- hiểu thêm về Phạm Văn Đồng - Cảm nhận được, qua bài văn, một những phẩm chất cao đẹp của Bác Hồ là đức tính giản dị; giản dị trong lối sống, trong quan hệ với mọi người, trong việc làm
Trang 1Tuần: 25 ngày soạn:
ĐỨC TÍNH GIẢN DỊ CỦA BÁC HỒ
Phạm Văn Đồng
-I Mục đích cần đạt
Giúp học sinh :
1 kiến thức
- hiểu thêm về Phạm Văn Đồng
- Cảm nhận được, qua bài văn, một những phẩm chất cao đẹp của Bác Hồ là đức tính giản dị; giản dị trong lối sống, trong quan hệ với mọi người, trong việc làm và lời nói, bài viết
- Nhận ra và được nghệ thuật nghị luận của tác giả trong bài, đặc biệt là cách nêu dẫn chứng cụ thể, toàn diện, rõ ràng, kết hợp với giải thích, bình luận ngắn gọn và sâu sắc
2 kĩ năng:
- Đọc- hiểu văn bản nghị luận xã hội
- Đọc diễn cảm và phân tích nghệ thuật nêu luận điểm và luận cứng trongvawn bản nghị luận
3 thái độ:
- Ý thức trong việc rèn luyện tính giản dị trong đời sống
II Chuẩn bị
1 Giáo viên :
a pp: gợi mở, giải quyết vấn đề
b Dddh: tranh ảnh ,những câu thơ , mẫu chuyện viết về sự giản dị của Bác
2 Học sinh : soạn bài , sưu tầm những câu thơ , mẫu chuyện viết về sự giản dị của Bác
III Tiến trình lên lớp
1 Ổn định tổ chức.
Kiểm tra sĩ số
2 Kiểm tra bài cũ
trình bày vài nét về tác giả
Đặng Thai Mai
3 Bài mới.
* Giới thiệu bài
Trong bài tiểu luận phê
bình của mình nhà thơ Trúc
Chi đã nhận định về Bác : “
Hồ Chí Minh , vẻ đẹp bên
trong của viên ngọc” Qua
cuốn sách người đọc sẽ nhận
ra một cách nhìn , một cách
đánh giá tinh tế và hài hòa về
chủ tịch Hồ Chí Minh của các
nhà thơ , nhà chính trị trên thế
giới như Liên Xô , Cuba ,
Mĩ , Tây Ban Nha , Cũng
đồng tình với ý kiến đó nhà
cách mạng nổi tiếng , nhà văn
hóa lớn Phạm Văn Đồng đã
đứng ở một góc độ nhỏ hơn ,
Nghe
Trang 2hẹp hơn nhưng không kém
phần quan trọng để đề cập
đến “ Đức tính giản dị của
Bác Hồ” Đó cũng là vấn đề
mà chúng ta sẽ tìm hiểu trong
tiết học hôm nay
Họat động 1 : Hướng dẫn
học sinh khái quát tác giả ,
tác phẩm
1 Khái quát vài nét về
Phạm Văn Đồng ?
Thủ tướng Phạm văn Đồng
cùng với đồng chí Võ Nguyên
Giáp là một trong những học
trò đầu tiên rất xuất sắc của
Chủ tịch Hồ Chí Minh Bên
cạnh đó ông còn là người
cộng sự , người đồng chí gần
gũi của Bác Do có điều kiện
sống và làm việc bên cạnh
bác trong hơn 30 năm nên
ông đã viết nhiều cuốn sách
và bài báo về bác thật cảm
động
2 Bài văn được trích từ đâu ?
3 Hướng dẫn cách đọc : rõ
ràng, thể hiện tình cảm tự
hào, thành kính
4 Bài văn có thể chia làm
mấy phần ?
Hoạt động 2 : Hướng dẫn
học sinh phân tích những
giá trị nội dung , nghệ thuật
của bài văn
5 Bài văn nghị luận về vấn
đề gì ?
6 Luận điểm chính của văn
bản này là gì ?
