Bên cạnh đó, đề tài tiến hành quan sát trực tiếp tại một số khu vực nhà trọ có đông công nhân khu công nghiệp Việt Nam - Singapore ở vào các thời điểm khác nhau để thu thập tư liệu như:
Trang 1ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH TRÀ VINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH
ISO 9001:2008
NGUYỄN KHOA HẢI
XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA TINH THẦN CHO THANH NIÊN CÔNG NHÂN KHU CÔNG NGHIỆP
VIỆT NAM – SINGAPORE TỈNH BÌNH DƯƠNG
Chuyên ngành: VĂN HÓA HỌC
Mã số: 60310640
LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HÓA HỌC
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS PHẠM THỊ THU YẾN
TRÀ VINH, NĂM 2015
Trang 2-3-
TÓM TẮT LUẬN VĂN
* Tên luận văn: “Xây dựng đời sống văn hóa tinh thần cho thanh nhiên công nhân khu công nghiệp Việt Nam - Singapore tỉnh Bình Dương”
* Khoảng thời gian khảo sát: Gần 20 năm (từ năm 1996 đến tháng 6 năm 2015)
* Địa điểm khảo sát:
-Điểm khảo sát chính Khu công nghiệp Việt Nam - Singapore (I, II), Bình Dương -Điểm khảo sát phụ (để so sánh) Khu công nghiệp Sóng Thần (I, II), Bình Dương
* Mô tả cuộc khảo sát tiêu biểu: Cuộc điều tra, khảo sát tiêu biểu nhất của đề tài được tiến hành vào tháng 5, tháng 6 năm 2015, với 100 phiếu khảo sát, 15 cuộc phỏng vấn sâu (bao gồm cả công nhân, cán bộ công đoàn và cán bộ phụ trách văn hóa) Bên cạnh đó, đề tài tiến hành quan sát trực tiếp tại một số khu vực nhà trọ có đông công nhân khu công nghiệp Việt Nam - Singapore ở vào các thời điểm khác nhau để thu thập tư liệu như: Ngày trong tuần, ngày cuối tuần, ngày lễ, ban ngày, ban đêm và các địa điểm tại nhà, tại các tụ điểm vui chơi giải trí, biểu diễn nghệ thuật…
* Mục đích của đề tài là phân tích hiện trạng đời sống văn hóa tinh thần và công tác xây dựng đời sống văn hóa tinh thần của thanh niên công nhân Khu công nghiệp Việt Nam – Singapore tỉnh Bình Dương (VSIP), trên cơ sở đó đề ra giải pháp phù hợp nhằm nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của thanh niên công nhân lao động
* Một số vấn đề trọng tâm được nghiên cứu và kết luận:
- Nhu cầu và thực trạng đời sống văn hóa tinh thần của thanh niên công nhân
khu công nghiệp Việt Nam – Singapore vẫn còn đơn điệu và hạn chế; nhu cầu hưởng thụ các giá trị văn hóa của lực lượng lao động trẻ là rất lớn song thực trạng đáp ứng lại chưa được như kì vọng Trong khoảng 20 năm trở lại đây, xây dựng đời sống văn hóa tinh thần cho công nhân nói chung luôn là một đề tài nóng, một vấn đề thu hút được nhiều sự quan tâm của các cấp chính quyền, các tổ chức trong hệ thống chính trị; Tuy vậy, khả năng tiệm cận các hoạt động, các giá trị văn hóa tinh thần của thanh niên
Trang 3-4-
công nhân vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn Hệ thống các cơ sở vật chất phục vụ cho sinh hoạt văn hóa còn rất thiếu thốn; các chương trình văn nghệ, thể thao còn nặng tính tuyên truyền, thiếu sự đa dạng, phong phú, sức hấp dẫn chưa cao
- Tuy vậy, cũng cần ghi nhận một số thành quả đạt được như chính sách nhà ở
xã hội, chủ trương tập hợp công nhân trẻ, đảm bảo các chế độ làm việc, nghỉ ngơi, lễ tết; tổ chức các buổi tọa đàm phổ biến kiến thức phổ thông, kiến thức pháp luật, kĩ năng sống, tổ chức các buổi văn nghệ, ca nhạc, các đợt hội thao, tổ chức các buổi vui chơi nghỉ dưỡng ngắn, tổ chức các chuyến xe đồng hành cùng công nhân về quê ăn tết hoặc tổ chức các chương trình vui xuân cùng thanh niên công nhân xa quê…Những hoạt động tích cực này đã góp phần nâng cao nhận thức, kĩ năng ứng xử văn hóa của thanh niên công nhân Đặc biệt, mối quan hệ công nhân – chủ doanh nghiệp, công nhân – chủ nhà trọ, bạn bè đồng hương đang có xu hướng tốt lên Một số hạn chế cần được khắc phục như: Trình độ nhận thức, văn hóa ứng xử, ý thức giao thông, ý thức giữ gìn
