thanh trong, cac nhanh day chlu va nhanh da xuyen cua dam r6Z than kinh cung n&m d phiin sau clla h6' ng6'i-tn,tc trang; con nhung nhanh mf,lch va than kinh br'u hoQ.c moi am hQ d~u
Trang 1thanh trong, cac nhanh day ch(lu va nhanh
da xuyen cua dam r6Z than kinh cung n&m
d phiin sau clla h6' ng6'i-tn,tc trang; con
nhung nhanh mf,lch va than kinh br'u
(hoQ.c moi am hQ) d~u nAm a ph fin truoc h{f
ng(3i-tn,tc trang Cac mf,lch th~n trong va
day than kinh th~n (vasa pudendalae
internae et n pudendalis) di cung nhau sat
voi thanh ngoai clla h6, trong mQt 6ng gQi
la ong thf!n (ho~c ong Alcocq) H6 ngai-tn)'c
trang chua diiy rna lien ket rna voi nhieu
dai mo s<;li lien ket ch:;ly ngang qua
Cac be? ph~n sinh dl,lc ngoai
? _ , •
cua nil gldl
Cac bQ p han sinh d\lc ngoai clla nu gioi,
gQl chung 18 am hQ (vulva), bao gam cac
mai iOn va moi bi, mQt khoang gian moi,
am v(it, cac cd quan cudng (t:;lng cUdng) va
dic tuye'n phlJ thuQc (hinh 261-263)
Cau truc clla cac moi am he'?
Cac m6i am hp bao gam cac m6i lim
(labia majora pudendi) va cac m6i be (labia
minora pudendi) (xem them hinh 251)
1) MOi Ion la hai nep da, hinh qua biiu
d\,lc keo dai, a ben trong be day cua nep da
c6 chua: rna rna, mo lien ket, cac SQi cd trdn,
cac m~ch mau, day than kinh, va nhung sQi
t~n cung too nhanh clla day chiing trim ta
cung M6i moi c6 mQt m¢t ngodi, ho$.c mq t
da, phu bdi da, co long va sftm mau, va mQt
m¢t trong cling phu bdi da, nhung mong,
nh5n va mau do hong, co ve clla m9t be m{lt
niem m~c; m$.t trong con c6 nhigu tuye'n bii
nhiln, che tiet ra bl/a tim hQ M¢t ngodi cua
moi ldn am hQ lien quan voi m(l.t trong dui
cung ben, con m$.t trong moi Ion thi lien
quan Val moi nh6 cung ben, va voi m$.t
trong moi lOn ben d6i di~n, giua hai moi Ion
1a khodng gian mdi Hai moi IOn g(l.p nhau a
hai dau trudc va sau t:;lo thanh cac mep
trude (commissura labiorum anterior) va
mep sau (commissura labiorum posterior)
Mep trudc kh6ng nhln thay ro, nAm mip d duai go mu ho~c go V~ nit (mons pubis Veneri) , la mQt vung nAm a phi a truoc clla
khop mu, rna m{lt so' tac gia cling mo ta nhu mQt ph An ella bQ ph~n sinh d\le ngoai, Mep sau eon dUQc gQi la "df,a" nhin thay ro hdn mep truoc, mep sau n&m a cach lo hiju mon
khoang 25 mm ve phla truoe
Moi ldn dUQC cap mau bdi nhung nhanh ella dQng mr;lch th~n trong va th~n ngoiii
Cac tlnh ml;leh t;ii.p trung thanh cae nhanh tUdng ling voi cac nhanh cua cac dQng m~ch nay B~ch huyet dUQc thu ve cae hr;lch b(}n ngoiii
Than kinh chi ph6i moi IOn la cac
nhanh taeh ra tit dic day than kinh chiju-hr;l vi va chiju-b~n va tu day than kinh th(}n
