THƠ DU TIÊN ĐỜI ĐƯỜNG (TÓM TẮT)

Khám phá thơ du tiên đời Đường từ cội nguồn văn hóa Trung Hoa, xem tín ngưỡng dân gian và đặc điểm lịch sử, xã hội, cội nguồn triết học, tôn giáo, thần thoại, tiên thoại là cơ sở của sự

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

NGUYỄN THỊ TUYẾT

THƠ DU TIÊN ĐỜI ĐƯỜNG

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

Mã số: 62.22.02.45

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN

HÀ NỘI – 2017

Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS TRẦN LÊ BẢO

Phản biện 1: GS.TS Trần Nho Thìn

Trường Đại học KHXH&NV - ĐHQG Hà Nội

Phản biện 2: TS Nguyễn Thu Phương

Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam

Phản biện 3: PGS.TS Dương Tuấn Anh

Trường ĐHSP Hà Nội

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Trường,

họp tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

vào hồi … giờ … ngày … tháng… năm 2017

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

- Thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Cùng với những đề tài thơ khác, mảng thơ du tiên đã góp phần tạo

nên diện mạo phong phú của Đường thi Ở Trung Quốc, trong tầm bao quát tư liệu của chúng tôi, mãi đến những năm 80 của thế kỉ XX, thơ du tiên mới được nghiên cứu rầm rộ Còn ở Việt Nam, cho tới nay, vẫn chưa

có công trình nào chuyên sâu tìm hiểu về thơ du tiên đời Đường

1.2 Thơ Đường nói chung, thơ du tiên nói riêng từ lâu đã ảnh hưởng

sâu rộng tới đời sống văn học Việt Nam Đi vào một bộ phận của thơ Đường giúp chúng tôi hiểu thêm tinh hoa của một nền văn hoá nước ngoài, đồng thời cũng góp phần khám phá tốt hơn mảng thơ mang âm hưởng du tiên của Việt Nam, đặc biệt là giai đoạn 1900-1945 qua góc nhìn so sánh

1.3 Trong chương trình giảng dạy đại học, thơ Đường chiếm một vị

trí quan trọng Trong khi đó, tài liệu về thơ Đường ở Việt Nam hiện nay vẫn chưa đáp ứng đúng mức nhu cầu của người dạy, người học, của độc giả yêu thơ Đường Thực tế đó càng thôi thúc chúng tôi hướng sự quan tâm đặc biệt tới mảng thơ du tiên, góp phần bổ sung một nét mới vào việc nghiên cứu thơ Đường ở Việt Nam

2 Mục đích nghiên cứu

2.1 Khám phá thơ du tiên đời Đường từ cội nguồn văn hóa Trung Hoa,

xem tín ngưỡng dân gian và đặc điểm lịch sử, xã hội, cội nguồn triết học, tôn giáo, thần thoại, tiên thoại là cơ sở của sự ra đời thơ du tiên, chúng tôi nhằm khẳng định thơ du tiên đời Đường là sản phẩm độc đáo của nền văn hóa Trung Hoa

2.2 Tìm hiểu những đặc trưng thẩm mĩ cơ bản của thơ du tiên đời

Đường như tiên hóa, diễm tình hóa, thế tục hóa, những phương thức sáng tạo chủ yếu như lấy đại làm mĩ, lấy mộng làm mĩ, kết hợp tự sự và trữ tình, chúng tôi nhằm khái quát nên một diện mạo riêng, đầy sức sống của thơ du

tiên đời Đường trong toàn cảnh Đường thi và trong dòng chảy thơ du tiên Trung Quốc

2.3 Nghiên cứu âm hưởng của thơ du tiên đời Đường trong thơ Việt

Nam giai đoạn 1900-1945, một lần nữa chúng tôi nhằm khẳng định sức lan tỏa, sức sống bất diệt của thơ du tiên đời Đường và bản lĩnh của các thi nhân Việt Nam trong quá trình tiếp thu

