Trong be day clla mg.c treo ubi tit cung, tilc la phan tren cung Clla mg.c ch6ng rQng canh tren, con co mQt so thanh phan la di tlch phDi thai ella th$,n nguyen thuy epoophoron.. Eo vi
Trang 1- B~ch huyet d phlln dl1di co' tit cung va
phirn tren am dr;w duqc dfin vg cac h<;Lch
ch(iu ngodi, ch(iu trong va ch4u goc va cn
h<;Lch cung (hinh 258),_
d) Cac sqi than kinh giao cam va ph6
giao cam chi ph6i ttl cung xu.fft phat tit dam
r6'i than kinh chu dl1di va tit cac d6i day
than kinh cung thu ba va thu tu_ Cac sqi
th§.n kinh den tU dam r6i chu duai t~o n€m
dam r{j'i tit cung-am d(lO, va c6 them nhung
sQi thfin kinh ph6 giao cam cua day than
kinh t(Jng ch(iu be tai tham gia 0 hai ben
c6 tll cung, c6 nhigu te baa thftn kinh th1.jc
v$.t n~m xen ke voi nhau, t~o nen h<;Lch
than kinh co' tll cung Frankenhauser Tu
h~ch thftn kinh nay cac sqi than kinh co va
kh6ng baa myelin se di tai am d~o, t1't cung
va bang quang Cac phfrn phv cua ttl cung
nh$.n cac sQi thfrn kinh tu dam rot buo·ng
trltng Nhung sQi th§.n kinh tU ddy than
kinh t<;Lng ch(lu be di tai ttl cung thi nAm
trong nep trr,tc trang-tit cung
Vung voi til cung-buong tr(mg
V6i Ilt cung (Tubae uterinae)
Voi tll cung (ho<)c ong dlin trl1ng ho<)c
voi F'allop; xem them chu thfch 9) IS hai
ang cd-ml;lc, dai 10-12 cm, nAm d bd tren
cua m(1c chling r(mg Voi tu: cung bAt dfru tit
sitng tit cung, rai di ngang ra phfa ngoai,
tC:li phan giua cua bu6ng trltng, thl cong
thanh m9t quai voi chieu 16m huang van
phfa trong, am lay buang trl1ng
Moi voi tu: cung c6 nhung do~n sau day:
- Do~n pheu ho<)c phiu uoi tit cung
(infundibulum tubae uterinae) con gQi Ia
loa voi tit cung, vi c6 hinh nhu m9t pheu
ho$.c loa, day Ioe r(lng, t~o nen bdi 10-15
ni/p ho<)c tua voi (fimbria tubae) Trong 66
cac tua voi nay, c6 mQt tua dai nh.fft gQi la
tua bu6ng trl1ng (fimbria ouarica), tua nay
di theo diiy chling uoi-bu6ng trung, va dinh
312
voi day chAng nay 0 trung tam cua ph@u VOL tit cung c6 la 6' blfng (ostium abdominale) cua voi, 10 nay thong 0" phuc m(lc voi ben ngoai
- Do~n bong ho~c bOng voi tit cung (ampulla tubae uterinae), chiem 2/3 toan bQ
chieu dai cua mM voi tu: cung, va thu nha dfrn vg phfa do~n eo, bong uoi tit cung c6
dudng di ngoAn nghoeo vong quanh buo'ng 'rung (hinh 248, 249, 251, 255)
- Do~n eo ho~c eo uoi tit cung (isthmus tubae uterinae): la do~n h~p d ngoai ttl cung, eo voi tu: cung di tai tu: cung d giua
day chling tron tit cung va ddy ch&ng rieng buo'ng trung (con gQi la ddy chiing tit cung- buo'ng trl1ng)
- Do~tn tit cung hol}c dO(ln thanh (pars uterina seu intertitialis); IS do~n voi tu: cung chui qua bg day cua thanh t1't cung, rai mer van bu6ng t1't cung bdi m(lt 16, gQi lil
[6 tit cung (ostium uterinum) cua voi tu:
cung, 10 nay nAm d g6c tren cua buo'ng tit cung
Voi tit cung dUQc c6 dinh chAc han d ph:ln trong 60 vai ph:ln ngoai Tham gia van cac phudng ti~n giu VOl tu: cung c6 day ch&ng treo buo'ng trl1ng va day chdng uoi- bu6"ng trung
Voi til cung chi 1a mQt 5ng h~p duong kfnh khoang 1-2 mm nhung phinh to hem d
dO(ln b6ng, va m~t trong thanh 6ng c6 nhung nep dQc gQi la nep uoi tit cung (plicae tubariae), ch~y 6uOt tU 16 tit cung teli ZO 6" blfng cua uoi tit cung lam cho tinh trung di
chuy~n trong voi dU<;:lC thu<).n lqi
Cac nep dQc r.fft nhigu, va toi do~n b6ng uoi tit cung thi phan nhanh (nen gQi la me d(lo uoi tit cung)
D~a theo duong di cua voi tll cung, nguCli ta rna ta mQt phan nlim ngang cua