2) Moi be: la hai nep da eo ve ngoai giong voi b~ m~t niihn m~c, Moi moi be dai 3-4 em, va rQng 1 cm M6i moi be co mQt
m¢t ngoiii lien quan vdi moi Idn cung ben,
va mQt mift trang lien quan voi moi be ben
doi di~n (thong qua khoang gian moi, rna binh thuClng thi dUQc ehe kin bai cac moi
Ion); m6i moi be eo hai bi:J la bi'J trudc ho(l.c biJ tl/ do va mQt bil sau ho~c biJ dinh tiep
xue vdi cac hanh am dqo M6i moi be eung
co mQt dau trUdc va mQt dau sau, d giU'a dau truoc clla hai moi be eo am vgL M6i moi be tach lam hai nep, mQt nep luon ra
m$.t sau eua am vijt va n6'i vdi nep tUdng
ung ella ben d6i di~n t:;lo thiinh mQt ham
am vijt (frenulum clitoridis), mQt nep khae
thi vUQt len tr€m am v*t va n6i voi nep tudng ung ben d6i di~n t:;lO thanh ma am
vqt ho~c bao am v¢t (preputium clitoridis)
Phia sau am v~t la l6 ngoiii cua ni~u dr;lo (orificium urethrae externum) ho~c Z6 sao Dau sau eua hai moi be h<;lp nhat voi nhau
t~o thanh h6 J
thuy€n (fossa navicularis)
ho~e h6' tUn dinh am d{Lo (fossa vestibuli
vaginae), nhin thiy ro a d6'i tU<;lng chua
sinh con tan nao Ben trong tie'n dinh 1a l6
am dqo (ostium vaginae)16 hol}c l6 giao hqp
a 10 nay c6 mQt nep da-niem m~c hinh ban
16 Am d,!-o hinh m¢t ong, c6 hai dau: dau Irem bam vao chu vi
co tLt cung, con dau dl16i ma ra ngoai nen 10 ma nay 99i la /0
am d(jo (ostium vaginae) la du, nhl1ng <'Ii!i cho ra nghia cling c6 th~ 99i la /0 ngotli am dao
Trang 2nguy¢t gqi la mang trinh (hymen vaginae),
chi tha'y nguyen v~n d ngudi chua giao hQp
Ian nao, mang trinh lam cho ia ngodi am d(1o
h~p l~i m9t phan Mdng trinh cling co th~ co
hinh th€ khac nhau, nhu hlnh 10 sang, hinh
vllnh khan, thl}m chi khong co 10
M6i be la m9t nep da b~p trong be
ngoai gi6'ng nhu niem m~c, va trong be day
co chua mo lien ket giau sqi chun, nhung
khong co mo ma Ngoai ra, mlli be con chua
nhieu tuy~n ba nhiln che tiet ra bl/a am h¢
Cac m~ch mau cung la nhting nhanh
n hu cua moi Wn va than kinh chi phoi cung
xuat ph at tu nhdnh day ch(iu cua day thdn
kinh thE;n
Vai tro cua cac moi be cling nhu moi Ion
lil bao v~ am df.lo
Khoimg gian-m6i am hQ
(Rima pudendi)
Khodng gian-m6i am hi? lit mQt khe
rQng it ho~c nhieu tuy thea d6i tuc;.lng chua
sinh con hoac da sinh de nhieu Hin, khi
tach dic moi Ion ra xa nhau thi tha'y
khoang gian m6i giong nhu mQt ph~u; a day
clla khoang nay co: (1) tdn dinh am dg,o
(vestibulum vaginae); (2) l6 sao cua ni~u
dp-o (orificium urethrae externum) va (3) l6
ngodi ho~c I6 duai am dgo (ostium
vaginae)
(1) 1'i{l'n dinh am dg,o (vestibulum
vaginae) la mQt vung giai ph§.u nha be,
hlnh tam giac, gidi h~n a hai ben bai hai
m6i be, a phia truoc bdi am vc.it, va a phia
sau bai m9t dudng b~ ngang di qua la ngodi
eua ni¢u dg,o