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là thơ du tiên đời Đường

3.2 Phạm vi văn bản khảo sát

Phạm vi khảo sát của đề tài là toàn bộ các bài thơ du tiên đời Đường

in trong cuốn Toàn Đường thi, Trung Hoa thư cục, 1960 Ngoài ra chúng tôi có tham khảo thêm cuốn Đường thi tuyển dịch, Lê Nguyễn Lưu dịch, Nxb Thuận Hóa, Huế, 1997; Thơ Đường tập 1, Nam Trân giới thiệu và tuyển chọn, Nxb Văn học, Hà Nội, 1987; Đường thi trích dịch, Đỗ Bằng

Đoàn, Bùi Khánh Đản dịch, Nxb Văn học, Hà Nội, 2006

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Cách tiếp cận

Luận án chủ yếu sử dụng ba cách tiếp cận: tiếp cận văn hóa, tiếp cận

thi pháp học và tiếp cận theo hướng nghiên cứu ảnh hưởng và tiếp nhận

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng một số phương pháp nghiên cứu sau: Phương pháp phân tích, tổng hợp; Phương pháp liên ngành, thao tác thống kê, phân loại

5 Những đóng góp mới của luận án

5.1 Luận án là công trình đầu tiên ở Việt Nam nghiên cứu tương đối

có qui mô về thơ du tiên đời Đường

5.2 Về mặt lí luận, luận án góp phần xác lập khái niệm thơ du tiên đời

Đường Qua phần tìm hiểu âm hưởng của thơ du tiên đời Đường trong thơ

Việt Nam giai đoạn 1900-1945, luận án góp phần làm sáng tỏ giá trị của

một hiện tượng văn học còn thể hiện ở khả năng lan tỏa kì diệu sang các thời đại khác, dân tộc khác và thành tựu đột xuất của văn học dân tộc một phần còn là do biết hấp thu những tinh hoa của văn học nước ngoài

5.3 Về mặt văn học sử, luận án khám phá thơ du tiên đời Đường dưới

góc nhìn văn hóa, phát hiện ba nguyên tắc thẩm mĩ cơ bản của mảng thơ này là lấy đại làm mĩ, lấy mộng làm mĩ, kết hợp tự sự và trữ tình, gắn liền với ba đặc trưng tiêu biểu của thơ du tiên đời Đường là tiên hóa, diễm tình hóa và thế tục hóa

6 Cấu trúc của luận án

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, luận án

được cấu trúc thành bốn chương:

Chương 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Chương 2: Thơ du tiên đời Đường nhìn từ cội nguồn văn hóa Trung

Hoa

Chương 3: Đặc trưng thẩm mĩ của thơ du tiên đời Đường

Chương 4: Âm hưởng của thơ du tiên đời Đường trong thơ Việt Nam

giai đoạn 1900-1945

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Nghiên cứu thơ du tiên đời Đường ở Trung Quốc

1.1.1 Về tuyển thơ

Việc nghiên cứu thơ du tiên đã bắt đầu xuất hiện ngay từ thời Đường, thông qua hình thức tuyển thơ Sau thời Đường, ở từng triều đại, theo từng tiêu chí, trong những tuyển tập thơ Đường dù lớn hay nhỏ, thơ du tiên đời Đường nhiều hay ít cũng đã được tuyển chọn Điều đó chứng tỏ các nhà nghiên cứu đã có sự quan tâm nhất định đối với mảng thơ này