Khái quát
Nghe
Xác định
Từ bài diễn văn của Phạm Văn Đồng trong lễ kỉ niệm 80 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh
Nghe , đọc , nhận xét
Gồm 2 phần :
- Mở bài : “ Điều rất quan
trọng tuyệt đẹp” -> Sự nhất quán giữa cuộc đời cách mạng và cuộc sông giản dị, thanh bạch của Bác Hồ
- Thân bài : “ Con người
của Bác anh hùng cách mạng” -> Chứng minh sự giản
dị của Bác Hồ : + Trong sinh hoạt hàng ngày +Trong quan hệ với mọi người + Trong lời nói , bài viết
Xác định
Xác định
Đời hoạt động chính trị của
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả
- Phạm Văn Đồng ( 1906 –
2000 ) – một cộng sự gần gũi của chủ tịch Hồ Chí Minh Ông từng là thủ tướng chính phủ hơn 30 năm
- Nhà cách mạng nổi tiếng , nhà văn hóa lớn những tác phẩm của Ông hấp dẫn người đọc bằng tư tưởng sâu sắc, tình cảm soi nổi, lời văn trong sáng
2 Tác phẩm
Trích từ diễn văn “ Chủ tịch
Hồ Chí Minh, tinh hoa và khí phách của dân tộc, lương tâm của thời đại”
3 Đọc văn bản
4 Bố cục 2 phần
II Đọc - hiểu văn bản
A Nội dung
1 Vấn đề nghị luận Đức tính giản dị của Bác Hồ
2 Nhận định về đức tính giản
dị của Bác Điều rất quan trong Hồ
Trang 37 Như vậy tác giả đề cập
mấy phạm vi và tập trung
chứng minh phạm vi nào ?
8 Đọc đoạn : “ Rất lạ
tuyệt đẹp” , đức tính của Bác
được tác giả nhận định bằng
những từ nào trong câu văn
này ?
12 Đọc “ Con người của
Bác Thắng , Lợi”
13 Những chứng cứ nào
nêu lên sự giản dị của Bác
trong sinh hoạt ?
14 Lúc ăn Bác không để rơi
một hột nào , tác giả chứng
minh ở khía cạnh nào của Bác
?
15 Thức ăn còn được sắp
xếp tươm tất , câu tục ngữ
nào nói đến bữa ăn gọn gàng
sạch đẹp ?
16 Nghệ thuật đưa dẫn
chứng của tác giả ở đây hay ở
chỗ nào ?
Bình : Kính trọng như thế
đối với người phục vụ -> cảm
nhận chiều sâu phẩm chất
cao quý trong đức tính giản
dị của Người Trân trọng mồ
hôi người lao động Thể hiện
Bác nhất quán với đời sống bình thường, giản dị của Hồ Chủ tịch.
Nhận xét
Đề cập đến hai phạm vi : Đời sống cách mạng và đời sống hàng ngày
Tập trung chứng minh đời sống hàng ngày giản dị của Bác
Xác định
Các từ : trong sáng , thanh bạch , tuyệt đẹp
Xác định
- Bữa cơm chỉ vài ba món đơn giản ( ăn không rơi vãi …sạch bát …sắp xếp tươm tất thức
ăn còn lại).
- Cái nhà sàn chỉ vài ba phòng, hòa cùng thiên nhiên (lộng gió và ánh sáng, phảng phất hương thơm hoa vườn.)
- Việc làm: từ việc lớn ( cứu nước, cứu dân) đến việc nhỏ (trồng cây, viết thư, nói chuyện các cháu, đi thăm nhà tập thể …), ít cần đến người phục vụ.
