tieu luan con dg di len cnxh

Quá trình hình thành những nhận thức mới về con đờng đi lên chủ nghĩa xã hội ở nớc ta CNXH và con đờng đi lên CNXH ở nớc ta là vấn đề lýluận và thực tiễn rất cơ bản, trọng yếu, liên qua

Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

-Tiểu luận

Quá trình hình thành những nhận thức mới

về con đờng đi lên chủ nghĩa xã hội ở nớc ta

Học viên: Nguyễn thị xuân

Hà Nội - 2005

Quá trình hình thành những nhận thức mới

về con đờng đi lên chủ nghĩa xã hội ở nớc ta

CNXH và con đờng đi lên CNXH ở nớc ta là vấn đề lýluận và thực tiễn rất cơ bản, trọng yếu, liên quan trực tiếp

đến đờng lối chính trị của Đảng, phơng hớng phát triểncủa đất nớc Đây là vấn đề trung tâm, cốt lõi trong đờnglối cách mạng nớc ta; nó chi phối toàn bộ các hoạt độngchính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, đối ngoại, an ninh, quốcphòng, xây dựng Đảng

Vì vậy, ngay từ khi ra đời cho đến nay, Đảng đềutập trung vào việc xác định mục tiêu và con đờng đi lênCNXH ở nớc ta Đó là những thành tựu lớn trong sự pháttriển t duy của Đảng và nhân dân ta về xây dựng CNXH.Những thành tựu đó có ý nghĩa đặc biệt trong điềukiện hiện nay, là một trong những nhân tố quyết định

đối với sự thành công của công cuộc xây dựng CNXH trên

đất nớc ta Bởi lẽ:

Thứ nhất, các nớc XHCN đang lâm vào cuộc khủng

hoảng toàn diện và nghiêm trọng cha từng thấy trong lịch

sử cả về chính trị, kinh tế, xã hội, cả lý luận về mô hìnhCNXH của nhiều đảng Trớc cuộc khủng hoảng đó, nhiều

đảng có sự đánh giá lại về công cuộc xây dựng CNXH, về

sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, đề ra chủ trơng cải tổ,cải cách, đổi mới Trong quá trình thực hiện chủ trơngnày, có đảng trung thành và vận dụng đúng đắn chủnghĩa Mác - Lênin, tổng kết kinh nghiệm, đề ra đợc đ-

ờng lối cải cách, đổi mới, giành đợc những thành tựu, giữvững thành quả của CNXH; có đảng xa rời chủ nghĩa Mác

- Lênin, đi vào con đờng xã hội - dân chủ ở một số nớc,chế độ XHCN đã bị lật đổ

Tình hình đó tác động mạnh mẽ đến nớc ta Nếu

Đảng ta không vững vàng, không đủ bản lĩnh, không kịpthời đổi mới, không xác định đợc và xác định đúngquan niệm về CNXH và con đờng xây dựng CNXH thìcuộc khủng hoảng nói trên sẽ tác động nguy hiểm đến sựnghiệp cách mạng của Đảng và nhân dân ta Chúng ta đãvợt qua cuộc khủng hoảng đó, tiếp tục đứng vững vàngày càng phát triển Điều đó do nhiều nguyên nhân,trong đó có nguyên nhân quan trọng là Đảng ta đã sángsuốt đề ra đờng lối đổi mới đúng đắn và sự nghiệp đó

đã giành đợc những thành tựu quan trọng, từng bớc hìnhthành quan niệm về con đờng xây dựng CNXH ở nớc ta

Thứ hai,bên cạnh những thành tựu quan trọng đã

giành đợc, công cuộc xây dựng CNXH của chúng ta cũnggặp không ít khó khăn Trong những năm 80 của thế kỷ

XX, nớc ta đã lâm vào khủng hoảng kinh tế - xã hội Cuộckhủng hoảng này do nhiều nguyên nhân, trong đó nguyênnhân sâu xa là trong suốt nhiều năm, chúng ta đã cónhững quan niệm đơn giản hoặc không đúng về xâydựng CNXH thể hiện ở những khuyết điểm sai lầm mà

Đảng ta đã tự phê bình trong Đại hội VI Việc đề ra đờnglối đổi mới, hình thành những quan niệm đúng đắn vềCNXH, về con đờng xây dựng CNXH chẳng những tạo

