* Day than kinh: trong tuyen mang tai c6 day than kinh mit di qua, day thin kinh nay tou r9ng' thanh nhung nhanh thai dlMng-mit va c'-mit a ngay trong tuyen, hai nhtmh lOn nay n6i ti
Trang 1lnQch ednh ngoai, va thl1 yeu boi nhling
nh{tnh cua d(jng mqch kha'u cdi len, eua
u(lnu I1IQch huJm-khii'u cdi va cua dong
m([ch vic/ian (Ia nhung nhitnh cua dong
lnQch ham ngoai)
'*' Tioh lnQ.ch: d lop duai niem mQ.c va
lOp ,10 lien ket eua hau co nhling dam rot
I[nh nU,l.ch thu nh$.n mau dJ dan luu VaG
tlnh mQeh ednh trong va phin naG VaG eac
dam /"6i tlnh mQeh chan hudm
* M(p:h mqch huyiJt: dAn htu bf.wh huyet ve
dle hwh sau hau va hqch c6' sau (nhom duoi)
'" Day tluin kinh: ciie ed dUQe v$,n dQng
h(ii c:1c nh,inh eua dam rat hau (plexus
ph (l/:v/l.ueus) nam 6 vung ben eua cd khit
hilu gi iJ'a va t:~o nen bal cae nhanh cua hai
day than kinh thi¢t-hau va phtt-vi
Dam rtli thin kinh nay eung chua
nhung sQi than kinh thlfc v¢t den til hgch
glao cam vi' tren d~ chi phoi ldp niem m[J.C,
va eli theo nhung sQi than kinh W hlJ.ch c6
tren con c6 nhling sQi den tu day than kinh
talll thoo
Vung dUOi ham
va vung mang tai
Vung dU'oi ham Tuyen dLfoi ham (Glandula submandibularis)
(J phfin nang, vung dltJi ham dUQe giai
h,~n d phan trcn bdi bit duJi eua xltdng ham
dl/di va a phan duai bdl cac bl;mg trude va
bung sau ella crt hai than, tlJ.O thanh mQt
vung hlnh tam giac Vung dual ham chua
d\fng luy(/n nltdc bQt dueli ham la chu ye'u,
LUy6n nay dUQc bao quanh bai mi)t ml:lc lien
ke't b) mc)t thanh phrin cua mr;rc co' nang, 41
nwc nay gioi h~n vung cua tuyen
'., Mac eo' 121 cae la ma lien ket, bao bae hal'le ehe phu cae cd,
va cae ed quan d eel va ket n6i eae co va c~e ed quan m'ly voi
nhau Tuy thea vi tfi ngLlai ta phan bl~t ba m,?c co 1.3 mac co
Vimg du'di ham c6 ba thanh:
- Thanh tren-ngoai: Ia m(it trang cua xltdng ham dltdi, phan nam d ben duai cua gil cd ham-mang
- Thanh dudi-ngoai: tQ.O nen bai mf1c
c6' nang, cd bam da c6', va da phu ben
ngoai cung
· Thhnh trong: tlJ.O nen bai cd ham-mang, Cd mang-htdi, Cd tram-lueli va cd tram-mang
Tuyen du'di ham: khong chi n.§.m gQn trong gidi h';in cua vung tam giac n6i tren
o bd sau eua cd hdm-mang, giua co nay vh
cd mang-lltiJi co mQt khe qua d6 vung duai
ham thong thuong vdi uung dltdi-lur"Ji, day
cung 1a noi rna ma'u nha ra trltJc cua luye'n dudi ham cung vdi ang Wharton (duCtUH submandibularis: ong tuye'n dltdi ham) di
VaG vung dltdi-IltEJi Trong vung nay, tuye'n
dudi ham lien quan vai diiu sau cua tuyen dual IUdi, tlJ.O nen mQt kh6i tuyen chung
Ong bai xurit cua tuyen duai ham di qua
phia mi;it trong cua tuye'n nuac bQt dltdi ludi
va md vao ranh huy~t-luai bdi mQt 10 d dinh cua cljc dltJi-lltai (papilla sublingualis: nhu
dudi lltai) (hinh 35)
Cae m~eh lllB.ll va day than kinh eua vung du'di ham
• Dong mr;reh: tuyen duai ham dUQe
nuoi dUdng b(ji nhung nhil.llh cua df)ng mgch m(it va dong mf1ch lltai
• Tinh mgch: di kem dQng m~ch cung ten, va thu mau d~ d6 ve linh mf1ch canh trong
• M(lch bgch huyet: b 9ch huye't cua
vung duai ham dS VaG cae hr;rch b(lch huyet dltdi ham
• Day than kinh: tuye'n dudi ham dUQc
chi phoi bai than kinh pha giaa cam 1a
nhung sqi cua day thilng nhr (chorda tympani) (la nhanh cua dil.y than kinh trung gian ho(l.c day than kinh s5 VII'), thung nhl di tai n6i tiep vdi day than kinh