vệ sinh môi trường, các nhóm vấn đề về hôn nhân – gia đình, tâm – sinh lý, giới tính…
- Muốn nâng cao đời sống văn hóa tinh thần cho thanh niên công nhân cần phải
xây dựng một hệ thống giải pháp đồng bộ và có tính chiến lược; Trong đó tính đồng bộ đóng vai trò tiền đề, cần có sự tính toán, phối hợp giữa các ban ngành để trước hết thanh niên công nhân có thể tiệm cận được với các hoạt động văn hóa tinh thần Mặt khác, từng bước nâng cao nhận thức, kiến thức về trình độ của thanh niên công nhân bên cạnh đó không ngừng nâng cao hiệu quả các tổ chức công đoàn, đoàn thanh niên, hội liên hiệp phụ nữ trong khu công nghiệp…
Tiếp tục duy trì và triển khai các mô hình đang có hiệu ứng tích cực như: Nhà ở
an sinh xã hội 100 triệu cho lao động nhập cự; chính sách vay ưu đãi; các chế độ thăm hỏi, động viên, thăm khám, chữa bệnh; các hoạt động tháng thanh niên, ngày hội văn hóa thanh niên, các lớp kĩ năng sống…Bên cạnh đó xem xét triển khai các mô hình có tính khả quan như: Hội thanh niên nhà trọ, khu nhà trọ văn hóa, tủ sách công nhân, tổng đài miễn phí hỗ trợ thanh niên công nhân; từng bước nâng cao đời sống thanh niên
công nhân về mọi mặt …/…
Trang 4-5-
EXECUTIVE SUMMARY
-Research Title: Building a cultural and spiritual life for young workers in Vietnam-
Singapore Industrial Park in Binh Duong
-Survey period: 20 years (1996 - June 2015)
-Description of main surveys: Main surveys for this thesis were conducted in May &
June of 2015, with 100 survey questionnaires and 15 in-depth interviews ( including workers, union personnel, and personnel in charge of culture) Besides, data were also collected through direct observations at several renting house lots, where most Vietnam
- Singapore Industrial Park workers currently reside, during different time periods: weekday , weekend, holidays, day, night
-Purpose: The thesis’s purpose is to analyze the current situation of the cultural and
spiritual life and the building of the cultural and spiritual life for young workers at Vietnam - Singapore Industrial Park in Binh Duong From that, the thesis proposes some solutions to improve the cultural and spiritual life of young workers
-Main findings and conclusions:
The current cultural and spiritual life of young workers at VSIP is still monotonous and limited in some aspects Young workers' needs for cultural and spiritual enjoyment are large but not yet met as expectations During the past 20 years, building a cultural and spiritual life for workers has always been a primary concern of the government and the political system However, young workers are still finding difficulties in approaching cultural and spiritual activities There is still a serious lack
Trang 5However, there are still some limitations that need improvements: workers' cultural and behavioral life style, on-road transportation awareness, environmental protection awareness, issues relating to family, marriage, genders,…
In order to improve the cultural and spiritual life of workers, a consistent, collaborative and long-terms oriented solution set is needed Among that, collaboration plays the most important role in achieving this goal as there is a high need for cooperation between provincial departments Besides, it is needed to steadily improve the awareness, knowledge and capabilities of young workers It is also necessary to renovate operational contents and operational effectiveness of trade union organizations, youth unions, women unions at industrial parks and renting house lots