điều kiện để đất nớc ta từng bớc thoát khỏi khủng hoảngkinh tế - xã hội, mà còn là cơ sở để chúng ta tiến lên trêncon đờng xây dựng CNXH Những quan niệm đó đã củng

cố niềm tin vững chắc cho cán bộ, đảng viên và nhândân ta đối với con đờng đã lựa chọn; mở đờng cho toàn

Đảng, toàn dân phát huy khả năng sáng tạo trong t duy,trong hành động, trong việc đa những quan điểm đóvào cuộc sống; góp phần vào việc bổ sung, phát triển,hoàn chỉnh những quan niệm đó Tuy nhiên những điều

mà Đảng và nhân dân ta nhận thức đạt tới hôm nay sẽ còntiếp tục đợc bổ sung, phát triển cùng với sự phát triển saunày của thực tiễn của t duy lý luận

Quá trình hình thành những nhận thức mới về con

đờng đi liên CNXH ở nớc ta đợc phản ánh ngày càng rõ nétqua lịch sử lãnh đạo cách mạng Việt Nam của Đảng Cộngsản Việt Nam từ 1930 đến nay

Ngay từ khi mới ra đời, trong Cơng lĩnh đầu tiên(2/1930), Đảng ta đã khẳng định mục tiêu, lý tởng phấn

(1) Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, tập 2, CTQG, H, 1998, tr.93-94.

Tuy nhiên trong giai đoạn cách mạng dân chủ nhân dân,hoạt động t duy của Đảng phải tập trung vào việc thựchiện những nhiệm vụ cơ bản của cuộc cách mạng ấy Hoạt

động t duy về CNXH và con đờng xây dựng CNXH của

Đảng chỉ đợc tiến hành với quy mô lớn khi nhân dân tabắt tay vào xây dựng CNXH, từ 1955 là ở miền Bắc, sau

1975 là trên cả nớc Quá trình đó đợc hình thành trên cơ

sở khẳng định những cái đúng, cần kế thừa, những cáitrớc kia đúng, nhng nay không còn phù hợp phải thay đổi,những gì trớc đây không đúng phải kiên quyết khắcphục

Trong những năm 1955-1965, hoạt động t duy vềCNXH và con đờng tiến lên CNXH của Đảng đợc triển khaithể hiện việc Đảng ta xác định nớc ta đã bớc vào thời kỳquá độ lên CNXH Chẳng hạn nh: Tháng 8-1955, Hội nghịTrung ơng lần thứ 8 xác định "Đờng lối củng cố miền Bắc

là củng cố và phát triển chế độ dân chủ nhân dân, tiếndần từng bớc vững chắc lên CNXH" Tháng 1-1956, trongvăn kiện về đờng lối cách mạng Việt Nam, Bộ Chính trịnhấn mạnh "Từ khi hòa bình lập lại, miền Bắc nớc tachuyển sang giai đoạn cách mạng XHCN" Hội nghị Trung -

ơng lần thứ 13 (12-1957) nhận định: "Từ khi hòa bìnhlập lại, miền Bắc hoàn toàn giải phóng, ta đã bớc vào thời

kỳ quá độ tiến lên CNXH" Năm 1957, Hội nghị các ĐảngCộng sản và công nhân quốc tế đã khẳng định nhữngquy luật phổ biến của sự nghiệp xây dựng CNXH, chủ

yếu rút ra từ thực tiễn Liên Xô Lúc này Đảng ta cha đề ra

đờng lối chung về xây dựng CNXH

Trong mấy năm đầu sau khi hoàn thành thắng lợikhôi phục kinh tế, trong khi cha đề ra đờng lối chung,

Đảng ta vẫn chỉ đạo xây dựng CNXH, đặt trọng tâm vàocải tạo XHCN, coi chuyển nhanh nền kinh tế nhiều thànhphần sang nền kinh tế XHCN bao gồm kinh tế quốc doanh

và kinh tế tập thể chiếm u thế là điều kiện cơ bản để

đẩy mạnh sự nghiệp xây dựng CNXH Điều đó thể hiện rõqua Hội nghị Trung ơng lần thứ 14 (11-1958) với việc chủtrơng đẩy mạnh công cuộc cải tạo XHCN đối với thànhphần kinh tế cá thể của nông dân, thợ thủ công và cải tạoXHCN đối với các thành phần kinh tế quốc doanh là lực lợnglãnh đạo toàn bộ nền kinh tế quốc dân Khâu chính là cảitạo và phát triển nông nghiệp; Hội nghị Trung ơng lần thứ

