi gì
B
à i 4 : Phương pháp phân tích rất cần thiết trong lập luận, bởi vì không phân tích thì
không thể làm sáng tỏ được luận điểm và không thể thuyết phục được người nghe, người đọc
Mục đích của phân tích và tổng hợp là giúp cho người nghe, người đọc nhận thức đúng, hiểu đúng vấn đề Do đó nếu đã có phân tích thì đương nhiên phải có tổng hợp và ngược lại Nói cách khác, phân tích và tổng hợp luôn có mối quan hệ biện chứng để làm nên
“hồn vía” cho văn bản nghị luận
H
ư ớng dẫn học b à i :
- Học thuộc phần ghi nhớ
- Làm lại các bài tập vào vở bài tập
- Chuẩn bị tiết luyện tập
==================================
Tiết 95: Tập làm văn LUYỆN TẬP PHÂN TÍCH TỔNG HỢP