Biên niên lịch sử thế giới

1196 - Petro II lên làm vua xứ Aragon 1197 - Bắt đầu thời kỳ hỗn loạn ở đế quốc Thánh - Ivan II Asen lên làm sa hoàng ở Bungari 1198 - Philippe de Suabe được bầu làm hoàng đế của đế quốc

Khoảng 4 triệu năm trước: Vượn cổ chuyển biến thành Người tối cổ

4 vạn năm trước: Người tinh khôn xuất hiện

5500 năm trước Dân Tây Á và Ai Cập đã sử dụng đồng, thoạt tiên là đồng đỏ.

- Khoảng 3200 – 3000 TCN: Thời kỳ Tảo vương quốc ở Ai Cập

–Khoảng 3000 – 2200 TCN: Thời kỳ Cổ vương quốc ở Ai Cập.

–2132-2024 TCN: Triều đại Ur đưa vùng Sumer phát triển đến tột đỉnh.

4700 năm trước: Bắt đầu nền văn minh Crete – Mycene (Hy Lạp)

Khoảng 2200 – 1570 TCN: Thời kỳ Trung vương quốc ở Ai Cập.

–1900-1600 TCN: Triều đại Babylon thứ I.

Khoảng thế kỉ XVI - khoảng năm 1066 TCN: Nhà Thương ở Trung Quốc

1570 – khoảng 1100 TCN: Thời kỳ Tân vương quốc ở Ai Cập.

Giữa thiên niên kỉ II đến giữa thiên niên kỉ I TCN: Thời kì Veda trong lịch sử Ấn Độ.

Khoảng 3000 năm trước: Dân Tây Á và Nam châu Âu là những người đầu tiên biết sử dụng đồ sắt Thế kỉ XI TCN – IX TCN: Thời đại Homer trong lịch sử Hi Lạp

Khoảng năm 1066 – 771 TCN: Triều Tây Chu ở Trung Quốc.

Khoảng 1100 – 31 TCN: Thời kì Hậu Vương quốc ở Ai Cập

770 – 221 TCN: Nhà Đông Chu ở Trung Quốc

Thế kỷ VIII – IV TCN: Thời kỳ thành bang trong lịch sử Hy Lạp

Giữa thế kỷ VI TCN: Nhà nước La Mã ra đời, thiết lập chế độ cộng hòa.

621TCN: Luật Dracon

604 TCN: Nebuchadnezzar lên làm vua vương quốc Tân Babylon.

594 TCN: Cải cách của Solon

508 TCN: Cải cách của Cleisthenes

- Khoảng 500 TCN: Nền văn minh của người Maya

492-448 TCN: Chiến tranh Hy Lạp – Ba Tư

Thế kỉ III TCN: Hình thành đế quốc Roma

321 – 187 TCN: Vương triều Mauyra ở Ấn Độ

221-207 TCN: Bắt đầu triều đại Tần ở Trung Quốc.

214 TCN: Trung Quốc bắt đầu xây dựng Vạn lý trường thành để ngăn chặn người Hung Nô

218-201 TCN Chiến tranh Punic lần thứ hai.

58-51 TCN Caesar chinh phục người Gaul

47-30 TCN Thời kỳ trị vì của Nữ hoàng Cleopatra VII ở Ai Cập.

70-19 TCN: Aeneid, Virgil

43 TCN : Chế độ tam hùng lần thứ hai

27 TCN -14: Thời kỳ trị vì của Octavian với tư cách là Hoàng đế La Mã.

8 Vương Mãng cướp ngôi nhà Tây Hán, tự mình ra làm vua, đặt tên triều đại mới là Tân (8-24).

9-24: Triều Tân ở Trung Quốc

23 Người Hung Nô cướp phá Trung Quốc và đốt cháy Trường An

25-220 Phong trào chiến tranh nông dân Xích mi – Lục lâm và sự thành lập triều Đông Hán

29 Chúa Jesus chịu khổ hình trên thánh giá theo lệnh Quan tổng trấn La Mã vùng Judea là Pontius Pilate.

34 Năm sinh của nhà thơ La Mã Persius Ông mất năm 62 khi 61 tuổi.

43 La Mã chinh phục nước Anh

98-117 Giai đoạn trị vì của Hoàng đế La Mã Trajan (53-117)

105: Phát minh ra giấy của Sái Luân (thời Đông Hán – Trung Quốc)

113-117 Hoàng đế Trajan mở rộng Đế quốc La Mã

117-138 Giai đoạn trị vì của Hoàng đế La Mã Hadrian (75-138).

161-180 Giai đoạn trị vì của Hoàng đế La Mã Marcus Aurelius (121-180).

187 Bệnh dịch hạch ở La Mã

193-211 Thời kỳ trị vì của Hoàng đế La Mã Septimius Severus

203 Cung khải hoàn Septimius Severus được xây dựng tại Forum Roma

220-280: Thời kỳ Tam Quốc: Ngụy, Thục, Ngô ở Trung Quốc

231 Hoàng đế La Mã tiến hành chiến dịch chống vua Ba Tư

264 Vua Thục Hán Hậu Chúa đầu hàng tướng Tư Mã Viêm nhà Ngụy Chấm dứt nước Thục Hán thời Tam Quốc

265-316 Triều Tây Tấn ở Trung Quốc

270-275 Giai đoạn trị vì của Hoàng đế La Mã Aurelian (212-275).

317-420 Triều Đông Tấn ở Trung Quốc

380 Cơ đốc giáo trở thành quốc giáo của đế quốc Lanh Mã

395: Đế chế La Mã bị chia làm hai

402-417 Giáo hoàng Saint Innocent I công nhận toàn quyền của Giáo hoàng với giáo giới.

420-589 Kết thúc triều đại Đông Tấn, bắt đầu thời kỳ Nam-Bắc triều ở Trung Quốc

440-461 Chế độ của Giáo hoàng Saint Leo I (390-461).

466-484 Giai đoạn trị vì của Euric – vua người Visigoth

476: Đế quốc Tây La Mã sụp đổ

479 Thành lập triều Tề ở Trung Quốc

481-511 Giai đoạn trị vì của Clovis I (466-511), vua của người Frank

488 Theodoric I (Theodoric Đại đế) (454-526), vua của người Ostrogoth, xâm chiếm Italia.

518-527 Giai đoạn trị vì của Hoàng đế Justin I của Đế quốc Byzantine (450-527).

527-565 Thời kỳ trị vì của Hoàng đế Justinian (483-565) của Đế quốc Byzantine.

531-579 Giai đoạn trị vì của Chosroes I của Đế quốc Ba Tư.

557 Triều Trần ở Trung Quốc thành lập

565-578 Giai đoạn trị vì của Hoàng đế Justin II của Byzantine

570 Mohammed, nhà tiên tri của đạo Islam, sinh tại Mecca

581-618 Triều Tùy ở Trung Quốc

Đầu những năm 600: Có thể nghề in được phát minh ở Trung Quốc đầu thời kỳ này

606-647 Giai đoạn trị vì của Harsha (590-647) ở Bắc Ấn Độ.

613-629 Giai đoạn trị vì của Clotaire II (584-629) vua của Triều đại Merovingian.

618 Nhà Đường ở Trung Quốc thành lập

15-7-622: Ngày Hegira - ngày mở đầu của kỷ nguyên Hồi Giáo.

622 Pepin vùng Landen và Arnulf được bổ nhiệm cai trị vùng Áo.

668-685 Giai đoạn trị vì của Hoàng đế Constantine IV của Byzantine (648-685).

668-918: Vương quốc Shilla ở Triều Tiên

685-695 Giai đoạn trị vì của Hoàng đế Justinian II của Byzantine (669-711).

786: Harun al-Rashid thống nhất đế quốc Hồi giáo

780-797 Giai đoạn trị vì của Hoàng đế Constantine VI của Byzantine (771-797).

797-802 Giai đoạn trị vì của Irene, Nữ hoàng đầu tiên của Đế quốc Byzantine.

802: Bắt đầu triều đại Angkor (802 – 1432) ở Campuchia

803 Tranh chấp giữa hoàng đế phương Tây Charlemagne với các hoàng đế Byzantium

813-820 Giai đoạn trị vì của Hoàng đế Leo V của Byzantine

814-840 Giai đoạn trị vì của Hoàng đế Louis Sùng đạo (778-840)

841 Lý Viêm lên ngôi hoàng đế ở Trung Quốc

8-843 Hiệp định Verdun.

843-877 Thời kỳ trị vì của Charles Hói ở triều đại Carolingian.

860 Thái tử Lý Thôi kế vị Tuyên Thông lên ngôi hoàng đế đến 874 (14 năm), lấy hiệu là Ý Tông.

861 Mohammed al-Muntasir lên làm thủ lĩnh Hồi giáo thứ 11 của triều đại Abbassid, trị vì đến năm 862 868: Kinh Kim Cương - cuốn sách in cổ nhất ra đời ở Trung Quốc.

875-884 Khởi nghĩa nông dân Hoàng Sào ở Trung Quốc

871-899 Giai đoạn trị vì của Alfred Đại đế vùng Wessex (849-899)

886-912 Giai đoạn trị vì của của Leo VI (866-912), Hoàng đế của Byzantine

888-898 Giai đoạn trị vì của vua Eudes ở Pháp

892 Thủ lĩnh Hồi giáo của triều đại Abbassid chuyển kinh đô từ Samarra về cố đô Baghdad.

905 Sanche I Garcia lên làm vua xứ Navarre

907 Thời kỳ Ngũ đại thập quốc ở Trung Quốc bắt đầu.

907 Parantaka I lập ra triều đại mới Tchola tại miền Nam Ấn Độ, tồn tại đến 947 (40 năm)

916-937 Nhà Liêu ở Trung Quốc.

