Chủ nghĩa xã hội thường được hiểu với ba tư cách: chủ nghĩa xã hội là một học thuyết; chủ nghĩa xã hội là một phong trào; chủ nghĩa xã hội là một chế độ. Mỗi tư cách ấy lại có nhiều biểu hiện khác nhau, tùy theo thế giới quan và trình độ phát triển ở mỗi giai đoạn lịch sử cụ thể. Chủ nghĩa xã hội mà tiểu luận đề cập ở đây là chủ nghĩa xã hội khoa học dựa trên học thuyết Mác Lênin trong thời đại ngày nay.
Trang 1rã của Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu là do sai lầm của chủnghĩa Mác-Lênin, chủ nghĩa xã hội Từ đó họ cho rằng chủ nghĩa xã hội là conđường sai lầm, cần phải đi con đường khác Có người phụ họa với các luận điệuthù địch, công kích, bài bác chủ nghĩa xã hội, ca ngợi một chiều chủ nghĩa tưbản Thậm chí có người còn sám hối về một thời đã tin theo chủ nghĩa Mác-Lênin và con đường xã hội chủ nghĩa Vậy vì sao Việt Nam lựa chọn con đường
xã hội chủ nghĩa? Làm thế nào và bằng cách nào để từng bước xây dựng được
chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam? Tiểu luận “Lý luận chủ nghĩa xã hội từ thực tiễn cách mạng Tháng Mười Nga và sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc xác định con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay” xin được luận
giải cơ sở lý luận, thực tiễn và mô hình xã hội chủ nghĩa mà Việt Nam đang xây
dựng nhìn từ góc độ phong trào cộng sản và công nhân quốc tế
Trang 2Sự phát triển lý luận chủ nghĩa xã hội khoa học trong thời kỳ này được thực hiệntrên nhiều vấn đề nhưng tập trung chủ yếu nhất là những vấn đề mà cách mạngnước Nga và thế giới đang đặt ra và phải giải quyết.
1.1 Phát triển lý luận chuyên chính vô sản và dân chủ vô sản
VI.Lênin đã đấu tranh không khoan nhượng chống chủ nghĩa cơ hội, xétlại, bảo vệ và phát triển học thuyết Mác, trong đó vấn đề chuyên chính vô sản làvấn được VI.Lênin quan tâm đặc biệt Ông cho rằng, chuyên chính vô sản là vấn
đề cốt lõi xuyên suốt toàn bộ học thuyết Mác, là “hòn đá thử vàng” với lập trường của những người mácxít và còn nhấn mạnh rằng “chỉ người nào mở rộng việc thừa nhận đấu tranh giai cấp đến mức thừa nhận chuyên chính vô sản thì mới là người Mác-xít”
Thông qua các tác phẩm như: “Nhà nước và cách mạng” (1917); “cách mạng vô sản và tên phản bội Kauxky” (1918) và nhiều tác phẩm khác, tư tưởng
về chuyên chính vô sản đã được phát triển hoàn thiện Trong đó VI.Lênin chỉ ra
khái niệm về chuyên chính vô sản, người cho rằng: chuyên chính vô sản là “việc
tổ chức đội tiền phong của những người bị áp bức thành giai cấp thống trị để trấn áp bọn áp bức” Như vậy, trong khái niệm này, nội dung cốt lõi của chuyên
chính vô sản được thể hiện, đó là giai cấp công nhân phải tổ chức thành giai cấpcầm quyền Chính quyền đó phải thuộc về một giai cấp duy nhất, là giai cấpcông nhân Tính chất của chuyên chính vô sản: là công cụ của cách mạng vôsản, là sự thống trị của giai cấp vô sản đối với giai cấp tư sản Khối công nôngdưới sự lãnh đạo của giai cấp vô sản là chính quyền mà nó không chia sẻ cho aihết và trực tiếp dựa vào vũ trang của quần chúng Trong đó Đảng của giai cấp
vô sản là lực lượng lãnh đạo của chuyên chính vô sản, sự lãnh đạo đó để đảm
Trang 3bảo cho nền chuyên chính vô sản vững mạnh, hoàn thành được chức năng nhiệm
vụ của mình VI.Lênin chỉ rằng: trong cuộc đấu tranh cho chuyên chính vô sản