1.1.2 Về nghiên cứu phê bình nội dung và nghệ thuật

Trước thế kỉ XX, những lời bình về thơ du tiên chủ yếu được tiến hành cùng với việc tuyển thơ hay viết lời tựa Bước sang thế kỉ XX, lịch sử nghiên cứu thơ du tiên Trung Quốc bắt đầu có những chuyển động mới, xuất hiện những công trình nghiên cứu đi sâu vào một đề tài, một thể thơ, một tác giả hay nhóm tác giả cùng một phong cách, thi phái Nhưng phải

từ những năm 80 của thế kỉ XX trở lại đây, việc nghiên cứu thơ du tiên mới trở nên rầm rộ và được soi chiếu từ nhiều góc nhìn Về nội dung, các tác giả tập trung và những vấn đề cơ bản: Thứ nhất là ảnh hưởng của Đạo giáo đối với thơ du tiên đời Đường Thứ hai là mối quan hệ giữa thơ du tiên và truyện truyền kì đời Đường Thứ ba là khuynh hướng thế tục hóa trong thơ du tiên đời Đường Thứ tư là tâm thái sáng tác của thi nhân và thái độ của con người đối với thần tiên Về nghệ thuật, những vấn đề như thể loại, ý tượng cũng bước đầu được đề cập

1.1.3 Về các tác giả tiêu biểu

Hầu hết các nhà nghiên cứu đều cho rằng đại diện cho thơ du tiên Sơ

Đường có Vương Tích, Vương Bột, Lư Chiếu Lân, Trần Tử Ngang,

Thịnh Đường có Lí Bạch, Ngô Quân, Trung Đường có Lí Hạ, Bạch Cư Dị, Vãn Đường có Lí Thương Ẩn, Tào Đường Trong đó, Lí Bạch, Lí Hạ, Lí Thương Ẩn, Tào Đường là những tác giả nhận được nhiều sự quan tâm nhất

1.2 Nghiên cứu thơ du tiên đời Đường ở Việt Nam

1.2.1 Về tuyển thơ

Ở Việt Nam, thơ du tiên đời Đường hầu như còn là mảng ít được khai phá Về mặt tác phẩm, thơ du tiên chưa được tuyển chọn và công bố thành một tuyển tập thơ ca riêng mà mới chỉ được tuyển dịch cùng với những bài thơ viết về đề tài khác Trong phạm vi tư liệu hiện có, chúng tôi thống kê

có 73 bài thơ du tiên đời Đường đã được dịch sang tiếng Việt

1.2.2 Về nghiên cứu phê bình nội dung và nghệ thuật

Ở Việt Nam chưa có một công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về thơ

du tiên đời Đường Những ý kiến về mảng thơ này chỉ xuất hiện trong các sách viết về văn hóa, về thơ Đường nói chung hay về tiên thoại, về một tác giả cụ thể Tiêu biểu là những nhận định của tác giả Đặng Đức Siêu trong

cuốn Văn hóa Trung Hoa, khi bàn về ảnh hưởng của Đạo giáo đến văn học nghệ thuật, của tác giả Trần Lê Bảo trong bài viết Tiên thoại - một đặc sản

văn hóa Trung Hoa, Bút pháp mộng ảo và truyện Đạo sĩ núi Lao trong Liêu trai chí dị (in trong cuốn Giải mã văn học từ mã văn hóa), của tác giả

Lê Nguyễn Lưu trong Đường thi tuyển dịch

1.2.3 Về các tác giả tiêu biểu

Lí Bạch, Lí Hạ là những tác giả nhận được nhiều sự quan tâm của giới nghiên cứu

Việc nghiên cứu thơ du tiên ở các quốc gia Châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc , các nước phương Tây như Nga, Mĩ cũng khá sôi nổi Tuy nhiên vì một số hạn chế nhất định, chúng tôi chưa thể đề cập đến trong luận án này

Tiểu kết chương 1: Như vậy, thơ du tiên đời Đường đã được xem

xét, đánh giá từ nhiều góc độ Có một số ý kiến rất đáng chú ý (sẽ được chúng tôi tiếp thu khi triển khai luận án) Tuy vậy, những nhận xét rút ra ở đây nhìn chung còn chưa được chứng minh đầy đủ Một số vấn đề then chốt còn chưa được giải quyết thỏa đáng Đâu là cội nguồn văn hóa của thơ du tiên đời Đường? Đặt trong tiến trình lịch sử phát triển của thơ du tiên nói chung, mảng thơ du tiên đời Đường có gì nổi bật? Thơ du tiên đời Đường có những đặc trưng thẩm mĩ cơ bản nào? Thế tục hóa là khuynh hướng nổi trội của thơ du tiên đời Đường, vậy nó thuần túy là sản phẩm của bối cảnh thời đại nhà Đường hay còn là sự phát triển tất yếu của một mạch chảy thơ ca? Một số vấn đề hầu như mới chỉ được điểm xuyết trong một vài bài báo chứ chưa được bàn sâu Những khoảng trống khoa học ấy