voi, di tu sitng tit cung toi cr,tc dl1ai cua buo·ng trung, bao gam eo va mQt ph§.n b6ng
VOl ti't cung, nAm b bd trEm cua m(lc chling r{jng; phan tiep thea 18 ph§.n con l~i cua b6ng voi ttl cung, ch~y vong quanh buo'ng trl1ng, r6i cung voi loa uoi tit cung t~o nen
tui bu6ng trung 1a m9t tui rna buang trung
n~m b trong do
Trang 2Trong be day clla mg.c treo ubi tit cung,
tilc la phan tren cung Clla mg.c ch6ng rQng
(canh tren), con co mQt so thanh phan la di
tlch phDi thai ella th$,n nguyen thuy
(epoophoron)
VOl tii cung, nam d trong bi! tif do clla
Int;lc chdng r(jng th$,t ra co V! trl va lien
quan rat thay dai tuy thea kha nang di
dQng clla mo cg.nh tit cung va tit cung Eo
viJi tit cung n~m ngang, nhung toi gan
buang trung thi bong ubi tit cung 1:;1i di len
tren d9C theo tr\!c clla buang trung toi t$,n
el,ie tren clla buang trung, rai uon eong l:;1i
d~ di xuong dlioi va vao trong tOi mijt trong
clla huong trung, loa (pheu) uoi tit cung om
lay lay mi;l.t nay; cac tua clla loa ubi tit cung
va mt;lc treo ubi tit cung t~o nEm mQt ao
ngan cach m$.t buong trung khoi d phuc
Int;lc (duQc g9i Ia quai ubi tit cung: ansa
tuhae) Day chinh la mQt eong C\! thu nh~n
trung khi trung dliqc giai phong ra a m$.t
buang trung, hic nay phuc hlJp gidi phdu
tua loa-loa se huang trung tOi 16 d bzj-ng d~
van ubi tit cung va toi buo'ng tit cung
Cau true eua voi tit eung: voi ti'1 cung
cau t~o bai lop ao thanh mQ-c (tunica
serosa) d ngoai cung, thanh m:;tc nay lien
tiep voi mg.c treo vbi tit cung, va la mQt
phin cua phuc mt;lc, duoi lOp thanh mlilC co
mQt lOp mo lien ket thlia, trong do co citc
m~!eh mau va day than kinh g9i la ldp dudi
thanh mQ-c (tela subserosa), trong nua la
lrJp ao cd (tunica muscularis), va trong cung
Ia niem mg.c (tunica mucosa)
Ao c(f cau t:;tO bai nhung s<;li cd trdn, siip
xep thii.nh ba lOp: lop sau la lOp day nhat
h9P bai nhung SQi cd d9C, lOp giua bai
nhung sqi cd vong, va lOp nong l:;ti la nhung
sQi cd dge Ba lop cd nay hQp nhat b:w nen
mQt h$ thong thong nhat co them nhung sqi
cd trdn den tU mg.c chling ri)ng Ao cd a
b6ng ubi tit cung ngheo cae SQi cd hdn so voi
d eo v6i tit cung
Ldp niem m(Lc ella voi ti'1 cung dUQc IQp
bcji bi~u rno tr\! ddn, co long ehuy~n
va nhung te baa tiet nhay n~m d trong
lOp d¢m
HO:;tt dQng clla cac long chuy~n nhieu
va rn:;tnh hdn b nlla ngoai cua voi tll cung, thuc d§'y trung da th\l tinh di chuy~n ve phia bu{ing tit cung D!ch nhay che tie't bdi
cac te' baa tie't nhay dung Htm lop ao niem dich clla trung, va co th~ co vai tro nuoi duBng doi voi tinh trung va noan baa
BUDng trll'ng (Ova rum)
Buo'ng trung Ht tuye'n sinh dlfC clla nti
giOi, va la cd quan doi, mQt ij ben phai mQt
ij ben trai; buang trung vila la tuytn ngot;li titt vila la tuyen nQi tief Buang trung san
xufft ra noiin baa (trung), dong thdi che' tie't
ra eac hormon nit, til do lam xuat hi~n cac dl)e di~m gioi tfnh thu phat, dong thai tham gia mQt phan quan tr9ng vao vi$c hinh thanh ki@u cffu true nti gioi (hlnh 248,
249, 251)
1) Hinh th~ ngoai va V! tri: Buong trung hlnh qua biu d\lc, voi mQt tr\lc dai thang dung, va hai ml)t (mijt trong va m(it ngoi'ii), hai bd (biJ t1/ do va biJ mQ-c treo) va
hai CVc (cifc vbi va c1/c tit cung) Chi&u dai
trung binh clla buong trung la 3 cm, chi&u rQng 2 cm, va chieu day 1 cm Buong trung can n$.ng til 6-8 g; nhung trong thdi ky
ngoi'ii hog.t dQng sinh dl,lc (climacterium)