919-936 Giai đoạn trị vì của Henry I (876-936)

936-973 Giai đoạn trị vì của vua Otto I (Đại đế) (912-973) của Đức

951 Bắt đầu thời đại Hậu Chu, kéo dài đến năm 960 (9 năm) Đây là triều đại cuối cùng của thời Ngũ Đại ở miền Bắc Trung Quốc.

960: Bắt đầu triều Bắc Tống ở Trung Quốc.

965 : Năm sinh của nhà bác học người Arap Alhazen (965 – 1039)

980-1015 Giai đoạn trị vì của Vladimir ở Nga

988 Vladimir, đại vương công nước Nga thần phục Đế quốc La Mã

Vladimir, đại vương công nước Nga, chịu làm lễ rửa tội và thần phục Đế quốc La Mã Byzantium Ông trị vì từ

980 đến 1015.

998 Thủ lĩnh Hồi giáo Mohammed Al-Mansur chiếm thành Santiago de Compostela và tàn phá thành này.

- Alfonso VII lên làm vua xứ Castilla và xứ Leon.

- Triều Bắc Tống diệt vong Triều Nam Tống bắt đầu ở Trung Quốc.

- 27-9: Roger II được phong làm vua xứ Sicilia (Italia)

- Giới quý tộc nước Liêu lập ra Trung Á đế quốc Hán hóa Kara Khiết Đan, tồn tại đến năm 1218.

- Roger II, lên làm vua xứ Sicilia (Italia)

- Ngày 14-21130: Gregorio Papareschi, người Roma, kế vị Honorius II lên làm giáo hoàng

- Anaclet II, Pietro Pierleoni, lên làm giáo hoàng trái luật đến 1138 (8 năm).

- Ra đời cuốn sách giáo khoa kĩ thuật đầu tiên của châu Âu

- 8-1137: Louis VII Trẻ Tuổi lên làm vua Pháp

- Công chúa xứ Aragon Petronilla, 2 tuổi, lấy Raymond Bérenger IV, bá tước xứ Barcelona.

1139

- 25-7-1139: Alfonso I Henriquez lên làm vua Bồ Đào Nha

1140

- Geza II lên làm vua ở Hungari

- Năm sinh của Myoan Eisai

Eric IX lên làm vua Thụy Điển và Đan Mạch

- Dharanindravarman II lên làm vua ở Campuchia

- Vua Pháp Louis VII bỏ vợ là Aliénor.

- Frederick I Barbarossa được bầu làm hoàng đế Đức

1153.

- Nhà Kim dời đô từ Hội Ninh về Yên Kinh (tên cũ của thành phố Bắc Kinh).

1154

- Henri Plantagenet được phong làm vua nước Anh

- Valdemar I Đại Đế lên làm vua Đan Mạch

1155

- Giáo hoàng Adrien IV làm lễ tấn phong cho Henri II, vua Anh, làm vua của cả xứ Ireland.

- Kilidj-Arslan II, kế vị Mulud lên làm vua xứ Konya (Thổ Nhĩ Kỳ) của triều đại Seldjukid đến 1192 (37 năm) 1157

- Andrei Bogliubski lên làm đại vương công nước Nga

- Stephen III lên làm vua ở Hungari

- Chanrles VII lên làm vua Thụy Điển

- Vua Henri II thành lập trường đại học Oxford.

- Hiệp sĩ Hồi giáo Saladin

- Thành lập “nhà băng” tại Venezia

- Xây dựng gác chuông nhà thờ tại thành Pisa mà về sau trở thành “tháp nghiêng” nổi tiếng.

- Phiên bản chính của tác phẩm Tiểu thuyết Renart được sáng tác

- Sverre lên làm vua ở Na Uy

- Philippe II lên làm vua ở Pháp

- Cối xay gió được sử dụng rộng rộng rãi ở châu Âu

- Andronic I Comnenus lên làm hoàng đế của đế quốc Byzantium

- Hoàn thành đợt một việc xây dựng Nhà thờ Đức Bà ở Paris

1185

- Sanche I lên làm vua ở Bồ Đào Nha

- Isaac II Thiên Thần lên làm hoàng đế ở đế quốc Byzantium

- Philippe Auguste cho tiến hành lát đá đường lần đầu tiên tại Paris.

- Henri Dandolo, 82 tuổi, lên làm thống lĩnh cộng hòa Venezia cho đến 1205.

- Guy de Lusignan lên làm vua sảo Síp

- Minamoto no Yoritomo chiến thắng dòng họ Taira ở Nhật Bản

1194

- Leopold VI de Babenberg lên làm quốc công xứ Áo

- Sanche VII lên làm vua xứ Navarre (Tây Ban Nha) cho đến 1234.

1196

- Petro II lên làm vua xứ Aragon

1197

- Bắt đầu thời kỳ hỗn loạn ở đế quốc Thánh

- Ivan II Asen lên làm sa hoàng ở Bungari

1198

- Philippe de Suabe được bầu làm hoàng đế của đế quốc Thánh

- Loterio di Segui được bầu làm giáo hoàng, xưng hiệu Innocent III

- Thành lập dòng tôn giáo - quân sự của các hiệp sĩ Teuton

1199

- John Thiếu Đất lên làm vua xứ Anh

- Ala al-Din Mohammed lên làm vua ở Ba Tư

- Tướng quân nhiếp chính Yoritomo (Nhật Bản) chết

- Inti Youpanquy lập ra đế quốc Inca thứ V

- Người châu Âu học cách làm máy đẳng cao

- Valdemar II Chiến Thắng lên làm vua Đan Mạch

- Cuộc thập tự chinh lần thứ tư

1203

- Quân thập tự đánh chiếm và cướp phá thành Constantinople

- Xây dựng khu “tu viện kỳ quan” trên đảo Mont-Michel

1204

- 12-4 : Quân thập tự chiếm thành Constantionple

- Pháp xâm lược xứ Normandie

1205

- Andre II lên làm vua ở Hungari

- Tập đầu tiên của tiểu thuyết Renar

1206

Đế quốc Mông Cổ ra đời

- Delhi trở thành kinh đô củ vương quốc Hồi giáo

1208

- Cuộc Thập tự chinh Albigensian

- Cuộc Thập tự chinh của trẻ em

- Liên minh các nam tước và giới tăng lữ vương quốc Anh chống lại John Thiếu Đất

- Thành Cát Tư Hãn chinh phục Trung Á

- Trong khoảng thời gian này, Đại học Salamanca ở Tây Ban Nha được thành lập.

1216

- Henri III lên làm vua nước Anh

- Honorius III lên làm giáo hoàng

- Haakon IV lên làm vua

- Ferdinand III Thần Thánh lên làm vua xứ Castilla và xứ Leon

- Cuộc thập tự chinh lần thứ năm

- Bắt đầu thời suy vong của vương quốc Khmer.

- Thành lập vương quốc Xiêm của người Thái

- Quân Mông Cổ bắt đầu tiến hành công cuộc chinh phục thế giới

- Quân Nga bị hoàng đế Nguyên Mông Thành Cát Tư Hãn đánh bại tại trận Kalka.

- Thành Montpellier trở thành một trung tâm nghiên cứu pháp lý và Y học.

1226

- Louis IX lên làm vua Pháp

- Thánh François d’Assise mất

1227.

- Đế quốc của Thành Cát Tư Hãn được phân chia cho ba người con

- Ugolino di Sengni lên làm giáo hoàng

- Giáo hoàng Gregory IX ban lệnh điều tra dị giáo Albigensia.

1234

- Thibaud I, 33 tuổi, lên làm vua xứ Navarre đến 8-7-1253 (19 năm).

- Chấm dứt triều đại nhà Kim ở Trung Quốc

1235.

- Bela IV, 29 tuổi, con trai kế vị của Andre II, lên làm vua đến 1270 (35 năm).

- Vua Sundjata Keita đánh thắng và giết chết và xứ Sossos Sumanguru Kante.

1236

- Nước Tunisia tuyên bố độc lập

- Batu Khan được giao chỉ huy một đạo quân kỵ binh để chinh phục nước Nga.

- Ibn al-Mamar lên làm vua xứ Granada (Tây Ban Nha)

- Triều Tiên ký kết hòa ước với Mông Cổ.

- Thành lập Liên minh Phường hội Hanse

- Celestin IV lên làm giáo hoàng.

- Quân Mông Cổ tiếp tục đánh chiếm châu Âu

- Vua Louis IX quyết định tiến hành cuộc thập tự chinh lần thứ bảy

- Jerusalem rơi vào tay lính đánh thuê Thổ Nhĩ Kỳ

1245

- Hội nghị giám mục toàn thế giới lần thứ XIII

- Hoàn thành toàn bộ khu Nhà thờ Đức Bà ở Paris.

1246

- Henri Raspe được bầu làm vua Germania

1248

- Alfonso III lên làm vua Tây Ban Nha đến 1279 (31 năm).

- Thành lập vương quốc Tlemcen

- Cuộc thập tự chinh lần thứ bảy

1249

- Mohammed al-Mustansir lên làm thủ lĩnh Hồi giáo

1250

- Ottokar II Premysl lên làm vua xứ Bohemia

- Robert de Sorbon thành lập trường đại học mà sau này được gọi là Đại học Sorbonne 1254

- Cuộc “chiến tranh của các nam tước”

- Thời kỳ yếu kém của đế quốc Thánh

1258

- Quân Mông Cổ làm chủ Iraq và Ba Tư.

- Quân Mông Cổ chinh phục Triều Tiên

- Quân Mông Cổ thiêu cháy một trường đại học ở Baghdad

1259

- Vua Anh trả lại cho Pháp các miền đất phong cũ của dòng họ Plantagennet.

1260

- Baybar lên làm vua Hồi giáo của triều đại Mameluk Bahrit

- Quân Mông Cổ bị quân Mameluk đánh bại tại Syria và phải lui về Ba Tư.

- Trong khoảng thời gian này, Italia bắt đầu sử dụng số 0 và các chữ số Arap.