nong m,?c cel giua va m'.le eel sau Co tai lieu Glai phAu hoc con gai cae m.;Jc co nay 1<11 can c6
Trang 2lliiii, day nay tach cac nhanh di va~ cac
hq.ch than kinh duOi ham, 6 day cac S<;li
th&n kinh pho giao cam truoc h9.ch di W
nhan nude bqt tren se tiep xuc, qua cac
khdp th&n kinh (sinap), voi cac S<;li sau
hQ.ch va cac h;;>.ch nay di tOB nhanh van cac
ph&n cua nhu rna tuyen dt§ chi phoi tuyen
che tiet nudc bQt
Cae s(!i than kinh giao cam thi den
tuyen nuoc bQt duoi ham thong qua cac
dam rOL than kinh quanh d(Jng mqch m(it
va d9ng mr;zch [fiJi, cac s(!i thfrn kinh nay di
theo nhanh tuyen dUdi ham cua cac d9ng
m;~ch m~t va htBi dt§ va~ trong tuyen
Trong vung dUdi ham co cac d9ng mgch
Inr)t, d9ng mr;zch luiJi, finh m(Ich m(it, tlnh
Inflch luJi va day than kinh hfl-thift (XII)
di qua
Vung mang tai
Tuyen mang tai (Glandula parotis)
Vung mang tai co nhung gidi h~n nhu
sau: phia trudc 1a bd sau cua xUdng ham
dudi (bd sau cua nganh len va goc xudng
ham dUdi); phia tren la ong tai ngoai; phia
sau la xlidng chum va cd uc-don-chum; phia
du"di Ia mQt dUdng thing quy uoc ti,ep tl,lC til
hd dUdi cua xudng ham dUdi tdi diem dUdng
nay g~p Cd uc-don-chum
Vung mang tai chua tuyen nude bQt
cung ten, la tuyen Ion nhat trong so nhung
tuyen nuoc b9t ph\,! thuQc hoc mi~ng Tuyen
mang tai du"qc bQc trong m9t bao (va) S<;li xd
gQi la m(Ic mang tai (parotid fascia), cung
la mQ.c khep kin vung mang tai
Vung mang tai: co hinh thoi-binh hanh
vdi trl,lc ldn hUdng theo chieu dung dQc, bon
thanh va hai day
- Thanh ngoai la da, voi mr;zc mang tai
nang ntlm a ben duoi, m9.c nay li€m tiep a
vung m9.t Vdl mr;zc mang tal-can, va d vung
cn vdi m(Ic cd uc-don-chum la m9t b9 ph~n
cua m(lc co"' nang;
66
- Day truoc-tren lil 6ng tai ngoai (k~ ell
ph.§.n xu"dng va ph.§.n S\lll);
-Thanh sau la thanh cd, t?O nen bai cd uc-don-chum va br;ng sau cua cd hai than;
-Day duoi du<;lc tlilo nen bai m9t tam rna lien ket, gqi la veIch sc;Ji xd gian tuyln, vi
vach nay ngan cach vung mang tai kh6i vung dUdi hiim;
-Thanh truoc la thanh Xl1dng-cd vi tQ,o llI2n b6i bd sau nganh len xudng ham dudi va
bd sau cua cd cdn va cd chan bumn trang;
- Thanh trong lien quan voi h.§.u, dU<;lC t'.lO nen bai can mom tram, din nay bao
quanh bo cd-day ch5.ng bam vilo mom tram xUdng thcii dudng ( gqi la b6 Riolan: bao
gam cac cd trdm-hau, tram-m6ng, va cac day chdng tram-ham va tram-m6ng) M.lu
nha cua tuyen mang tai di qua can tram nay d~ lQt van khoang qtnh huu (ho~c
khoang ben huu), a day m.lu nho cua tuyen
lien quan vdi thanh ben cua hau va khoang sau-tram
Tuye'n mang tai: dUQc bao bQc trong mQt m?c, qua m~c nay tuyen c6 nhung lien quan cung giong voi lien quan cua vung mang tai Tuyen mang tai co hai ma'u nho
(hinh 35):
- Ma'u nho ra trudc ho.;lc gQi 1a ma'u nho m(it, di qua m.;lt ngoai cua cd cdn va tiep
tl,lC bbi dOliln ngoai tuyen cua ong bai xuat
gqi la ong Stenon
- Mdu nho vao trong ho$,c mdu n"h6 hau Ong bai xuat cua tuyen nuoc b9t mang
tai di ngang a m$,t ngoai cd cein, rai ngang
qua cd mut va rna vao ranh tdin cua tilfn dinh hoc mifng bai m9t 10 nflm a ngang
muc c6 rang ham be tren thli hai
Cae m~ch mau va day thdn kinh
eua vung mang tai
* D9ng mq ch nuoi tuyen mang tal Iii
nhanh mang tai cua d9ng m(lch canh ngoiii