thi kich thuoc eua buong trung gium hdn Mau s~c va m~t dQ clla bu6ng trung kha thay d6'i; m~t dQ cua buang trung thong thudng 111 dan hoi va hdi mem; nhung sau man kinh thi tra n€m d.n, xd va mall
tr~ng xam
Be rni.it buang trung a tre em gai thi
nh~n, nhung a ph\! nu khi tuai eang IOn va cang sinh de nhieu Ian hdn, thi be m$.t buang trung cang san sui hdn
Sau khi ph at sinh va phat tri@n a vimg that lung trong thdi ky phoi thai, thi buong
trung di chuyi1n xuong phia duoi, cho den khi sinh thi binh thudng hai buang trung
da n~m a trong chQ,U be, thuQC uung sau-tit
Trang 3(nlllg, d phia sau mgc chdng rijng, phia dtioi
va; ttl cung, va phia trtioc lrt!c trang Buang
trung la L~ng duy nhat tuy nArn trang 6
phuc m~c nhl tng khong dtic;lC baa bQc toan
be? boi phuc rn~c, phuc m~c dung ilili a gan
,.6i~ bu6ng lrllng nbm a bi! m{lC treo (margo
mesouaricus) gioi hliln nay gQi lit duiJng
phuc mflc-buo ' ng lrung Farre- Waldeyer
(xem chu thich 10)
:-.Jhtl v~y huang trung khong co ia thanh
m~ c l'icng day dO., rna mQt ph an IOn be rnJ:it
chI co bi~u rno phu gQi ia biiu rna mam Do
do khi mo ui buang trung, co th6 slt d\Lng
e8 hai tJlU~l t ngu la cd 'Juan trong·phuc mt;lc
(nitm ben trong 6 phuc m~c) va cd quan
II g oai'plllic mq.c (khong co thanh m~c baa
bQc) d6 chi Cd quan nay
Ni~u Q"'"_-,
Bu6ng tr\mg
Voi tr(mg Day chang tr6n tu cung
2) Lien quan ella buang trung:
ttl cung vua rno ta a tren, co cae rnlilC mau
va day than kinh mong eli qua d gan, cac day than kinh nay c6 th& bi kich thfch trong qua trinh viem buang trung va gay dau Ian td'i vung mongo
Trang so nhung lien quan dti<Jc rno ta a
philn tren, thi lien quan giua buang trung vbi ni~u quan co tam quan trQng d$.c bi~t ve phl1dng di~n nga~i khoa, vi trong khi ph~u
thu<j.t (.i buang trung, co th~ lam t6n thtlong toi ni(!u quan (hinh 254)
INC trang·hi cung ( lui cling Douglas)
Hinh 254 Lien quan ella bu6ng trtlhg (Thiet d o dtlhg dge eh~u hong)
3 14
Trang 4Eo vOl
Day chang n~ng bu60g bung (day cMng _ -,.; - :
[lay III cung C
Hinh 256 Cau true eua niem mac tlieung Bien
dbi niem m~e tli eung trong tr~CJng h<;lp trU'ng
thu tinh
1 Qua tnnh nang tNng chin; 2 Rung tn:rng; 3 Hinh thilnh 1M yang (hating
!hal 4 T~ yang (hoang th~) thai nghim; 5 NguyQn boo lam td Irong niem
mac cU8 lis cung Cae pha (glai doan) cil8 chu ky kinh ngu~t (thO! 91an 28
ngay): ngay 0 tOi 4 pha himh kinh (n~m"* tis cung bong ra), ngay 4 lOi
14 pha I'Iang trung (tang san cae tuy~n ella niem mac lu cung), ngay 14 tai
28: pha progesteron (Irung lamld)
Tlldng quan giita ehu ky buong trU'ng vOi ehu ky
tli eung trong trllCJng h<;lp trU'ng khong th~ tinh
(Langman)
1 Qua trinh nang tn:mg chin: 2 Rung tn:mg (tnIng khOng dlJ(1C thu tlnh chi
s6ng dlJOC nhi~u nhal la 48 910') 3 T~ yang (hating ~ dllOC hinh thanh;
4 Th~ Yang \hoai triQn: 5 Nil!m mac tiI cung Cae pha (9ia; do~n) ella
chu ky kinh nguy~1 (thai gian 28 ngay) ngay 0 1(Ji 4 pha htmh kinh
(niem mac Iv cung bong raj: ngay4111114 pha nang tning (tang san n~
mactiscung): ngay 14 den 28: pha proges\eron
aJ M{it ngoai (m~t thanh) cua buong
tr(tng, a ngudi chua sinh de Ian nao, tltdng (tng voi ranh ho(le her Krause 1J
, he nay gial
hl;m a phia sau boi cae mg.ch ch9-u lrong va
mg.c chling rqng vao thanh ben eua ch~u
hong, a phfa tren bai cac rng.ch ch(iu ngoai,
va a phla duoi bal than chung cua hai di}ng ntt;J.ch ttl cung va dqng mgch ro ' n a day eua