1261

- Bắt đầu cuộc “chiến tranh của các nam tước”

- michael VIII Palaeologus người Hy Lạp tái chinh phục thành Constantionple

1262

- Người Cơ Đốc giáo chiếm Cadix.

1265

- Tầng lớp thị dân Anh đấu tranh chống lại nhà vua

- Charles I d’Anjou, 39 tuổi, lên làm vua xứ Napoli và xứ Sicilia đến 1285 (19 năm).

- Năm sinh của nhà thơ Ý Alighieri Dante (1265-1231)

- Marco Polo, 17 tuổi, bắt đầu đi du hành sang châu Á, kéo dài đến 1295 (24 năm).

- Nhà Nguyên ở Trung Quốc thành lập

1272

- 16-11: Edward I lên làm vua nước Anh

- Ladislas IV, 10 tuổi, lên làm vua Hungari cho đến 10-7-1290 (18 năm).

- Magnus I Ladislas lên làm vua ở Thụy Điển

- Rama Kamheng lên làm vua của người Thái

- Jean de Meung hoàn thành tác phẩm Tiều thuyết hoa hồng

- Xuất bản cuốn sách Chirurgica (Phẫu thuật học)

- Người Mông Cổ chinh phục Trung Quốc

- “Đại Hiến chương Đan Mạch”

- Andronic II Paleologue lên làm hoàng đế ở đế quốc Byzantium

1283

- Người Đức chinh phục nước Phổ của người Slav.

- Thành lập vương quốc Pegan của người Môn ở miền Hạ Myanmar.

1284

- Sanche IV Dũng Cảm lên làm vua xứ Castilla và xứ Leon

- Đúc đồng tiền duca vàng đầu tiên

- Sự kiện làm chủ đề cho vở kịch của Dante

1258

- Philippe IV le Bel lên làm vua Pháp

- Hai nước Champa (Chiêm Thành) và Campuchia công nhận quyền bá chủ của Mông Cổ.

1287

- Thành Pagan (Myanmar) bị quân Mông Cổ chiếm đoạt.

1290

- Andre III lên làm vua ở Hungari

- Bắt đầu triều đại Khalji của người Afganistan tại Ấn Độ, kéo dài đến 1320.

1291.

- Jacques II Chính Trực lên làm vua xứ Aragon (Tây Ban Nha)

- 1-8: Liên minh vĩnh viễn

- Đổ vỡ thành quả của các cuộc thập tự chinh

- Vua Denis I thành lập tại Coimbra trường đại học đầu tiên của Bồ Đào Nha.

1292

- Adolph Nassau lên làm hoàng đế ở đế quốc Thánh

- Vương quốc Xiêm của người Thái bành trướng đến tận Viên Chăn (Lào).

- Chữ Thái xuất hiện trên một tấm bia ký tại Sukhothai.

1293.

- Vương quốc Srivijaya đẩy lùi được cuộc xâm lược của quân Mông Cổ và đóng đô ở Majaoahit, trung tâm Java, tồn tại đến 1447.

1294

- Nhà khoa học Anh Roger Bacon mất tại Paris

- Benedetto Caetani lên làm giáo hoàng

1295.

- Ferdinand IV lên làm vua xứ Castilla (Tây Ban Nha)

- Đạo Hồi trở thành quốc giáo của Ba Tư

- Vào đầu thế kỷ XIV, khung dêt cửi đã được hoàn thiện ở Flandre, ở Anh và ở Bắc Italia 1302

11-7 : Trận Golden Spurs

1303

- Xung đột quyết liệt giữa vua Pháp Philippe IV le Bel và giáo hoàng Boniface VIII

- Công quốc Moskva phát triển mạnh

1304.

- 20-7 : Fancesco Petrarca (1304-1374) ra đời

1305.

- Chiếc địa bàn hoàn chỉnh đầu tiên của châu Âu đã được chế tạo tại miền Nam Italia

- Clément V, người Pháp, lên làm giáo hoàng đến 1314 (9 năm).

1306

- Robert I Bruce lên làm vua xứ Scotland

- Nước Pháp trục xuất hàng loạt người Do Thái và tịch thu tài sản của họ.

1307

- Edward II lên làm vua Anh

- Vua Pháp Philippe le Bel ra lệnh bắt giam tất cả các tu sĩ dòng Đền của Pháp

- Lập toà Tổng giám mục tại Bắc Kinh

1308

- Bắt đầu thời kỳ thịnh vượng của Maroc

- Danh họa Vương Mông

- Alfonso XI Yêu Công Lý lên làm vua xứ Castilla và xứ Leon

- Năm sinh nhà văn Ý Boccaccio (1313-1375)

1314

- Louis X lên làm vua Pháp

- Giáo hoàng Clément V chết

- Vua Thụy Điển Magnus VII Ericksson lên làm vua Na Uy

- Daigo II (hay Go-Daigo) lên làm hoàng đế Nhật Bản đến năm 1338 (19 năm).

1320

- 20-1: Ladislas I lên làm vua Ba Lan

- Triều đại Khalji của người Afganistan tại Delhi sụp đổ

1321

- Dante hoàn thành tác phẩm Thần khúc

- Charles IV lên làm vua Pháp

1325

- Alfonso IV lên làm vua Bồ Đào Nha

- Người Aztec xây kinh đô Tenochtitlan

1326.

- Orkhan lên làm vua thứ hai của Đế quốc Ottoman

1327

- Edward III lên làm vua nước Anh

- Alfonso IV Nhu Nhược lên làm vua xứ Aragon

1328

- Andronic III Palaeologus lên làm hoàng đế của đế quốc Byzantium

- Ivan I Danilovich Kalita làm đại vương công nước Nga

- Philippe de Valois làm vua nước Pháp

- Casimir III Đại Đế lên làm vua Ba Lan

- Cầu gỗ có mái che được xây dựng tại Lucerne (Thụy Sĩ).

1334

- Jacques Fournier lên làm giáo hoàng

- Lắp đặt chiếc đồng hồ công cộng đầu tiên trên Tháp Đồng Hồ tại Paris 1336.

- Pedro IV Trịnh Trọng lên làm vua xứ Aragon (Tây Ban Nha)

- 8-4 : Timur Lang ra đời

1337.

- Bắt đầu cuộc Chiến tranh Trăm Năm giữa Anh và Pháp:

- Năm mất của họa sĩ người Italia Giotto di Bondone

- Quốc vương Mali tiến hành công cuộc tìm ra bờ đại dương

- Vua Edward III lập ra “cấp tước Nịt Tất rất cao quý”

- Thành lập trường Đại học Praha

1349.

- Charles II Xấu Tính lên làm vua Navarre

1350.

- 22-8 : Jean II lên làm vua Pháp

- Pedro I Tàn Bạo lên làm vua hai xứ Castilla và Leon

- Ramadhibhadi lên làm vua ở Thái Lan

- Đỉnh cao của vương quốc Majapahit

- Richard II lên làm vua Anh

- Guillaume de Machaut (1300-1377), nhà thơ và là nhà soạn nhạc Pháp, qua đời

- Nhà kiến trúc và điêu khắc Filippo Brunelleschi ra đời tại Florence (mất 15-4-1446, 69 tuổi).

- Khởi nghĩa nông dân Wat Tyler

- Bắt đầu triều đại của Charles VI (1380-1422) ở Pháp

- Quân Mông Cổ bị đánh bị đánh bại bên bờ sông Đông

- Thánh Catherine de Sienne qua đời

- John I lên làm vua Bồ Đào Nha

- Nước Đức bắt đầu thành lập một loạt trường đại học

- Thái Hậu Margaret lên làm nữ hoàng của hai nước Đan Mạch và Na Uy

- Charles III Cao Thượng lên làm vua xứ Navarre

- Nữ hoàng Marie của Hungari trao quyền lực hoàng gia cho chồng mình là Sigismond de Luxemburg

- Nữ hoàng Đan Mạch và Na Uy Margaret de Waldemr tuyên bố là nữ hoàng của cả Thụy Điển 1389

- Áo công nhận nền độc lập của Hợp bang Thụy Sĩ

- Vasili I lên làm đại vương công công quốc Moskva

- Bayazid I (Bajazet) lên làm sultan thứ 4 của Đế quốc Ottoman

- Trận Kosovo

1390

- Heri III lên làm vua hai xứ Castilla và Leon

- Robert III Stuart lên làm vua Scotland

- Martin I Già Cả lên làm vua xứ Aragon

- Thành lập vương quốc Bornu

- Năm sinh (?) của nhà bác học Gutenberg

1396

- 28-9 : Trận Nicopolis

1397

- 20-7 : Liên minh Kalmar

- Nhà danh Paolo Uccello ra đời

- Đạo Khổng trở thành quốc giáo của triều đại nhà Minh

- Đạo Hồi được du nhập vào Indonesia

- Nhà thơ Anh Geoffrey Chaucer mất tại Luân Đôn

1401

- Bắt đầu giai đoạn Phục Hưng ở châu Âu

1402

- Timur Lang tấn công Đế quốc Ottoman

- Bắt đầu xây dựng nhà thờ lớn ở Sevilla, trên nền của nhà thờ Hồi giáo cũ 1403

- Chu Lệ lên làm hoàng đế

1405.

- Timur Lang mất

- Chah Rokh lên làm vua Ba Tư

1406.

- Juan II lên làm vua hai xứ Casstilla và Leon

- James I Stuart lên làm vua Scotland

- Bài văn đả kích De ecclesia (Về giới tăng lữ)

- Tranh hình thánh Chúa Ba Ngôi

1413

- Heri V lên làm vua nước Anh

- Mahomet I Người Khôi Phục lên làm sultan ở đế quốc Ottoman

1414

- Triều đại Sayyiad ở Ấn Độ

- Hội nghị giáo mục ở Konstanza (Đức)

1415

- Trận Azincourt (trong khuôn khổ của cuộc chiến tranh trăm năm)

- Jan Hus bị thiêu sống

- Thành lập trường hàng hải, thiên văn và địa lý của Bồ Đào Nha

1416

- Alfonso V lên làm vua hai xứ Aragon và Cataluna

- Bồ Đào Nha bắt đầu thám hiểm châu Phi bằng đường biển

- Henri VI lên làm vua nước Anh

- Hoàng đế Ottoman Murad II (1421-1451) lần đầu tiên vây thành Constantinople.