và xây dựng chủ nghĩa xã hội, cần cho Đảng có đủ sức làm thầy, làm người dẫnđường, làm lãnh tụ của tất cả những người lao động và những người bị bóc lột.Nếu không có Đảng lãnh đạo, thì giai cấp vô sản và nhân dân lao động khôngthể lật đổ giai cấp tư sản, không thể giành được thắng lợi của cách mạng xã hộichủ nghĩa, không thể xây dựng được chủ nghĩa xã hội
Mặt khác VI.Lênin cũng chỉ rõ nội dung của chuyên chính vô sản, nó baogồm hai mặt: chuyên chính và dân chủ Đây là hai mặt đối lập gắn bó với nhaucùng tồn tại chuyên chính để thực hiện, mở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa Dânchủ xã hội xã hội chủ nghĩa là nền dân chủ rộng rãi nhất trong lịch sử, nhưng khôngphải dân chủ hoàn toàn mà phải thực hiện chuyên chính với thiểu số bọn bóc lột,chống đối Và sự chuyên chính này không thể nương nhẹ mà phải tiến hành cươngquyết, chừng nào còn những kẻ bóc lột, còn sự khác biệt giai cấp thì còn phải thực
hành chuyên chính.Theo VI.Lênin: “Thiết lập nền chuyên chính của giai cấp vô sản một nền chuyên chính sẽ bẻ gẫy được sự phản kháng quyết liệt của các giai cấp bóc lột bị gạt ra khỏi chính quyền”.
Tuy nhiên, trong chuyên chính vô sản cái bản chất nhất của nó chính là ởmặt dân chủ, tất nhiên là dân chủ với nhân dân và sẽ tước bỏ dân chủ với bọn
bóc lột Người khẳng định: “Dân chủ cho tuyệt đại đa số nhân dân và trấn áp bằng vũ lực bọn bóc lột, bọn áp bức nhân dân, nghĩa là tước bỏ dân chủ đối với bọn chúng” Thêm nữa VI.Lênin còn vạch rõ chuyên chính vô sản là một nhà nước kiểu mới, “nhà nước dân chủ kiểu mới (dân chủ với những người vô sản
và nói chung với những người không có của) và chuyên chính kiểu mới chống lại giai cấp tư sản”.
Nói về hình thức chuyên chính vô sản: Qua đúc kết kinh nghiệm lịch sử,kinh nghiệm từ công xã Pari 1871 và cuộc cách mạng Nga lần thứ nhất 1905,VI.Lênin đã nêu lên tính muôn hình muôn vẻ của các hình thức chính trị củachuyên chính vô sản Người khẳng định rằng: sự quá độ từ chủ nghĩa tư bản lênchủ nghĩa xã hội sẽ tạo ra tính muôn hình, muôn vẻ của hình thức chính quyền
nhà nước của giai cấp vô sản, song thực chất chúng chỉ là một: đó là “chuyên
Trang 4chính vô sản” của giai cấp công nhân Sau khi lãnh đạo phong trào cách mạng
Nga thành công, cuộc cách mạng Tháng Mười Nga thắng lợi, nhà nước Xô viết
ra đời, VI.Lênin cho rằng, về hình thức của chuyên chính vô sản thì tiếp theo saucông xã Pari là chính quyền Xô viết Nga, một thành quả từ cách mạng ThángMười Với thực tế ở một số nước, VI.Lênin còn chỉ ra một hình thức chuyênchính vô sản mới là chính quyền dân chủ nhân dân Chế độ này phản ánh tínhchất độc đáo của cách mạng xã hội chủ nghĩa và đặc điểm lịch sử dân tộc củanhững nước đó
Để chuyên chính vô sản tồn tại và phát triển VI.Lênin luận giải cơ sở củanó: theo VI.Lênin đó là sự liên minh của giai cấp công nhân với giai cấp nôngdân, với toàn thể nhân dân lao động dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân Cơ
sở khách quan của khối liên minh ấy là sự thống nhất của các quyền lực cơ bản
về kinh tế, chính trị của giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và nhân dân lao
động Và người chỉ rõ: “Nếu không có sự liên minh ấy thì không thể có dân chủ vững bền, không thể cải tạo xã hội chủ nghĩa được”.