h6 Krause e6 bo mg,ch-than kinh bit Lien quan nay giai thich 15' do vi sao ph\! nu cam
thay bi dau a m~t trong dui khi bi viem
bu6ng tnlng (oophoritis) a ph\! nu da sinh
de nhieu Ian thi buang trung n~m trong ho '
Claudius gidi h!;ln bai bd ben xl.1dng cung a
phia sail, ni~u quan va di)ng mg.ch ttl cung
a phfa trude, di qua he nay c6 b6 mg,ch-than kinh mong dl.liJi (bb ml;l.c than kinh duai
cd thap)
b) Mij.t lrong buong trung dUc;:Ie phu boi
ubi ttl cUlig va mgc treo ubi tit cung, va c6
lien quan vai nhung quai ho ' i trang va he/'
trang sigma a ben trai, voi manh trang va
ruqt thita d ben phai, va lien quan ca voi
bong trlje trang khi b6ng nay dJiy
,] ThtJt'ln!~ 991 Iii h6 bu6n9 !rung
Trang 5Haeh bach huy~t Ih1i1It.mg
Hach b{lch huy~t ~n
Hinh 258 Cae m~eh b~eh huyiit eua be) may sinh d~e cl ncr gic1i
Li€m quan m~t thiet giUa ubi tit cung va
buong trung giai thieh t~i sao viem VOl til
cung (thUdng gQi lit viem phan ph\1-) hau
nhu baa gid cung kern thea viern buong
trung d mue de;, nMlt dinh, va hie do gal 18
viem voi-huang trung (salpingo-oophoritis)
Lien quan giua rwjt thiLa Val bu6ng
frltng cung la ly do xay ra viern ruOt
thua-phan phl,l ben phai val tan suat dang k~,
va ~lien quan val tnle trang la ly do d~ e6
the kham buang tri1ng thong quan thAm
tn!c trang b:1ng ngon tay trang rn9t so
trVdng hQP, nhat In trong trvdng hQp sa
316
buang tr(tng vao tui cung trllC triLllg-tli
cu n g (tui cung Douglas)_
c) Bd m(Zc treo (margo mesouaricus)
ho(ic bit trlldc cua huang trung, ket noi vaj
m(Zc chang r(mg bdi m(Zc treo bu6ng frung
co me;,t vung gQi 13, ron bu6ng trung (hilus ouarii), thong qua ron, cac thanh phan mac mall va than kinh di vaa buang tri1ng, phfa truac bd nay co do~n len cua bong uoi tit cung
d) Bd tl/ do (margo liber) ha~c bit sau
cua buang tri1ng lien quan vaj nhung quai
tie"u trang;
Trang 6d) CI/c uiJi (extremitas tubaria) hoac cuc
tren cua buang trung la v~ tri co ddY ~hd~g
treo bu6ng trang va day chdng viJi-bu{ing
trang bam V{lO
e) CI/c ti't cung (extremitas uterina) ho~c
cl/c dliJi cua buang trung la v~ tri co day
chdng rieng cua bu6ng trang (day chdng tit
cung-budng trung) bam vao Ct;rc dudi
buang trung a ph\! nu sinh de nhieu Hin Ht
ndi sCI nAn thay du<;lc khi tham kham am
d~lO ho*c trt;rc trang b~ng ngon tay, vi c\1c
nay drat gftn san ch(iu (doi khi e\1c nay tie-p
xue voi san ch*u)
3) Cae phudng ti~n treo gift buong
trung: Bu6ng trung dUQc treo giu bdi cac
phuong ti~n sau day: mc;rc chdng rQng, day
chang rieng buang trang, cac cuong mt;Ich
cua buang tru:ng, day chdng treo bUlj'ng
trang, day chiing uoi-bu6ng trung va m(JC
treo buo'ng trang
a) Ddy chdng treo bu{ing trang
(ligamentum suspensorium ovarii) la m(it
cau truc xd-cd, chQ-Y song song vdi cuong
m~eh thftn kinh cua buang trung Day
chftng nay xuit phat tu mQ-c treo ruN thua
d ben phai va W mQ-e treo k"h trang sigma d
ben trai, r6i di xuong duoi tdi g6e
trt'm-ngoai eua mt;Ic chdng r(mg, rai tdi bam vao
et;rc tren (cl,1c voi) cua buang trung va mJ;lc
treo bu6ng trung
b) Day chiing rUing cua buting trung
(ligamentum ovarii proprium) con gqi la
day chAng ho~c thung ti't cung-buang trang
(chorda utero-ouarica), n~m d trong canh
sau cua mr;tc chang rQng, di tu sung til cung
td1 cz,tc dl1Ji (c\1C ti1: cung) cua buang trung
e) Ddy chdng voi-buo'ng trang noi Cl,tc
tren (eve voi) cua buang tnlng vdi loa
(pheu) ubi til cung
d) Mr;tc treo budng trang IS m(it b9 ph~n