đã thôi thúc chúng tôi tìm đến đề tài Thơ du tiên đời Đường và có tham

vọng được bổ sung, giải quyết trong luận án này

CHƯƠNG 2 THƠ DU TIÊN ĐỜI ĐƯỜNG NHÌN

TỪ CỘI NGUỒN VĂN HÓA TRUNG HOA

2.1 Giới thuyết khái niệm thơ du tiên

Theo Từ điển Từ Hải, thơ du tiên là “thơ mượn việc miêu tả cảnh tiên

để gửi gắm tư tưởng tình cảm của tác giả” Trong phạm vi luận án này, chúng tôi không chỉ xét khái niệm thơ du tiên nói chung mà còn quan tâm hơn tới nội hàm khái niệm của thơ du tiên đời Đường và chọn cách định

nghĩa của Từ điển Từ Hải mà chúng tôi đã dẫn trên đây để làm chỗ dựa

cho những luận điểm của mình Theo quan niệm của chúng tôi, thơ du tiên

đời Đường là thơ lấy tiên cảnh, tiên nhân làm đối tượng thẩm mĩ chủ yếu Tiên cảnh ở đây có thể là cung tiên trên trời, đảo tiên trên biển, núi tiên ở trần gian hay động tiên vốn được hình tượng hóa từ những đạo quán Tiên nhân cũng không chỉ là những nhân vật trên trời, từng tồn tại trong thần thoại, truyền thuyết như Ngọc Nữ, Lộng Ngọc, Thường Nga mà còn là người trần đắc đạo thành tiên như đạo sĩ, ẩn sĩ hay cái tôi thi sĩ tự tiên hóa chính mình Thông qua việc miêu tả những hình ảnh siêu phàm ấy, các tác giả nhằm bộc lộ tư tưởng tình cảm của mình

Đó có thể là niềm khao khát trường sinh bất lão, tự do, trốn đời dứt tục, thoát khỏi những ràng buộc nơi trần thế, nỗi phẫn hận vì công danh chưa đạt, sự nghiệp khó thành, hay tâm sự thần kín về một tình yêu chưa trọn

2.2 Cội nguồn văn hóa của thơ du tiên đời Đường

2.2.1 Tín ngưỡng dân gian và cơ sở lịch sử xã hội

Thơ du tiên là sản phẩm của khao khát trường sinh bất tử và mong muốn cởi bỏ các ràng buộc của trần tục để giải thoát vào một thế giới vĩnh cửu và tự do Ngoài ra, điều kiện lịch sử xã hội cụ thể thời Xuân Thu Chiến Quốc cũng là cái nôi sản sinh ra thơ du tiên

2.2.2 Cội nguồn triết học

Đạo gia là một triết thuyết lớn, có tầm ảnh hưởng sâu rộng Cái đích cao nhất mà triết thuyết này muốn hướng tới chính là tự nhiên Cả Lão Tử

và Trang Tử đều lấy tự nhiên làm cõi tối cao, coi trọng tự do tâm linh Tư tưởng giận đời ghét tục, trở về với tự nhiên đã ảnh hưởng đến phương châm xử thế của kẻ sĩ từ bao đời nay Đồng thời với việc tích cực nhập thế,

họ cũng nỗ lực tìm kiếm một bến đỗ cho linh hồn để có thể xuất thế Thế giới thần tiên mà họ theo đuổi là một thế giới lí tưởng như thế