1425

- Jean III Palaeologus lên làm hoàng đế của Đế quốc Byzantium

- Vasili II lên làm đại vương công nước Nga

- Người Thái tấn công Vương quốc Khmer và chiếm Angkor

- Xuất hiện tàu Caravela

1431

- Xuất bản sách De Voluptate (Về sự khoái lạc)

- Năm sinh (?) của nhà thơ Pháp Francois Villon

1432.

- Trưng bày tranh Con chiên thần bí

1434.

- Ladislas III lên làm vua Ba Lan

- Zara Yaqob lên làm vua Etiopia

1435.

- Cosimo de’Medici trở thành nhân vật đứng đầu của thành quốc cộng hòa Florence

- Ashikaga Yoshimasa lên làm tướng quân nhiếp chính thứ 8 của dòng họ Ashikaga ở Nhật Bản 1436

- Năm sinh của nhà thiên văn học và toán học người Đức Regis Montanus

- Hoàn thành công trình vòm mái nhà thờ Santa Maria del Foire

1437

- Vua xứ Aragon là Alfonso V được phong là vua xứ Sicilia

- Xuất hiện hiện tượng buôn bán người da đen

1444

- Scanderbeg lên làm vương công nước Anbani

- Trận Varna

1445

- Vua Charles VII tổ chức ra đại hội các lính hầu cận, đây là mầm mống đầu tiên của quân đội chính quy.

- Năm sinh (?) của nhà danh họa người Đức Grunewald (mất khoảng 1530).

- Năm sinh của nhà danh họa người Italia Sandro Botticelli

Năm 1445, danh họa Italia Sandro Botticelli ra đời tại Florence Ông là một trong những nhà danh họa nổi tiếng của Italia thời Phục Hưng Ông mất năm 1510.

1446

- Jean Hunyadi làm nhiếp chính vương trong thời vị thành niên của Ladislas (Hungari)

- Vua Charles VII tái chiếm xứ Normandie và tiến vào thành Rouen ngày 10-12.

- Người Bồ Đào Nha tìm ra cửa sông Sênêgal và chiếm vùng mũi đất Cap Vert của châu Phi.

- Triều Tiên chính thức thông qua bảng chữ cái hangul.

- Xây dựng trường Đại học Hoàng gia Cambridge, kéo dài đến 1515: kiệt tác kiến trúc gothic thẳng đứng 1447

- Casimir IV Jagello lên làm vua Ba Lan

- Olugh Beg lên làm vua Ba Tư

- Tommaso Parentucelli lên làm giáo hoàng

1448

- Christian I lên làm vua Đan Mạch

- Cnutsson lên làm vua Thụy Điển

1450

- Trận Formigny

- Vua Charles VII trao cho thành Lyon độc quyền buôn bán tơ lụa.

- Arnoul Greban sáng tác vở kịch thơ Sự bí ẩn thực sự của đam mê

1451

- Mahomet II lên làm sultan đế quốc Ottoman

1452.

- Vẽ tranh bích họa Truyền thuyết cây thánh giá

- Năm sinh của Leonardo da Vinci (1452 – 1519)

1453

- Kết thúc Đế quốc Byzantium (La Mã phương Đông):

- Kết thúc cuộc Chiến tranh Trăm năm

- Súng thần công bắn đạn sắt được sử dụng

- Nhiều nhà bác học Hy Lạp di tản sang Italia

- Thành lập Đại học Istanbul.

1454

- Henri IV lên làm vua hai xứ Castilla và Leon

- Ba Lan phát động cuộc Chiến tranh Mười Ba Năm chống Đức

1455

- Cuộc Chiến tranh giữa hai Bông Hồng

- Alonso Borgia lên làm giáo hoàng

1456.

- Gutenberg bắt đầu in Kinh thánh tại thành Mainz.

- Stephan IV Đại Đế lên làm vua công quốc Moldova

1458

- Mathias I Corvin được bầu làm vua ở Hungari

- Georges de Podiebrad lên làm vua ở Bohemia

- Juan II lên làm vua hai xứ Aragon và Cataluna

- 19-8 : Enes Silvio Piccolomini lên làm giáo hoàng

1459

- Giáo hoàng Pius II ký sắc lệnh thành lập Đại học Bâle tại thành Bâle.

1461.

- Louis XI lên làm vua Pháp

- Người Arap bị đuổi khỏi Gibraltar, là lãnh thổ mà họ đã chiếm giữ từ năm 711.

1462

- Thành lập pháp viện tối cao thành Bordeaux

- Ivan III lên làm đại vương công của công quốc Moskva và của toàn cõi nước Nga

- Hoàng tử Ivan lên làm vương công Montenegro

- Chế tạo được thủy tinh trắng

1466.

- Hiệp định Hòa bình Thorn

- Lắp đặt những chiếc máy dệt lụa đầu tiên ở Lyon.

- Nhà triết học người Hà Lan Erasmus ra đời

1468

- Husein Baikara lên làm vua Ba Tư

- 30-11 : nhà quân sự người Italia Andrea Doria ra đời

1469

- Lorenzo (Laurent) de’ Medici cai quản thành quốc Florence

- Công chúa xứ Castilla kết hôn với quốc vương tương lai của xứ Aragon

- Nghề in được đưa vào dạy tại trường Sorbonne ở Paris, theo sự gợi ý của hiệu trưởng Guillaume Fichet.

- 3-5 : Niccolo Machiavelli ra đời tại Florence

- 9-8 : Francesco Della Rovere người Italia, lên làm giáo hoàng

- Thành lập xưởng in đầu tiên ở Luân Đôn.

- Năm sinh của Michelangelo Buonarroti (1475 – 1564)

1476

- Quân hợp bang Thụy Sĩ đánh bại Charles Liều Lĩnh tại Grandson ngày 2-3 và tại Morat ngày 22-6 1478

- Ivan III sát nhập lãnh thổ Đại Novgorod vào Đại công quốc Moskva

- Nhà triết học Thomas More ra đời tại Luân Đôn

1479

- Ferdinand được phong vua xứ Aragon của Tây Ban Nha và xứ Sicilia của Italia

- Bắt đầu thời kì suy tàn của vương quốc Venezia

- Thành lập Tòa án Dị giáo Tây Ban Nha

1480

- Nước Nga được giải phóng khỏi quân Mông Cổ

- Chiếc xa có cánh dùng để kéo sợi được sử dụng phổ biến.

- Công diễn lần đầu tiên tại Paris vở Kịch vui về bác Pathelin

1481

- John Hans lên làm vua của hai xứ Đan Mạch và Na Uy

- Bayazid II lên làm sultan Đế quốc Ottoman

1483

- Edward V lên làm vua Anh

- Richard III lên làm vua nước Anh

- Charles VIII lên làm vua Pháp

- Năm sinh của Raphaello Sanzio (1483 – 1520)

- 10-11 : Nhà cải cách tôn giáo Martin Luther ra đời

1484

- Quốc hội thành Tours

- Vương quốc Hồi giáo của triều đại Bahmanid bắt đầu bị chia nhỏ thành 5 tiểu vương quốc

- Jean-Baptiste Cibo lên làm giáo hoàng

1485

- Henri Tudor lên làm vua nước Anh

- Sau cộng hòa Novgorod, công quốc Tver được sat nhập hẳn vào nước Nga.

- “Cuộc chiến điên rồ” (1485-1488)

- Chấm dứt cuộc Chiến tranh giữa Hai Bông Hồng

- Sự phát triển của các xưởng in ở châu Âu

- Bắt đầu xây dựng khách sạn tư nhân Cluny ở Paris.

1486

- Tầng lớp thị dân ở Bruges bắt giữ hoàng đế tương lai Maximilian (Đức)

- Man Singh lên làm vương công xứ Gwalior (Ấn Độ)

8-1486: Chuyến thám hiểm của B Dias (1450 – 1500) người Bồ Đào Nha

- Sắc lệnh bài trừ người Do Thái ở Tây Ban Nha

- Christophe Colomb phát hiện ra châu Mỹ

- 11-8 : Rodrigo de Borja lên làm giáo hoàng

- Martin Behaim (1459-1507) xây dựng mô hình địa cầu đầu tiên

1493

- Hiệp ước Senlis

- Hiệp ước Barcelona

- Sarakole Mohammed Ture lên làm vua đế quốc Songhai

- Alde Manuce lập ra một xưởng in ở thành Venezia.

- Christophe Colomb thám hiểm châu Mỹ lần thứ hai

1494

- Piero II de’ Medici bị đuổi khỏi thành Florence

- Vua Pháp Charles VIII xâm chiếm Italia

- Luật Poynings

- Năm sinh của nhà văn Pháp Francois Rabelais (1494 – 1553)

7-6-1494: Hiệp ước Tordesillas

1495

- Manuel I lên làm vua Bồ Đào Nha

1497

- Tháng 7: Bắt đầu cuộc thám hiểm của Vasco da Gama

- Đồng peso của Tây Ban Nha được lưu hành.

- Vua Bồ Đào Nha Manuel I ra lệnh trục xuất người Do Thái

1498

- Kết thúc triều đại của dòng họ Valois trực hệ ở Pháp

- Tháng 8 : Vua Pháp Louis XII đánh chiếm thành quốc Milano và thành quốc Genova (Italia).

- 30-5 : Chuyến thám hiểm thứ 3 của Christophe Colomb

- Aleksandr I Jagellon lên làm vua Ba Lan

- Louis XII và Ferdinand II xứ Aragon chia nhau vương quốc Napoli.

