1301 TÂN SỬU, Hưng Long năm thứ chín Tháng 2 âl Sứ nước Chiêm Thành sang cống.. Tháng 3 âl Thượng hoàng đi kinh lý các miền trong nước và sang thăm nước Chiêm Thành đến tháng 11 mới về..
Trang 11301 (TÂN SỬU), Hưng Long năm thứ chín
Tháng 2 (âl)
Sứ nước Chiêm Thành sang cống
Tháng 3 (âl)
Thượng hoàng đi kinh lý các miền trong nước và sang thăm
nước Chiêm Thành đến tháng 11 mới về
Người nước Ai Lao sang cướp miền Đà Giang, Phạm Ngũ Lão
đem quân đi đánh thắng ở Mường Mai, được phong làm Thân vệ
đại tướng quân
Tháng 4 (âl)
Đại hạn
Tháng 11 (âl)
Đói to
1302 (NHÂM DẦN), Hưng Long năm thứ mười 1302, tháng Bảy, ngày 11
Trận Golden Spurs (“Đinh thúc ngựa bằng vàng”) tại Courtrai ở vùng Flanders Một trong những chiến thắng đầu tiên của bộ binh trước
kỵ binh Quân Pháp (những người chiếm vùng Flanders) đã bị các thị dân vùng Flanders đánh bại Các thị dân này về sau đã thu lượm được hàng trăm chiếc đinh thúc ngựa bằng vàng từ thi thể các kỵ binh Pháp
[16]
Tháng giêng (âl)
Phong Trần Nhật Duật là Thái úy quốc công, giữ quyền Tể
tướng
Có nghịch thần tên là Biếm làm loạn, nhà vua sai Phạm Ngũ Lão
đi đánh, giết chết Ngũ Lão được phong là Điện súy
Đạo sĩ Hứa Tông Đạo từ Trung Quốc sang, được ngụ cư tại bến
sông phường Yên Hoa Từ đây, phép phù thuỷ và đàn chay bắt
đầu thịnh hành
Trang 21303 (QUÝ MÃO), Hưng Long năm thứ mười một 1303 Church power is in decline Concerned about
kings taxing church property, Pope Boniface VIII has
issued a papal decree, Unam Sanctam, to maintain
Church authority over kings King Philip IV of France (r 1285-1314) fears that he will be excommunicated and sends men who seize Boniface from one of his palaces Boniface is rescued but shaken, and his dies soon afterward
1303 Edward I of England invades Scotland again,
aiming to subjugate it.
[15]
Tháng giêng (âl)
Thượng hoàng mở hội Phật Vô lượng ở chùa Phổ Minh, Thiên
Trường và đem vàng bạc tiền lụa cấp cho người nghèo trong
nước
Tháng 10 (âl)
Quy định kiểu mũ của vương hầu: người tóc dài đội mũ triều
thiên, người tóc ngắn đội mũ bao
Lấy Trần Khắc Chung làm Nhập nội đại hành khiển; Đoàn Nhữ
Hài làm Tham tri chính sự
1304 (GIÁP THÌN), Hưng Long năm thứ mười hai 1304 A new pope, Benedict X, has enemies in
Rome, the result of conflict over who should be pope Benedict dies after what will be said is his eating poisoned figs.
[15]
Tháng 3 (âl)
Thi học trò trong nước Tổ chức thi làm 4 kỳ, lấy đỗ 44 người
làm Thái học sinh Mạc Đĩnh Chi đỗ Trạng nguyên, Bùi Mộ đỗ
Bảng nhãn, Trương Phóng đỗ Thám hoa lang, Nguyễn Trung
Ngạn (16 tuổi) đỗ Hoàng giáp Cho 3 người đỗ đầu ra cửa Long
Môn, Phượng Thành, chơi thăm phố phường trong 3 ngày; 330
người khác ở lại học tập
Tìm hiểu thêm về Mạc Đĩnh Chi
http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%A1c_
Trang 3Tổ chức thi người coi kiện tụng bằng lời xét kiện
Tháng 8 (âl)
Quy định việc in tay trên giấy tờ bằng đốt thứ hai của ngón tay
cạnh ngón tay út bên tay trái
Tháng 11(âl)
Xuống chiếu thi học trò trong nước, dùng 7 khoa
Cho Đoàn Nhữ Hài làm Tri khu mật viện sự, một chức vụ quan
trọng trong triều, trước kia chỉ có người tôn thất mới được nắm,
nay vì Nhữ Hài có tài được nhà vua trọng dụng, mở đầu cho việc
trọng người tài của nhà Trần
1305 (ẤT TỴ), Hưng Long năm thứ mười ba 1305 French influence in the College of Cardinals
results in the selection of the Bishop of Bordeaux, who becomes Pope Clement V People in Rome, opposed to a Frenchman as pope, riot
1305 William Wallace of Scotland is captured,
taken to London, convicted of treason, hanged and his corpse drawn and quartered
[15]
Tháng 2 (âl)
Nước Chiêm Thành sai Chế Bồ Đài và hơn trăm người đem lễ
vật quý sang nước ta cầu hôn (Thượng hoàng Nhân Tông năm
1301 sang thăm Chiêm Thành đã hứa hẹn việc này)
Tháng 3 (âl)
Nước La Hộc (Thái Lan) sai người đến dâng quà tặng nước ta
1306 (BÍNH NGỌ), Hưng Long năm thứ mười bốn 1306
Vua Philip IV trục xuất người Do Thái khỏi Pháp và tịch thu tài sản của họ
[16]
1306 King Philip IV, of France, has been extorting
money from Jews He needs money to pursue
Trang 4empire He seizes the belongings of some Jews and expels them from his realm
[15]
Tháng 6 (âl)
Gả công chúa Huyền Trân cho vua nước Chiêm Thành là Chế
Mân Chế Mân đem dâng hai châu Ô, Lý làm sính lễ
Tháng 9 (âl)
Dùng Thiên chương học sĩ Nguyễn Sĩ Cố làm người giảng kinh
của Nho giáo Nguyễn Sĩ Cố hay làm thơ bằng chữ Quốc ngữ
Nước ta làm thơ phú bằng chữ Quốc ngữ bắt đầu từ đấy
1307 (ĐINH MÙI), Hưng Long năm thứ mười lăm 1307 Muslims have driven "Crusaders" from the