2.2.3 Cội nguồn tôn giáo

Tư tưởng trung tâm của Đạo giáo là tư tưởng thần tiên Lí tưởng tối cao mà Đạo giáo truy cầu là khát vọng phá vỡ giới hạn của sinh mệnh, biến cái hữu hạn thành vô hạn, biến thân xác phàm tục thành thần tiên siêu thoát, trường sinh mãi mãi Đạo giáo đem đến cho con người trong xã hội phong kiến Trung Quốc xưa một sự yên ổn, cân bằng trong tâm thái, một ước mơ trường sinh bất lão có khả năng thành hiện thực nhờ tu luyện, uống thuốc, luyện đan

2.2.4 Cội nguồn thần thoại, tiên thoại

Qua những câu chuyện được chép trong bộ Sơn hải kinh chúng ta thấy

ý thức du tiên của người Trung Quốc đã manh nha từ thần thoại cổ Những câu chuyện ấy đã kích thích khát vọng của người Trung Quốc về thế giới thần tiên Từ thời Chiến Quốc đến Đông Hán đã diễn ra quá trình tiên thoại hóa một số thần thoại Thơ du tiên “khơi dòng” từ chính những câu chuyện thần thoại, tiên thoại ấy

2.3 Sự ra đời và phát triển của thơ du tiên

2.3.1 Tiến trình thơ du tiên trước đời Đường

2.3.1.1 Thơ du tiên thời tiên Tần: khơi nguồn dòng chảy

Thời tiên Tần, ý thức du tiên được thể hiện đậm nét trong Sở từ Li tao

và Viễn du là những tác phẩm thể hiện tư tưởng thần tiên rõ nhất trong sáng tác của Khuất Nguyên Thực ra, cả Li tao và Viễn du đều không thể

gọi là những bài thơ du tiên thành thục mà mới chỉ có sự manh nha của tư tưởng du tiên

2.3.1.2 Thơ du tiên thời Tần Hán: định hình diện mạo

Thơ du tiên đời Tần chỉ có bài Tiên chân nhân thi Khác với Li tao

mượn du tiên để vịnh những gập ghềnh chìm nổi trong lòng, điều mà bài thơ này thể hiện thuần túy là trường sinh thành tiên Do đó mặc dù bài thơ

đã thất truyền nhưng vị trí quan trọng của nó trong lịch sử phát triển thơ du tiên là không thể coi nhẹ Thơ du tiên đời Hán chủ yếu tập trung trong Hán Nhạc Phủ Tác phẩm du tiên của văn nhân trong Hán Nhạc Phủ ít Ngược lại, tác phẩm của dân gian lại rất nhiều, nội dung cũng phong phú, đa dạng

2.3.1.3 Thơ du tiên thời Ngụy Tấn Nam Bắc triều: phát triển mạnh mẽ

Thời Kiến An: nổi bật lên những sáng tác thơ du tiên của Tào Tháo, Tào Thực, Tào Phi Thơ du tiên của họ kế thừa mô thức cầu tiên, cầu trường sinh của thơ du tiên Tần Hán nhưng sớm nhìn thấy tính hư vô của thần tiên Họ còn mở rộng chủ đề và cách thức biểu hiện của thơ du tiên Thời Chính Thủy: xuất hiện hai tác giả tiêu biểu là Kê Khang và Nguyễn Tịch Họ đều sáng tác nhiều thơ du tiên để thể hiện chí hướng thoát khỏi trần thế, thể hiện tinh thần phản kháng đối với hiện thực

Thời Tây Tấn: Đây là thời kỳ tương đối trầm lắng của thơ du tiên Số lượng ít, chất lượng cũng không cao Cuối Tây Tấn cho tới Đông Tấn có Quách Phác chuyên làm thơ du tiên Thơ du tiên của ông hiện còn 19 bài, biểu hiện những gập ghềnh chìm nổi chứ không phải cảnh vui thú của tiên nhân Thơ du tiên của ông từ tiên cảnh siêu nhiên đã trở về với tự nhiên hiện thực

