Dạy bài mới: Tiếng nói văn nghệ là một tiểu luận hay, có nội dung lý luận sâu sắc, được thể hiện qua những rung cảm chân thành của một trái tim nghệ sĩ.. P2: Tác động của văn nghệ đối vớ
Trang 1Tuần 20 Ngày soạn:
Bài 19: TIẾNG NÓI CỦA VĂN NGHỆ (tiết 1)
( Nguyễn Đình Thi)
I Mục tiêu cần đạt:
1 Kiến thức:
Hiểu được nội dung của văn nghệ, và sức mạnh kỳ diệu của nó đối với đời sống con người Biết cách tiếp cận một văn bản nghị luận về lĩnh vực văn học nghệ thuật
2 Kỹ năng:
Đọc- hiểu một văn bản nghị luận
Rèn luyện thêm cách viết một văn bản nghệ thuật- văn nghị luận
Thể hiện những suy nghĩ, tình cảm về một tác phẩm văn nghệ
3 Thái độ:
Yêu thích văn nghệ
II Chuẩn bị:
1 Giáo viên:
a Phương pháp:
Đọc sáng tạo, nêu và giải quyết vấn đề, dùng lời
b ĐDDH:
Giáo án, SGK, bảng phụ
2 Học sinh: Bài soạn.
III Tiến trình lên lớp.
1 Ổn định lớp:
Kiểm tra sĩ số HS Lớp trưởng báo cáo.
2 Kiểm tra bài cũ:
Nêu tầm quan trọng của đọc sách
và phương pháp đọc sách? Lên bảng trả lời
3 Dạy bài mới:
Tiếng nói văn nghệ là một tiểu
luận hay, có nội dung lý luận sâu
sắc, được thể hiện qua những
rung cảm chân thành của một trái
tim nghệ sĩ Vậy nội dung của
văn bản là gì? Hôm nay chúng ta
sẽ tìm hiểu
Nghe
HĐ1: Tìm hiểu chung Theo dõi thầm chú thích SGK I.Tìm hiểu chung
Gọi học sinh đọc chú thích SGK
Nêu những nét chính về tác giả?
Đọc Tác giả (1942 – 2003), quê Hà Nội
- 1996 giải thường Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật
1 Tác giả ( SGK).
Nêu vài nét về tác phẩm? Viết 1948 thời kỳ đầu kháng
chiến chống Pháp, tại chiến khu Việt Bắc
2 Tác phẩm (SGK)
Trang 23 Đọc
GV hướng dẫn HS đọc một số
đoạn quan trọng
GV đọc mẫu một đoạn, sau đó
gọi HS đọc đến hết
GV: Nhận xét cách đọc cho HS
Nghe Nghe – Đọc
Nghe
GV hướng dẫn HS giải nghĩa 1 số
Phương thức biểu đạt chính được
sử dụng trong văn bản này là gì ? Nghị luận. 5 Thể loạiNghị luận.
Văn bản được chia làm mấy
phần, nội dung của từng phần ? 3 phần:P1: Đầu của tâm hồn
P2: tiếp trang giấy P3: Còn lại
6 Bố cục
P1: Đặc trưng chủ yếu của văn nghệ
P2: Tác động của văn nghệ đối với đời sống của con người
P3: Con đường văn nghệ đến với con người
Luận điểm được triển khai theo
cách lập luận nào?
Phân tích , tổng hợp
1 Đặc trưng chủ yếu của văn nghệ.
Chỉ ra trình tự lập luận của luận
Nội dung phản ánh, thể hiện của
văn nghệ là gì?
Tác giả đã chỉ ra những nội dung
tiếng nói của văn nghệ nào?
( Gợi ý: Văn nghệ có phản ánh
hiện thực không… có thể hiện tư
tưởng tình cảm của tác giả
không?)
Tác giả đã dùng những dẫn chứng
nào?
- Lấy chất liệu thực tế của đời sống, khách quan nhưng không phải là sao chép đơn giản
“nguyên si thực tại ấy”
- Nội dung của tác phẩm văn nghệ không phải là lời thuyết giáo khô khan mà là tư tưởng
và tấm lòng của nghệ sĩ, là rung cảm và nhận thức của từng người tiếp nhận
+DC1:Truyện Kiều đọc tác phẩm rung động trước cái đẹp cảnh ngày xuân, bâng khuâng nghe lời của tác giả
+ DC2: An – na Ca-rê –
nhi-na của Tônxtôi đã nói gì với người đọc
- Tác phẩm văn nghệ lấy chất liệu từ đời sốngtác giả sáng tạo gửi vào đó một cách nhìn mới, một lời nhắn gửi
Hãy lấy VD về một tpvh cụ thể
để lại lời nhắn nhủ sâu sắc cho
em ?