va nhung nhan h tach ra tU cho phan doi t~n cung cua d9ng m;;>.ch nay a trong be day cua tuyen, ngoai ra con co nhung nhanh cua d9ng mq ch thai dudng nang va cua
Trang 3d(mg mqch ham tren, cung la hai nhanh
cung cua dQng m{lch canh ngoai
* Tlnh m(;u:h: 10 cac nnh m{lch di kem
dQng mQ-ch cung ten
* M(;u:h bqch huyit: bQ-ch huye't cua
tUyen mang tai dU(jc d.§.n hiu ve dic hqch
m~ng tai nang va sau (trong tuyen), rai tU
diiy L.ii dd vao nhung hqch bqch huyit co'
thuQc nh6m sQ
* Day than kinh: trong tuyen mang tai
c6 day than kinh m(it di qua, day thin kinh
nay tou r9ng' thanh nhung nhanh thai
dlMng-m(it va c()'-m(it a ngay trong tuyen,
hai nhtmh lOn nay n6i tiep voi nhung
nh[mh cua dam r6'i than kinh cd nang va
nh:'inh cua day than kinh tai-thai dudng
Than kinh ph6 giao cam chi ph6i tuyen
c6 nguan g6c tU nhan nuac bQt d!ldi n.lm d
trong hanh nao Til trong nao di ra cac S9i
thfin kinh ph6 giao cam nay qua day than
hinh Jacobson can gQi la day than kinh nhl
tar (n tympanicus) va qua day than kinh
rid nang be d~ Wi hqch tai (can gQi la hqch
Arnold), hQ.ch nay ndm a gan va dinh voi
day thfln kinh ham duai (Yl) , ttl day than
kinh ham dudi thong qua day than kinh-tai
thdi dudng va nhanh n6i tiep cua no vdi
day than kinh m¢t, cac st;li than kinh ph6
giao cam di vao tuye'n mang tai d~ chi pho'i
hm.lt d9ng che tiet Cac s<;li truoe h{lch va
sau lwch cua ph6 giao cam tiep xu,e voi
nhau qua d.c khop than kinh (sinap) a
trong hqch tai
Than kinh giao cam chi ph6i tuyen
mung tai thi xuat phat til chu6i giao cam
cd Cac s<;li trudc hl,lch va sau hl,lch cua than
kinh giaa cam nay tie'p xuc voi nhau qua
nhling sinap a trang hqch giao cam co" tren,
roi tU day, cac s<;li sau h{ich se thea cac dam
roi: quanh cac d(mg mqch eanh, rai quanh
d(mg m(lch thai dudng nung va ham trang
va quanh cac nhanh ttl cae dQng mQ.ch nay
tai tuyen mang tai d~ chi ph6i tuyen
N [.;aai ra, trang vung mang tai can c6
mot 1m.>t thanh ph~n uUQc 1i~t ke du'oi day:
d()'ng rnQ.ch canh ngoai, tlnh mqch canh
rigoni, day than kinh m(it (VII), cac day
tha'n kinh lai-thai dUdng, day than kinh tai
ldn va nhling hqch bQ.ch huyet mang tai nang va sou
Vung thanh quan (Regia iaryngica)
Vung thanh quan gioi hl,ln ben tren bdi bi! tren slJ,n girip va ben du'oi bai bi! duai sun nhdn; va ve phia hai ben thi lien quan
voi tuytn giap (giap tr<;l.ng)
Thanh quan
(Larynx)
Thanh quan 1a ed quan phat am, nftm a
ben du'di xudng mong, va du't;lc n.6i vdi
xu'dng nay bai mang mong-giap, thanh
quim nftm ngay phia tren vong slJ,n khi quan thu nhat va du'QC n6i voi vang nay bai miing nhdn-kht quan Phia sau thanh quim
la hau (hQng) (pars laryngica pharyngis: phan thanh quan cua hau), va ve phia
truoc th! thanh quan du'Qc che phu bai cd uc-giap va cd giap-mong, nhling cd nay
thuQC ve h~ thong nhling cd thling, ci'mg giua bit tren xUdng uc va bit dudi xudng ham dUdi, va ca bai Cd bam da cd va da
Bd tren eua sl;[n girip, khi dau a tu' the' binh thu'dng, thi nftm ngang mue vdi bd tren cua dot song co" thu 5 (C~), con bd du'oi
sun nhan thl n&m ngang muc voi bd duoi
c~a dot song co' thu 6 (C6) Do d6, thanh quan d ngudi ldn tu'dng ung vdi chieu caa cua hai dot so'ng cd C5-C6 Tuy nhien, vi tri nay thay d6'i tuy thea tu6i