Middle East, including the order called the Templars Templars have arrived in France They are wealthy, and King Philip accuses them of magic and heresy - the only way he can lawfully seize Templar assets For good measure the Templars are accused also of sodomy and of being in league with the Muslims Philip has the Templars arrested
on Friday the 13th (giving Friday the13th its reputation as a day of bad luck) Some Templars are tortured and executed
[15]
Tháng giêng (âl)
Đổi 2 châu Ô và Lý làm châu Thuận và châu Hoá Cho Hành
khiển Đoàn Nhữ Hài đến cai quản Chọn người ở đó trao cho
quan tước; lại ban cho ruộng đất và tha thuế tô 3 năm để vỗ về
Tháng 5 (âl)
Vua Chiêm Thành là Chế Mân chết
Tháng 9 (âl)
Nước to, vỡ đê Đam Đam
Thế tử nước Chiêm là Chế Đa Da sai sứ thần là Bảo Lộc Kê
dâng voi trắng và báo tang
Tháng 10 (âl)
Trang 5Cử Trần Khắc Chung đi sứ Chiêm Thành nhân việc vua Chế
Mân chết và đón Thế tử Đa Da cùng công chúa Huyền Trân về
nước
Năm này có nạn đói
1308 (MẬU THÂN), Hưng Long năm thứ mười sáu
Tháng giêng (âl)
Trương Hán Siêu, môn khách cũ của Trần Quốc Tuấn được
phong làm Hàn lâm học sĩ
Tháng 8 (âl)
Công chúa Huyền Trân từ Chiêm Thành về đến nơi, Thượng
hoàng sai trại chủ Hóa châu cho thuyền đem 300 người Chiêm
về nước
Tháng 11 (âl), ngày mồng 3
Thượng hoàng Trần Nhân Tông mất ở am Ngọa Vân, núi Yên
Tử Pháp Loa đem thiêu xác của Thượng hoàng, đem xá lị về
chùa Hưng Phúc ở kinh sư
Nhân Tông là vị vua anh hùng của hai lần kháng chiến chống
Mông Nguyên năm 1285 và 1288 Trong 20 năm chiến tranh,
Nhân Tông đã lãnh đạo sự nghiệp kháng chiến của dân tộc Khi
là Thượng hoàng, Nhân Tông vẫn tham gia quyết định nhiều
việc triều chính Nhân Tông đi du ngoạn và đi tu Phật chính là
để sắp xếp công việc cho đất nước Ông là nhà sư uyên bác, là
người xây dựng Thiền phái Trúc Lâm của nước ta Ông là người
trọng nhân tài, đặt quan, ban tước đúng với tài năng Thượng
hoàng Nhân Tông đã phê chuẩn vào sổ quan chức dưới đời Trần
Anh Tông rằng: “Sao một nước to bằng bàn tay mà ban chầu
nhiều đến thế”
Trần Nhân Tông
http://vhnd.thitruongnamdinh.com/modules.vhnd?
name=News&file=article&sid=41
1309 (KỶ DẬU), Hưng Long năm thứ mười bảy 1309 At the request of King Philip, Pope Clement V
moves his court to Avignon, away from hostility in Rome.
[15]
Tháng giêng (âl)
Đại xá cho thiên hạ
Tháng 11 (âl)
Trị tội bọn đại nghịch, chém ở cầu Giang Khẩu, ở cửa thành chợ
Dừa, cửa thành Tây Dương và cửa thành Vạn Xuân ở kinh
thành Một vài người khác thì lưu ra châu Ác Thuỷ (thuộc huyện
Yên Bang, Quảng Ninh) và viễn châu
Theo lệ cũ, những người có tội thì tước bỏ họ, chỉ gọi tên không
Tội đồ thì tuy còn để họ nhưng cũng chỉ gọi bằng tên
Trang 61310 (CANH TUẤT), Hưng Long năm thứ mười tám 1310 The Knights of St John (a crusading order
established in Jerusalem in 1113) have fled the Middle East and they conquer the island of Rhodes
[15]
Tháng 9 (âl)
Làm lễ ở Thăng Long, rước linh cữu của Nhân Tông về chôn ở
Long Hưng (Thái Bình) Xá lị thì để ở bảo tháp am Ngọa Vân,
có sư Trí Thông phụng hầu
Năm này nước lên to, đói kém
1311 (TÂN HỢI), Hưng Long năm thứ mười chín 1311 The aggressive sultan of Delhi, Ala-ud-din, of
the Khalji family dynasty, has ruled with vigor and control He has defeated an invasion by the Mongols and he has conquered to the southern tip
of India, putting the whole of India under his rule
[15]
Đặt thêm quân hiệu “Toàn Kim Cương”, thích 3 chữ ấy vào trán
binh lính Chia quân Thiên thuộc làm 2 đô: Phù Đồ thượng và
Phù Đồ hạ
Tháng 12 (âl)
Vua thân đi đánh Chiêm Thành, vì vua nước ấy là Chế Chí phản
trắc Chia quân làm 3 đạo: đường núi, đường bộ và đường biển
Có các đại tướng và đại thần cùng đi như Trần Khánh Dư, Trần
Quốc Chẩn, Đoàn Nhữ Hài, Phạm Ngũ Lão
1312 (NHÂM TÝ), Hưng Long năm thứ hai mươi
Tháng 5 (âl)
Vua Chiêm Thành là Chế Chí đến hàng Vua Trần mang quân
trở về đem theo cả Chế Chí Em Chế Chí là Chế Đà A Bà Niêm
được vua Trần phong làm Á hầu, cai quản Chiêm Thành
Vua Nhân Tông nhà Nguyên lên ngôi, cho sứ bộ Mã Hợp Ngạt
sang Đại Việt báo tin và tặng lịch
Cử sứ bộ Đại Việt sang triều Nguyên chúc mừng
Trang 7Sai sứ sang nước Nguyên Phong vua Chiêm Chế Chí làm Hiệu
Trung vương, lại đổi là Hiệu Thuận vương
Lấy 500 mẫu ruộng ở trang Niêm Già cho sư Pháp Loa làm
ruộng “tam bảo”
1313 (QUÝ SỬU), Hưng Long năm thứ hai mươi mốt
Tháng 2 (âl)
Hiệu Thuận vương Chế Chí đến hành cung Gia Lâm rồi chết,
đem hoả táng
Tháng 4 (âl)
Quân Trần đánh sang châu Dưỡng Lợi của nhà Nguyên bắt hơn
hai nghìn người Trung Quốc đem về