Đề cập về nhiệm vụ của chuyên chính vô sản, theo VI.Lênin đó là phải thủtiêu mọi chế độ người bóc lột người, là xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội
Để thực hiện được nhiệm vụ đó cần phải có một chế độ quản lý mới thực sự có
tính nhân dân và được xây dựng theo nguyên tắc “tập trung dân chủ” Khi phê
phán quan điểm của kẻ thù cho rằng chuyên chính vô sản là sự kích động bạolực của quần chúng chống chính quyền, VI.Lênin đã chỉ rõ, chuyên chính vô sảnkhông chỉ là bạo lực với bọn bóc lột, mà còn có chức năng chủ yếu là việc tổchức xây dựng thành công xã hội mới Đây mới là thực chất của chuyên chính
vô sản
Với sự phát triển của VI.Lênin về chuyên chính vô sản gắn liền với họcthuyết về đấu tranh giai cấp Nếu như từ những năm 1852, C.Mác đã khẳng địnhrằng đấu tranh giai cấp tất yếu dẫn đến chuyên chính vô sản, thì đến khi giai cấpcông nhân và nhân dân lao động đã giành được chính quyền, thiết lập nền chuyênchính vô sản của mình, VI.Lênin tiếp tục khẳng định: cuộc đấu tranh giai cấpchưa chấm dứt mà diễn ra dưới hình thức mới, nội dung mới và điều kiện mới.Trong đó tất yếu phải tăng cường sức mạnh của nhà nước chuyên chính vô sản đểtrấn áp sự phản kháng của các giai cấp bóc lột tuy bị đánh đổ nhưng chưa bị tiêu
Trang 5diệt hẳn; để tiến hành cải tạo xã hội cũ, làm sạch môi trường xã hội và để tổ chứcđược một kiểu sản xuất xã hội mới, tăng nhanh năng xuất lao động tạo cơ sởchiến thắng hoàn toàn xã hội tư bản chủ nghĩa.
Đến đây, chúng ta thấy sự trung thành và kế thừa sáng tạo, tư tưởng vềchuyên chính vô sản của C.Mác - Ph.Ăngghen, tư tưởng đó tiếp tục đượcVI.Lênin bảo vệ và phát triển một cách toàn diện, từ tính chất, chức năng, nhiệm
vụ, hình thức và cả những yêu cầu cần thiết để duy trì và tăng cường nền chuyênchính vô sản của giai cấp công nhân trong giai đoạn giai cấp công nhân trởthành giai cấp cầm quyền, tiến hành xây dựng một xã hội mới VI.Lênin còn chỉ
rõ là, sự lãnh đạo của Đảng là điều cốt yếu trong nền chuyên chính vô sản.Không có sự lãnh đạo của Đảng thì không giữ vững được bản chất của nềnchuyên chính vô sản, không thực hiện được thắng lợi của sứ mệnh lịch sử củagiai cấp công nhân
Công lao của VI.Lênin không chỉ ở việc phát triển tư tưởng về chuyên chính vôsản của C.Mác - Ph.Ăngghen lên đến hoàn thiện, mà người đã lãnh đạo giai cấp côngnhân và nhân dân lao động Nga thực hiện thành công cách mạng Tháng Mười, thiếtlập nên một nhà nước chuyên chính vô sản đầu tiên, vạch ra cho Đảng cộng sản vàphong trào cách mạng các nước nhìn thấy con đường, bước đi để thực hiện thắng lợi
sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa ở từng nước
1.2 Về cương lĩnh xây dựng chủ nghĩa xã hội.
Lênin đã khái quát về mặt lý luận và thực tiễn công cuộc cải tạo và xây dựngkinh tế, kinh nghiệm của quần chúng trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội,xây dựng đời sống mới Những khái quát đó đã được Lênin nêu lên thành nhữngluận điểm khoa học trong kế hoạch xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước Nga, baogồm nhiều nội dung quan trọng từ chính sách phát triển kinh tế trong thời kỳ quá
độ lên chủ nghĩa xã hội, đến những nguyên tắc quản lý kinh tế trong xã hội mới
-xã hội chủ nghĩa
Điểm mấu chốt trong chính sách kinh tế của Lênin nêu lên trong thời kỳnày trước hết là vấn đề tư liệu sản xuất Lênin cho rằng: cần phải xã hội hóanhững tư liệu sản xuất chủ yếu của xã hội Tiến hành xã hội hóa tư liệu sản xuấtbằng cách tước đoạt triệt để tư liệu sản xuất của các giai cấp bóc lột như nhà
Trang 6máy, xí nghiệp, ruộng đất…Người chủ trương tiến hành xã hội hóa tư liệu sảnxuất bằng những biện pháp và phương pháp khác nhau, nhằm xây dựng chủnghĩa xã hội một cách hòa bình.
Mặt khác, trong các biện pháp phát triển kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủnghĩa xã hội, Lênin chủ trương phát triển nhiều thành phần kinh tế Sử dụng cácchuyên gia tư sản trong phát triển một số ngành kinh tế của đất nước Tô nhượng,một hình thức của chủ nghĩa tư bản nhà nước, cũng được Lênin chú trọng sử dụng.Trong chính sách kinh tế, chủ trương phát triển cả kinh tế nông nghiệp vàcông nghiệp; sự phối hợp, hỗ trợ nhau sẽ tạo điều kiện cho cả hai cùng phát triển.Chủ trương cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với nền sản xuất nông nghiệp: xã hội hóa
tư liệu sản xuất chủ yếu, đưa nông dân vào làm ăn trong các nông trang tập thể.Người chỉ rõ: giai cấp công nhân cần tham gia tích cực giúp đỡ nông dân trongcông cuộc cải tạo xã hội chủ nghĩa ở nông thôn
Theo Lênin, muốn có một nền kinh tế xã hội chủ nghĩa phát triển cả về côngnghiệp và nông nghiệp, điều trước tiên phải làm là điện khí hóa; Lênin nhấnmạnh: “chủ nghĩa cộng sản là chính quyền Xô viết cộng với điện khí hóa toànquốc” Từ cuối những năm 1920, tư tưởng điện khí hóa của Lênin bắt đầu đượcthực hiện và từng bước thu được thắng lợi quan trọng
Trong kế hoạch xây dựng kinh tế, Lênin chú trọng đến việc cần phải áp dụngtriệt để những thành tựu mới nhất của khoa học kỹ thuật vào sản xuất Bên cạnh
đó vấn đề tổ chức, quản lý lao động cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ranăng suất lao động cao của chủ nghĩa xã hội Lênin chỉ rõ: chủ nghĩa xã hội chỉ cóthể chiến thắng chủ nghĩa tư bản khi đưa ra một kiểu tổ chức sản xuất xã hội cónăng xuất lao động cao hơn chủ nghĩa tư bản
Như vậy, cương lĩnh xây dựng chủ nghĩa xã hội của Lênin, cả trong thời kỳ
“chính sách kinh tế mới” là sự thống nhất và phát triển những tư tưởng về xây dựngkinh tế của chủ nghĩa xã hội được Người vạch ra từ mùa xuân năm 1918 những tưtưởng ấy góp phần làm phong phú và sâu sắc hơn những tư tưởng lý luận của chủnghĩa xã hội khoa học trong xây dựng chủ nghĩa xã hội hiện thực
1.3 Về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
Trang 7Phát triển lý luận thời kỳ quá độ của C.Mác - Ph.Ănghen, trong tác phẩm
“Nhà nước và cách mạng”, Lênin cho rằng: trong hình thái kinh tế - xã hội cộngsản chủ nghĩa bao gồm thời kỳ quá độ, giai đoạn thấp - chủ nghĩa xã hội và giaiđoạn phát triển cao là chủ nghĩa cộng sản
Đặc biệt, Lênin còn chỉ rõ trong tiến trình phát triển của lịch sử, nhân loại
có thể bỏ qua một vài hình thái kinh tế xã hội để xây dựng một hình thái kinh tế
- xã hội mới phù hợp với những điều kiện lịch sử cho phép Trong thời đại ngàynay, theo Lênin, vấn đề bỏ qua sự phát triển của chủ nghĩa tư bản tiến thẳng lênchủ nghĩa xã hội ở các nước chậm phát triển là vấn đề hợp quy luật phát triểncủa lịch sử
Mặt khác, Lênin nhấn mạnh trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, cuộcđấu tranh giai cấp vẫn tiếp diễn tính chất của cuộc đấu tranh ấy không kém phầngay go, quyết liệt, phức tạp Cuộc đấu tranh ấy diễn ra trong điều kiện mới, dướihình thức mới, trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội
1.4 Về vấn đề bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.
Ngay sau khi cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười Nga năm 1917thắng lợi, Lênin đã đặt vấn đề cần bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Trung thànhvới lý luận của C.Mác, Lênin cho rằng chủ nghĩa xã hội tồn tại bên cạnh chủnghĩa tư bản, chủ nghĩa đế quốc, nên thành quả cách mạng của giai cấp côngnhân, chỉ có thể được giữ vững khi nó biết tự bảo vệ Lênin nhấn mạnh: kể từngày 25 tháng 10 năm 1917, chúng ta là những người chủ bảo vệ Tổ quốc, nhưngcuộc chiến tranh giữ nước mà chúng ta đang đi tới là một cuộc chiến tranh bảo vệ
Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, bảo vệ chủ nghĩa xã hội với tính cách là một đơn vịtrong đạo quân thế giới của chủ nghĩa xã hội
Bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, theo quan điểm của Lênin chính là bảo vệthành quả cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa
ở từng quốc gia dân tộc Nó là một bộ phận trong công cuộc đấu tranh của giaicấp công nhân thế giới
Lênin cũng đề cập đến nội dung và lực lượng bảo vệ Tổ quốc xã hội chủnghĩa Những nội dung bao gồm cả bảo vệ độc lập dân tộc, những thành tựukinh tế và chế độ xã hội chủ nghĩa Lực lượng bảo vệ đó là quần chúng được vũ
Trang 8trang dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản mà nòng cốt là Quân đội - Hồng quâncông nông.
Những luận điểm trên của Lênin đã góp phần to lớn bảo vệ và phát triểnnhững lý luận của chủ nghĩa xã hội khoa học và thực tiễn đấu tranh của phongtrào cộng sản - công nhân quốc tế trong điều kiện lịch sử mới
2 Sự phát triển lý luận chủ nghĩa xã hội khoa học đáp ứng yêu cầu phát triển cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp công nhân; soi sáng con đường cách mạng, thúc đẩy sự phát triển cách mạng trong giai đoạn mới.