Khi dau .j tu the' nging, thi thanh quan xuong thap va bd dUdi cua no co th~ 6 ngang muc bd tr€m cua dot song co" 7 (C7)
d(lc bi~t 1a d ngu'di gia
Vi tri cua thanh quim thay d6i tuy thea
tu6i va thea gidi (5 phoi thai va tn~ Sd sinh thanh quan nftm ngang mue than cae d6t s6ng e6 3 va 4 (C3-C), can 6 ngu'di gia thi
Trang 4Day chang giap-m6ng -r'l ~
~ Sun thanh thj~t (n<lP thanh mOn)
- 1 - , r S(tng 16T1 Xltang m6ng
Sun IhOc ==== =I t ) : 1
LOp niem m~c cua thung
lOng Ihanh thiel
eu s~n chern _ _ _ _
-\-_-j-eli s~n sling ~A"";::
Nep li~n ainh - -
+4-lien dinh thanh quan - - -1 - '[
Nep thanh am (day thanh am) _- -1 ' 1
Co thanh am
Co nh~ln·pheu
Day chang nhan-giap
Tuyen giap (thuy ben trail ~
Tien dinh thanh quan
ir- - - - SLmg t n~n (sCtng m6ng) sun 9iap
Co lien pheu ngang
'-1 ':"' + - -Co lien pheu cheo
+ -/1- - - N 6n chun 1- : ; / - - -Co nhan-pheu sau
SCtng dlJ6'i sun giap
L - " _ _ Khi Quan Hinh 36 M~I ben Irong cua Ihanh quan ( nh i n tv phia sau l
thanh qUfm d ngang mlfe di.e dot song d;
C\; ·C 7 •
Do nhung mOl lien ket giai ph5.u rna
bat ell chuy~n dQng naQ xay ra giila win
nti~ng va Cd hodnh, deu co nnh hUdng teli
thay dbi vj tri eua a'ng thanh-khi quiin
Nhung chuy~n d¢ng eua CQl song (cui va
ngli3 dau) deu lam thay d6i chieu dai cua
c/ng thanh-khi quan tit 10 toi 30%_ Trong tv
the nflm nglta, thanh quan va khf quan se
cao hdn mot nlta hoac tham chi mot chieu
cao eua d6't so'ng co'; Th~nh quan' ehuy~n
d(mg thea chieu dung dQc, di chuy~n len cao
khi nglta dau, khi nuot, va khi ph at nhung
am cao: va di chuy~n xuong thap khi phat
dc am thap va khi cui dau
Kfch thlioc cua thanh quan cling thay
d6i thea tu6i, gioi va thea titng ca th~ Vao
luc mdi sinh thanh quail rat k€~m phat
tri~n, nhling to dfin len cho tdi 3 tu6'i, va ttt
d6 b~t dau phat tri~n; thanh qulm phat
tri~n rat nhanh d trc em trai vaa tu6i d~y
thl Rich thlidC trung binh la: 35-50 mm chieu eao, 35-43 mm chieu ngang, va 25-36
mm chieu trVdc sau
T hanh quan la mQt Cd quan rong, cau
t~o boi m~ t khung 51).n, cac khdp giua cac S1).n, cac day chling, cae mang dan hoi ket
noi cac 51).n v(ji nhau, va m9t h~ thong Cd
v~n di?ng, cae m~ch mau va day than kinh (hinh 36-59)
Khung Sl,In cua thanh quan: baa gom
ba 5\111 Ie va hai Sl,In dci
* Sl:ln giap (ca r tilago thy r oidea): In s1.,ln
to nhat eua thanh qUEm, co the nhin thay nbi caD len va Sd n~n thay qua da vung c6
t lioc S1.,ln giap c6 hai manh bfm phai va
trcii (lamina dext r a et sinistra), lien tiep vdi nhau 0 phfa trude, tf;lo thanh mQt goc khoang 90° (d nam gidi), md ra phfa sau, dau tren eua goe nay c6 the Sd n~n thay qua da; phfin nh6 nhieu nhat ra truoc nay
Trang 5Than XlIOT'lg m6ng
thi~1 hoac cu6ng nap Ihanh mOn)
Day thanh am (day chang thanh am)
Co giap-ph~u
Co nh~m-glap Day ch~mg nhAn-glap
cac !uy~n khl quan
Sun khi quan
Sl,In thanh thiet Mang giap-mong
-f- - - - SlJng tr~n Sl,ln giap manh
Svn ph~u
1 - - D~y ch~ng nh!n·hlu
;' l 7' - - - Ban (manh) sun nhAn
11- - - - - Lap ni&m m~c ct.a hau (hQng)
Hinh 37 M~t ben trong eua thanh quan (Nhin W phia b~n trail
con dll(IC t-:91 li1 (I thallh qudn (prominenlia
: {~- 11 )
() dau trcn coa g6c tiep noi glUa hai
manh ph:'-ii va tn'ii con thi{y khuyet gicip
tre" (illcisura thyreoidea cranalis: khuye't
bell di ticp lim phia tren c6 moi ben mQt