Tháng 6 (âl)
Nhà Nguyên cử A Lý On Sa và Lưu Nguyên Hanh đi xem xét
tình hình biên giới, đưa thư trách hỏi nhà Trần, nhưng không
được việc Lưu Nguyên Hanh xin vua Nguyên ra tay hành động
nhưng không được chấp thuận Vua Nguyên cho đòi sứ bộ Đại
Việt tới để điều đình, nhưng sứ không tới, cuối cùng đành cho sứ
đi nói với vua Trần cho rút quân Lúc ấy, vua Trần mới bãi binh
Tháng 10 (âl)
Duyệt định vũ quân, đổi quân Vũ Tiệp làm quân Thiết ngạch,
lấy Đại liêu ban Trần Thanh Ly làm Vũ vệ đại tướng quân để
quản lãnh
Nước Chiêm Thành bị nước Xiêm La lấn cướp
Vua Trần sai Đỗ Thiên Hứ làm Kinh lược sứ, đi tuần các xứ
Nghệ An và Lâm Bình để cứu nguy cho Chiêm Thành
1314 (GIÁP DẦN), Hưng Long năm thứ hai mươi hai 1314, tháng Sáu, ngày 24
Trận Bannockburn (một làng ở công quốc Stirling, Scốtlen) Người Scốt dưới sự chỉ huy của Robert Bruce (1274-1329) đã đánh bại
Trang 8người Anh dưới sự chỉ huy của vua Edward II
và giành được độc lập Phải đến năm 1603, nước Anh và Scốtlen mới hợp nhất
[16]
Tháng 3 (âl), ngày 18
Vua nhường ngôi cho Hoàng Thái tử Mạnh Thái tử Mạnh lên
ngôi, tức Trần Minh Tông, đổi niên hiệu là Đại Khánh
Tháng 10 (âl)
Thi Thái học sinh, ban cho người đỗ chức “Bạ Thư lệnh”, sai
Cục chính là Nguyễn Bính giảng dạy để sau bổ dụng
Sứ nhà Nguyên sang, vua Minh Tông tiếp kiến, sứ Nguyên về
hết lời ca ngợi vẻ thanh tú như thần tiên của vua Đại Việt
Vua Trần cử Nguyễn Trung Ngạn và Phạm Mại sang nước
Nguyên đáp lễ1
(1)
Vua Pháp tuyên bố giải phóng nông nông trong các lãnh địa vương triều
[2]
1315 An Italian surgeon, Mondino de Luzzi,
oversees dissection of a corpse His manual on anatomy will be the first that is founded on practical dissection.
[15]
1315 A climate change has taken place, and this
year in Europe rains are continuous, with people talking about the return of the flood described in Genesis Crops are ruined and famine begins in some areas
[15]
1 (1)
Phạm Mại.
Trang 9Tháng 5 (âl)
Có lệnh cấm cha con, vợ chồng và gia nô tố cáo lẫn nhau
Tháng 6 (âl)
Đại hạn, sau nước sông lên to Vua thân đi xem đắp đê Quan
ngự sử đài can ngăn nói: “Bệ hạ nên chăm sửa đức chính, đắp đê
là việc nhỏ, không nên đi xem” Trần Khắc Chung đang làm thủ
tướng trong triều nói: “Phàm dân gặp nạn lụt, người làm vua
phải cấp cứu, sửa đức chính không gì to bằng việc ấy”
Tháng 9 và tháng 10 (âl)
Có sâu cắn lúa
1316 (BÍNH THÌN), Đại Khánh năm thứ ba 1316 Pope Clement V has died After two years of
disagreement among cardinals, he is succeeded at Avignon by Pope John XII, who was born in France John XII is to reign eighteen years and to levy heavy taxes on Europe's Christians in an attempt to regain the Church's independence and prestige
[15]
1316 In India, the sultan of Delhi, Ala-ud-din, has
died and is succeeded by his son, Qutub-ud-din Mubarak
Sai quan lại cùng những người tôn thất đi gặt ruộng Tịch điền
Sai Nhân Huệ vương Trần Khánh Dư đi châu Diễn làm sổ binh
dân
1317 (ĐINH TỴ), Đại Khánh năm thứ tư
Thái Bình Trần thị là cung tần của Thượng hoàng, tính tham
lam, thường lấn cướp ruộng của dân, bị dân kiện, Thượng hoàng
Trang 10bảo riêng với Uy Giản hầu, chồng Huy Chân (con của Trần Thị)
đem ruộng trả lại, Uy Giản làm theo, được vua khen
Xây dựng chùa Quỳnh Lâm (Quảng Ninh) đúc tượng Phật cao
15 thước
1318 (MẬU NGỌ), Đại Khánh năm thứ năm 1318 Four Franciscans are burned at the stake for
maintaining absolute poverty
[15]
Tháng 8 (âl)
Sai Huệ Võ đại vương Trần Quốc Chẩn và Phạm Ngũ Lão đi
đánh Chiêm Thành Vua Chiêm Thành là Chế Năng chạy sang
nước Qua Oa (Inđônêxia) Quốc Chẩn xin lập tù trưởng A Nan
làm vương Chiêm Thành rồi rút về
1319 (KỶ MÙI), Đại Khánh năm thứ sáu
Tháng 5 (âl)
Nước to, lụt lớn, bến bãi nhiều nơi sụt lở
1320 (CANH THÂN), Đại Khánh năm thứ bảy 1320 The production of paper begins in Germany
[15]
1320 The Aztecs found the city of Tenochtitlan,
where Mexico City is one day to develop
[15]
1320 Assassination brings an end to three years of
rule by the sultan of Delhi, Mubarak During his reign he executed prominent relatives, made the Delhi sultanate independent of the Baghdad caliphate and declared himself the head of the Muslim faith Accused of the assassination is his
prime minister (wazir), a convert to Islam by the
name of Khusrau, who rules for four months Then, Islamic nobles, led by Ghasi Malik, overthrow Khusrau and behead him There is no male heir in Mubarak's family, and the nobles persuade Malik to rule as sultan under the name of Gias-ud-din Tughluq, which begins the Tughluq dynasty - to rule until 1413