- Ngày 24-9 nhà bác học người Italia Jerome Cardano ra đời

1502

- Montezuma II lên làm hoàng đế Aztec

- Ngày 1-1 : Gonsalo Coelho phát hiện ra vịnh Guanabara

- Ngày 9-5: Christophe Colomb sang châu Mỹ lần thứ tư.

1503

- Ngày 31-10: Giuliano Della Rovere lên làm giáo hoàng

1505

- Sigismond I Jagellon lên làm vua Ba Lan

- Vasili III lên làm đại vương công nước Nga

- Francisco de Almeida được bổ nhiệm là phó vương đầu tiên của Bồ Đào Nha tại khu vực Đông Ấn

- Henri VIII lên làm vua nước Anh

- Krishna Deva Raya lên làm vua vương quốc Vijaynagar

- Afonso de Albuquerque được cử làm phó vương của Bồ Đào Nha tại Đông Ấn

- Thành lập Liên minh Thần thánh để chống lại Venezia

- Peter Henlein phát minh ra đồng hồ quả quýt, được gọi là “quả trứng Nuremberg”.

- Năm sinh của Jean Calvin (1509 – 1564)

- Giovanni de’ Medici lên nắm quyền cai trị thành Florence

- Thành Goa (Ấn Độ) trở thành kinh đô các thuộc địa Bồ Đào Nha ở Tây Nam Á

- 25-4 Selim Đệ Nhất lên làm sultan ở đế quốc Ottoman

- Chiến thắng Ravenna của Pháp

1513

- Christian II lên làm vua hai nước Đan Mạch và Na Uy

- James V lên làm vua Scotland

9-9-1513: Trận Flodden

- 6-6 : Quân Thụy Sĩ đánh bại quân Pháp của tại Novare (Italia)

- 9-3 : Giovanni de’ Medici lên làm giáo hoàng

- 13-9 : Phát hiện ra Thái Bình Dương

1514

- Diego Velasquez bình định Cuba, đây là cuộc chinh phục Châu Mỹ đầu tiên của người Tây Ban Nha 1515.

- Tháng 1 : Triều đại của François Đệ Nhất (1515-1547)

- Thành lập vương quốc Barbaria

- Tháng 9 : Trận Marignan

1516

- 14-5 : Charles lên làm vua Tây Ban Nha

- Xuất bản sách Xứ không tưởng

- Hoàn thành bức tượng Moise

1517

- Ai Cập trở thành một tỉnh của Đế quốc Ottoman

31-10-1517: Bắt đầu cuộc cải cách tôn giáo của Martin Luther ở Đức

1519

- 28-6 : Charles được bầu làm hoàng đế Đế quốc Thánh

- Bắt đầu cuộc hành trình vòng quanh thế giới bằng đường biển của Ferdinand Magellan

1520.

- Soliman I lên làm sultan Thổ Nghĩ Kỳ

- Triều đại Majahapit ở Indonesia sụp đổ

1521

- John III Sùng Đạo lên làm vua Bồ Đào Nha

- Chiến tranh Pháp - Đế quốc Thánh lần thứ nhất

- Thụy Điển đánh đuổi được người Đan Mạch

- 18-11: Giulio de’ Medici lên làm giáo hoàng

1524

- Cuộc chiến tranh nông dân

- Ngày 11-9 : nhà văn Pierre de Ronsanrd (Pháp) ra đời

- Ferdinand d’ Autriche được bầu làm vua xứ Bohemia

- Hiệp ước Madrid

- Liên minh Cognac

- Ngày 6-5 : Hiệp ước Zaragoza

- Hiệp ước hòa bình của các quý bà

- Tháng 8 : Thổ Nhĩ Kỳ bao vây thành Viên.

Xuất hiện tên gọi đạo Tin Lành

1530

- Thiết lập nền chuyên chế của Alexander de’ Medici ở Italia

- Homayoun lên làm hoàng đế triều đại Mogol

- Thành lập “Trường Cao đẳng Ba Thứ tiếng” ở Pháp

1531

- 27-2 : Thành lập Liên minh Schmalkalden

- Cuộc cải cách tôn giáo ở Thụy Sĩ

- Christian III được bầu làm vua hai nước Đan Mạch và Na Uy

- Sự ra đời của Giáo hội Anh

- Ngày 13-10 : Alexander Farnese lên làm giáo hoàng

1535

- Chỉ dụ tại Villers- Cotterets:

1540

- Vua Pháp François Đệ Nhất ra chỉ dụ thông báo việc truy bức có hệ thống các tín đồ đạo Tin Lành.

- Francisco de Orellans thám hiểm sông Amazon

1541

- Vua Anh Heri VIII tự xưng là vua nước Ireland.

- Quân Ottoman chiếm thành Buda (nay là Budapest) cùng toàn bộ miền Trung Hungari

- Thành lập nền cộng hòa Cơ đốc giáo ở Bennève

- Năm sinh của nhà danh họa Tây Ban Nha Domenikos Theotokopoulos

1542.

- Chiến tranh Pháp-Đế quốc Thánh lần 4:

- Ireland trở thành vương quốc.

1543

- Giáo hoàng Paul III cải cách tòa án Dị giáo của Vatican

- Nikolai Kopernic qua đời

- In sách Về cấu trúc của cơ thể người.

1544

Vua Pháp François I giải phóng nông nô trên lãnh địa của hoàng gia.

- Hiệp ước Crépy

1545

- Hội nghị giám mục ở Trente:

- Michelangelo chỉ đạo việc xây dựng nhà thờ lớn San Pietro (Saint-Pierre) ở Roma.

1546

- 28-1 : nhà thiên văn học của Đan Mạch là Tycho Brahe ra đời

1547

- Ngày 28-1 : Edward VI lên làm vua Anh

- Ivan IV trở thành sa hoàng đầu tiên của nước Nga

- Henri II lên làm vua Pháp

- Trận Muhlberg

- Ambroise Paré cải thiện phương pháp điều trị các vết thương do súng đạn gây nên.

10-1547: Nhà văn Miguel de Cervantes (1547 – 1616) ra đời.

1548

- Sigismond II Auguste Jagellon lên làm vua ở Ba Lan

- Pêru trở thành phó vương quốc của Tây Ban Nha

- Chiến tranh Anh- Pháp nổ ra, kéo dài đến năm 1550.

- Năm sinh của nhà triết học duy vật người Ý Giordano Bruno

1550

- Thánh François Xavier (1506-1552 tiến hành truyền bá kinh Phúc âm cho Nhật Bản

- Xuất hiện những chiếc lò cao đầu tiên Nước Pháp lúc bấy giờ mới có ba xưởng đúc súng.

1551

- Xuất bản sách Lịch sử động vật

1552

- Nga chinh phục Mông Cổ

- Quân Pháp chiếm đóng ba thành Metz, Toul và Verdun

- Anh truy bức tín đồ đạo Tin Lành

- Hòa ước Augsburg:

- Ngày 23-5: Gian Petro Carafa lên làm giáo hoàng

- Thành lập Công ty Moskva

1556

- Akbar lên làm hoàng đế triều đại Moghol

- Philippe II lên làm vua Tây Ban Nha

1557

- Sebastian I lên làm vua Bồ Đào Nha

- Trung Quốc nhượng hải cảng Macao cho Bồ Đào Nha

- Nhà nước Tây Ban Nha phá sản

1558

- Bắt đầu triều đại của Elizabeth Đệ Nhất ở Anh

1559

- Fredeirik II lên làm vua hai nước Đan Mạch và Na Uy

- François II (1559-1560) lên làm vua Pháp

3-4-1559: Hòa ước Cateau – Cambrésis

- Giáo lý Calvin trở thành quốc giáo của Đức

- Ngày 28-12 : Gian Angelo de’ Medici lên làm giáo hoàng

1560

- 5-12 : Charles IX lên làm vua Pháp

- Eric XIV Vasa lên làm vua Thụy Điển

- Jean Nicot (1530-1600) đưa thuốc lá vào Pháp

- Giáo hội Calvin thành lập ở Ireland

1561

- Vùng Livonie trở thành vùng đất của Ba Lan

- Madrid trở thành kinh đô của Tây Ban Nha

- 22-1 : Francis Bacon ra đời

1562

- Cuộc tàn sát ở thành Wassy

- Các tu sĩ Dòng Tên lập ra Trường dòng Clermont tại thành Paris.

- Các giáo đồ phái Calvin kêu gọi nữ hoàng Elizabeth cứu giúp các tín đồ đạo Tin Lành đang bị bao vây tại thành Rouen của Pháp.

1563

- Cuộc chiến tranh vùng Baltic

1564

- Maximilian II lên làm hoàng đế đế quốc Thánh

- Nước Áo được chia cho ba người con thừa kế của Ferdinand I

- Sa hoàng Ivan IV tiến hành khủng bố tầng lớp quý tộc Nga

- Giáo hoàng Pius IV phê chuẩn các sắc lệnh của hội nghị giám mục Trente và lập ra một giáo hoàng hồng y

- Cách mạng Hà Lan

- 7-1 : Antonio Ghislieri lên làm giáo hoàng

1567

- 15-6 : James VI lên là vua Anh

- Cuộc chiến tranh tôn giáo lần 2

1568

- Jan III Vasa lên làm vua Thụy Điển

- Cuộc chiến tranh 80 năm

- Cuộc chiến tranh tôn giáo lần thứ 3

- Thành lập Sở giao dịch khu Xity (Luân Đôn)

1569.

- Xuất bản tấm bản đồ mặt phẳng đầu tiên

1570

- Thổ Nhĩ Kỳ chiếm đảo Síp, là lãnh thổ thuộc quyền sở hữu của thành quốc Venezia từ 1489.

- Hòa ước Saint-Germain

1571

- 7-10 : Trận Lépante

- Quân Tartar thiêu hủy thành Moskva.