“ Làng” của Kim Lân tình yêu làng , yêu nước
Nội dung tiếng nói thứ hai của Trả lời - Tác phẩm văn nghệ không
Trang 3văn nghệ được trình bầy ở đoạn
2 Tìm câu chủ đề của đoạn?
cất lên ngững lời lý thuyết khô khan mà chứa đựng tình cảm những say sưa, yêu ghét, vui buồn, mơ mộng của nghệ sĩ
Câu chủ đề có tác dụng gì?
Trả lời Khiến ta rung động ngỡngàng Cách phân tích đoạn này có gì
khác đoạn trước? Lập luận phản đề
Em nhận xét gì về hai ý phân
tích của tác giả về nội dung của
tác phẩm văn nghệ ?
Nội dung tiếng nói của văn nghệ là hiện thực mang tính cụ thể sinh động , là tình cảm của con người qua cái nhìn và tình cảm có tính cá nhân của nghệ sĩ
GV kết luận:
Tác phẩm văn nghệ lấy chất liệu
từ cuộc sống nhưng không phải là
sự sao chép giản đơn ( VD: Chiếc
lược ngà, làng…) Nội dung của
tác phẩm văn nghệ là tư tưởng,
tấm lòng của người nghệ sĩ
nhưng nó không phải là lời thuyết
giáo khô khan Văn nghệ đem
đến cho chúng ta bao rung động
ngỡ ngàng trước những điều
tưởng như rất quen thuộc “Cỏ
non” Nội dung của văn nghệ là
hiện thực mang tính cụ thể, sinh
động, là đời sống tình cảm của
con người qua cái nhìn và tình
cảm cá nhân của ngệ sĩ Văn nghệ
tập trung khám phá chiều sâu tính
cách, số phận của con người, thế
giới bên trong con người
Nghe
Trong đoạn 1 các ý được triển
khai với cách lập luận như thế
nào?
Cách lập luận diễn dịch kết hợp lý lẽ với dẫn chứng
4 Củng cố:
Nêu hệ thống luận điểm và nhận
xét bố cục cảu văn bản ?
Đặc trưng của văn nghệ là gì?
Đứng tại chỗ trình bày
5 Hướng dẫn bài học về nhà
- Học thuộc nội dung trong tập
- Trả lời câu 3, 4, 5, giờ sau ta
học tiếp
Về nhà thực hiện
IV Rút kinh nghiệm:
Trang 4Tuần 21 Ngày soạn:
Bài 19: TIẾNG NÓI CỦA VĂN NGHỆ (tiết 2)
( Nguyễn Đình Thi )
1 Ổn định lớp:
Kiểm tra sĩ số HS Lớp trưởng báo cáo.
2 Kiểm tra bài cũ:
Nêu hệ thống luận điểm và bố
cục của văn bản?
Nêu Đặc trưng của văn nghệ ?
HS lên bảng trả lời
3 Dạy bài mới:
Giờ học trước ta đã tìm hiểu
được nội dung phản ánh của
văn nghệ, Vậy tại sao con
người lại cần đến văn nghệ và
con đường mà văn nghệ đến
với con người là gì ? Hôm nay
chúng ta sẽ tìm hiểu
Nghe
Văn nghệ giúp chúng ta hiểu
được điều gì?
Trong trường hợp con người
bị ngăn cách với cuộc sống,
tiếng nói của văn nghệ có vai
trò như thế nào?
Tác giả đã dùng dẫn chứng
nào?
Nhận xét của em về ngôn ngữ
phân tích dẫn chứng của tác
giả?
Tìm các luận điểm trong đoạn
văn và phân tích cách lập luận
của đoạn văn về từng ý chính?