S ll'ng mimg SI,in gicip (corn u hyoideum
phfn duiJi co moi ben m9t sUllg nhan S(ln
,
OJ Ph i m Iren cung cua qnh glila hai mimh phai lIa Irai cua
su n gl 3p c6 m 6 1 khuy~t , gQi 13 khuy~t giflp trim, ph;in nay nh6
ra phi::! InIac nhieu nh~t, 111m Ihanh rn¢t 1,1, ngl.lOl Tay ph\lOng
gO I 13 qua faO Adam, con ngOn ngil dan gian Vi.t thi QQi nhllrn
101 hau ~i du !rong 111 /¢ h61J chi nhitng ngl.lOl rna tflo Adam
n h6 f a Iniac qua r o rei
• ' S un g m 6 ng va simg nhAn sun glap con gQi l;in 11.101 la sring
I r e n va sung dt/IJi
S~ln nhall
M~t sau-trong cua S1,1O gtap kh6ng
nhung chi giiJj h~n thanh quan nhung con
om lay ca thanh bim cua lu:iu (hQng), lam
cho giua nhung manh ben clla S\lO giap va thanh ben cua hau hlnh thanh a moi ben
mQt ho gQi la dinh thanh-hau ho(tc ngach
vung thanh-h{iu (ht;JIlg-thanh quon)
., S(Jn nhan (cartilago cricoidea): c6
hinh giong mqt chiee nhan c6 m(tt, viJj phan
m~t nhan a phia sau, Ml}t nhan la Inqt
manh hinh gan nhv bon c~nh viJi tn,lc dai
theo hudng tren-duoi gQi la ban ho~c manh SI.j.1l nhan (lamina cartilaginis cricoidae) 0
bo tren cua ban S(ln nhan e6 hai di~n khiJp
day eua cac sl.j.n pheu (hlnh 45-47)
69
Trang 6* Sl,ln thanh thi¢t ho~c sl,ln ndp thanh
mon (cartilago epigloltidis): gio'ng hinh m9t
1ft cay, vai phAn bCl tl,i do r9ng, huang len
tren, va phan cu6ng la (petiolus
epiglottidis: euong thanh thi~t) b phia duai;
cu6~ng sl,ln thanh thi¢t nay khi soi thanh
qu;ln nh'in thny nhu mQt ell gQi Iii cu thanh
thl¢t (tuberculus epiglottidis) Cu{/ng Sl,ln
thanh thi~t ket no'i vai m.;it sau cua goc s\,1n
gi,,1p d ngay phfa tren eh6 bam cua cae day
thanh am (hinh 36, 37, 44)
C~ic bCl tl1 do clla sun thanh thiet tao
(aditus laryngis: [0 vao thanh quan) S\ln
thanh quan co vai tra d$.y kin zg thanh
quan tren khi nuot, do do lam cho cae eh:it
dich va khoi thuc an bilt bUge b! dtly vao
Iu'lu va thl/c quan Be mQ.t sl:ln thanh
thl¢t co mQt so ho 16m, do Ia eh6 chua cac
tuycn nhay
* SI,lJl ph&u (cartilago arytenoidea): 1a
sl:ln doi, co hinh thap vai ba m$-t ben va mQt
(b.y M(i.t ben trong va m(i.t sau ella sl:ln
phCll nhftn khae vai mc:it ben ngoai go ghe
Deiy (basis) sl:ln phEiu co di~n khJp nhan
(facies articularis cricoidea) d~ tiep khap
v6i di¢n tlfdng ling 2J bCl tren ella ban sl,ln
nhan D~'t.Y eung co hai mom: mQt 0 phia
tntae Ia eh6 bam eho day thanh am nen gQi
]a mom thanh am (processus vocal is), va
m(lt mam huang ra phia sau-ngoai 103 eh6
bam eua d.c cd eua thanh quan, nen gQi la
mi>m cd (processus muscularis) Dinh eua
sun ph.fu heJi nga ra sau va tiep khap voi
sl:ln sung (hinh 42-47)
:-Jhd khap giua cae sl,ln phtu voi sl,ln
nluin, mil cae Sl,ln phlu, duai tac dQng eua
cae co co th§ pho'i hqp sll ehuy~n dQng ella
d.c day thanh am va toan bQ ehuy§n d9ng
eua thanh quan
* Cac slfn ,<;ltng (cartilago corniculata):
hO<;1e .'>I,ln Santorini, 103 sl:ln dai, nh6, hinh
tnln, llam 0 di'nh eua cac sl,ln phlu, t\l-O nen
hai cu (tuberculum corniculatum:
sung) 0 hai bCl cua khe gian-phlu
,
eu sl,ln
• Cac Sl,ln chem (cartilago cuneij()rmis)
con gQi la slfn Wrisberg, cling b s\ln doi,
nha, n:lm 0 ben ngoai s\,1n sung, trong cac
nep phlu-thanh thi¢t, va cling tf.l O thanh
nhung cu (tuberculum cunei{orme: cu sl,ln chem), c6 th§ nhin thay khi soi thanh quan
Trong be day cua day ch6.ng m6ng-giap