eua 18 sau mr;tc chdng r¢ng, mJ;le treo nay
treo buang trung van m$.t sau mQ-c ch~ng
r9ng va thong qua mQ-c treo nay, eac m?-eh
mau va day thftn kinh di tdi buong trung
4) Cau truc me} hQc cua bu6ng trung
Be m~t cua buong trung chi dU<;lc phu bdi bi~u mo vuong ddn, gqi la bilu ma mdm,
tudng ung vdi bi~u mo cua phuc mq.c (ds
bi~t hoa); ben dUdi bi@u mo mftm 13 mdng trdng Nhu mo buang trung hinh thanh bai
hai phftn: phftn trung tam, tue la vung tuy,
co nhi~u m?-eh mau va phan ngoJ;li vi, tuc 1a
vung vo, nit giau cac te bao, dong d;;te va co
nhieu nang trang nftm rili rB.e
aJ Vung vo bu6'ng trung ve· cau truc co
d$.c di@m 18 vung dong di;ie te bao va co nhieu nang trung d nhung giai do~n ph at tri~n khac nhau, gqi la cac giai dOQ-n trudng thanh, k~ ca nhung the'vdng (hoang th~) va cae 6 s~o, gqi 1a the' trdng (corpora albicans), toan b9 nhung ca'u truc nay dUQc
vui trong chat d~m eua vo buang trung, la
mo lien keto
- Nhung nang trang, co nguan goc la sl,1
ng~t do~n cua nhung thung vo (tUe 1a nhung dai te' bao ng:in nhung day va xWlt phat tu qua trinh sinh san thf1 phat eua bi~u ma mftm), xuat hi~n dftu tit'm dudi dQ-ng cae th~ di;ic te baa (gqi la cae nang trung nguy~n phdt ho~c tien phcit), r6i toi
khi trong kh6i te baa nay xua't hi~n cae ca'u true hoc (thi gql la nang thu phdt) va sau
do la nang chin (giai dOQ-n thu ba) Tu mQt
sO' lU<;lng khcing 16 nhung nang trung nguyen thuy xuat hi~n vao luc mdi sinh ( tu 200.000 tdi 400.000 a hai bu6ng trung), thi
trong suot qua trinh euoe ddi sinh duc tich c\1c cua pht,l nu (kf tit t~6i d(ly thi b~t d:1u vao luc 12-14 tuSi, cho tdi tucii man kinh vao lue 45-50 tu6i) chi co 300-400 nang trung ph:it tri~n tdi dU<;le giai do~n truang thanh (chin), nhung nang tru:ng con lai deu b1 thoai tri~n va thanh s~o
- Nang trang nguyen thuy xuat hi~n nhu nhung th@' hinh cftu dudng kinh 30-50 micron Trang nang trung nguyen thuy co ehua mQt noan bao nguyen thuy (hiem khi
tJ;lo thanh trung), khong nhat thiet va khang du<;lC bao bqc tmln b9 bal Idp bit1u mo d~t Nhung nang tru:ng nguyen thuy nay giu vj tri dl)e bi~t trong qU:1n th~ nhung nang cua bu6ng trung: chung co th~ "bat
Trang 7hoQ.r" rung nhu "ho?t dQng", trong trudng
hQ"p ho?t ct9ng thi nang trltng nguyen thuy
lb giai d(),~n khdi dtlu cua qua trinh tien
ti~n Nhung nang tien tri§n th~t sv se tnii
qurr cac giai doq,n thlt phat, co hoc, va giai
do~rn nang chin De Graaf~ thuQc giai do?n
thu ba (folliculi ot'arici vesiculosi: nang
trung hVng)
- Nanp tnlnp cu hoc (c6 bQng) la nhung
C:1U truc m6 hQc Vll tc bi'w hqe dQc l~p, thuQc
~6ai do<:~n da hinh th{inh voi day du nhung
6tll true cua mQt nang chin, tuong ung vo-i
m¢t nOcln hao e6 dUdng kinh khoang 100
micron Nang trltng co hoc trL1bng thanh
nAn \'e kich thl10e (dat toj 10 mm dudng
kfnh) c6 hi.nh qua bA~ dl,lc, va chuy~n dfrn
\'e vung n6ng, g&n be ml}t cua phan vu
blldng trung, va d¢i be m,~t nay cao len
- l\lang lrung chin De Graaf (nang tl;1-o
noan ho(l.e giai do~m thu ba) h\ giai dOl;1-n
phllt trl~n dAy du eua nang thu phat (nang
co ho'e) Nang kung chin c6 OL1dng kinh
20-25 mm, lOi len tren be ml}t bUbng trung
dudi dQ.ng m¢t b9ng Ion hlnh tron
Trong m6i nang trung chin, c6 mQt hoc,
gQl 10 hang (antrum) chua d.ich nang, va
mQt noan bao nam l~ch tam a trong nang,
noan dUrjc n6i voi IJp hgt (membrana
granulosa) bai mQt cuong
Noon bao cua nang trung chfn, moi dau
13 noan hao 1, Wc la te baa trung voi bi?