[15]
Trang 11Định lệ trị tội tranh gian ruộng đất phải bồi thường số tiền gấp
đôi Ai làm văn khế giả mạo thì phải chặt một đốt ngón tay bên
trái
Tháng 11 (âl)
Phạm Ngũ Lão mất, thọ 66 tuổi Ông xuất thân từ bình dân,
được Trần Quốc Tuấn gây dựng và gả con nuôi làm vợ Chăm
rèn luyện võ nghệ, coi trọng quân sĩ, ông là danh tướng thời
Trần, lập được nhiều công trong các cuộc kháng chiến chống
Nguyên, đánh Ai Lao và Chiêm Thành
1321 (TÂN DẬU), Đại Khánh năm thứ tám
Tháng chạp (âl) năm Canh Thân
Táng Thượng hoàng Anh Tông vào Thái lăng ở Yên Sinh
Tháng 2 (âl)
Trong nước đói kém, 1 thăng gạo nhỏ trị giá 1 quan tiền
Mùa hạ
Lúa chiêm được mùa
1322 (NHÂM TUẤT), Đại Khánh năm thứ chín 1322 Pope John XXII declares as heresy the
opinion among Franciscans that Christ and his apostles held no property
[15]
Trang 12Tháng chạp (âl) năm Tân Dậu
Thi các tăng nhân bằng kinh Kim Cương
Đại Việt sai sứ sang mừng vua Anh Tôn nhà Nguyên lên ngôi Cho Trần Khắc Chung tước Quan nội hầu và Nguyễn Trung Ngạn làm Ngự sử đài thị ngự sử
Tháng 3 (âl)
Sét đánh tháo Báo Thiên, vỡ góc bên dông tầng thứ hai
Mùa hạ
Người Nguyên lại tranh lấn biên giới Vua Trần cử Hành khiển
ty Hình bộ thượng thư là Doãn Bang Hiến sang nước Nguyên để tranh biện Bang Hiến bị ốm chết trên đường đi
1323 (QUÝ HỢI), Đại Khánh năm thứ mười
Tháng 8 (âl)
Thi Thái học sinh Có người trong quân Thiên thuộc ở Hoàng Giang thi đỗ, vua xuống chiếu bắt trở về quân tịch làm quân lại quân Thiên đinh
Cho chọn quân lính, lấy người béo trắng, không xăm hình trên người, từ đây quân sĩ bỏ lệ vẽ xăm hình lên người
Quy định về việc tranh kiện ruộng lúa, thì phải chia làm 2 phần, đền lại cho người cấy 1 phần còn một phần lưu lại
Trong triều Trần lúc này nhân tài nở rộ, các nho sĩ đỗ đạt nối nhau làm quan như Trần Thì Kiến, Đoàn Nhữ Hài, Đỗ Thiên Hứ, Mạc Đĩnh Chi, Nguyễn Dũ, Phạm Mại, Phạm Ngộ, Nguyễn Trung Ngạn, Lê Quát, Phạm Sư Mạnh, Lê Duy, Trương Hán Siêu, Lê Cư Nhân v.v
Tháng 11 (âl)
Đúc tiền kẽm
1324 (GIÁP TÝ), Khai Thái năm thứ nhất
Trang 13Tháng giêng (âl)
Sứ bộ nhà Nguyên là Hợp Mưu và Dương Tông Thụy sang báo
tin vua Thái Định lên ngôi và tặng lịch, đồng thời yêu cầu Đại
Việt đình chỉ việc chiến tranh với Chiêm Thành Sứ Nguyên có
thái độ hống hách, Nguyễn Trung Ngạn lấy lễ bắt bẻ, sứ Nguyên
phải chịu
Cử Mạc Đĩnh Chi cùng đi với Mã Hợp Mưu sang nhà Nguyên
chúc mừng Thái Định lên ngôi
1325 (ẤT SỬU), Khai Thái năm thứ hai 1325 A man who had saved his money and bought
a lot of property begins to rule as lord of Moscow
He is called Ivan and is the first of a dynasty of Russian kings
[15]
Tháng chạp (âl) năm Giáp Tý
Bỏ dùng tiền kẽm
Cấm tiền kẽm
Năm này đại hạn, có sâu lúa Trâu bò và gia súc chết nhiều
Mùa xuân, đặt ty Liêm phóng ở các lộ Lấy Đặng Lộ làm Liêm
phóng sứ hai lộ Đại Hoàng và An Tiêm
Tháng 8 (âl)
Cải cách tổ chức triều đình Hành khiển ty trước gọi là Nội mật
viện, đến đây đổi là Môn hạ sảnh Nội thư hoả cục vẫn là Nội
mật viện như cũ
1326 (BÍNH DẦN), Khai Thái năm thứ ba 1326 The Ottoman Turks are expanding from their
base in the northwest of Asia Minor They conquer
to the city of Burs, about fifty miles south of Constantinople And Ottoman warriors cross into Thrace (into Europe) to plunder The Ottoman sultan, Orhan, allies himself with one of the Christian contenders for the throne in Constantinople, John Cantacuzemus, and marries his daughter, Theodora
[15]
Trang 14Năm này hạn hán từ tháng 2 đến tháng 6 (âl).
Tháng 7 (âl)
Xét định các quan văn võ
Giáng Nguyễn Trung Ngạn làm An phủ sứ Thanh Hóa do sơ
suất ghi chép nhầm lẫn quan chức của người được thăng
Phạt Hành khiển Trương Hán Siêu 300 quan tiền vì tội nói
khống hình quan Phạm Ngộ và Lê Duy ăn hối lộ
Sai Huệ Túc vương Trần Đại Niên đi đánh Chiêm Thành, không
thắng trở về
1327 (ĐINH MÃO), Khai Thái năm thứ tư
Sai sư Pháp Loa đem xá lị Trần Nhân Tông đặt vào Bảo tháp
Huệ Quang Bảo Từ thái hậu cúng cho chùa Quỳnh Lâm 30 mẫu
ruộng làm tài sản vĩnh viễn
1328 (MẬU THÌN), Khai Thái năm thứ năm 1328 The English have been driven from Scotland
by Robert the Bruce The Treaty of Northhampton recognizes Scotland's independence
Edinburgh-[15]
1328 The first sawmill appears in Europe It is to
encourage shipbuilding
[15]
1328 The system of chapters for the New
Testament is created by Cardinal Hugo de S Caro [15]
1328 In France, King Charles IV (r.1322-28) dies
He is succeeded by Philip of Valois, who takes the title Philip VI It is the end of the Capet dynasty and beginning of the Valois dynasty.