Develop and widely apply typical models that have proven successful such as:
100 million VND social houses for immigrant workers; preferential borrowings; care activities, youth day activities, life skills teaching sessions Besides, consider developing potential models such as : youth worker residents club, cultured renting house lots, book shelves for workers; free call center for workers in order to improve gradually the cultural and spiritual life for young workers in all aspects./
Trang 6sick 7-
MỤC LỤC
- Lời cam đoan 1
- Lời cảm ơn 2
- Tóm tắt 3
- Mục lục 7
-Quy ước các cụm từ viết tắt 10
PHẦN MỞ ĐẦU 11
- Lý do chọn đề tài 11
- Lịch sử nghiên cứu vấn đề 13
- Mục tiêu nghiên cứu 15
- Đối tượng nghiên cứu 16
- Phương pháp nghiên cứu 16
- Đóng góp của luận văn 17
- Bố cục của luận văn 18
PHẦN NỘI DUNG 19
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 19 1.1 Cơ sở lý luận 19
1.1.1.Hệ thống các khái niệm 19
1.1.1.1 Khái niệm về “Văn hóa” 19
1.1.1.2.Khái niệm đời sống văn hóa tinh thần 20
1.1.1.3.Khái niệm “Văn hóa ứng xử” 21
1.1.1.4.Khái niệm về “Thanh niên”, “Người lao động - Công nhân” 22
1.1.2 Lý thuyết tiếp cận các vấn đề nghiên cứu 23
1.1.3 Chủ trương, chính sách về xây dựng đời sống cho công nhân 26
1.2 Cơ sở thực tiễn 28
1.2.1.Tổng quan về tỉnh Bình Dương, Khu công nghiệp VSIP 28
1.2.1.1.Tổng quan về địa lý, kinh tế - xã hội tỉnh Bình Dương 28
Trang 7-8-
1.2.1.2 Tổng quan về Khu công nghiệp VSIP 29
1.2.2 Đặc trưng về đời sống công nhân Khu công nghiệp VSIP 33
1.2.3.Nhu cầu sinh hoạt văn hóa tinh thần của thanh niên công nhân KCN VSIP 35
1.3.Tiểu kết chương 1 38
Chương 2: THỰC TRẠNG XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA TINH THẦN CỦA THANH NIÊN CÔNG NHÂN KCN VSIP 40
2.1 Tổ chức quản lý hoạt động văn hóa KCN VSIP 40
2.2 Xây dựng hệ thống cơ sở vật chất phục vụ cho các hoạt động văn hóa 46
2.3 Xây dựng đời sống văn hóa tinh thần của thanh niên công nhân KCN VSIP 47 2.3.1.Văn hóa nhận thức, giáo dục 47
2.3.2 Văn hóa giải trí: Sinh hoạt văn nghệ, thể thao, du lịch 55
2.3.3 Văn hóa ứng xử với môi trường xã hội 64
2.3.4 Ứng xử văn hóa trong tình yêu, hôn nhân gia đình 73
2.3.5 Đời sống tâm linh và việc giữ gìn những giá trị truyền thống 76
2.4 Tiểu kết chương 2 78
Chương 3: PHÂN TÍCH NGUYÊN NHÂN VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO ĐỜI SỐNG VĂN HÓA TINH THẦN CỦA THANH NIÊN CÔNG NHÂN KHU CÔNG NGHIỆP VSIP 80
3.1 Các nguyên nhân tác động đến đời sống văn hóa tinh thần của thanh niên công nhân Khu công nghiệp VSIP 80
3.2 Nhận thức của Đảng, Chính quyền; Ban quản lý, Công đoàn Khu công nghiệp về yêu cầu xây dựng đời sống văn hóa tinh thần cho công nhân lao động 82
3.3 Nhóm giải pháp xây dựng chính sách đảm bảo đời sống cho thanh niên công nhân Khu công nghiệp VSIP 85
3.4 Nhóm giải pháp về xây dựng các thiết chế, chương trình văn hóa 91
Trang 8-9-
3.5 Nhóm giải pháp nâng cao trình độ nhận thức, văn hóa ứng xử cho thanh niên
công nhân Khu công nghiệp VSIP 93
3.6 Tiểu kết Chương 3 99
PHẦN KẾT LUẬN 101
PHẦN TÀI LIỆU THAM KHẢO 104
PHẦN PHỤ LỤC 109
-Phụ lục I: Một số bảng biểu và biểu đồ 109
-Phụ lục II: Mẫu bảng câu hỏi khảo sát 122
-Phụ lục III: Biên bản phỏng vấn sâu 128
-Phụ lục IV: Một số hình ảnh 142
Trang 10tôi quyết định chọn đề tài “Xây dựng đời sống văn hóa
tinh thần cho thanh niên công nhân khu công nghiệp Việt Nam – Singapore tỉnh Bình Dương” làm đề tài luận văn