GV: Tác giả phát triển ý vẫn
bằng biện pháp diễn dịch , chú
Hiểu đầy đủ hơn, phong phú hơn với cuộc đời, với chính mình
Sợi dây buộc chặt họ với cuộc sống bên ngoài, với tất cả sự sống, hành động, vui buồn
Người tù chính trị trong tù đọc Kiều, kể Kiều
Trữ tình tha thiết
Có 3 luận điểm
- Văn nghệ tác động đến đại
đa số quần chúng lập luận theo cách diễn dịch biến đổi tâm hồn của đám đông do tác
2 Tác động của văn nghệ đối với đời sống của con người.
a Con người bị ngăn cách với cuộc sống
- Sợi dây buộc chặt họ với cuộc sống bên ngoài
Trang 5ý đến sự biến đổi tâm hồn của
đám đông do tác động của văn
nghệ
động của VN
Chúng ta nhận rõ cái kì diệu của văn nghệ … rất đông
“ Có lẽ” văn nghệ…ngày Luận điểm trên được phân tích
theo cách nào? Lập luận theo cách diễn dịch có sử dụng tình thái “ có lẽ”
b Trong đời sống sinh hoạt khắc khổ hằng ngày
Tại sao con người lại cần
tiếng nói của văn nghệ ? HS đọc to “Mỗi tác phẩm lớn…nghĩ” (đầu trang 14) + Văn nghệ giúp ta sống đầyđủ, phong phú hơn với cuộc
đời, với chính mình
+ Văn nghệ giúp con người vui lên biết rung cảm và ước
mơ trong cuộc đời còn vất
vả, cực nhọc
Văn nghệ tác động tư tưởng
cho học sinh như thế nào?
Khai thác tư tưởng của bài văn qua cách gợi ý của nhà văn về cách đọc , tránh đọc những tác phẩm độc hại
Nếu không có đời sống văn
nghệ thì đời sông con người sẽ
ra sao ?
- Cuộc sống đơn điệu, khó khăn đầy đau khổ, buồn chán, thiếu sự rung cảm và ước mơ cuộc sống
3 Con đường mà văn nghệ đến với con người.
Gọi HS đọc đoạn 3 Đọc
Tiếng nói của văn nghệ là gì?
Nó đem lại cho chúng ta điều
gì?
Nêu luận điểm chính của phần
này?
Tiếng nói cảu tâm hồn, tiếng nói của tình cảm
Niềm khao khát sống, khao khát tự do cho những người
tù, làm cho họ cảm thấy “Vẫn buộc chặt lấy … “
-Tác phẩm vừa kết tinh…
trong làng.
-Nghệ thuật …đốt lửa trong lòng chúng ta.
Tiếng nói của văn nghệ đến
với con người bằng cách nào ? - Sức mạnh của văn nghệ bắt nguồn từ nội dung của nó
- Nghệ thuật là tiếng nói của tình cảm
- Văn nghệ đến với con người bằng tình cảm, tư tưởng của nghệ thuật không khô khan trìu tượng mà thấm sâu vào tình cảm, cảm xúc của con người
- Văn nghệ giúp con người tự nhận thức mình
GV liên hệ trong tác phẩm
- Những bài hát truyền thống
thúc giục thanh niên lên
đường; một chiếc lá mà cứu
Trang 6sống 1 con người (Chiếc lá
cuối cùng )
Tác phẩm văn nghệ chứa
đựng điều gì?
Tư tưởng nghệ thuật có khô
khan không?
Từ đó, tác phẩm văn nghệ lay
động đến chúng ta điều gì
bằng con đường nào?
- Tình yêu ghét, niềm vui buồn của con người chúng ta trong đời sống sinh hoạt đời thường
Không mà lắng sâu, thấm vào những cảm xúc, những nỗi niềm
Lay động cảm xúc, đi vào nhận thức, tâm hồn của chúng
ta qua con đường tình cảm
B Nghệ thuật
Nêu nét đặc sắc về tác phẩm ? - Cách viết giầu hình ảnh,
nhiều dẫn chứng, tăng thêm sức thuyết phục
- Giọng văn chân thành
- Bố cục chặt chẽ, hợp lý, dẫn dắt tự nhiên
- Có giọng văn chân thành, say mê làm tăng swca thuyết phục, tính hấp dẫn của văn bản
Em hãy nêu ý nghĩa của văn
bản
Trình bày
C Ý nghĩa Nội dung phản ánh của văn
nghệ, công dụng và sức mạnh kỳ diệu của văn nghệ đối với đời sống con người
GV cho HS đọc to ghi nhớ Đọc to ghi nhớ SGK
4 Củng cố:
Nêu 1 tác phẩm văn nghệ mà
em thích phân tích, ý nghĩa tác
động của tác phẩm ấy đối với
bản thân ?