Xác định
Tiết kiệm , không để lãng phí
dù đó là một hột cơm
Trình bày
Nhà sạch thì mát bát sạch ngon cơm
-> Thấm đượm truyền thống văn hóa Việt Nam
Nhận xét
Khéo léo , chân thực , cụ thể , gần gũi
-> khẳng định giản dị , tiết kiệm -> chứng minh toàn diện
Nghe
chủ tịch
3 Những biểu hiện đức tính giản dị của Bác
a Trong sinh hoạt
- Bữa ăn : + Chỉ vài ba món đơn giản + Lúc ăn không để rơi vãi một hạt cơm
+ Ăn xong, cái bát bao giờ cũng sạch và thức ăn còn lại được sắp xếp tươm tất
- Cái nhà sàn : + Chỉ vẻn vẹn vài ba phòng + Luôn lộng gió và ánh sáng + Phảng phất hương thơm của hoa vườn
- Tác phong làm việc : + Suốt đời làm việc
+ Suốt ngày làm việc
+ Từ việc lớn đến việc nhỏ + Việc gì Bác tự làm được thì không cần người phục vụ
=> Trân trọng mồ hôi , công lao của người lao động
Trang 4tấm lòng của vị lãnh tụ trân
trọng công lao người sản
xuất
17 Trong ca dao câu nào
nói lên giá trị hạt thóc , hạt
cơm ?
18 Tác giả nhận xét đánh
giá gì về đức tính giản dị của
Bác qua căn nhà đơn sơ ?
19 Cách lập luận của tác
giả ở đây có gì đặc sắc ?
Bình : Nếu chúng ta là
những người bình dân bình
thường thì bữa cơm chỉ vài
ba món giản đơn , gian nhà
vẻn vẹn vài ba phòng không
có gì là lạ Thậm chí nếu
cuộc sống sung túc khá giả
thì với cái nhà ấy , bữa ăn ấy
chưa chắc ta sẽ hài lòng .
Thế mà bác Hồ kính yêu của
chúng ta là một vị chủ tịch
nước lại có cuộc sống bình
thường , giản dị như vậy .
Điều đó làm chúng ta thật sự
xúc động
20 Trong quan hệ với mọi
người , tác giả nêu ra những
việc làm nào của Bác ?
21 Tất cả những chi tiết ấy
nói lên điều gì ?
Bình : Ta hiểu được đời
sống giản dị , thanh bạch của
Bác là do bác sống gần gũi
với nhân dân , gắn bó với nỗi
vất vả của quần chúng nhân
dân Bác sống giản dị nhưng
tâm hồn bác luôn lộng gió và
ánh sáng , tinh thần Bác , tư
tưởng Bác luôn rộng mở với
thiên nhiên và thời đại
Trình bày
- Một hạt thóc vàng chín giọt
mồ hôi
- Ai ơi bưng bát cơm đầy Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần
Trình bày
Một đời như vậy thanh bạch
và tao nhã biết bao!
Nhận xét
Cụ thể -> khái quát
Nghe
Xác định
- Viết một bức thư cho một đồng chí
- Nói chuyện với các cháu miền Nam
- Đi thăm nhà tập thể của công nhân , từ nơi làm việc đến phòng ngủ , nhà ăn
- Đặt tên cho người phục vụ
Nhận xét Nghe
Xác định
b Trong quan hệ với mọi người
=> Quan tâm , gần gũi , yêu thương mọi người
Trang 522 Đức tính giản dị của bác
còn thể hiện rõ trong lời nói ,
bài viết của Người , chi tiết
nào nói lên điều đó ?
23 Em còn biết những câu
nói nào của Bác ?
24 Tại sao tác giả dùng
những câu nói này để chứng
minh cho sự giản dị trong
cách nói ,viết của Bác ?
25 Em có nhận xét gì về
cách đưa dẫn chứng chứng
minh đức tính giản dị của Bác
26 Ngoài lập luận chủ yếu
là chứng minh , tác giả đã
dùng những phép lập luận
nào để người đọc hiểu sâu sắc
hơn về đức tính giản dị của
Bác? Tìm ví dụ?
27 Đọc “ Nhưng chớ hiểu
lầm ngày nay”
28 Em hiểu thế nào về sự
khác nhau giữa “ sống giản
dị” với “ sống khắc khổ” , “
sống ẩn dật” ?