Sau cách mạng tháng mười Nga năm 1917, phong trào cộng sản và côngnhân quốc tế phát triển mạnh mẽ, chủ nghĩa xã hội hiện thực từ một nước đãphát triển trở thành hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa đã có những đóng góp tolớn trong thủ tiêu chủ nghĩa phát xít, giữ gìn hòa bình thế giới Cho đến nhữngnăm 70 - 80 của thế kỷ XX, sự phát triển của chủ nghĩa xã hội có dấu hiệuchững lại, các nước xã hội chủ nghĩa bắt tay vào công cuộc cải tổ, cải cách, đổimới nhằm đưa chủ nghĩa xã hội hiện thực thoát khỏi khủng hoảng nhưng do sailầm chủ quan của các Đảng cộng sản, sự phản bội của những người đứng đầu,cùng với sự chống phá của chủ nghĩa đế quốc bằng chiến lược “diễn biến hòabình” mô hình chủ nghĩa xã hội “cứng nhắc”, thiếu sức sống sụp đổ, hệ thốngcác nước xã hội chủ nghĩa tan rã vào những năm 90 của thế kỷ XX Các nước xãhội chủ nghĩa còn lại, dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản kiên trì lý luận chủnghĩa xã hội khoa học, tiến hành cải cách, đổi mới trên nền tảng, nguyên tắc củachủ nghĩa Mác - Lênin vận dụng sáng tạo vào điều kiện cụ thể của nước mình đãthu được thành công bước đầu Thành công đó vừa cổ vũ, vừa đáp ứng được kỳvọng của phong trào cộng sản - công nhân quốc tế và nhân dân yêu chuộng hòabình, tiến bộ trên thế giới trên con đường vì mục tiêu hòa bình, độc lập dân tộc,dân chủ và tiến bộ xã hội
Thông qua công cuộc cải cách, đổi mới Đảng cộng sản trung Quốc và Đảngcộng sản Việt Nam đã có những đóng góp quan trọng phát triển lý luận chủnghĩa xã hội khoa học trong giai đoạn lịch sử mới
3 Phát triển lý luận chủ nghĩa xã hội khoa học của Đảng cộng sản việt Nam.
Trang 9Việt Nam đã trải qua một quá trình đấu tranh cách mạng lâu dài, khó khăn,đầy gian khổ hy sinh để chống lại ách đô hộ và sự xâm lược của thực dân, đếquốc, để bảo vệ nền độc lập dân tộc và chủ quyền của đất nước, vì tự do, hạnhphúc của nhân dân với tinh thần “Không có gì quý hơn Độc lập Tự do”.Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội là đường lối cơ bản, xuyên suốtcủa cách mạng Việt Nam và cũng là điểm cốt yếu trong di sản tư tưởng của Chủtịch Hồ Chí Minh Bằng kinh nghiệm thực tiễn phong phú của mình kết hợp với
lý luận cách mạng, khoa học của chủ nghĩa Mác - Lê-nin, Hồ Chí Minh đã đưa
ra kết luận sâu sắc rằng, chỉ có chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản mới cóthể giải quyết triệt để vấn đề độc lập cho dân tộc, mới có thể đem lại cuộc sống
tự do, ấm no và hạnh phúc thực sự cho tất cả mọi người, cho các dân tộc
Ngay khi mới ra đời và trong suốt quá trình đấu tranh cách mạng, ĐảngCộng sản Việt Nam luôn luôn khẳng định: chủ nghĩa xã hội là mục tiêu, lýtưởng của Đảng Cộng sản và nhân dân Việt Nam; đi lên chủ nghĩa xã hội là yêucầu khách quan, là con đường tất yếu của cách mạng Việt Nam Năm 1930,trong Cương lĩnh chính trị của mình, Đảng Cộng sản Việt Nam đã chủ trương:
“Tiến hành cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân do giai cấp công nhân lãnhđạo, tiến lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua giai đoạn tư bản chủ nghĩa” Vào nhữngnăm cuối thế kỷ XX, mặc dù trên thế giới chủ nghĩa xã hội hiện thực đã bị đổ vỡmột mảng lớn, hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa không còn, phong trào xã hộichủ nghĩa đang trong giai đoạn khủng hoảng, thoái trào, gặp rất nhiều khó khăn,Đảng Cộng sản Việt Nam vẫn tiếp tục khẳng định: “Đảng và nhân dân ta quyếttâm xây dựng đất nước Việt Nam theo con đường xã hội chủ nghĩa trên nền tảngchủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh” Tại Đại hội toàn quốc lần thứ
XI (tháng 01-2011) trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độlên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011), Đảng Cộng sản Việt Nammột lần nữa khẳng định: “Đi lên chủ nghĩa xã hội là khát vọng của nhân dân ta,
là sự lựa chọn đúng đắn của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ ChíMinh, phù hợp với xu thế phát triển của lịch sử”
Trang 10Tuy nhiên, thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta đang đặt ra hàngloạt vấn đề cơ bản cấp bách đòi hỏi lý luận phải trả lời Không phải mọi điều đãđược trả lời rõ ràng vì lý do là sự nghiệp đổi mới của chúng ta cần có thời gian
để thử nghiệm, tổng kết thực tiễn, tìm tòi phát triển lý luận Đảng ta phải tự trảlời cho vấn đề thế nào là một chế độ xã hội đã được đổi mới Đó cũng là mộtvấn đề chung cho cả phong trào cách mạng thế giới và chúng ta phải trả lời vấn
đề về con đường xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
3.1 Mô hình chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, sự phát triển đúng quy luật chung và phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam.