[15]
Tháng 3 (âl)
Quý tộc trong triều bè phái, tranh chấp, hãm hại lẫn nhau Quốc
phụ thượng tể Trần Quốc Chẩn bị vua bắt phải tự tử
Trang 151329 (KỶ TỴ), Khai Thái năm thứ sáu
Tháng 3 (âl)
Vua Trần Minh Tông lên làm Thái Thượng hoàng nhường ngôi cho con là Thái tử Vượng Hoàng Thái tử lên ngôi (tức Trần Hiến Tông) Đổi niên hiệu là Khai Hựu, đại xá thiên hạ
và các dân tộc thiểu số, văn võ song toàn Nhật Duật là người quảng giao độ lượng Trong các cuộc kháng chiến chống Nguyên, ông tham gia nhiều trận đánh lớn ở hướng tây bắc, phía nam và đặc biệt là trận đánh ở Hàm Tử quan Công việc của triều đình và hoàng tộc ông giải quyết có tình, có lý, mọi người
nể phục
Trần Nhật Duật
http://www.quehuong.org.vn/vi/nr050307131435/nr050106094245/nr050302121615/ns060510133812
Thuận Thánh bảo từ Hoàng thái hậu (vợ Anh Tông, mẹ dích của Minh Tông) băng tại am Mộc Cảo ấp Yên Sinh Thái hậu tính nhân từ, chăm nom chu đáo con của Anh Tông (các vợ thứ sinh ra) Đối đãi rất hậu với các cung tần Người đương thời khen Thái hậu là người đứng đắn Anh Tông băng, Thái hậu ở núi ăn chay mười năm rồi mất
Trang 16Trần Khắc Chung chết, tặng Thiếu sư
1331 (TÂN MÙI), Khai Hựu năm thứ ba
Nhà Nguyên cho sứ bộ là Tán Chỉ Ngoã sang báo việc Văn Tông
lên ngôi
Vua Trần sai Đoàn Tử Trinh sang chúc mừng
1332 (NHÂM THÂN), Khai Hựu năm thứ tư
Tháng 3 (âl)
Cử Nguyễn Trung Ngạn làm Nội mật viện phó sứ, giữ sổ sách ở
nội sảnh cung Quan triều
Tháng 7 (âl)
Nguyễn Trung Ngạn lại được giữ chức Thẩm hình viện sự kiêm
An phủ sứ Thanh Hóa Trung Ngạn lập ra Bình doãn đường để
xét kiện, việc xét kiện đúng mực không bị oan uổng, nhiều
người khen
1333 (QUÝ DẬU), Khai Hựu năm thứ năm 1333 Stability provided by the Kamakura shoguns
has been breaking down Political unrest has been increasing Emperor Daigo has been seeking to overcome his figurehead status, and he succeeds temporarily because he is joined by a number of warriors who are are at odds with the family of the shogunate ruling from Kamakura - the Hōjō family These warriors supporting the emperor are interested in redistributing feudal privileges and enlarging their land holdings Emperor Daigo declares the end of the Hōjō shogunate, and the Hōjō shogun commits suicide This marks the end of the Kamakura era - an era that began in the year
Trang 17Thượng hoàng đi tuần thú đạo Nghệ An, thân đi đánh nước Ai
Lao Nguyễn Trung Ngạn đang làm Phát vận sứ ở Thanh Hóa
vận lương đi trước Đến Kiềm Châu (Con Cuông – Nghệ An)
người Ai Lao nghe tin chạy trốn Sai Nguyễn Trung Ngạn mài
sườn núi, khắc chữ ghi công rồi về
1335 (ẤT HỢI), Khai Hựu năm thứ bảy
Sứ nhà Nguyên là Lại bộ thượng thư Thiết Trụ sang Đại Việt
báo tin Thuận đế nhà Nguyên lên ngôi
Tháng 9 (âl)
Thượng hoàng lại đem quân đi đánh Ai Lao Đoàn Nhữ Hài
được cử làm Đốc tướng Quân Trần bị thua Đoàn Nhữ Hài bị
chết đuối
1336 (BÍNH TÝ), Khai Hựu năm thứ tám 1336 Emperor Daigo has rewarded his warrior
supporters with less than they had expected
Ashikaga Takauji leads the military men in turning against the emperor They capture the imperial city, Kyoto, and establish an amenable emperor from the northern faction of the royal family - the royal family having divided into factions, with Daigo from the southern faction Ashikaga Takauji names himself the new shogun The Ashikaga family is now to dominate the shogunate and to rule Japan from Kyoto The Ashikaga family is to be superior in wealth but unable to dominate the whole of Japan without alliances - a source of future trouble The Ashikaga family patronizes Zen more lavishly than did the Hōjō shoguns, turning Zen into an offical organ of the shogunate
[15]
1336 Near Samarkand, Timur, to be known also as
Tamerlane, is born into a Muslim family
[15]
1336 India suffers from drought and famine The
sultanate in Delhi is doing little to assist his subjects, and discontent has given rise to rebellion Noticing successes among rebelling Muslims, some Hindus proclaim independence from Delhi rule A new Hindu kingdom, dominated by Telugu-speaking aristocrats, arises - Vijāyanagar - named for its capital
Trang 18Nguyên nhân trực tiếp của cuộc chiến tranh này
là mâu thuẫn về quyền lợi trong việc buôn bán len của Anh ở vùng Flanders (Bỉ, Bắc Pháp, Tây-Bắc Hà Lan) Vua Edward III của Anh bị các đồng minh của mình ở vùng Flanders yêu cầu làm vua của Pháp ( vì mẹ ông là con gái của vua Philip IV của Pháp) Nguyên nhân sâu xa hơn là các vua Pháp muốn đuổi người Anh khỏi vùng Aquitaine, là vùng đất mà người Anh còn nắm giữ Riêng các vua Anh không chỉ muốn giữ vùng Aquitaine mà còn muốn giành lại vùng Normandy và các lãnh thổ cũ của họ ở Pháp Người Anh nhờ có chiến lược quân sự vượt trội nên đã giành được thắng lợi trong phần lớn các trận đánh chủ yếu như trận Crecy (bắc Pháp) (1346), trận Poitiers (tây Pháp) (1356), trận Agincourt (bắc Pháp) (1415) Một lần nữa, họ lại làm chủ vùng Normandy (bắc Pháp) Nhưng khi Joan xứ Arc (1428) xuất hiện, tinh thần dân tộc Pháp dâng cao, cổ vũ cho các mục tiêu chính trị của vua Pháp Đến năm 1453,
Trang 19người Anh bị mất toàn bộ các vùng đất của họ ở Pháp, trừ cảng Calais (bắc Pháp) còn nằm dưới quyền cai trị của họ cho đến năm 1558.