2.3.2 Thơ du tiên đời Đường - hiện tượng nổi bật trong lịch trình thơ du tiên

2.3.2.1 Khái quát diện mạo

Đến đời Đường, thơ du tiên phát triển chưa từng có, số lượng tăng vọt, chất lượng cũng đạt tới đỉnh cao Cảm hứng thần tiên nở rộ trong thơ làm định hình phong cách (thơ du tiên đời Đường), kết tinh trong nhà thơ tiêu biểu là Lí Bạch Và đôi khi được trang hoàng cho thêm phần kì ảo, lung linh bằng giai thoại cuộc đời thi sĩ

2.3.2.2 Các giai đoạn phát triển

Thời Sơ Đường, chính trị sáng sủa, sức nước cường thịnh, tâm lí thỏa mãn, thi nhân không để ý lắm tới thế giới thần tiên hư vô Sự tôn sùng Đạo giáo của vương triều Sơ Đường chủ yếu là vì mục đích chính trị chứ không

vì mê tín thần tiên Tất cả những điều đó đã ức chế sự phát triển của thơ du

tiên Tác giả tiêu biểu có Vương Tích, Vương Bột, Lư Chiếu Lân

Thời Thịnh Đường, thơ du tiên vốn được xem là thoát li hiện thực đến giai đoạn này cũng thể hiện tinh thần tiến thủ tích cực Ngô Quân và Lí Bạch là những tên tuổi nổi bật thời kì này

Thời Trung Đường, do xã hội động loạn, sự kinh hoàng chấn động trong đáy sâu tâm hồn nhà thơ Các nhà thơ phê phán mạnh mẽ chuyện cầu tiên học đạo Tiên cảnh, tiên nhân chốn hư vô cũng được họ miêu tả đậm đặc mùi vị và màu sắc trần gian Tác giả tiêu biểu nhất thời kì này là Lí Hạ Thời Vãn Đường, ý thức phản du tiên của giới nhân sĩ ngày càng rõ rệt Màu sắc ảo tưởng trong thơ du tiên nhạt dần, hương vị tình người càng thêm nồng đậm Lí Thương Ẩn và Tào Đường là hai tác giả tiêu biểu thời

kì này

2.3.3 Thơ du tiên từ đời Tống đến đời Thanh: dần dần suy thoái

Đến thời Tống, ý thức hiện thực tăng cao, diện phản ánh cuộc sống rộng mở, nhiệt tình sáng tác thơ du tiên không cao bằng thi nhân thời Đường Thời Nguyên, thơ du tiên thịnh hành thêm một lần nữa, trở thành

phương thức để các tác giả gửi gắm những tâm tư muộn phiền Sau khi triều Minh thành lập, Đạo giáo ngày càng mất đi sức hấp dẫn Sáng tác thơ

du tiên trở nên tiêu điều do tín ngưỡng thần tiên đã không còn vị thế trong trái tim của văn nhân sĩ đại phu Đến đời Thanh, sự thịnh hành của lý học Trình Chu và văn tự ngục khiến tư tưởng văn nhân bị trói buộc khắt khe, Đạo giáo ngày càng suy tàn, thơ du tiên càng tỏ ra sa sút

Tiểu kết chương 2: Thơ du tiên đời Đường được dưỡng nuôi từ cội

nguồn văn hóa độc đáo của Trung Hoa, thể hiện khát vọng của người Trung Hoa về sự trường sinh bất lão, tự do, về cái đẹp tuyệt đối trong cuộc đời vô thường Dòng thơ ấy đã ra đời, phát triển và lên tới đỉnh cao trong những giai đoạn lịch sử cụ thể, từ manh nha (thời tiên Tần) đến định hình (thời Tần Hán) và phát triển (thời Ngụy Tấn) Có những giai đoạn trầm lắng (Nam Bắc triều) nhưng chưa hề đứt đoạn để rồi lại khởi sắc và đạt tới cao trào (thời Đường) Đến thời Tống, Nguyên, Minh, Thanh, thơ du tiên vẫn còn xuất hiện, nhưng do bối cảnh thời đại đặc thù, nó không còn là một đề tài nổi bật nhất và được trao vòng hào quang bất tử như ở thời Đường