Trong những năm tiến hành công cuộc đổi mới, từ tổng kết thực tiễn vànghiên cứu lý luận, Đảng Cộng sản Việt Nam từng bước nhận thức ngày càngđúng đắn hơn, sâu sắc hơn về chủ nghĩa xã hội và thời kỳ quá độ đi lên chủnghĩa xã hội; từng bước khắc phục một số quan niệm đơn giản trước đây như:đồng nhất mục tiêu cuối cùng của chủ nghĩa xã hội với nhiệm vụ của giai đoạntrước mắt; nhấn mạnh một chiều quan hệ sản xuất, chế độ phân phối bình quân,không thấy đầy đủ yêu cầu phát triển lực lượng sản xuất trong thời kỳ quá độ;đồng nhất kinh tế thị trường với chủ nghĩa tư bản; đồng nhất nhà nước phápquyền với nhà nước tư sản…
Cho đến nay, Đảng đã nhận thức rằng: Xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhândân Việt Nam đang phấn đấu xây dựng là một xã hội dân giàu, nước mạnh, dânchủ, công bằng, văn minh; do nhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triển cao,dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp; có nềnvăn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc; con người có cuộc sống ấm no, tự do,hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện; các dân tộc trong cộng đồng ViệtNam bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp đỡ nhau cùng phát triển; có Nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân do Đảngcộng sản lãnh đạo; có quan hệ hữu nghị và hợp tác với các nước trên thế giới
Mô hình chủ nghĩa xã hội nêu trên thể hiện quan điểm Mác - Lê-nin về chủnghĩa xã hội Một mặt, lấy phục vụ con người làm mục đích, tức là "tất cả vì con
Trang 11người" Mặt khác, lấy việc phát huy sức mạnh của con người làm động lực chủ yếu
để xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, tức là "tất cả do con người" Ðồng thời,
mô hình trên cũng thể hiện sự quán triệt sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về chủnghĩa xã hội Mô hình ấy biểu hiện như một kết cấu tổng thể, ổn định tương đối, nókhông phải là một mô hình khép kín và cứng nhắc Mô hình chủ nghĩa xã hội thời
kỳ đổi mới ở nước ta chứa đựng khả năng mở rộng nội hàm, tiếp tục bổ sungnhững nét mới là kết quả của việc không ngừng nâng cao trình độ lý luận và tổngkết thực tiễn phong phú, đa dạng Nó là kết quả của sự kết hợp hài hòa cái phổ biến
và cái đặc thù, cái chung và cái riêng để tạo nên một mô hình có tên gọi: mô hìnhchủ nghĩa xã hội Việt Nam Nó thể hiện xu hướng gắn kết hợp lý tiến trình pháttriển của chủ nghĩa xã hội với sự vận động không ngừng của nhân loại đi lên phíatrước, kế thừa những thành tựu tiến bộ của loài người để xây dựng thành công chủnghĩa xã hội
3.2 Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội:
Quá độ lên chủ nghĩa xã hội là một sự nghiệp lâu dài, vô cùng khó khăn
và phức tạp, vì nó phải tạo sự biến đổi sâu sắc về chất trên tất cả các lĩnh vựccủa đời sống xã hội Việt Nam đi lên chủ nghĩa xã hội từ một nước nông nghiệplạc hậu, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa, lực lượng sản xuất rất thấp, lại trải quamấy chục năm chiến tranh, hậu quả rất nặng nề; các thế lực thù địch thườngxuyên tìm cách phá hoại cho nên lại càng khó khăn, phức tạp, nhất thiết phải trảiqua một thời kỳ quá độ lâu dài với nhiều bước đi, nhiều hình thức tổ chức kinh