thạc sĩ với 3 nguyên do sau:
Thứ nhất: Thực trạng đời sống văn hóa tinh thần
của thanh niên công nhân đang khá nghèo nàn, đơn điệu vì nhiều lí do Thực tế này nảy sinh nhiều diễn biến, hiệu ứng tâm lí tiêu cực như: Buồn chán, trầm cảm, bi quan, dễ nỗi nóng, dễ tổn thương, dễ sa ngã vào các tệ nạn xã hội tác động xấu đến các tâm lý, hiệu suất lao động, các mối quan hệ Vì vậy, cần khẩn trương xây dựng, nâng cao đời sống văn hóa tinh thần cho đội ngũ công nhân, góp phần giảm
Trang 11-2-
ức chế tâm lý, cải thiện những mối quan hệ và nâng cao hiệu quả sản xuất
Thứ hai: Khu công nghiệp VSIP được xem là một
mô hình kiểu mẫu không chỉ ở Bình Dương mà còn kiểu mẫu cho cả nước Đây là một trong những địa điểm lý tưởng nhất để xây dựng đời sống văn hóa tinh thần cho công nhân Khu công nghiệp VSIP có không gian, cảnh quan sạch đẹp, có khu vui chơi mua sắm, ăn uống và đặc biệt VSIP có Ban quản lý riêng, thuận lợi rất nhiều cho việc tiến hành các hoạt động văn hóa, biểu diễn, vui chơi
Thứ ba: Xuất phát từ thực tế bản thân, trước đây tôi
đã từng công tác tại Tỉnh đoàn Bình Dương, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, hiện tại đang công tác tại Hội đồng nhân dân Tỉnh Với công việc hiện nay tại Hội đồng nhân dân tỉnh Bình Dương, vấn đề nắm bắt đời sống vật chất, tinh thần, tâm tư tình cảm của lực lượng công nhân, đặc biệt những công nhân ở độ tuổi thanh niên là yêu cầu thực tế và cần thiết Nắm bắt được chính xác được vấn đề này sẽ giúp tôi đề xuất được những ý kiến khách quan, chính xác, góp phần xây dựng những chủ trương, chính sách, những chương trình hành động cho công nhân hữu ích và thiết thực hơn
2 Lịch sử nghiên cứu đề tài
Ở Việt Nam, nghiên cứu về giai cấp công nhân nói chung và đời sống văn hóa tinh thần của thanh niên công nhân tại các khu công nghiệp, khu chế xuất đã có nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu, cụ thể như:
-Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam – Viện Công
nhân và Công đoàn (2002) tổ chức cuộc hội thảo “Giải
Trang 12-Đinh Đăng Định (2002) biên soạn tác phẩm “Giá
trị bản sắc văn hóa dân tộc trong quá trình xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam”, quyển sách chỉ khoảng hơn 100
trang song có nội dung rất sâu sắc
-Đinh Thị Vân Chi (2003) biên soạn cuốn sách
“Nhu cầu giải trí của Thanh niên”, đây là một công trình
khá tổng quát, phạm vi, đối tượng khảo sát rất rộng Công trình này đã cơ bản nêu lên được thực trạng và nhu cầu giải trí của thanh niên trong giai đoạn đầu thế kỉ XXI
-Ban Tuyên giáo, Tổng Liên đoàn Lao động Việt
Nam (2007) thực hiện công trình nghiên cứu: “Nâng cao
đời sống văn hoá tinh thần của công nhân lao động tại các khu công nghiệp, khu chế xuất” do Ths Trương Thanh
Cần làm chủ nhiệm
-Tỉnh Ủy, Ủy ban Nhân dân tỉnh Bình Dương năm
(2006) tổ chức Hội thảo khoa học: “Thực trạng đời sống
công nhân ở vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và vấn đề đặt ra” Hội thảo đã quy tụ được nhiều tác giả thuộc nhiều
thành phần tham gia như các nhà quản lý, các nhà đầu tư, các liên đoàn và rất nhiều các nhà khoa học Kỷ yếu là tập hợp 38 chuyên đề nghiên cứu sâu, trong đó có 11 chuyên
đề đề cập trực tiếp đến nội dung đời sống văn hóa tinh thần của công nhân
Trang 13-4- -Sở Khoa học Công nghệ - Liên đoàn Lao động tỉnh
Bình Dương (2010) thực hiện công trình nghiên cứu: Xây
dựng và phát triển đội ngũ công nhân tỉnh Bình Dương – Thực trạng và giải pháp do tác giả Nguyễn Văn Nam làm
chủ nhiệm
-Sở Khoa học Công nghệ - Đại học Bình Dương
(2011) thực hiện công trình nghiên cứu: “Các giải pháp