ben, cling c6 hai S1,ln rat nha (kich thuoc chi bfmg h~t g~o) gQi la sl,ln thoc (hinh 36, 48,
50,51)
BQ may day ch.1ng cua thanh qu':l.ll: Phlin truoe cua xrtdng mong vil ella sl,ln giap cung nhu cua sun nhan ket noi voi
nhau b2Ji cae mang sqi xd, cac miing nay co' dinh khung sl:ln ella thanh qudn voi xrtdng mongo XUdng nay 1~i duqe co dinh vao nc'n
S9 b2Ji nhung day chling tram-mong va cae cd cua lUdi Nhung mang sqi xd n6i tren, duqc tang cUClng boi nh ung day chAng, dang thCii cling la du'Clng vao eua nhung phliu thu$.t d thanh quan d~ Wi cae vimg khae nhau ella cd quan nay (hinh 36, 37, 48, 55, 57)
BQ may day chAng ket noi thanh quan voi nhung b<) ph$.n Ian c~n bao gam: mang mong-giap, mdng m6ng-thanh thi¢t, cae day ehiing lUdi-thanh thiet, hau-thanh thi¢t, giap-thanh thi¢t, va day chang ho.;ic mang nhan-khi quan
• Mang mong-grap hyothyreoidea) , trai tu xUdng
(membrana
m6ng tai bi! [ren va cac sung mong (sung tri'm) cua Sl:ln
giap Ph lin giua eua mang ducje tang eUClng boi day ch6.ng mong-giap giLta (ligamentum hyothyreoideum medium), can 6 hai hCl sau
ngoai cua mang thi co cac day chling
mong-giap ben (ligamentum hyothyreoideum laterale) tang cUClng, trong be day ella hai
day chftng nay co chua hai Sl,ln thoc (cartilago triticea)
Trang 7Do thanh quan duqc ket n6i ch~t che
vfii xUdng m6ng, nen thanh qUlin cling
tham gia vao Sv chuy§n d9ng cung voi
xctrJng n,\y
Ph an hen ngoai cua mang mr)ng-giap co
nhung 16 d~ cho cae d¢ng mg,ch va tlnh
In(Lch thanh qudn tren va nhanh trung
(ramus inlernus) cua day than kinh thanh
(jluln tren (n laryngeus superior) chui van
thanh quan
* Mung mang-thanh thi~t (membrana
hyocpiglottica): hEm ket m$-t truoc cua sl}n
lhanh thi~,t voi biJ tren cua xILdng m6ng Phia
ciltoi mang m6ng-thanh thi~t, giua sl}n thanh
thi~,t vii mang mong-girip c6 kh6i rna (d~m
IIId: COl/JUS adiposum) cua thanh quan Mang
m6ng·-thanh thi¢t kh6ng lien t\lC; mung m\y
gio} hq.n cung voi mang m6ng-giap d phia
tl'uoc Sl}1l thanh thi~t d phia sau, va Sl}n giap
() phia duoi m9t khoang gQi la khoang
mong-giop-thanh lhi¢t
,;: Day chcing IUdi-thanh thi~t (Zig
glossoepiglolticum) n6i day IILdi voi sljn
thanh thi¢t, dt)i niem mi.lc len thanh cae
ncp; c6 ba day chilng luoi-thanh thi~t lao
m(Jt day giua va hai day ben; cac nep niem
mf,l(~ do chung tfl,O thanh cilng mang cung
ten; mr)t ntp IILdi-thanh thi¢t giita va hai
nlp lrAIi-thanh lhi¢t ben, giua ba nep la hai
h6 J6m g(li lit cac thung lUng thanh thi¢t
* Day chling giap-thanh thi¢t (lig
thyreoepigZutticum): tQ,o thanh m9t khop
giua SI,m thanh thi¢t va goc sl}n giap; day
ching nil.y nAm d bEm duoi eua day chdng
mr)n{.{-lhanh thi¢t, ket noi cu6ng Sljn thanh
thi¢t vai mQ,t sau cua khuye't giap tren
(khuyet d giua bd tren svn giap)
* Day chdng nhan-khi quan (lig
cncotracheaZe); cang giua bd duai cua sl}n
nhan vii Liang Sljn khi quan tren cung
* Day chling tie'n dt'nh (Zig vestibuIare):
tham gia va.o cau t~o cua cae ne'p tie'n dinh
, eric day thanh am (Zig vocaIe): la cac
day ch&ng dU<;lc cau tQ,o bdi mo S<;li-chun, d phia truoc, cae day chilng nay bam vao goc slfn thanh quan qua m9t cau truc dan h6i (macula {Zava: vet vang), d phfa sau thi cae day ch&ng nay bam vao mom thanh am cua
day s~n pheu