- 27-12 : Nhà thiên văn học Johannes Kepler ra đời

- Lắp đặt đồng hồ thiên văn tại nhà thờ lớn ở thành Strasbourg.

1572.

- Triều đại Jagellon ở Ban Lan kết thúc

- Bắt đầu cuộc cạnh tranh trên biển giữa Anh và Tây Ban Nha

- Ngày 13-5: Buoncompagni lên làm giáo hoàng

- 24-8 : Cuộc tàn sát Đêm Thánh Bartholomeo

- Cuộc chiến tranh tôn giáo lần thứ 4

1573

- Guillaume I d’Orange lên làm thống đốc các tỉnh thuộc lãnh thổ Hà Lan ngày nay

- Hoàng đế Oda Nobunaga bãi bỏ chế độ tướng quân nhiếp chính của dòng họ Ashikaga.

1574

- Francesco de’ Medici lên làm quốc công miền Toscano

- Henri III lên làm vua Pháp

- Murad III lên làm sultan

1575

- Stephan Batory lên làm vua ở Ba Lan

- Cuộc chiến tranh tôn giáo lần thứ 5

- Lập dòng tu Oratoire

1576

- Rodolph II de Habsburg lên làm hoàng đế

- 17 tỉnh Hà Lan thành lập một liên minh và trục xuất người Tây Ban Nha.

- Liên minh giáo phái Calvin

1577

- Cuộc chiến tranh tôn giáo lần thứ 6

- Ngày 13-12 : nhà hàng hải người Anh Francis Drake thực chuyến đi vòng quanh thế giới lần thứ hai nhân danh nữ hoàng Anh Elizabeth.

1578

- Trận Alcazar Quivir (Trận đánh của Ba Ông Vua)

- Bắt đầu xây dựng Cầu Mới tại Paris

- Fedor I lên làm sa hoàng ở Nga

- François-Hercule lên làm vua Pháp

- Walter Raleigh thám hiểm bờ biển miền Tây của châu Bắc Mỹ

1585.

- Người Tây Ban Nha chiếm thành Anvers

- Cuộc chiến tranh tôn giáo lần thứ 8

- Ngày 24-4 : Felice Peretti lên làm giáo hoàng

1586

- Tháng 7 : Thomas Cavendish rời thực hiện một chuyến đi vòng quanh trái đất

1587

- 8-2-1587: Nữ hoàng Scotland bị xử tử

- Sigismond III Vasa được bầu làm vua ở Ba Lan

- Abbas I (Đại Đế) lên làm vua của triều đại Sefevid (Ba Tư)

- Chiến tranh Anh - Tây Ban Nha

1588.

- Christian IV lên làm vua hai nước Đạn Mạch và Na Uy

- Thảm họa của hạm đội Armada bất khả chiến bại của Tây Ban Nha

- 5-4 : Nhà triết học Anh Thomas Hobbes ra đời

1589 Chính trị, PHÁP:

- Hồng y giáo chủ de Bourbon được phong làm vua nước Pháp

- Ngày 2-8 : Henri de Navarre kế vị Henri IV.

1590

- Lần đầu tiên, chứng khoán được xác định thị giá tại thi trường chứng khoán ở Anvers.

- Nhà sản xuất dụng cụ quang học Zacharias Jansen chế tạo ra kính hiển vi.

- Bản dịch Kinh thánh ra tiếng Latin của Thánh Jérôme được giáo hoàng Sixtus Quint công nhận là bản chính của Kinh thánh Thiên Chúa giáo

1591

- Năm sinh của họa sĩ Jose de Ribera

1593

- 31-3 : Nhà triết học René Descartes ra đời

1597

- Maximilian I de Wittelsbach (Đại Vương) lên làm quận công xứ Bayern

1598

- Philippe III de Habsburg lên làm vua ở Tây Ban Nha

- Boris Godunov được bầu làm sa hoàng

- Ngày 15-4 : Chỉ dụ hòa bình tại Nantes.

1599

- Charles IX lên làm vua ở Thụy Điển

- Năm sinh của Oliver Cromwell (1599 – 1568)

- Phát hiện ra từ trường trái đất

1601

- Tháng 7 : Thành Ostende của Hà Lan bị Tây Ban Nha bao vây

- Tu sĩ Dòng Tên người Italia tên là Matteo Ricci đến Trung Quốc

- Anh thành lập trại tế bần và các công xưởng giành cho người thất nghiệp

1602

- Thành lập Công ty Đông Ấn của Hà Lan

1603

- Nữ hoàng elizabeth Đệ Nhất chết

- Ahmed I lên làm sultan của đế quốc Ottoman

- Tokugawa Ieyasu được phong làm Shogun

1604

- Người Pháp bắt đầu khai khẩn thuộc địa tại khu vực của Tân Thế Giới thuộc lãnh thổ Canada này nay.

- Anh được tự do buôn bán với Tây Ban Nha

1605

- “Cuộc mưu phản thuốc súng”

- Djahangir lên làm hoàng đế của triều đại Moghol

- Ngày 16-5 : Camille Borghese được bầu làm giáo hoàng

- Tây Ban Nha trục xuất người Maur

- Cuộc đình chiến mười hai năm

- Ngày 3-3 : Mikhal Fedorovich Romanov lên làm sa hoàng Nga

- Bắt đầu vương quốc Hồi giáo Mataram ở Java (Indonesia)

1614

- Kết thúc cuộc chiến tranh Nga – Thụy Điển

- Bắt đầu cuộc Chiến tranh Ba mươi Năm:

1618

8-3: Johannes Kepler phát hiện ra định luật thứ ba về chuyển động của các hành tinh.

1619

- Nhà thiên văn học Johannes Kepler cho xuất bản cuốn sách Thiên văn học mới

- Phát hiện ra sự lưu thông tuần hoàn của máu

1620

- Thành lập thành New Plymouth

- Nhập khẩu người da đen vào châu Mỹ

1621

- Philippe IV lên làm vua Tây Ban Nha

- 9-2 : Alessandro Ludovisi được bầu làm giáo hoàng

- Thành lập Công ty Tây Ấn của Hà Lan

- Ngày 3-7, nhà thơ Jean de la Fontaine ra đời (mất tại Paris 13-4-1695, 73 tuổi).

1622

- Hòa ước Montpellier

1623

- Quân Ba Tư tái chiếm Iraq

- 6-8 : Maffeo Barberini được bầu làm giáo hoàng

- Ngày 19-6, nhà bác học, nhà triết học và là nhà văn Blaise Pascal ra đời (mất tại Paris 19-8-1662, 39 tuổi) 1624

- Công ty Tây Ấn của Hà Lan kinh doanh tại khu vực Hoa Kỳ ngày nay

- Xuất hiện người Hà Lan đầu tiên đến làm ăn và định cư tại Đài Loan.

- Xây dựng lại thành Oslo

1625

- Charles Đệ Nhất lên làm vua ba xứ Anh, Scotland, Ireland

- Frederick-Henri lên làm thống đốc thứ 3 của Các Tỉnh Liên hiệp (Hà Lan)

- Bắt đầu giai đoạn Đan Mạch của cuộc Chiến tranh Ba mươi Năm (1625-1629)

- Chah (vua) Djahan lên làm hoàng đế triều đại Moghol

- Yêmen khởi nghĩa chống lại quân Thổ Ottoman

- Bắt đầu giai đoạn Thụy Điển của cuộc chiến tranh Ba mươi Năm

1632

- Ladislas IV Vasa được bầu làm vua ở Ba Lan

- 16-11: Christina lên làm nữ hoàng Thụy Điển

- Thành lập thuộc địa Maryland của Anh ở Bắc Mỹ

- Tokugawa Ietmitsu lên làm Shogun

- Hoàng đế Ái Hoàng Thái Cực đổi tên nước thành Đại Thanh

- 1-11 : Nhà thơ Nicolas Boileau ra đời tại Paris

- Thành lập trường Harvard

1637

- Truy bức tín đồ Cơ Đốc giáo ở Nhật Bản

- Người Cơ Đốc giáo ở Nhật Bản tham gia vào cuộc nổi loạn của nông dân

- Xuất bản cuốn sách Luận về phương pháp

- John IV lên làm vua Bồ Đào Nha

- Cuộc khởi nghĩa của nhân dân Scotland và Ireland bùng nổ.

1641.

- Ngag-wang lobsang-gyatso trở thành thủ lĩnh thế tục của Tây Tạng

1642.

- 22-8-1642 Cuộc nội chiến ở Anh giữa Nghị viện và phái Bảo hoàng bùng nổ.

- Ngày 25-12, nhà vật lý học nổi tiếng Isaac Newton ra đời (mất 20-3-1727, 85 tuổi).

1643

- Thành lập nước tự trị New-Angland

- 14-5 : Louis XIV lên làm vua Pháp

- Chiến tranh giữa Đan Mạch và Thụy Điển

- Phát minh ra khí áp kế

- 25-9-1643: Liên minh Solemn

1644.

Triều đại Thanh (Mãn Châu) thay triều Minh ở Trung Quốc.

- 15-9 : J B Pamphili được bầu làm giáo hoàng

2-7 : Trận Marston

1645.

- 14-6 : Trận Naseby

- Ngày 13-7: Aleksie I Romanov lên làm sa hoàng

- Thụy Điển ký Hiệp ước Bromsebro với Đan Mạch

- Mali bị người Bambara ở Segu tiêu diệt.

- Nhà Thanh bắt người dân Trung Quốc để tóc đuôi sam

- Phát minh ra phong vũ biểu thủy ngân

1646

- 1-7 : Ngày sinh của nhà triết học Đức Wilhelm Leibniz.

1647

- Năm sinh của nhà khoa học người pháp Denis Papin

- Rembrandt vẽ bức tranh kiệt tác Nàng Suzanne với hai lão già.