nhiem site th§ llidng b(Ji; truoc khi trung
rl,lng (nang trting va va giai ph6ng noan bao
1'a ngoai) thl no8.n bao S8 phan chia va tra
thitnh noun bao 2 We 1a mot te baa dan b6i,
te baa nay dUQc d:ly ra bi; m$.t cua bu6~g
trung vao hic trung rl,lng (hinh 256, 257)
Phan vo cua buo'ng trung con chua
nhilng the"' vang (corpus lute us), la mQt
tuye'n n91 tiet tq.m thdi, phat tri~n tU cac
rfiu truc cua nang trung chin sau khi rl,lng
t.rung (sau khi nang va va dfty trung ra
ngoai) Dien bien eua thif vang thay d6i tuy
theo trunf \" sau kh-i r~ng co dU:<;lc thl.1 tinh
hay kh6ng Neu trung sau khi r\lng dUQc
th1,l tinh thi th~ vang tiep t1,lC phat tri~n
m:;mh tQ.o thanh the' vang thai nghen; con
neu tl"ung rl,lng ra nhung khang du<;lc thl,l
tinh thl th~ v,\ng ngung ph at tri~n
b) Vung tuy ho~c vung mgch (zona vasculossa) cua bUbng trung ou<;lc cau t?O
bbi rna lien ket, trong d6, ngoai cac sfji reticulin, con c6 nhieu sfji chun va ve phi a r6n buo'ng trung thi co ca cac sqi cd trdn Tuy huo'ng trung chua dVng mQt so ldn
ml;1-ch mau va mJ;l.ch b,').ch huye't, cac s<;li th5.n kinh, va c:1 nhung te' bao than kinh giao cam nam a vung ro'n D(l.c bi~t 1a vung tuy rat giau cac cau true m,').ch mau, nhat
la cac tlnh m~ch rat to, thudng giaD r¢ng
va chua d5.y mau, den noi co th~ tU0ng 1,im lil nhung 6 xuat huyet
BUbng trting dU<;lc cap mau bai nhung
d¢ng mgch xoiin (la nhanh cua cae d¢ng mgch tit cung va d6ng mgch hu6ng trling),
cac dQng m~ch xo:ln na-y toi gioi hSln giua hai vung vo va tuy, thi phan nhanh d§ tSlo nen cac dam ro'i Tu nhung dam roi nay
xuat ph at nhung nhanh toa hinh nan hoa toi vung vo va chi a ra thanh nhung mao mq.ch noi tiep voi nhau tq.o nen nhung [liai mao mq.ch cua lop va lien kef eua nhilng nang trung co h6c va nang trltng chin Cac tInh m~ch xu it ph.it W nhung mao mJ;l.ch cua vung vo bUbng trung, noi tiep nhau tl;1-0 nen dam rOL tlnh mgch phong phu d trong vilng tuy, fbi rdi khoi bu6ng trting a ron buo'ng trling
Mgch bgch huye't xuat phiit tu cac mao
m~ch bl;1-ch huyet nam trong lop vo ngoai
(vo lien ket) cua cac nang tn.tng, rai hinh
thanh cac m~ch oi vao trong vung tuy, noi
tiep nhau thanh cac m~ch bSlch huyet Ion hdn rbi cling di ra khoi bu6ng trung a rOn hu6ng trling; b?-ch huyet cua buong trung
dU<;lc d&n ve cac hgch th6.t lling
Nhilng sfji than kinh phan Ion 1:1 khang
c6 baa myelin di va~ buang trung cung voi nhung m~ch mau Nhieu S{;J1 than kinh nay t~n cung a thanh clla cac mQ-ch maUV3 nhung s<;li di VaG vung vo thi tQ-o nen nhung dam roi nha a trong ldp vo lien ke't cua cac nang trung, nhung khfing bao gid c6 SQl than kinh di vao toi ldp h{lt
5) Cae mlilch mau va day thiin kinh eua bu6ng trung va voi tit cung
Trang 8a) Cdc d(Jng nu;u:h chinh ca'p mau cho
buong tn1ng va voi tV: cung 1.1 d(jng m<;rch
bW)lIg tritng (a ()varica) va d(mg m<;rch tit
cung (a uterina)
- D(jng m<;rch bu6'ng tritng 18 nhanh cua
r/(mg m<;rch chu o(1ng, ttt nguyen uy, di
xuong phia d11di, nAm trong khoang sau
phlle mqc, bAt cheo phia tnioc cua nifu
quan, W trong ra ngoai; khj tdi grin ch(iu be
thi di trong be day cua day chdng treo
olH'ing tritng d day, d9ng mQ-ch buang trung
b:11 b~t cheo Lin th(], hai qua phta tr11dc ni~u
Qtl<ln, roi di tai qtc ubi (cvc tr€m) cua buo'ng
tnlng Trong day chdng treo bu6ng trung,
lt9ng m~ch nily chi a ra hai nhanh cung 13
- fJ(Jng m<;reh lU: cung la nhanh cua d(Jng
In(tch ch(iu trang, khi tdi sung tit cung thi