Có chiếu chỉ cho các quan khảo xét các thuộc viên do họ cai
quản, ai có giấy cam kết thì cho ở lại, ai không làm việc thì cho
về
Theo sáng kiến của Nguyễn Trung Ngạn cho lập kho chứa thóc
tô ruộng để chuẩn cấp cho dân nghèo Truyền cho các lộ làm
theo
Hưng Hiếu Vương được lệnh đem quân đi đánh “man Ngưu
Hống”, phá được, chém tù trưởng là Xa Phần Gia nô của Hưng
Hiếu Vương là Phạm Ngải có công nhưng chỉ được thưởng 5
phần suất ruộng Thượng Hoàng nói: “Bọn gia nô dù có chút
công cũng không được dự vào hàng quan tước triều đình”
1338 (MẬU DẦN), Khai Hựu năm thứ mười 1338 The Diet (assembly) in Frankfort, in the Holy
Roman Empire, decrees that the empire's emperor may be chosen without papal participation.
[15]
1338 The new king of France, Philip VI (r
1328-50), intervenes in a dispute in Flanders (on the channel coast north of Paris), where Edward III of England owns property and English influence has been dominant Edward retaliates by declaring that
he is King of France - by right of birth and family connections Philip responds by declaring Edward's fiefs in France forfeited The Hundred Years' War is
in the making
[15]
Trang 20Tháng 8 (âl)
Nước to
Tháng 10 (âl)
Gió to, nhà cửa cây cối bị đổ nhiều
1339 (KỶ MÃO), Khai Hựu năm thứ mười một 1339 Bengal has declared independence from
Delhi From fighting among Bengal's nobles, Malik Haji Ilyas has emerged victorious, and assumes the title of Sultan Shams-ud-din By now the mass of Bengal's population had converted to Islam, and Sufism is popular with Bengal's lowest class
[15]
Mùa xuân, đổi lịch “thụ thì” làm lịch “hiệp kỷ”
Trương Hán Siêu được cử làm Môn hạ hữu ty lang trung
Nhân Huệ vương Trần Khánh Dư chết
1341 (TÂN TỴ), Khai Hựu năm thứ mười ba
Mùa xuân, đổi chức Đại An phủ sứ ở kinh đô thành Đại doãn, cử
Nguyễn Trung Ngạn giữ chức ấy
Tháng 6, ngày 11 (âl)
Vua Hiến Tông mất
Tháng 8, ngày 21 (âl)
Hoàng tử Hạo (con của Thượng hoàng) lên ngôi hoàng đế Đổi
niên hiệu là Thiệu Phong Đại xá thiên hạ
Nhà vua sai Trương Hán Siêu và Nguyễn Trung Ngạn biên định
bộ Hoàng triều đại điển và soạn thảo bộ Hình thư để ban hành
1342 (NHÂM NGỌ), Thiệu Phong năm thứ hai 1342 China and Korea have been opposed to trade
with foreigners, and Japanese called Wakō have
been engaged in illegal trade there as well as piracy and coastal plunder Japan's shogun, Ashikaga Takauji, has been trying to control foreign trade Commerce in Japan is increasing, and Ashikaga sends an official trading ship to China
[15]
Trang 21Tháng 3 (âl)
Định các quan văn võ và tạp lưu
Tháng 5 (âl)
Vua nước Chiêm là Chế A Nan chết, con rể là Trà Hoà Bố Để tự
lập làm vua Sai sứ sang Đại Việt báo tin
Tháng 7 (âl)
Nguyễn Trung Ngạn chọn đinh tráng ở các lộ sung vào ngạch
thiếu của cấm quân, định ra sổ sách Theo lệ cũ cấm quân thuộc
về Thượng thư sảnh đến đây thuộc về Xu mật viện, cho Nguyễn
Trung Ngạn đứng đầu
Thượng hoàng thăm Ngự sử đài, Doãn Định và Nguyễn Nhữ Vi
can gián việc này, bị Thượng hoàng cách chức
1343 (QUÝ MÙI), Thiệu Phong năm thứ ba 1343
Hòa ước Kalisch (Trung Ba Lan) giữa Ba Lan
và các hiệp sĩ Teutonic Vùng Pomerelia (tây bắc Ba Lan) vẫn nằm trong tay các hiệp sĩ Teutonic, vì thế Ba Lan vẫn chưa được khai thông ra biển Bantích
[16]
Tháng 4, ngày mồng 1 (âl)
Có nhật thực
Năm này, mất mùa đói kém, nhiều người làm trộm cướp, phần
đông là gia nô của các vương hầu
1344 (GIÁP THÂN), Thiệu Phong năm thứ tư
Tháng 2 (âl)
Ngô Bệ người Trà Hương tập hợp dân chúng nổi dậy ở núi Yên
Phụ (Hải Dương) và kéo dài đến cuối năm 1345 mới tạm lắng
Trang 22Đổi tên gọi một số cơ quan trong triều: Hành khiển ty ở cung
Thánh Từ làm Thượng thư sảnh; đặt chức đại sứ và phó sứ ở
Tuyên Huy viện; đổi Kiểm pháp quan ở viện Đăng Văn làm
Đình úy, Tự khanh, Thiếu khanh
Đặt Đồn điền sứ và phó sứ ở ty khuyến nông Lộ lớn thì đặt An
phủ sứ và Phó sứ, thuộc châu thì đặt Thông phán Lại đặt chức
Hình và chức Tào ty chuyển vận ở lộ nhỏ Phủ Thiên Trường thì
đặt Thái phủ và Thiếu phủ
Tháng 8 (âl)
Đặt 20 đô Phong đoàn ở các lộ để đuổi bắt giặc cướp
Táng Hiến Tông ở An lăng, Kiến Xương (Thái Bình)
Năm này, mất mùa đói kém, nhân dân nhiều người đi làm tăng
và làm gia nô cho các nhà thế gia
1345 (ẤT DẬU), Thiệu Phong năm thứ năm
Lấy Trương Hán Siêu làm Gián nghị đại phu
1346 (BÍNH TUẤT), Thiệu Phong năm thứ sáu 1346, tháng Tám, ngày 26
Trận đánh ở làng Crecy Quân cung thủ Anh (đông hơn về số lượng) dưới sự chỉ huy của vua Anh Edward III đã chiến thắng quân kỵ binh Pháp dưới sự chỉ huy của vua Pháp Philip VI.[16]
1346 Edward III of England invades France,
beginning in earnest the Hundred Years' War His
Trang 23army of 10,000 men, using the longbow, crush France's cavalry at the Battle of Crécy (pronounced cressy)
[15]
1346 Mongol occupation ends in Transoxiana,
driven out by an armed uprising There, an emir
(another word for warlord) takes power.