CHƯƠNG 3 ĐẶC TRƯNG THẨM MĨ CỦA THƠ DU TIÊN ĐỜI ĐƯỜNG 3.1 Tiên hóa cảnh vật và con người trần thế

3.1.1 Cơ sở hình thành đặc trưng tiên hóa

3.1.1.1 Điều kiện kinh tế, chính trị

Trong hơn một trăm năm đầu của nhà Đường, sức nước hùng mạnh, kinh tế dồi dào, chính trị sáng sủa Cương vực rộng lớn, núi sông tự nhiên hùng vĩ, bao la khiến con người nảy sinh cảm giác như tiên cảnh Ngoài ra, việc nhà Đường tuyển lựa nhân tài theo con đường thi cử khiến kẻ sĩ có điều kiện để thi thố tài năng Cái tôi giải phóng chính mình khỏi những lề thói, chuẩn mực vốn trói buộc con người, xem mình là tiên, đặt một dấu bằng giữa mình với tiên

3.1.1.2 Sự phát triển của Đạo giáo và quan niệm địa tiên

Đến đời Đường, Đạo giáo rất phát triển Quan niệm địa tiên - một nội

dung quan trọng của Đạo giáo được người đời Đường chú ý Thừa nhận sự

tồn tại của địa tiên tức là giới hạn giữa tiên và người thêm một bước bị phá

vỡ Thơ du tiên đời Đường xem đạo sĩ, ẩn sĩ, cái tôi thi sĩ là tiên chính là

bắt nguồn từ cơ sở tôn giáo ấy

3.1.2 Phương thức sáng tạo chủ yếu: lấy đại làm mĩ

Để sáng tạo nên những bài thơ du tiên siêu thoát, thể hiện xu hướng tiên hóa cảnh vật và con người trần thế, các thi nhân đã lựa chọn phương thức nghệ thuật chủ yếu là lấy đại làm mĩ, bao gồm hai phương diện: Thứ

nhất là thủ pháp phóng đại Thứ hai là hình tượng đại mĩ Phóng đại là thủ

pháp để xây dựng hình tượng, nhằm chuyển tải những tình cảm mãnh liệt, hào hùng và tạo ra những hình tượng lớn Lấy đại làm mĩ, những hình ảnh lớn, rộng, quá khổ, thậm chí phi thường trở thành cái đẹp

3.1.3 Những hình tượng “đại mĩ” tiêu biểu

3.1.3.1 Núi rừng

Qua cái nhìn lãng mạn và thủ pháp phóng đại, hình ảnh núi trong thơ

du tiên đời Đường mang những ý nghĩa sau: Thứ nhất: nơi các đạo sĩ của Đạo giáo ẩn thân, là không gian ẩn dật cao khiết Thứ hai: nơi nối trần gian

và tiên giới, là con đường dẫn lên trời Thứ ba: là nơi hội tụ của thần tiên Như vậy, tiên hóa núi rừng vừa thể hiện sự tinh tế, lãng mạn trong cảm nhận, chiều sâu trong quan niệm nhân sinh vừa đánh dấu trình độ chiếm lĩnh thế giới của các thi nhân

3.1.3.2 Đạo sĩ, ẩn sĩ

Trong thơ du tiên đời Đường, đạo sĩ, ẩn sĩ là những người có diện mạo thần tiên, tiêu dao tự tại, mãi mãi thanh xuân, trường sinh bất tử, có đạo thuật và sức mạnh thần kì Bên cạnh những bài trực tiếp miêu tả đạo sĩ, ẩn

sĩ, còn có nhiều bài gián tiếp thể hiện qua cách nhà thơ vận dụng thủ pháp phóng đại, miêu tả môi trường sống của họ như đạo quán hay động đá