tế, xã hội đan xen nhau, có sự đấu tranh giữa cái cũ và cái mới Việc "bỏ qua chế
độ tư bản chủ nghĩa" được giải thích rõ về hai phương diện: Thứ nhất, bỏ quachế độ tư bản chủ nghĩa là "bỏ qua việc xác lập vị trí thống trị của quan hệ sảnxuất và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa" Thứ hai, trong khi bỏ quanhững mặt đó, cần "tiếp thu, kế thừa những thành tựu mà nhân loại đã đạt đượcdưới chế độ tư bản chủ nghĩa, đặc biệt về khoa học-công nghệ để phát triểnnhanh lực lượng sản xuất, xây dựng nền kinh tế hiện đại" Hay nói cách khác, bỏqua chế độ tư bản chủ nghĩa là bỏ qua chế độ áp bức, bất công, bóc lột tư bản
Trang 12chủ nghĩa; bỏ qua những thói hư tật xấu, những thiết chế, thể chế chính trịkhông phù hợp với chế độ xã hội chủ nghĩa, chứ không phải bỏ qua cả nhữngthành tựu, giá trị văn minh mà nhân loại đã đạt được trong thời kỳ phát triển chủnghĩa tư bản Đương nhiên, việc kế thừa những thành tựu này phải trên quanđiểm phát triển, có chọn lọc.
Mặt khác, Trong phương pháp, phương thức, trong hình thức tổ chức, thời
kỳ quá độ là thời kỳ diễn ra cuộc đấu tranh gay gắt giữa cái cũ, cái mới, cái đúng,cái sai Về thực tiễn, chúng ta bắt tay vào xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc
từ năm 1954 cho đến nay đã trải qua mấy chục năm Thực tiễn cho thấy đểchuyển một xã hội thuộc địa nửa phong kiến, mà thực chất có thể nói là một xãhội tiền tư bản lên chủ nghĩa xã hội thật sự là một quá trình lâu dài, gian khổ,phức tạp, đòi hỏi những bước đi quá độ, những hình thức tổ chức trung gian, lúctiến, lúc lùi, có những lúc khó khăn, có những lúc khủng hoảng Nhận thức lýluận cũng thế, thực tiễn diễn ra cũng thế, cho nên cần thiết phải nghiên cứu sâuhơn về thời kỳ quá độ Trong tư tưởng, trong chỉ đạo thực tiễn cũng cần thiết phảinhận thức thời kỳ quá độ để chúng ta cố gắng, quyết tâm khắc phục cho đượcnguyên nhân sâu xa dẫn đến sai lầm Chủ quan, nóng vội, muốn đốt cháy giaiđoạn, duy ý chí, chính là do không nhận thức đầy đủ tính chất lâu dài, phức tạpcủa thời kỳ quá độ, muốn có ngay một sớm, một chiều chủ nghĩa xã hội
Chúng ta cũng cần tỉnh táo để không mắc bẫy luận điệu xuyên tạc của cácthế lực thù địch, rằng “chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam nói một đằng, làm một nẻo,nói thì hay lắm, dân chủ, bình đẳng hơn triệu lần chủ nghĩa tư bản, nhưng thực
tế không có” Chúng ta đang phấn đấu đến cái tốt đẹp, phấn đấu đến một nềndân chủ đích thực, bình đẳng đích thực gấp triệu lần chế độ tư bản Đây là điềuchúng ta phải làm, quyết làm, song, trước mắt, khi đất nước còn nhiều khó khăn
về kinh tế, xã hội, khi cái cũ, cái mới còn đan xen, tác động lẫn nhau, trong thời
kỳ quá độ, chúng ta buộc phải chấp nhận còn có bóc lột, còn có bất công, còn cótiêu cực Sẽ đẩy lùi, khắc phục từng bước để xã hội ngày càng tốt đẹp hơn Cũng