[15]
Tháng 2, ngày mồng 1 (âl)
Có nhật thực
Vua cử Phạm Nguyên Hằng sang sứ Chiêm Thành, trách hỏi về
việc thiếu lễ triều cống hằng năm
Tháng 5 (âl)
Người Ai Lao quấy rối biên giới Bảo Uy vương Hiến nhận lệnh
đi đánh, phá tan được Bắt được người và súc vật rất nhiều
1347 (ĐINH HỢI), Thiệu Phong năm thứ bảy 1347
Cảng Calais bị người Anh chiếm Người Anh giữ được cảng này cho đến năm 1558
[16]
Tháng giêng, ngày mồng 1 (âl)
Có nhật thực
Tháng 6 (âl)
Bảo Uy vương Hiến có tội, vua sai đuổi ra làm Phiêu kỵ tướng
quân ở trấn Vọng Giang (châu Diễn) và sai giết chết ở sông Vạn
Trang 24Nữ (Yên Mô – Ninh Bình)
1348 (MẬU TÝ), Thiệu Phong năm thứ tám 1348 The black death reaches France, Denmark,
Norway and Britain, striking at a population weakened by nearly two generations of malnutrition Around one-third of the people in affected areas are
Thuyền buôn nước Chà Bồ (Chà Và – Giava) đến cảng Vân Đồn
ngầm mua ngọc trai để bán Những người bán trộm ngọc trai đều
bị bắt trị tội
1349 (KỶ SỬU), Thiệu Phong năm thứ chín
Tháng 3 (âl)
Thuyền buôn phương Bắc sang cống bát ngọc quý gọi là bát
“Diêu Biến” (Cuối đời nhà Tống, người Hàng Châu nung lò bát
sắp chín, thấy có con chim Diêu bay qua, ỉa phân vào lò, hóa ra
cái bát ngọc, cho nên đặt tên là Diêu Biến)
Tháng 5 (âl)
Thuyền buôn nước Trảo Oa (Giava) sang cống sản vật địa
phương và chim vẹt đỏ biết nói
Tháng 11, ngày mồng 1 (âl)
Có nhật thực
Đặt quan trấn, quan lộ, sát hải sứ và quan bình ải để đóng giữ
Vân Đồn Vì các cửa biển Tha, Viên ở châu Diễn (cửa Thoi –
cửa Quèn, Nghệ An) bị cạn, nên các thuyền buôn quen đến đấy
Trang 25từ thời Lý, lúc này đều dồn đến Vân Đồn
1350 (CANH DẦN), Thiệu Phong năm thứ mười 1350 Some Europeans are blaming Jews for the
plague Some are blaming the rich and some the Catholic Church The belief in witchcraft is revitalized Believing that the end of the world is at hand, some groups engage in frenzied bacchanals and orgies Those called Flagellants believe that the plague is the judgment of God on sinful mankind Walking across countryside, men and women flog one another They preach that anyone doing this for thirty-three days will be cleansed of all sin - one day for every year that Christ lived The Church is on guard against creative, heretical theology and Pope Clement VI condemns the movement
[15]
Tháng giêng (âl)
Đinh Bàng Đức người nước Nguyên, nhân trong nước có loạn
đem cả gia đình trốn sang Đại Việt và phổ biến cho người nước
ta nghề leo dây múa rối Người nước ta bắt chước làm trò múa
leo dây, nghề leo dây bắt đầu từ đấy, sau là xiếc leo dây
1351 (TÂN MÃO), Thiệu Phong năm thứ mười một 1351 The towns of Florence and Milan go to war as
Milan attempts to extend its power southeasterly into Tuscany.