16 (4-1959) thông qua hai Nghị quyết quan trọng về hợptác hóa nông nghiệp và về cải tạo công thơng nghiệp tbản t doanh ở miền Bắc

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng 1960) đã xác định đờng lối chung của cách mạng XHCN ởmiền Bắc Sau khi xác định mục tiêu là "đa miền Bắctiến nhanh, tiến mạnh, tiến vững chắc lên CNXH, xâydựng đời sống ấm no, hạnh phúc ở miền Bắc và củng cốmiền bắc thành cơ sở vững mạnh cho cuộc đấu tranhthực hiện hòa bình thống nhất nớc nhà" Muốn thực hiện

(9-đợc mục tiêu đó, Đại hội đã nêu lên những biện pháp cơbản sau: sử dụng chính quyền dân chủ nhân dân làm

nhiệm vụ lịch sử của chuyên chính vô sản để thực hiệncải tạo XHCN đối với nông nghiệp, thủ công nghiệp, thơngnghiệp nhỏ và công thơng nghiệp t bản t doanh; pháttriển thành phần kinh tế quốc doanh, thực hiện côngnghiệp hóa XHCN bằng cách "u tiên phát triển công nghiệpnặng một cách hợp lý, đồng thời ra sức phát triển nôngnghiệp và công nghiệp nhẹ"; đẩy mạnh cách mạng XHCN

về t tởng, văn hóa và kỹ thuật; biến nớc ta thành một nớcXHCN có công nghiệp hiện đại, nông nghiệp hiện đại, vănhóa và khoa học tiên tiến

Với sự chỉ đạo công cuộc xây dựng CNXH từ 1955của Đảng, nhất là đờng lối chung của cách mạng XHCN ởmiền Bắc đề ra ở Đại hội III, từ 1955 đến 1965, miềnBắc đã đạt đợc những thành tựu quan trọng nh bảo đảm

đợc lơng thực, tự giải quyết đợc 90% hàng tiêu dùng,

đặc biệt đã trở thành hậu phơng vững chắc cho cuộc

đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc

Tuy nhiên cũng nảy sinh nhiều khó khăn trong quátrình xây dựng CNXH ở miền Bắc Nguyên nhân là do cómột số sai lầm trong chủ trơng về cải tạo XHCN, về cơchế quản lý nh nhanh chóng biến nền kinh tế nhiều thànhphần thành nền kinh tế XHCN thuần nhất, trong đó kinh

tế quốc doanh và kinh tế tập thể chiếm u thế tuyệt đối

Từ 1965 đến 1975, miền Bắc tiến hành xây dựngCNXH trong điều kiện cả nớc tiến hành cuộc kháng chiếnchống Mỹ cứu nớc Đảng ta đã dành nhiều trí tuệ, công sức

vào việc lãnh đạo sự nghiệp kháng chiến; đồng thời quantâm, lãnh đạo sự nghiệp xây dựng CNXH ở miền Bắc.

T duy của Đảng về cách mạng XHCN trong thời kỳ này

đợc thể hiện cả trong các Nghị quyết của Đảng, cả trongnhiều tác phẩm, bài viết của các đồng chí lãnh đạo Đảng,cán bộ quản lý, cán bộ khoa học Những quan niệm vềCNXH và con đờng xây dựng CNXH thể hiện ở những nétlớn sau:

+ Phát triển đờng lối của Đại hội đại biểu toàn quốclần thứ III, hình thành nội dung và tiến hành đồng thời bacuộc cách mạng, trong đó cách mạng khoa học - kỹ thuật làthen chốt, xây dựng chế độ mới, nền kinh tế mới, nền vănhóa mới và con ngời mới