cung nht! d9ng m~ch buang trung, chia ra
liim hai nhanh cling 1a nhanh budng tn1n.g
va nhanh ubi tli: cung
Cac nhanh tUdng u:ng cua hai dQng
m:~ch buang tru:ng va dQng m~ch t1'1 cung
no'j tiE(p vdi nhau, hinh thanh hai cung
d(mg Inq,ch: cung dQng m(Ich cq.nh bu6ng
trllng, nAm trong mqc treo bu6ng trung va
cunj.{ a(jng m(Ieh dUdi- ubi tit cung, nAm
trong mCiC treo ubi Ttt hai cung dQng m~ch
nay, tach ra nhung nhanh tQ.n di vao buang
trung qua ron buang trung va nhilng
nhfmh di vaa v0i tv cung
b) Cac trnh mCich 13 dong hanh cua
d(mg m~ch hidng llng Cac dnh m~ch t~a
nen mQt ludi finh mCich b phan tuy cua
huang trung, rai di tdi ro'n buo'ng trltng, n6i
tiep vdi nhilng Enh mQ.ch den w tli cung,
nhotl.l1 them mau tu ludi finh m{lch dudi ubi
tit cung, ct~ t~o thanh nhung dam r6i hinh
tua cuon, thu l~i drtn d h6 chQ.u, t:;l.O thanh
t11Qt than tinh m0ch duy nhat, la anh mach
buring tritng (0 ouarica); flnh m~ch buang
trung bEm phih d6 Vao finh mflch chu dUdi,
con nnh m~ch buang trung tnii thi d6 vaa
tlnh mCich th(in trai Cnn phai n6i 1'0 la cac
tlnh mq,ch cua ubi tii cung n6i tiep nhau t~o
n(:n lUdi finh mfleh dudi-ubi tii cung, htdi
nhy n6i tie'p voi cac tinh m~ch t1'1 cung d
phia trong va tinh m:;lGh buang trung d
phia ngoiii
e) Cac mqch bflCh huye't eua buang
trung di thea cac m~ch mau eua buang trung til duai len tren Wi cae h(Ich b(Ich huy({t thdt lung, rai d6 van cae hq,ch bc;rch huyet c(Inh chu phai va trai, nlim d xung quanh cuong th(in Ngoai ra, Marcille da
rna ta cac m1?ch ldn d6 VaG cac hCiCh bp,ch huyi/t ch(iu ngoai
Cac m:;J.ch bl.lch huyet cua voi tli cung noi tiep vdi cac m~ch b 0ch huyet cua buang
trung va di theo dUdng cua cac m:;J.ch nay, Tuy nhien, cung c6 mQt phfin nha b0-ch huyet duc;lc d&n ve cac hp,ch ch(iu ngoai va
ch(iu trong (Pelle) (hinh 258)
d) Cac day than kinh chi ph6i buang
trung bao gam nhung sQi den tu dam roi than kinh bu6ng trung, dam r6i nay lai
duc;lc cau t~o bdl c8_C sQi than kinh de'n tu
dam rOT th¢n, dam rot m(IC treo trang tren,
va dam roi chu blj.ng (Kuntz) Dam r6i than
kinh buang tru:ng tach ra nhilng sc;li cho buang trung va nhung sc;li cho voi t-li cung,
va noi tiep voi dam rol tit cung-am dQ-O
MQt so' cac sqi giao cam trudc hq.ch cua
nhilng dam rOi k~ tren, va nhung sQi than kinh dlin, di qua dam rOl bu6ng trung 18 thanh philn cua cac day than kinh tp,ng
Voi t-li cling, ngoai nguan thftn kinh chi ph6i xuat phat tu dam rOt buo'ng trung, con
nhQ.n them nhung nhanh cua dam ro'i tIL cung va day than kinh mrrc treo trang
Ni~u dCiO nit n&m d trong ch(iu be, va di qua day ch(iu, tu dciy bang Quang toi am
hq Ni~u d~o nil di chech ttt tren xuong duoi va ra truoe, song song vdi am dqo nAm
d phia sau Th~t ra ni~u d~o nil khang hoan toan thdng rna hdi cang lorn ve ph(a truoc Chieu dai cua ni~u d 00 nil tu 3-5 cm, vdi dUdng kinh khoang 7 mm Do 0n nha nhat
va kern gian r(mg nha't cua ni~u d~o nil: 18
l6 dUdi (ho~c l6 sao ho(ic lo ngoai), phQn
con l~i thi ra't de gian rQng,
Trang 9Hinh 259 Hinh anh ch~p X quang bang quang: tntdc va sau khi ti~u ti~n
320
Trang 10Hinh thtf trong cua m~u d~o nil ding
giong vai ni~u dl;lo nam girli, co hai ne'p dqc,
trong d6 nep dQc giua thanh sau la ro r~t
hdn, va dllQc gQi la mao ni~u dq,o (crista
urethralis), Be mQ.t ben trong ni~u dl;lo nu
cling c6 nhieu 10 md cua cac tui phinh giong
nhu a cac ho- Morgagni da mo ta a ni~u dl;lo
narn giai
Ni~u dl;lo nu dllQc phan lam hai dOl;ln:
do~n tren la dog,n ch(iu be, nAm a phia trE!ll
din day ch¢u giua, va dOl;ln dlloi la doq,n
day ch(iu,
1) Dot;Ln ch(iu be cua ni~u d~o nu co cd
thdt van baa quanh, va lien quan: ve phia
trllac vai tlnh mach mu am vat, dam rot
tlnh mach Santo'rini, cac day' chdng
mu-bang quang, va khdp mu; ve phia hai ben
voi la m(lc cung-tn,tc trang-sinh d¥c-mu va
cac cd nang h(iu man; ve phia sau ni~u dl;lO
lien quan mQ.t thiet voi am dC;lO, thong qua
mQt lOp mo lien ket mau gQl la ma ct;Lnh
am dg,o
2) Ni~u d(w day ch¢u nAm a phia trlldc
am dg,o va dllQC ngan cach voi am dl;lo bai
lop rna chua dt,tng cac sQi lien ket va SQi Cd
trdn, tl;lo thanh vach ni~u dt;Lo-am dq,o Ve
ph fa trlloc va hai ben, ni~u dl;lO day ch~u
lien quan vbi mt;Lc (can) day ch¢u gilia, cd
ngang va cd thdt ni~u dq,o a phia duoi can
day ch¢u gilia, co v(it x6p (corpora
cavernosa) cua am v(it va phan truoc cua
hanh v(il xop bitt cheo
3) L8 dudi ([6 ngoai, l8 sao) cua ni~u
d~o nu (orificium seu ostium urethrae
externum) nAm a phia sau clla am v(it m9t
khoimg 20-25 mm, va a ngay phia trllac cu
am dg,o; bd clla 16 co nhilng nep nhu hinh
rang cua, bd nay doi khi g6 len thanh num
co kich thuoc va hinh th~ thay d5i, nen
dllQc gQi 1ft nhu ni~u dq,o,
Vg ml)t c.{u truc, can ph8.i neu len d.ng:
DOQ.n dau cua ni~u d:~1.0 nil dUQc l~t bai bi~u
rna tiet niEfju, do~n giua bai bieu rna ttl,!
tang ho,;ic gia tTl,! tAng, con do:;tn dudl cung
thi bai bi~u mo trl,l tang Lbp dEfjm chua
nhieu sQi chun, va dam roi nnh mlilch
phong phu Eo tri cua cac sQi cd trdn cua
lOp ao giUa cua niEfju d~o nu cung tl1dng h;i
nhll a meu daD nam, tuc la lOp trong c.{u tao bdi ~ac S'd1 cd doc, va lop ngoai bai nhung sQi cd v'ong, m~ d do:;tn dliu tiE!ll cua nieu dao thi tao thanh mot cd thdt trdn (d
ph'ia tr'en cua io ngoai co';' c6 cd th6.t ngodi nieu dao, do cae sdi cd van t:;to nen, tang
c1l21ng them cho Cd th~t trdn) Trang be day cua thanh cd cua nieu dao nil can chua hai
tuyen ct;Lnh ni?u dq,~ (gQi la tuyen Skene),
nAm a hai ben Bng ni~u d:;to, ong bai xu.{t cua hai tuyen mlY d6 vao be m~t lOp niem mlilc cua ni~u dli'oO a gan [6 sao Vi ni~u dlilO
nu ngl1n, nen co th~ marn b~nh de di theo ni~u dlilo len va gay viem bang quang, Cac ml;lch mau va day thiin kinh cua ni~u dl;lO n ft
Do~n ch~u be cua ni~u dlilO nu dllQc c.{p mau b21i cac dqng mg,ch bang Quang dlMi va
cac dqng mt;Lch am dt;Lo, deu la nhanh cua dqng mq,ch ch(z.u trong, va bai d(;ng mt;Lch bang Quang truGc, la nhanh cua d(;ng mg.ch thf?n trong Do:;tn day ch~u clla ni~u dlilo nu dllQc cllp mau boi cac d(;ng mt;Lch hanh am
v~t va hanh-ni~u dq,o, la nhanh cua dqng mq,ch thf?n trong Cac tInh mlilch thu nh~n mau cua ni~u dlilO nil, dAn mau len phia tren d5 vao dam rot (inh mach Santorini,
va xuong phia dlloi d~ d5 VaG (inh mg.ch hanh am vat Mach bach huyet dAn bach
huyet til ni~u d~o nu' ve cac hq,ch ch(iu trong va ch¢u ngoai Cac day than kinh chi
phoi ni~u d~o nft den til dam rot than kinh ch(z.u hong dudi (J.:tlil vi) va tit day than kinh thf?n trong (hinh 259, a va b)
Vung day ch(z.u bao gam m9t sO' thanh
philn giai phftu, l.{p kin l6 dum cua d
(khoang) ch(iu hong, Vung day ch(iu gioi
h:;tn a lOp nong boi hai nep sinh dlfc-dui 0
hai ben (nep da a giila mi;i.t trong dui va vung day ch~u), b21i day ch6ng mu cung (ligamentum arcuatum pubis) d phia truoc,
va boi dinh xltdng elft a phia sau Nhftng thanh phlln vita k~ tren hQp thanh m9t vung hinh cham Ve be sau vung day ch(iu