GV nhận xét , bổ sung đánh
giá điểm
HS tự bộc lộ
GV cho HS làm bài tập trắc
nghiệm:
Bài tập 1: Tác giả khẳng định
lời gửi của văn nghệ là gì ?
A Lời cha ông
B Lời của nhân loại
C Lời tinh thần nhân văn
D Lời của sự sống.
Bài tập 2: Theo tác giả tại sao
con người cần đến tiếng nói
văn nghệ ?
A Văn nghệ giúp chúng ta
được sống đầy đủ, phong phú
hơn cuộc sống của mình
D Cả B, B, C đều đúng.
B Văn nghệ góp phần làm tươi mát cuộc sống sinh hoạt khắc khổ hằng ngày, giúp con người vui lên, biết rung cảm
và ước mơ
C Văn nghệ giúp chúng ta khám phá ra thế giới kỳ diệu ngay ở trong chính tâm hồn mỗi người
Trang 75 Hướng dẫn HS học ở nhà
- Học thuộc ghi nhớ và nội
dung ghi trong tập
- Đọc và trả lời câu hỏi mục I
+ II bài “Các thành phần biệt
lập”
Nghe
IV: Rút kinh nghiệm
Trang 8Tiết 98 Ngày dạy:
Bài 19: CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP TÌNH THÁI, CẢM THÁN
I Mục tiêu cần đạt:
1 Kiến thức:
- Nhận biết 2 thành phần biệt lập: Tình thái, cảm thái
- Nắm được công dụng của chúng
2 Kỹ năng:
- Nhận biết thành phần tình thái và cảm thán trong câu.
- Đặt câu có thành phần tình thái, thành phần cảm thán
3 Thái độ:
Yêu thích , giữ gìn và bảo vệ sự trong sáng của tiếng Việt
II Chuẩn bị:
1 Giáo viên:
a Phương pháp:
Rèn luyện theo mẫu , phân tích ngôn ngữ, định hướng giao tiếp, nêu và giải quyết vấn đề
b ĐDDH:
Bảng phụ, giáo án, SGK
2 Học sinh:
Đọc và trả lời câu hỏi SGK
III Các bước lên lớp.
1 Ổn định lớp:
Kiểm tra sỉ số HS Lớp trưởng báo cáo.
2 Kiểm tra bài cũ:
Nêu đặc điểm và công dụng của
khởi ngữ, cho ví dụ? Trình bày
3 Dạy bài mới:
Trong một câu văn các bộ phận có
vai trò không đồng đều, có những
bộ phận trực tiếp diễn đạt ý nghĩa
sự vật của câu, nhưng cũng có
những bộ phận không trực tiếp nói
lên sự việc, chúng chỉ dùng nêu lên
thái độ của người nói đối với người
nghe….Những thành phần này gọi
là thành phần biệt lập bao gồm
những thành phần nào ? Hôm nay
chúng ta sẽ tìm hiểu
HS lắng nghe
HĐ1: Tìm hiểu thành phần tình
GV treo bảng phụ
Các từ in đậm trong những câu trên
thể hiện nhận định của người nói
HS đọc ví dụ ở bảng phụ
Trả lời
1 Ví dụ (SGK ) 2.Nhận xét
a Chắc thể hiện lòng tin của nhà văn về cử chỉ của đứa con sẽ diễn ra với người cha
Trang 9đối với sự việc nêu ở trong câu như
thế nào?
Nghĩa của sự việc có gì khác? Không
b Có lẽ thể hiện sự không tin chắc về nhận định của mình đối với cái cười của nhân vật
Hai từ trên là nhận định của người
nói đối với sự việc hay là bản thân
chúng tham gia vào sự việc ?
- Nhận định của người nói
- Chúng không tham gia vào sự việc
Nếu không có từ in đậm ấy thì sự
việc của câu có thay đổi không ?
c.Nếu bỏ các từ in đậm thái độ của người nói đối với sự việc sẽ không thể hiện rõ
Giáo viên:
+ Chắc: Việc được nói đến có phần
đáng tin cậy hơn
+ Có lẽ: Việc được nói đến chưa
thật đáng tin cậy
Hai từ “Chắc, có lẽ” là thành phần
tình thái
Đặt câu có thành phần tình thái
Một câu chỉ độ tin cậy cao, một
câu chỉ độ tin cậy thấp?