+ Nêu lên "bớc đi ban đầu" trong thời kỳ quá độ ở

n-ớc ta

+ Xây dựng quan điểm về cơ cấu kinh tế, xác

định quan hệ công nghiệp và nông nghiệp thể hiện ởphơng hớng phát triển kinh tế phải theo đờng lối u tiênphát triển công nghiệp nặng một cách hợp lý trên cơ sởphát triển nông nghiệp và công nghiệp nhẹ, xây dựngkinh tế Trung ơng, đồng thời phát triển kinh tế địa ph-

ơng

+ Xác định nội dung chủ yếu của đấu tranh giữahai con đờng ở miền Bắc là tiến hành đồng thời ba cuộccách mạng, đa sản xuất nhỏ lên sản xuất lớn

+ Tìm tòi con đờng đi lên sản xuất lớn: cuộc vận

động cải tiến quản lý, tổ chức các hợp tác xã với quy môlớn, xây dựng huyện thành huyện nông - công nghiệp

+ Trong quản lý kinh tế, đã đề ra phơng hớng: xóa bỏquản lý hành chính cung cấp, thực hiện quản lý theo phơngthức kinh doanh XHCN

Tuy nhiên, do điều kiện đất nớc lúc đó, mô hìnhxây dựng CNXH của ta lúc đó qua bộc lộ hết những nhợc

điểm, khuyết điểm Nhng thực tế đã cho thấy có nhiều cáikhông phù hợp, kìm hãm sự phát triển của sản xuất

Nh vậy, t duy của Đảng trong thời kỳ này đã trải quatrên bề rộng và có đi vào chiều sâu trên một số lĩnh vựcchủ yếu, trong đó vấn đề mục tiêu, phơng hớng vẫn là cơbản Một số vấn đề mới đợc phát hiện có giá trị nh chỉ rabớc đi ban đầu của thời kỳ quá độ ở nớc ta Việc nghiêncứu để đa sản xuất nhỏ lên sản xuất lớn trong điều kiệnnớc ta là cần thiết, nhng một số giải pháp đa ra không phùhợp Thiếu sót của ta là chậm nhìn ra nguyên nhân sâu xacủa sự trì trệ trong sản xuất kinh doanh, chậm tìm ranhững hình thức kinh tế mới để khắc phục nhợc điểm,khuyết điểm của mô hình cũ, cho phép sản xuất kinhdoanh có hiệu quả

- Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng đến năm

1986, sự nhận thức về CNXH và con đờng tiên lên CNXH của

Đảng ta ngày càng sáng rõ

Năm 1976, Đại hội IV của Đảng đã phát triển một bớc

đờng lối của Đại hội III, vạch ra đờng lối xây dựng CNXH

trên phạm vi cả nớc: "Nắm vững chuyên chính vô sản, pháthuy quyền làm chủ tập thể của nhân dân lao động, tiếnhành đồng thời 3 cuộc cách mạng: cách mạng về quan hệsản xuất, cách mạng khoa học - kỹ thuật, cách mạng t tởngvăn hóa, trong đó cách mạng khoa học kỹ thuật là thenchốt; đẩy mạnh công nghiệp hóa XHCN là nhiệm vụ trungtâm của cả thời kỳ quá độ lên CNXH; xây dựng chế độlàm chủ tập thể XHCN; xây dựng nền sản xuất lớn XHCN;xây dựng nền văn hóa mới, xây dựng con ngời mới XHCN;xóa bỏ chế độ ngời bóc lột ngời, xóa bỏ nghèo nàn và lạchậu "(1).

Tuy nhiên chúng ta đã phạm một số sai lầm, khuyết

điểm trong việc thiết kế các mô hình cụ thể và tổ chứcchỉ đạo thực hiện Việc duy trì và áp dụng cơ chế cũtheo kiểu tập trung, quan liêu, bao cấp không còn phù hợpvới tình hình mới Không những thế lại thực hiện việc xóa

bỏ thành phần kinh tế t bản chủ nghĩa, làm cho kinh tếXHCN bao gồm kinh tế quốc doanh và kinh tế tập thể giữvai trò độc tôn Điều này trái với những quy luật kháchquan trong thời kỳ quá độ và không phù hợp với điều kiệnthực tế ở Việt Nam Chính vì vậy, vào cuối những năm

1970, nền kinh tế nớc ta bị mất cân đối nghiêm trọng,khủng hoảng kinh tế - xã hội đã diễn ra Cuộc khủng hoảngnày thật sự là một thách thức đối với cả dân tộc và chế

độ xã hội ta

(1) Đảng Cộng sản Việt Nam, Báo cáo chính trị BCHTW Đảng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV, Nxb Sự thật, H, 1977, tr.67.