nâng cao đời sống văn hóa của người lao động trong các khu công nghiệp tập trung ở Bình Dương” do TS Trần Thị
Út làm chủ nhiệm
Kế thừa thành quả của những người đi trước, tác giả
chọn “Xây dựng đời sống văn hóa tinh thần cho thanh
niên công nhân Khu công nghiệ Việt Nam - Singapore tỉnh Bình Dương” làm đối tượng nghiên cứu nhằm góp phần
mang lại những hiệu quả thiết thực cho sự phát triển ở một khu công nghiệp kiểu mẫu - đó là KCN VSIP
3 Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu tổng quát: Đề tài phân tích hiện trạng và
đánh giá đời sống văn hóa tinh thần của thanh niên công nhân KCN VSIP, trên cơ sở đó đề ra giải pháp phù hợp nhằm nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của thanh niên
công nhân lao động
Trang 14-5-
- Đề xuất các giải pháp khả thi nhằm nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của thanh niên công nhân KCN VSIP
4 Đối tượng và Phạm vi nghiên cứu:
Đối tượng nghiên cứu của đề tài: Đời sống văn hóa
tinh thần của thanh niên công nhân lao động ở KCN VSIP
Phạm vi nghiên cứu của đề tài: Thời gian: 1996
-6.2015 Không gian: Phạm vi nghiên cứu chính là KCN VSIP (VSIP 1, 2) và 1 số KCN khác nhằm lấy
cơ sở so sánh đối chiếu
5 Phương pháp nghiên cứu
Với việc định hướng nghiên cứu như đã nêu trên, đề tài sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu phổ biến hiện nay, kết hợp định lượng và định tính Các phương pháp định tính ngoài việc bổ sung, giải thích cho các thông tin định lượng còn để sử dụng, tìm kiếm, đánh giá các thông tin mà phương pháp định lượng có thể không thu thập được Trong đề tài này, tác giả nghiên cứu
sử dụng chủ yếu các phương pháp nghiên cứu như sau:
+Phương pháp nghiên cứu thực chứng, điều tra xã
hội học và phỏng vấn sâu:
+Phương pháp so sánh đối chiếu:
+Phương pháp nghiên cứu liên ngành:
6 Đóng góp của luận văn
- Về khoa học:
+ Luận văn góp phần làm sáng tỏ nhu cầu hưởng thụ đời sống văn hóa tinh thần của thanh niên công nhân
Trang 15-6- đang làm việc tại KCN VSIP nói riêng, tại các khu công nghiệp của tỉnh Bình Dương nói chung
+ Nắm bắt được thực trạng về nhu cầu đời sống văn hóa tinh thần của thanh niên công nhân KCN VSIP để xây dựng những mô hình, đề ra những giải pháp phù hợp nhằm nâng cao toàn diện về đời sống văn hóa tinh thần cho người lao động
- Về thực tiễn:
+ Trên cơ sở đánh giá đúng thực trạng về đời sống văn hóa tinh thần của thanh niên công nhân tại KCN VSIP, tác giả đề xuất một số giải pháp có tính khả thi cao
để tham mưu cho chính quyền và Ban lãnh đạo KCN VSIP tỉnh Bình Dương
+ Luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho Ban lãnh đạo KCN VSIP tỉnh Bình Dương, các khu công nghiệp khác để hoạch định chủ trương, chính sách đối với việc chăm lo nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của thanh niên công nhân
+ Luận văn cũng có thể làm tài liệu tham khảo cho những ai quan tâm, nghiên cứu về đời sống văn hóa tinh thần của thanh niên công nhân KCN VSIP nói riêng, công nhân đang làm việc tại các khu công nghiệp tỉnh Bình Dương nói chung
7 Bố cục của luận văn:
Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo,
bố cục phần nội dung chính của luận văn gồm 03 chương như sau:
Trang 16-7-
Chương 1: “Cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề
nghiên cứu”
Chương 2: “Thực trạng xây dựng đời sống văn hóa
tinh thần của thanh niên công nhân Khu công nghiệp Việt Nam – Singapore”
Chương 3: “Phân tích nguyên nhân và đề xuất giải
pháp nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của thanh niên công nhân khu công nghiệp Việt Nam - Singapore”