- Cao
+ Thằng bé An chắc chắn buồn lắm
- Thấp + Hình như con bé có vẻ bối rối
+ Tôi thấy hình như anh không thích con bé lắm
Thể hiện thái độ của người nói
* Đặt câu
- Chắc chắn chiều nay tôi sẽ đến thăm anh
Thế nào là thành phần tình thái ?
Gọi HS đọc ghi nhớ SGK
Hs trả lời Được dùng để thể hiện cách của
người nói đối với sự việc được nói đến trong câu
Ghi nhớ (SGK)
GV chốt lại: Thành phần tình thái
có thể chia làm 3 loại ghi bảng
phụ
+ Tình thái gắn với thái độ tin cậy
của sự việc ( Chắc là, hình như, có
lẽ…)
+ Gắn với ý kiến của người nói
(Theo tôi, ý anh ấy, theo anh,…)
+ Thái độ của người nói đối với
người nghe (à, ừ, nhỉ, hả, hử, đây,
đấy,…đứng cuối câu )
Nghe
GV cho HS làm bài tập:
Bài tập 1: Câu nào chức thành
phần tình thái ?
A Con đi học
B Hôm qua hình như mưa rất to C Chao ôi, bông hoa này đẹpqúa.
D Cả A, B, C
? Em đặt 1 câu có thành phần tình
thái ? Nghe nói bạn học giỏi môn văn lắm phải Ví dụ:- Có lẽ ngày mai tôi nghỉ học.
Trang 10không? - Chắc bạn An không đến đâu Các em đã biết thế nào là thành
phần tình thái rồi Vậy thì khi nào
người ta sử dụng thành phần tình
thái ?
Thể hiện thái độ của người nói đối với sự việc được nói đến trong câu
? Có phải khi nào nói, viết cũng
phải dùng đến thành phần tình thái
không ?
GV: Nếu trong giao tiếp ở cuộc
sống hằng ngày mà ta dùng nhiều
thành phần tình thái thì sẽ không
thể hiện tính quyết đoán của mình
Không mà tuỳ thuộc vào văn cảnh.Khi nào cần thể hiện cách nhìn của người nói đối với sự việc được nói đến trong câu thì mới dúng thành phần tình thái
GV treo bảng phụ
Gọi HS đọc ví dụ
Hai từ “ Ồ, trời ơi” có dùng để chỉ
đồ vật hay sự việc gì không ?
Đọc
- Không
1 Ví dụ( SGK)
2 Nhận xét
Từ “ ồ” chỉ cảm xúc gì?
Từ “ Trời ơi” chỉ cảm xúc gì?
Ngạc nhiên Tiếng than
a Ồ (vui)
b Trời ơi (Luyến tiếc, buồn) Nhờ những từ ngữ nào mà người
ta hiểu được tại sao người ta kêu
“Ồ, trời ơi”?
- Những phần câu phía sau
Các từ “ Ồ, trời ơi” dùng để làm
gì, có phải để gọi không ? - Không phải để gọi màgiúp người nói giải bày
nỗi lòng của mình
Đặt câu có thành phần cảm thán ? Ôi Tổ quốc! đơn sơ mà
lộng lấy - Đặt câuỒ! Ngày mai đã là chủ nhật rồi.
Ôi! Tôi đau chân qúa.
GV: Hai từ trên là thành phần cảm
thán
Thế nào là thành phần cảm thán ?
Thành phần cảm thán được dùng
để bộc lộ tâm lý của người nói (Vui, buồn, mừng, giận…) GV: Thành phần tình thái, cảm
thán thường đứng ở đầu câu và có
thể tách thành 1 câu riêng theo kiểu
câu đặc biệt
Nghe
Hãy cho biết thế nào là thành phần
cảm thán trong câu
Gv chốt lại bằng bảng phụ.
Suy nghĩ- trả lời
- Dùng để bộc lộ thái độ, tình cảm, tâm lí của người nói…
? Khi nói và viết khi nào thì ta
dùng thành phần cảm thán
GV: Dùng thành phần cảm thán
đúng văn cảnh thì mới có tác
dụng
Khi ta muốn bộc lộ cảm xúc …
GV treo bảng phụ : -Hôm nay, chắc chắn A/
không đi học
- Ôi An/ có áo đẹp thế!