Bình : Đoạn văn giải
- Không có gì quí hơn độc lập
tự do
- Nước Việt Nam thay đổi
Trình bày
- Tuổi nhỏ làm việc nhỏ
- 5 điều bác Hồ dạy
Nhận xét
- Đó là những câu nói nổi tiếng về nội dung , ngắn gọn ,
dễ nhớ , dễ thuộc
- Mỗi người dân đều biết , đều thuộc và hiểu câu nói này
Nhận xét
Dẫn chứng toàn diện , cụ thể , xác thực , đủ độ tin cậy và có sức thuyết phục
Xác định
Tác giả có phần đánh giá, bình luận từng đọan sau các dẫn chứng, khi kết thúc mỗi luận cứ Ví du :
+ “ Ở việc làm nhỏ đó
người phục vụ”.
+ “ Một đời sống như vậy, thanh bạch và tao nhã biết bao”
+ “ Nhưng chớ hiểu lầm … trong thế giới ngày nay”
=> Khẳng định lối sống giản
dị của Bác
Nghe
So sánh , giải thích
- Ẩn dật là sống xa lánh xã hội , vui với cảnh sống an nhàn ; Bác luôn luôn gắn bó với xã hội , luôn sống trong đấu tranh
- Khắc khổ là sống từ bỏ mọi lạc thú trên đời , ép mình theo cách sống khổ cực nhất Bác luôn vui với thắng lợi đấu tranh của nhân dân , Bác luôn ngắm trăng , thưởng hoa , làm thơ , ăn mặc theo cách ăn mặc của quần chúng
Tóm lại , Bác sống giản dị theo cách hiểu trên , gỉan dị nhưng văn minh , giản dị kết hợp với tâm hồn phong phú ,
tư tưởng tình cảm cao đẹp
c Trong cách nói , viết
Nội dung ngắn gọn , sâu sắc , dễ nhớ , dễ thuộc
3.4 Bình luận về ý nghĩa
và giá trị đức tính giản dị của Bác
Trang 6thích , bình luận này rất cần
thiết Chúng ta biết răng
những nhà tu hành rời bỏ
cuộc sống bình thường để
sống theo những quy định
chặt chẽ của một tôn giáo
nào đó , họ sống ép sát ,
đúng theo giáo điều , giáo lí
Còn ở Bác đó là một sự hi
sinh tự nguyện , Bác sống
như thế không phải là khổ
cực mà là thanh bạch hòa
mình với quần chúng , thích
nghi với cuộc đấu tranh gian
khổ , sống thanh bạch nhưng
rất vui tươi , lạc quan Trong
Bác , ngay trong con người
ấy nó mang bản chất tinh hoa
của người Viết Nam , bởi thế
mà có rất nhiều tác phẩm lớn
, bài viết , bài thơ hay của
nhiều tác giả viết về Bác với
một tấm lòng kính trọng .
Giản dị trong đời sống vật
chất làm nổi bật phong phú
về đời sống tinh thần đúng
như Tố Hữu viết : “Mong
manh áo vải hồn muôn
trượng” và “Bác sống như
trời đất của ta”
29 Tại sao tác giả lại khẳng
định rằng : “ Đó là đời sống
thực sự văn minh mà Bác Hồ
nêu gương sáng trong thế giới
ngày nay” Vậy , sống văn
minh có phải là sống đầy đủ
vật chất không ?
30 “ Những chân lí anh
hùng cách mạng” , em hiểu gì
về ý nghĩa của lời bình này ?
Hoạt động 4 : Hướng dẫn
học sinh khái quát lại
những giá trị vừa phân
tích
Nghe
Nhận xét
Trình ,bày
- Đề cao sức mạnh phi thường của lối nói giản dị và sâu sắc của Bác Đó là sức mạnh khơi dậy lòng yêu nước , ý chí cách mạng trong quần chúng nhân dân
- Khẳng định tài năng có thể viết thật giản dị về những điều lớn lao
Trình bày
- Thao tác nghị luận: dùng và sắp xếp dẫn chứng theo hệ thống lập luận hợp lí.
B nghệ thuật.
- Luận cứ toàn diện
- Dẫn chứng phong phú cụ thể, xác thực
Trang 731 Nét đặc sắc trong nghệ
thuật nghị luận của bài văn
này là gì?
32 văn bản này nêu lên ý
nghĩa gì?
4 củng cố.
33 Hãy dẫn một bài viết ,
thơ , đoạn văn , mẫu
chuyện , ,thể hiện đức tính
giản dị của Bác
5 củng cố.