Mang x(} -chun cua thanh quan (membrana fibroelastica laryngis); la m9t
mang kha day, n&m b duoi lop niem m~c cua thanh quan C6 th§ phan bi~t mang nay hai phan khac nhau; phan tren va phfrn duOi
1 Phan tren cua mimg xd-chun: la
mang doi, doi xung nhau, n&m d hai ben phai va trai, mai ben 1a m9t mang hinh bon cQ,nh (membrana quadrangularis: mang
bOn c(;mh), b<it dau d phia tren W cac ne'p pheu-thanh thi~t r6i di xu6ng dudi toi t:}n het b:lng cach tr9n l.in voi cac day ch!ing thanh-the/to Ve phia truoc, mang bon c~nh bam vao sljn thanh thi~t va ve phfa sau thi bam van milt trlLde ngoai sl}n pheu Mang
b6n c~nh t:;IO eho tiin dinh thanh quan c6
hinh non e\lt Vd:i day Ion md len tr€m
2 Phan dudi cua mang xd-chun: gQi Ia
nun chun (conus elastic us), tUdng ung voi khodng dILrJi-thanh man va la mN thanh
phftn lien ket-chun quan trQng eua thanh quan; d phia duoi, non chun bam vao cung
va biJ ben ban eua sl}n nhtin, til day n6n di len tren d§ bam ve phia truoc vao mat sau cua goc slfn giap a 0,5 em dudi khuyr'/t giap tren, va ve phia sau bam vao mom thanh
am cua sl,Ln pheu Nhu v:}y, biJ tren tlj do, eua non chun cang giila g6c s\ln giap va
mom thanh am eua s\ln pheu t~o thanh cac
day thanh am_ D09-n truoc cua n6n chun,
n&m giua bd dudi cua s\ln giap va cung cua S\ln nhfrn du<;lc gQi la phan tlj du cua n6n
chun (pars libera coni elastic i) ho~c day chdng nhtin-giap (Zig cricothyreoideum)
Hinh th~ cua n6n chun thay d6i moi khi
thanh man md ra
Trang 8Cae khop ella thanh quim (hinh 45-47)
* Khdp nhan-pheu (articulatio
cricoa-rytenoidea): la mQt khop dQng voi sv: tham
gia eua dic di~n khop d ddy eua eae s(ln
phiiu (facies articularis cricoidea) va eae
di~n khop d biJ tren eua ban slJn nhan
(focies articularis erytenoidea), da-y la
nhung khop day du, voi mQt mang hOQ,t
dteh va mQt baa khop e6 eae day eh~ng tang
cu'dng d phia trong_ Cae khop nay e6 th~
thve hi~n du'(1e eae d(>ng tae tnlQt S\ln ph€!u
theo chieu ngang va xoay s\m ph€!u quanh
tr\lc d1i'ng d9C Bdi nhung d{'mg tac nny, s\ln
pheu du'a mom thanh am va do d6 cae day
lhanh am lQ-i gan nhau hoQ.e ra xa nhau
Nhu:ng dQng tae khep va md (giQ-ng) nay la
bAt bUQe doi vaj eh1i'e nang eua thanh quan
(phat am va thd) Tat ca_ nhung cd n~m ben
trong eua thanh quan tae dQng tnje tiep tai
hai khop nay
* Khdp nhan-gidp (articulatio
crieothy-reoidea) In hai khap dQng, phAng, nAm tie'p
khop giua sung nhan (sung duai) eua s(ln
gicip voi mi;it ben eua slJ-n nhan (fiacies
articulari:,· thyreoidea: di~n khdp gidp), hai
sl,ln du'(1c ket noi voi nhau boi mQt bao
khop, voi ba day eh~ng: ben ngoai, sau, va
tru'oc tang Cu'dng
Nhd khop nay rna slJn gicip e6 th~ tru'Qt
tren s\ln nhfrn voi bien dQ nha, va e6 th~
xoay quanh mQt tr\le nllm ngang di qua ea
hai khop doi xung nhau, do d6 lam ciing cae
day thanh am
Bftng each nang cung slJ-n nhan lfm eao,
thi phan tren eua ban slJn nhan voi eae slJn
pheu nAm tren d6 (hai sl,ln nay tit{p khdp
voi nhau) se bi nga ra phia sau, lam eho cae
day thanh am ciing ra N gU<;lC l:;l.i, neu cung
SlJ-n nhan dUc;:le keo h:;t xuong tha'p, thi
nhung di~m bam eua cae day thanh am se
72
l:;ti gan nhau hdn va lam eho d.e day nay trung l:;ti
Cae cd ella thanh quan (hinh 50-52,
54, 58)
* Cd nhan-gicip (m cricothyreoideus): di
til biJ dUdi va sung nhan (sung nha) eua s(ln gidp Wi bd tren eua cung Sl,ln nhan Cd e6