[15]
1351 An outdoor game called tennis is created in
England The plague reaches Russia
[15]
Tháng giêng (âl)
Người các châu Thái Nguyên và Lạng Sơn tụ họp đi đánh cướp
lẫn nhau Triều đình cử quân đi dẹp yên
Tháng 5 (âl), ngày mồng 1
Có nhật thực
Tháng 7 (âl)
Nước to
1352 (NHÂM THÌN), Thiệu Phong năm thứ mười hai 1352 Rebellion by Chinese fed up with Mongol rule
has erupted around the city of Guangzhou
Trang 26Tháng 3 (âl)
Chế Mỗ nước Chiêm chạy sang Đại Việt, dâng voi trắng, ngựa trắng mỗi thứ một con và các cống vật, xin nước ta đem quân đánh Trà Hòa Bố Để mà lập y làm Quốc vương Trước kia, khi vua Chiêm (Chế A Nan) còn sống, con là Chế Mỗ làm Bố Điền (đại vương); con rể là Trà Hòa Bố Để làm Bố Đề (tể tướng), nói
gì cũng nghe, bàn gì cũng theo, vì thế mới lập bè đảng với Chế
Mỗ Người trong nước thấy thế chia lòng, không theo về Chế
Mỗ Khi A Nan chết, Bố Để đuổi Chế Mỗ đi, tự lập làm vua
Tháng 7 (âl)
Nước sông lên to, vỡ đê Bát Khối (Gia Lâm), lúa đồng bị ngập nước Các châu Khoái, châu Hồng (Hưng Yên) và phủ Thuận An (Bắc Ninh) bị hại nhất
1353 (QUÝ TỴ), Thiệu Phong năm thứ mười ba
Tháng giêng (âl)
Truyền cho các vương hầu đóng chiến thuyền, chế khí giới, luyện quân sĩ
Tháng 6 (âl)
Cử đại binh đưa Chế Mỗ về Chiêm Thành làm vua, nhưng đến
Cổ Lũng (Trà Khúc – Quảng Ngãi) thì bị chặn lại, phải rút lui Chế Mỗ về sau chết ở Đại Việt
Trang 27Tắc đã đầu hàng quân Nguyên năm 1285 và sống lưu vong) đã
dấy quân chống lại nhà Nguyên Trần Hữu Lượng làm thủ lĩnh
phong trào khởi nghĩa Hồng Cân (Khăn đỏ) ở phía nam Trung
Quốc, muốn cử sứ bộ sang giao hảo với Đại Việt
Tháng 3 (âl), ngày mồng 1
Có nhật thực
Đói kém, loạn lạc Có người tên là Tề tự xưng là cháu ngoại
Trần Quốc Tuấn, tụ tập gia nô của các vương hầu nổi dậy ở các
xứ Lạng Giang (Bắc Giang), Nam Sách (Hải Dương)
Tháng 9 (âl)
Có sâu cắn lúa Xuống chiếu giảm một nửa tô ruộng
1355 (ẤT MÙI), Thiệu Phong năm thứ mười lăm [15]
Mưa to, nước lớn
1356 (BÍNH THÂN), Thiệu Phong năm thứ mười sáu 1356, tháng Chín, ngày 19
Trận Poitiers Người Anh, dưới sự chỉ huy của Hoàng tử Edward Black chiến thắng người Pháp, bắt nhiều quí tộc Pháp làm tù binh, trong
đó có vua John II, con trai và hai người anh của John II
[16]
1356
Hoàng đế Charles IV ra Sắc lệnh “Golden Bull”
Trang 28qui định rằng Hoàng đế Đức sẽ được bầu bởi 7 người gồm các tổng giám mục của vùng Mainz, Trier, Cologne, bá tước vùng Rhine, quận công vùng Saxony, hầu tước vùng Brandenburg và vua của vùng Bohemia Tước vị Hoàng đế Đức
từ nay không nhất thiết phải được Giáo hoàng thông qua Sắc lệnh này đánh dấu thắng lợi của Hoàng đế Đức trong vấn đề về nguyên tắc bầu hoàng đế
[16]
1356 Rebellion against Mongol rule has spread
through much of China, accompanied by anarchy Rebels capture the city of Nanjing, which the make their capital The warring is to last more than thirty years
[15]
1356 In Korea, thirty-six years of chaos begin when
the royal Koryo family launchs a rebellion against Mongol rule.
[15]
1356 At the Battle of Poiters, the English capture
and hold for ransom the French king and many French nobles Warfare by armored knights with lances and sword on horseback is near its end [15]
Tháng 2 (âl)
Vua và Thượng hoàng đi tuần ở Nghệ An
Tháng 5 (âl)
Xa giá vua và Thượng hoàng về đến kinh sư
1357 (ĐINH DẬU), Thiệu Phong năm thứ mười bảy
Tháng 2 (âl), ngày 19
Thượng hoàng Minh Tông mất Tháng 11 (âl) táng ở Mục Lăng
(Đông Triều – Quảng Ninh)
Tháng 4 (âl)
Trang 29Lệnh cho các lộ Thanh Hoá, Nghệ An đào lại đường kênh cũ.
Trong nước giá gạo vẫn cao Từ năm Ất Mùi (1355) đến nay, 1
thăng gạo trị giá 1 tiền
1358 (MẬU TUẤT), Đại Trị năm thứ nhất 1358 Cuộc khởi nghĩa nông dân Jacquerie
nổ ra ở vùng Beauvaisis sau đó lan rộng ra miền Bắc nước Pháp Tham gia khởi nghĩa đa số là nông dân, lãnh đạo là Guillaume Cale, một người xuất thân nông dân và có nhiều kinh
nghiệm quân sự Dưới khẩu hiệu “Tiêu diệt
sạch bọn quý tộc cho đến tên cuối cùng”, quân
nông dân thẳng tay đốt phá lâu đài nhà cửa và giết chết các lãnh chúa phong kiến bị sa vào tay họ
Cuộc khởi nghĩa cuối cùng bị quân đội hoàng gia và giới quí tộc đàn áp
[2]
1358 Peasants in France are unhappy about the
tax burden created by the Hundred Years' War Near Paris, peasants called the Jacquerie move through the countryside, killing nobles In their anger against authority they feel free to rape the wives and daughters of noblemen, to set fire to castle interiors and to destroy estates
[15]
Tháng giêng (âl)
Đổi niên hiệu là Đại Trị Đại xá cả nước
Trang 30Tháng 3 đến tháng 7 (âl)
Đại hạn, có sâu cắn lúa, cá chết nhiều
Tháng 8 (âl)
Dân đói, thóc gạo đắt từ lâu, nhà nước đã phải dựa vào các nhà
giàu chẩn cấp cho dân nghèo đói Khuyên các nhà giàu ở các lộ
bỏ thóc ra chẩn cấp cho dân nghèo, quan địa phương tính tiền trả
lại
Ngô Bệ đã bị đánh dẹp từ năm 1345, đến đây lại đem đồ đảng
đến họp ở núi Yên Phụ, dựng cờ lớn trên núi tiếm xưng vị hiệu,
yết bảng nói chẩn cấp dân nghèo; chiếm giữ được nhiều miền
đất thuộc Chí Linh (Hải Dương)
Tháng 11 (âl)
Lệnh cho An phủ sứ các lộ đem quân của đội phong đoàn (lập từ
năm 1341) đi đánh giặc cướp
1359 (KỶ HỢI), Đại Trị năm thứ hai
Tháng giêng (âl)
Nhà Minh sai sứ sang thông hiếu
Nhà Trần sai Lê Kính Phu sang sứ phương Bắc để thăm dò tình
hình
Tháng 8 (âl)
Mưa lớn, nước to trôi cả nhà cửa của dân, thóc lúa bị ngập
Hòa ước Brétigny giữa Anh và Pháp, chấm dứt giai đoạn I của cuộc Chiến tranh 100 năm Vua Edward III của Anh một lần nữa tuyên bố ý định muốn trở thành vua Pháp và thu được vùng Aquitaine, Poitou (tây Pháp) và Calais
[16]