- Sưu tầm một số tác phẩm,
bài viết về đức tính giản dị
của chủ tịch Hồ Chí Minh
- Học thuộc lòng những câu
văn hay trong văn bản
Chuẩn bị phần học : “
Chuyển câu chủ động thành
câu bị động” theo câu hỏi
định hướng sgk
- Sức thuyết phục bài văn ở tính cụ thể, xác thực, tòan diện của các chứng cứ.
- Kết hợp nhận xét, bình luận
và cả giải thích để làm rõ ý nghĩa, giá trị
Trình bày
Trình bày
- Nhà gác đơn sơ một góc vườn
Giường mây chiếu cói đơn chăn gối
Gỗ thường mộc mạc chẳng mùi sơn
Tủ nhỏ vừa treo mấy áo sờn.
- Bác để tình thương cho chúng con
Một đời thanh bạch chẳng vàng son
Mong manh áo vải hồn muôn trượng
Hơn tượng đồng phơi những lối mòn
(Tố Hữu- Bác ơi)
- “An khỏe, ngủ ngon, làm việc khỏe ; Trần mà như thế kém chi tiên” (60 tuổi).
- “Sống quen thanh đạm nhẹ người Việc làm tháng rộng ngày dài ung dung”(63 tuổi)
Nghe
- Kết hợp chứng minh với đánh giá , bình luận
C ý nghĩa
- ca ngợi phẩm chất cao đẹp, đức tính giản dị của chủ tịch Hồ Chí Minh
- bài học về việc học tập, rèn luyện noi theo tấm gương của chủ tịch Hồ Chí Minh
IV Rut1kinh nghiệm
Trang 8
CHUYỂN ĐỔI CÂU CHỦ ĐỘNG THÀNH CÂU BỊ ĐỘNG
I Mục tiêu cần đạt.
Giúp học sinh :
1 kiến thức
-Nắm được khái niệm câu chủ động, câu bị động
- Mục đích chuyển đổi câu chủ động và câu bị động và ngược lại
2 kĩ năng:
- Nhận biết được câu chủ động và câu bị động
3 thái độ
- Vận dụng khi chuyển đổi câu đúng mục đích trong giao tiếp
II Chuẩn bị
1 Giáo viên :
a pp: gợi mở, giải quyết vấn đề
b Dddh: Sgk , sgv , bảng phụ
2 Học sinh : Đọc , chuẩn bị bài theo hướng dẫn của giáo viên ở tiết trước
III Tiến trình lên lớp
1 Ổn định tổ chức.
Kiểm tra sĩ số
2 Kiểm tra bài cũ
Việc tách trạng ngữ thành
một câu riêng có tác dụng gì ?
Cho ví dụ
3 Bài mới
* Giới thiệu bài
Trong tiếng Việt của chúng
ta nếu căn cứ vào mục đích nói
thì câu sẽ chia làm bốn loại :
câu trần thuật , câu nghi vấn ,
câu cầu khiến , câu cảm thán
Còn nếu chia theo cấu trúc thì
câu lại chia ra làm hai loại: câu
đơn và câu phức Tiết học hôm
nay chúng ta cùng tìm hiểu hai
kiểu câu khác đó là câu chủ
động và câu bị động
Họat động 1 : Hướng dẫn
học sinh tìm hiểu nắm khái
niệm câu chủ động và câu bị
động.
1 Cho học sinh quan sát ví
dụ
a.Mọi người yêu mến em
b.Em được mọi người yêu
mến
Thực hiện theo yêu cầu
Nghe
Quan sát
I Câu chủ động và câu bị động
1 Câu chủ động
a Mọi người // yêu mến em
C V
Trang 92 Xác định C – V
3 Từ nào chỉ hoạt động ?
4 Chủ thể của hoạt động là
ai ?
5 Chủ thể của hành động
đang hướng tới đối tượng
nào ?
6 Câu có chủ thể thực hiện
hành động hướng vào đối
tượng gọi là câu gì ?