1648

- Jean II Casimir lên làm vua Ba Lan

- Frederik III lên làm vua hai nước Đan Mạch và Na Uy

- Cuộc nổi loạn của Nghị viện

- Mahomet IV lên làm sultan

- Hòa ước Wesphalia chấm dứt Cuộc chiến tranh 30 năm

- “Cuộc nổi loạn của các hoàng thân”

- Anh chiếm Scotland

1651

- Luật Hàng hải ở Anh

1652

- Nguyên tắc loberum veto của Nghị viện Ba Lan

- Hoàng thân Condé liên minh với vua Tây Ban Nha Philippe IV làm cuộc nổi loạn (Pháp)

- Cuộc chiến tranh Anh – Hà Lan

1653

- Oliver Cromwell tăng cường chế độ chuyên chế:

1654

- Hiệp ước Pereiaslav:

- Charles X Gustav lên làm vua Thụy Điển

1655

- Cuộc “Chiến tranh phương Bắc” lần thứ nhất (1655-1660)

- Ngày 7-4 : Fabio Chigi được bầu làm giáo hoàng

- Phát hiện sao Thổ có vành khuyên

- Ngày 3-5: Hòa ước Oliva chấm dứt cuộc chiến tranh phương Bắc giữa Ba Lan và Thụy Điển.

- Nạn mất mùa ở Pháp làm cho nhiều tỉnh bị đói.

1661

- Trịnh Thành Công (Zheng Chenggong) đổ bộ lên đảo Đài Loan đánh đuổi người Hà Lan ra khỏi đảo này.

- Năm sinh của nhà văn Daniel Defoe (mất 26-4-1731, 70 tuổi).

1662

- Nước Anh bán hải cảng Dunkerque cho nước Pháp.

- Huyên Diệp lên làm hoàng đế nhà Mãn Thanh

- Vua Charles II chính thức công nhận Hội Hoàng gia của các nhà khoa học.

- Bồ Đào Nha nhượng cảng Tangier (Bắc Maroc) cho Anh.

1663

- Thành lập Tân Pháp Quốc ở châu Mỹ

- New Amsterdam được đổi tên thành New York

- Thành lập Công ty Tây Ấn của Pháp

1664

- 27-8: Hà Lan nhượng vùng New Amsterdam (Bắc Mỹ) cho Anh Tên gọi của vùng thuộc địa này được đổi thành New York.

- Ngày 17-9: Charles II lên làm vua Tây Ban Nha.

- Bệnh dịch hạch lan tràn ở Luân Đôn

- Hòa ước Breda

- Ngày 21-6, bắt đầu xây dựng đài quan sát thiên văn Paris.

1668

- Cuộc khởi nghĩa lớn của nông dân ở Nga

- 2-5: Cuộc chiến tranh chuyển giao quyền lợi giữa Pháp và Tây Ban Nha kết thúc

- 28-1: Thành lập Liên minh tay ba chống Pháp

- Thành lập “Hội Bạn hữu” (tức Hội Quaker)

1669

- Mikhail Korybut Wiesnowiecki lên làm vua ở Ba Lan

- Liên minh Phường hội Hanse tan rã

- Mulay Ismail lên làm sultan của triều đại Alauit

- Vua Louis XIV đóng đô hẳn tại thành Versailles.

- Vua Pháp Louis XIV đánh chiếm Hà Lan.

1673

- Tướng Jean Sobieski (Ba Lan) đánh thắng quân Ottoman tại Khotin thuộc Ukraina.

- Christiaan Huygens, nhà vật lý học và thiên văn học người Hà Lan (1629-1695), xuất bản công trình chuyên luận về động lực học: Horlogium Oscillatorium.

1674

- Ngày 20-5 : Jean Sobieski được bầu làm vua Ba Lan

- Nhà bác học người Đức W.G Leibniz phát triển cơ sở của phép tính vi phân.

- Nghị viện Anh bị chia rẽ thành hai chính đảng : Tory và Whig

- Chiến tranh Dekkan

- Denis Papin phát minh ra van an toàn cho chiếc nồi áp suất đầu tiên.

1681

- Nhà triết học Pháp Pierre Bayle phê phán các giáo điều và truyền thuyết trong công trình Thư viết về sao chổi.

- Vua Louis XIV phái đội “long kị binh” đi dẹp tín đồ đạo Tin Lành.

- Nhà họa sĩ Andrea Pozzo bắt đầu vẽ tranh bích họa cho vòm mái nhà thờ Saint-Ignace ở Roma, công trình chủ yếu của phong cách barốc.

1682

- Phát hiện chu kỳ xuất hiện của sao chổi Halley

1683

- Nhà Thanh làm chủ đảo Đài Loan.

- Bắt đầu cuộc chiến tranh giữa Đế quốc Ottoman với triều đại Habsburg của Áo

ước Kutayeh ngày 14-5-1833 đồng ý cho ông vẫn được quyền cai trị Syria.

NGUYÊN THỦY

Lịch sử loài người có thể bắt đầu từ rất lâu, trước cả khi những con người đầu tiên xuất hiện, vào thời kỳ của những dạng sống sơ khai nhất trên Trái Đất cách đây khoảng 3.000 triệu năm Trong vô số các loài động vật đã tiến hóa qua hàng triệu năm thì loài tiến hóa cao nhất là nhữngđộng vật có vú sống trên cây gọi là linh trưởng, trong đó có loài vượn đầu tiên

Khoảng 6 triệu năm trước: Xuất hiện loài vượn cổ

Xuất hiện một loài vượn cổ hay còn gọi là vượn nhân hình hominid Loài vượn này đã có thể đứng bằng hai chân, dùng hai chi trước để cầm nắm, ăn hoa quả, lá cây, củ và cả động vật nhỏ Trong quá trình phát triển, loài vượn nhân hình này cũng tiến hóa dần dần, ngày càng gần với người hơn: từ loài vượn Driopithecus đến Ramapithecus và bước tiến hóa rõ rệt hơn cả là vượn phương Nam - Australopithecus Xương hóa thạch của nó tìm thấy ở Đông Phi, Tây Á, Trung Quốc và cả ở Lạng Sơn (Việt Nam)

ảnh: Australopithecus

Nhân chủng

Khoảng 4 triệu năm trước: Vượn cổ chuyển biến thành Người tối cổ

Cách ngày nay 4 triệu năm, người tinh khôn đã chuyển biến thành người tối cổ Di cốt Người tối cổ được tìm thấy ở Đông Phi, Java (Indonesia), Bắc Kinh (Trung Quốc)… Ở Thanh Hóa (Việt Nam), tuy chưa tìm thấy di cốt nhưng lại thấy công cụ đá của người đó

Ảnh: Người tối cổ

4 vạn năm trước: Người tinh khôn xuất hiện

Con người hoàn thành quá trình tự cải biến mình, loại bỏ hết dấu tích vượn trên người, trở thànhngười hiện đại hay người tinh khôn (Homo Sapien).Người hiện đại có cấu tạo cơ thể phát triển như người ngày nay Các bộ phận cơ thể đã trở nên hoàn thiện, hai bàn tay nhỏ, khéo léo, các ngón tay, nhất là ngón cái linh hoạt hơn, trán cao, xương hàm nhỏ và không còn nhô ra phía trước; não đặc biệt phát triển

ảnh:

Người tinh khôn

Quá trình tiến hóa từ vượn người đến người hiện đại

Nhân chùng

5500 năm trước Dân Tây Á và Ai Cập đã sử dụng đồng, thoạt tiên là đồng đỏ.

Cư dân cổ ở Tây Á và Ai Cập đã sống trên các đồng bằng ven sông Những nền văn minh đầu tiên trên thế giới đã xuất hiện ở Ai Cập, Lưỡng Hà, Trung Quốc trên lưu vực những con sông lớn: sông Nil (Ai Cập), sông Tigre và Euphrate (Lưỡng Hà), sông Hoàng Hà (Trung Quốc).ảnh: Bản đồ Ai Cập cổ đại

chú thích ảnh: Nền văn minh Ai Cập, hay nền văn minh sông Nil, gắn liền với cư dân sống bên

Lưỡng Hà là vùng thung lũng giữa hai con sông Tigre và sông Euphrate Vùng này nổi tiếng là vùng đất phì nhiêu, thuận lợi cho nền sản xuất nông nghiệp như trồng nho, ôliu, đại mạch và nhiều loại sản vật nông nghiệp khác Những cư dân đầu tiên sinh sống ở vùng này bắt đầu từ rấtsớm

Văn hóa, TCN: Ai Cập

- Khoảng 3200 – 3000 TCN: Thời kỳ Tảo vương quốc ở Ai Cập

Trong thời kì Tảo vương quốc, nhà nước Ai Cập sơ khai đã được thành lập, Thượng và Hạ Ai Cập thống nhất thành một quốc gia Vua Menes xây dựng kinh đo ở trung tâm Memphis

Ở thời kì này, người cổ Ai Cập đã biết sử dụng công cụ bằng đồng đỏ, biết dùng cày và dùng súc vật để kéo cày Nhà nước cổ đại đã được hình thành, tuy là Nhà nước sơ khai, nhưng đã mang nhiều đặc điểm của một Nhà nước chuyên chế phương Đông Người đứng đầu nhà nước

là một ông vua chuyên chế gọi là Pharaon

Chính trị, Ai Cập, LSVMTG

–Khoảng 3000 – 2200 TCN: Thời kỳ Cổ vương quốc ở Ai Cập.