Trong hoàn cảnh đó, Hội nghị Trung ơng 6 (khóa IV)

đã thông qua 2 Nghị quyết: Nghị quyết số 20-NQ/TW vềtình hình và nhiệm vụ cấp bách và Nghị quyết số 21-NQ/TW về phơng hớng, nhiệm vụ phát triển hàng côngnghiệp tiêu dùng và công nghiệp địa phơng Tinh thần cơbản của Hội nghị Trung ơng 6 là "làm cho sản xuất bungra" nhằm khắc phục khuyết điểm trong quản lý kinh tế,

đề ra chủ trơng phù hợp để phát triển lực lợng sản xuất.Nghị quyết đã nhanh chóng đi vào cuộc sống Tháng 10-

1979, Hội đồng Chính phủ công bố quyết định xóa bỏcác trạm kiểm soát ngăn sông, cấm chợ, ngời sản xuất đợc

tự do lu thông hàng hóa ngoài thị trờng, không phải nộpthuế sau khi đã làm tròn nghĩa vụ đầy đủ đối với Nhà n-ớc

Tiếp sau Nghị quyết Hội nghị Trung ơng 6, chỉ thị100-CT/TW ngày 13-1-1981 về cải tiến công tác khoán, mởrộng khoán sản phẩm đến nhóm lao động và ngời lao

động trong hợp tác xã nông nghiệp đã tạo ra động lực mớitrong sản xuất nông nghiệp Trong lĩnh vực công nghiệp,Quyết định 25-CP ngày 21-1-1981 của Chính phủ về một

số chủ trơng và biện pháp nhằm tiếp tục phát huy quyềnchủ động sản xuất kinh doanh và quyền tự chủ về tàichính của các xí nghiệp quốc doanh đánh dấu sự đổi mớitrong quản lý công nghiệp, giúp cho các cơ sở khắc phục

đợc khả năng sản xuất, giải phóng sức sản xuất, mở ra mộthớng mới trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội

Tháng 3-1982, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ Vcủa Đảng họp nêu rõ nhiệm vụ trong những năm 80 là tậptrung sản xuất công nghiệp, coi nông nghiệp là mặt trậnhàng đầu, đẩy mạnh sản xuất hàng tiêu dùng và tiếp tụcxây dựng một số ngành công nghiệp nặng quan trọngtrong mộtc ơ cấu công nông nghiệp hợp lý Đại hội coi đây

là nội dung chính của công nghiệp hóa trong chặng đờngtrớc mắt nhằm phát triển sức sản xuất, chuẩn bị tiền đề

và lực lợng cho việc đẩy mạnh công nghiệp hóa trongnhững năm tiếp theo

Tuy nhiên kỳ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V, BanChấp hành Trung ơng đã tiến hành nhiều Hội nghị, trong

đó có 8 Hội nghị bàn về kinh tế - xã hội Quan trọng nhất

là Hội nghị Trung ơng 8 (khóa V) tháng 6-1985 đã chủ

tr-ơng phải dứt khoát xóa bỏ cơ chế tập trung quan liêu, baocấp, thực hiện đúng chế độ tập trung dân chủ, hạch toánkinh tế và kinh doanh XHCN Hội nghị cũng thừa nhận sảnxuất hàng hóa và những quy luật của sản xuất hàng hóatrong quá trình phát triển kinh tế - xã hội nớc ta trong thời

kỳ quá độ lên CNXH

Nh vậy, sự đổi mới t duy trong quá trình nhận thức

về con đờng đi lên CNXH ở nớc ta là hết sức quan trọng,

là cơ sở để Đảng ta có thể hoạch định đờng lối đổi mớitoàn diện sau này

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI (12-1986) tiếptục khẳng định sự tồn tại khách quan của sản xuất hànghóa và kinh tế thị trờng Đại hội chỉ rõ: Cơ chế tập trung