7 Thế nào là câu chủ động ?
8 Chủ thể câu b là ai ?
9 Chủ thể hoạt động là ai ?
10 Đối tượng nào nhận sự
tác động của chủ thể hoạt động
?
11 Câu có chủ ngữ chịu sự
tác động của chủ thể hoạt động
hướng vào là câu gì ?
12 Thế nào là câu bị động ?
13 Yêu cầu học sinh xác
định câu sau : Con chuột bị
con mèo đuổi bắt
14 Từ những ví dụ trên em
có nhận xét gì về sự tham gia
cấu tạo của từ trong câu bị
động ?
15 Từ “ được” biểu thị ý
nghĩa gì ? Từ “ bị” biểu thị ý
nghĩa gì ?
16 Yêu cầu học sinh cho ví
dụ
17 Giữa câu chủ động và
câu bị động giống và khác
Xác định
Yêu mến Mọi người
Em Câu chủ động
Trình bày
Em.
Mọi người
Em
Câu bị dộng
Trình bày
Xác định
Nhận xét
Trong câu bị động có hai từ bị , được
Nhận xét
- “ Được” biểu thị ý nghĩa tích cực
- “ Bị” biểu thị ý nghĩa tiêu cựu
Cho ví dụ
So sánh , nhận xét
- Giống nhau : Cùng biểu thị một nội dung
- Câu chủ động là câu có chủ ngữ chỉ người , vật thực hiện một hoạt động hướng vào người , vật khác ( chỉ chủ thể của hoạt động )
C / V Chủ thể hoạt động đối tượng
2 Câu bị động
b Em / được mọi người yêu mến
- Câu bị động là câu có chủ ngữ chỉ người , vật được hoạt động của người , vật khác hướng vào ( chỉ đối tượng của hoạt động )
Trang 10nhau như thế nào ?
Hoạt động 2 : Hướng dẫn
học sinh tìm hiểu mục đích
của việc chuyển đổi câu chủ
động thành câu bị động
18 Lệnh học sinh đọc II 1, 2
Gợi ý :
- Trong 2 câu a , b câu nào là
câu chủ động , câu nào là câu
bị động ?
- Đoạn văn này chủ yếu nói
về ai ?
- Chọn một trong hai câu
trên điền vào chỗ trống cho
thích hợp ? Tại sao em chọn
câu đó ?
Câu a đặt vào chỗ trống
không hợp lí -> Phân tích vấn
đề -> Tích hợp phép thế “
Em” sẽ được học ở lớp 9 :
Liên kết câu
19 Vậy việc chuyển đổi câu
chủ động thành câu bị động và
ngược lại nhằm mục đích gì ?
Hoạt động 3 : Hướng dẫn
học sinh thực hành đạt các
yêu cầu bài tập
20 Lệnh học sinh đọc , thực
hiện theo yêu cầu bài tập
Nhận xét , sửa chữa
21 Bài tập thêm :
a Điền ( đúng hoặc sai)
những câu nào được xem là
- Khác nhau : Về chủ đề + Câu chủ động : nhấn mạnh vào chủ thể của hoạt động là chủ ngữ
+ Câu bị động : nhấn mạnh vào chủ ngữ là đối tượng của hoạt động
Đọc Trao đổi đôi bạn
- a Câu chủ động
b Câu bị động
- Nói về em Thủy
- Chọn câu b Vì nó làm cho mạch văn giữa hai vế trong câu được liền ý , liên kết đề tài đảm bảo sự hợp lí giữa hai vế câu trong một mạch văn thống nhất
Trình bày
Thảo luận nhóm Nhận xét , bổ sung , sửa chữa
Xác định a
II Mục đích của việc chuyển đổi câu chủ động thành câu bị động
=>Liên kết các câu hoặc các
vế câu trong một mạch văn thống nhất
III Luyện tập
*Tìm câu bị động và giải thích.
- Có khi ( các thứ của quý ) được trưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê
- Tác giả “ Mấy vần thơ” được tôn làm đương thời đệ nhất thi sĩ
-> Chọn câu bị động nhằm tránh lặp lại kiểu câu đã dùng trước đó, đồng thời tạo liên kết tốt hơn giữa các câu trong đoạn