dQng tae nang cung s\ln nh.ftn len eao lam eho ban s(ln nhan nga ra sau hoi;ie cae ban eua slJ-n gidp nga ra phia truoe, ket qua eua
dQng tae nay la lam eang cae day thanh am
Cd dU'<;lC tQ-o nen bdi hai b6: b6 truoe, gQi In
b6 th6.ng va b6 sau gQi la b6 chech hoQ.e b6 cheo
* Cd nhdn-pheu sau (m CTlcoa-rytenoideus posterior): di tu mi;it sau eua ban SlI-n nhan toi mom Cd cua s(ln pheu
D9n g hie eua ed la keo mOm cd s\ln pheu ra phia sau, lam cho sl,ln nay di ehuy~n theo
ehi~u ngang, va tu d6 rna rQng khe thanh
m6n (rima glottidis), vi cae ne'p thanh am (Wc la cae day thanh am) bi keo ra phia
ngoai; day la cd ma thanh m6n (Cd giqng nep thanh am) duy nhat ella thanh quan
Trong truang ht;lp cd nay bi li~t, thi day thanh am d eung ben se kh6ng th~ di
ehuy~n ra phia ngoai dU<;le
* Cd nhiin-pheu ben (m CTlcoa-rytenoideus lateralis): di tU mi;it ben eua cung
s(ln nhan Wi mom cd eua day slJ-n pheu Cd e6
tae d\lng keo mom cd slJn pheu ra phia truoe,
va do d6 khep khe thanh m6n (rima glottidis), lam trung eae day thanh am Cd
nhan pheu ben la cd ma thanh man (gir;mg nep thanh am) Khi hai cd hai ben cung eo thi
hai slJn phiu sat l{li goftn nhau hdn
Trang 9Mi'mh b~n Irai eua
Khuy~1 giap Iran (khuy~1
Ir'n sun giap) 'yf
(tao Adam)
Sltng mong (Sltng I r~n)
CU In~n s~n glap DUCmg eheeh (go cheo)
_ ._ ;;t ~ T Cu duO; syn giap Dien kh<'1p nhan (di$:n ""O,_~
(s(mg duCi) Hinh 38 S~n g i ap (nhin tu phia ben Inii)
' l - - -sUng mong (sung !Ten) syn gLilp
Khuyel giap tren (khuy~1 Ir'n syn 9;'ll)[J
Manh ben phi,; -"(,, -syn giap
,, ~_ Sltng mong (sling Irem)
Sltng nhan giap duO;
l _f:!~~ (s(mg dum)
(khuy~t duO; S\ln giap) Hinh 39 Sun giap (nhin tu phi a lruae)
, - - CU giap Iren (eli tren syn giap)
Sltng mong (sling Iren) syn giap
\ W~ g;ap Iran (c, Ir'n sun g;ap)
\ fF') [)uCmg eheo (ga eheeh)
syn giap
" - - - - (;, glap du"
(eli duO'i sl,ln giap) Hinh 40 S~n giap a nam g i ai
, l ' " ~ 8uOOg ch'o (go chlich)
~:~ ~~~) ; ~cu giap duO; (ell duO; syn giap) syn gialP
Hinh 41 S~n giap a n il git:li M~llrong syn ph~u
Mom ell
Mom Ihanh am
Oien khap vO'i ban sun nhan Hinh 43 S~n ph e u (m~1 Irong)
, bCr II! do Hinh 42 S~n ph e u (mal dien khap haae day)
Sun poe" -,.'11
Cl'. -H61am giae
'm Hinh 45 Cae s~n pheu : cae khap nhan-pheu
(nhin Icr phia Iruae)
\\
Cu6ng thanh thi¢1 Hinh 44 S~n Ihanh Ih i~1 ho~e
mip Ihanh mon
Trang 10Ban (hoac manh)
sun nhan
Mom thanh
am Sl,ln pheu
MOmcc
sun pheu
i khOp v6'i sun giap
Hinh 46 Cae khc1p nhan·ph~u
(nhin tIT phia saul
Thung lang Ihanh thi~1 - - - ,
Sl,ln thanh thi~t (nap thanh mOn) _ -."
Son cMm - - - , , ;
Sl,ln sLII1g - _ _
MOm co sl,ln p~ +
Mom nhan (mom dU'6'i) sl,ln giap -'~
Sl,ln sLmg -=
;"" -1 oi s~n pheu Mao hinh cung -L.t', _ HIS hinh tam giac Momcc 1oIII:~ MOm thanh c\m
sl,ln pheu
• suo P'h~u
Ban (heac n'lanh) L _ _ _ ", ban cau
SI,1n nhan DiE!!n khOp
SI:1n giap
sl,ln ph~u
Cung sl,ln nhan
-C:::::- _ _ Sun nhan
Hinh 47 Khc1p nhan.ph~u
( n hin tlr phia ben ngoai)
~[ljj" N~p IIlO'i·thanh th~1 glfta
! , \ - - - - Mang giap-m6ng
~~- SLII1g 11m XLlang m6ng + - Sun IhOc
' -1 Mang b6n (;<!;nh
't -sang m6ng (Slffig Iren) sun giap
j l~ - Day chang nhan glap
Hinh 48 Khung s~n sc;ti cola Ihanh quan S~n, M,mg , day chang (nhin tlr p hia saul
71