Thời kỳ Cổ vương quốc bao gồm 8 vương triều (từ vương triều III đến vương triều X) Đầu thời

Cổ vương quốc, chế độ tập quyền trung ương càng được củng cố, kinh tế cũng phát triển hơn trướng Trên cơ sở ấy, các pharaon đã huy động sức người sức của để xây dựng cho mình những kim tự tháp rất đồ sộ Nhưng từ vương triều V, thế lực của chính quyền trung ương bắt đầu suy giảm, đến vương triều VIII, nền thống nhất không duy trì được nữa

ảnh: Các Kim tự tháp cổ Ai Cập

ảnh: Thần Ra (thần mặt trời theo quan niệm của người Ai Cập)

Chính trị, Ai Cập

–2132-2024 TCN: Triều đại Ur đưa vùng Sumer phát triển đến tột đỉnh

Sau khi người Guti bị đánh đuổi, quyền thống trị ở Lưỡng Hà chuyển sang tay vương triều III của Ur, một thành bang cổ xưa của người Sumer Phạm vi thống trị của vương triều này cũng rất rộng Ur đã ban bố một bộ luật mà ngày nay đã phát hiện được một số đoạn Đó là bộ luật cổnhất trong lịch sử thế giới Như vậy, dưới thời vương triều III, Ur đã trở thành một nước lớn mạnh ở Lưỡng hà, nhưng đến cuối thế kỷ XXI TCN thì bị suy yếu và bị liên quân của Elam (một bộ tộc ở phái Đông) và Mari (một thành bang ở phái Bắc) đánh bại

ảnh: triều đại Ur

Chính trị, Lưỡng Hà

4700 năm trước: Bắt đầu nền văn minh Crete – Mycene (Hy Lạp)

Đây là một nền văn minh của một xã hội có giai cấp, nhà nước, tương tự như các nền văn minh của các quốc gia cổ đại phương Đông Nền văn minh này bị tàn tạ vào thiên niên kỷ II TCN, cùng với những cuộc thiên di lớn của các tộc người Hi Lạp từ phía bắc tràn xuống chinh phục

và định cư

ảnh: Phụ nữ thời văn minh Mycenae

Văn hóa, Hy Lạp

Đến năm 1710 TCN, miền Bắc Ai Cập bị người Hyksos ở Palextin chinh phục và thống trị 140 năm Trong thời gian ấy, miền Nam Ai Cập cũng phải thần phục vương triều ngoại tộc ấy.

Chính trị, Ai Cập

–1900-1600 TCN: Triều đại Babylon thứ I

Khoảng năm 1800 TCN, vua Hammurabi của Cổ Babylon cai trị toàn bộ vùng Mesopotamia Ông thực hiện các chương trình xây dựng và cải cách dân sự to lớn Ông đã xây dựng và ban hành bộ luật đầu tiên mang tên ông Đây là bộ luật được sắp xếp một cách có hệ thống

ảnh: Hammurabi

Ở đỉnh cột đá chạm này là hình ảnh vua Hammurabi của Babylon (cai trị từ khoảng năm 1792 đến 1750 tr CN) đang đứng trước thần mặt trời ở bên dưới là hình khắc những luật lệ vua ban ra

Chính trị, Lưỡng Hà

Khoảng thế kỉ XVI - khoảng năm 1066 TCN: Nhà Thương ở Trung Quốc

Vua cuối cùng của nhà Hạ là Kiệt cùng với bọn quý tộc nhà Hạ, vựa vào vũ lực, bạo ngược vôđạo, bóc lột nhân dân rất tàn khốc

Thời bấy giờ, có bộ lạc Thương ở hạ lưu Hoàng Hà, dưới sự lãnh đạo của người thủ lĩnh củaminh là Thành Thang, đã dần dần lớn mạnh lên, rồi lần lượt đánh bại các bộ lạc liên minh với

Hạ, sau đó lại tấn công vua Kiệt nhà Hạ lập ra nhà Thương

Khoảng thế kỹ XIV trước công nguyên, vua Thương là Bàn Canh dời đô đến đất Ân (thuộc tỉnh

Hà Nam bây giờ) Do đó về sau, nhà Thương vẫn còn gọi là nhà Ân Thương

Cuối đời Thương có vua Trụ nổi tiếng tàn bạo làm nhân dân vô cùng oán hận Nhân tình hình

đó, nước Chu ở phía Tây vốn là một nước phụ thuộc của Thương đem quân tấn công Triều Ca.Nhà Thương diệt vong

ảnh:

Chiếc bình bằng đồng dùng trong tế lễ này, có niên đại từ thời Nhà Thương ở thế kỷ thứ 13 TCN, hiện được cất giữ tại Arthur M Sackler Gallery thuộc Viện Smithsonian

Chính trị, Trung Quốc

1570 – khoảng 1100 TCN: Thời kỳ Tân vương quốc ở Ai Cập.

Năm 1570, người Hyksos bị đánh đuổi khỏi Ai Cập, đất nước lại được thống nhất, thời Tân vương quốc bắt đầu Thời kỳ này gồm 3 vương triều, từ vương triều XVIII đến vương triều XX.Các vua đầu vương triều XVIII tích cực thi hành chính sách xâm lược bên ngoài đã chinh phục được Syria, Phenixi, Palestinee ở châu Á và Libia, Nubia ở châu Phi

Cuối vương triều XVIII, do thế lực của tầng lớp tăng lữ thờ thần mặt trời Amôn phát triển quá mạnh, lấn át cả uy quyền của vua, vì vậy, để làm suy yếu thế lực của tầng lớp tăng lữ, vua Ichnaton đã tiến hành một cuộc cải cách tôn giáo, nhưng chính sách cải cách này chỉ được thi hành một thời gian ngắn

Thời kì này, đồng thau đã ra đời nhưng chất lượng còn kém và còn ít Đến thời Tân vương quốc, đồng thau mới được sử dụng rồng rãi, đồng thời sắt đã bắt đầu xuất hiện nhưng còn rất hiếm

Chính trị, Ai Cập

Ấn Độ.

Lịch sử Ấn Độ thời kỳ này được phản ánh trong các tập kinh Veda nên gọi là thời kỳ Veda Chủnhân của thời kỳ Veda là người Arya mới di cư từ Trung Á vào Ấn Độ, sinh sống chủ yếu trên vùng lưu vực sông Hằng Trong giai đoạn đầu của thời kỳ Veda, người Arya sống trong giai đoạn tan rã của xã hội nguyên thủy, đến khoảng cuối thiên niên kỷ II TCN, họ mới tiến vào xã hội có nhà nước Chính trong thời kỳ này, ở Ấn Độ đã xuất hiện hai vấn đề có ảnh hưởng rất quan trọng và lâu dài trong xã hội nước này, đó là chế độ đẳng cấp (varna) và đạo Balamon

Chính trị, Ấn Độ

Khoảng 3000 năm trước: Dân Tây Á và Nam châu Âu là những người đầu tiên biết sử dụng đồ sắt.

Khoa học kĩ thuật, Châu Á, Châu Âu

Thế kỉ XI TCN – IX TCN: Thời đại Homer trong lịch sử Hi Lạp

Trạng thái sinh hoạt vật chất và tinh thần của người Hi Lạp trong giai đoạn này được phản ánh

rõ nét trong hai tập sử thi Iliad và Odyssey, tương truyền là sáng tác của nhà thơ Homer ở tiểu Á

Trong thời kỳ này, công cụ sản xuất và vũ khí bằng đồng đã được sử dùng phổ biến Kinh tế Hi Lạp thời Homer là kinh tế tự nhiên tự cung tự cấp, trong đó chăn nuôi và trồng trọt là hai hoạt động kinh tế chủ đạo Mặc dù thủ công nghiệp đã tách khỏi nông nghiệp nhưng kinh tế hàng hóa chưa phát triển Xã hội Hi Lạp thời Homer là xã hội thị tộc, bộ lạc ở giai đoạn mạt kì TheoEnghen, đặc trưng cơ bản của nó là có sự tồn tại của chế độ dân chủ quân sự Một xã hội được

tổ chức theo lối vừa có những thủ lĩnh quân sự đầy quyền uy, vừa có sự tồn tại của các đại hội nhân dân.

ảnh: Homer

Chính trị, Hy Lạp

Khoảng năm 1066 – 771 TCN: Triều Tây Chu ở Trung Quốc.

Chu là một bộ lạc cư trú ở thượng lưu sông Hoàng Hà (vùng Thiểm Tây, Cam Túc ngày nay) Trong lúc bộ tộc Chu đang lớn mạnh không ngừng, thi mâu thuẫn trong nội bộ nhà Ân -

Thương ngày càng sâu sắc Vua cuối cùng của nhà Ân - Thương là Trụ Vương nổi tiếng tàn bạolàm lòng dân oán hận Thủ lĩnh người Chu là Chu Văn Vương được sự ủng hộ của bộ tộc mình, thừa cơ nhà Thương suy yếu, phát triển thế lực về phía đông đánh chiếm nhiều đất đai của nhà Thương Con của Chu Văn Vương là Chu Vũ Vương tấn công kinh đô nhà Thương Diệt xong nhà Thương, Chu vũ Vương đóng đô ở Hạo Kinh (phía Tây thành phố Tây An ngày nay), và dựng lên nhà Chu, trong lịch sử gọi là Tây Chu Các vua nhà Chu đã thực hiện nhiều biện pháp nhằm củng cố vững chắc sự thống trị của mình Đến thời Chu Lệ Vương, mâu thuẫn xã hội gaygắt do vua thi hành chính sách giữ độc quyền ao hồ Năm 841, nhân dân vùng kinh kì nổi dậy khởi nghĩa, Lệ Vương bị lật đổ, lịch sử Trung Quốc bước vào thời kỳ “Cộng hòa hành chính” kéo dài 14 năm Đến năm 827 TCN, nhà Tây Chu lại được khôi phục Song đến đời U Vương, vua say mê Bao Tự làm triều đình rối loạn Năm 771, Thân Hầu là cha của Hoàng hậu liên kết với người Khuyển Nhung đem quân đi đánh U Vương U Vương thừa chạy bị người Khuyển Nhung giết chết Ngay sau đó, thái tử Nghi Cữu được lập làm vua, hiệu là Bình Vương Nhưng kinh đô Cảo Kinh đã bị người Khuyển Nhung tàn phá nặng nề nên phải dời đô sang Lạc Ấp ở phía đông Thời kì Tây Chu đến đây chấm dứt