(2) La ngo3.i ni~u d~o (orifieium
urethrae externum), 13 m(it 10 tron, dUdng
kinh 3-4 mm, la 10 md ra ngoai cua ni¢u
dgo Lo ngoai ni~u d~o n~m d di~m gii1:a
cua qmh day tam giac tie'n dinh am dg,o
(3) L6 ngoai ho~c la dudi am dgo
(ostium vaginae), ma vao riinh (ho4e khe)
am h(J, hinh th4 thay deli tuy theo doi tuQng
13 ngudi ehua giao hqp, da sinh can ho~e
sinh de nhieu Ian
d ngudi ehua giao hQp Hin nao (eon trinh) thi 10 ngo3.i cua am d~o duc;.!c bit mQt phan bdi mung trinh, 1:1 mQt hoanh eo m9t hoi,ic nhieu 10 thung Hlnh th~, be day, va mue dQ dai eh~c cua mang trinh thay d8i tuy theo Wng trudng hc;.lp
Ve mat hlnh th~, e6 nhting ki@u sau day
da duc;.!C ~6 ta: ki4u hinh bim nguy~t, ki~u
c6 diem, ki~u hai moi, ki~u thung hai 10, va ki~u 10 sang Tuy theo chieu day va dQ dai
ch~c, c6 th~ phan bi~t dic lo~i: mem, dai, mong, d~ uon, dan hoi
d ph\! nti moi sinh con mQt lan, mang trinh c6 hinh mQt vanh voi bon hoi,ic tam diem do mang bi ra_ch Thong thudng, mung trinh raeh nhung kh6ng tdi t*n bd bam cua mang vao thanh am d9-o, lam cho 16 ngoai
am d~o duqc bao quanh bai m9t nep phan bi~t dU<;lc d€i dang, gqi la vong mung trinh
d ph\l nti dB de nhieu Ian thl mang trinh bi rach qua bd bam vao am W;to, Ian rQng Wi t~n nhting thanh phan clla am hQ
Cae m~ch mau va day than kinh ella mang trinh 13 cac m~ch va than kinh clla phan dudi am da~; ve cau true, mang trinh
13 mQt hoanh niem mf},c giua hai lop bi~u
mo c6 chua mo lien ket vdi nhieu sc;.li dan hoi (sc;.!i chun)
Cac t~ng CU'dng cua nO' gidi (5Q ph~n cU'dng cua nil)
Cae tg,ng eUdng bao gom mQt t~ng Ie
n~m tren dUdng gitia, la am vcjt (clitoris) va hai t~ng a hai ben la cae hanh tie'n dinh (bulbi vestibuli) (xem them hinh 251)
1) Am v~t (clitoris) eua nti gidi la bQ phan tUdng dttdng tuy c6 kich thuoc nho hdn nhieu so voi vl}t ctidng (v{l.t hang) clla
dudng vcjt nam gidi Am vcjt hinh tn), co hai
re hlnh nem, 13 cac v¢t hang phdi va trai (corpus eavernosum dexter et ninister), cac
v¢t hang xUilt phat tU phAn giua ella miitt
Trang 3trang nganh ng6i-mu, rai di chech ra truac
l€m tren va vaa trang, tOi phia truac khdp
mu thl sat l<:).i voi nhau t~a thanh than am
u¢t (corpus clitoridis); than am v~t huang
I~n tren va t~n cling bai m<)t d.lu phinh to
gQi Ia quy dau am v(it (glans clitoridis), dai
khoang 5-6 mm Am v~t c6 m<)t phftn nflm d
sau, kin dao, va m<)t phan h,t do c6 boo am
uqt (preputium clitoridis) che phu; giUa baa
am v~t va quy d.§.u am v~t la khe boo am
u(it Tu m~t sau cua quy dau am v(it di tdi
quy ddu am v(it c6 mi}t nep g(}i la ham am
v(it (frenulum clitoridis)
Than am v(it cau t<:).o bdi hai v(it hang,
ngan cach voi nhau bdi mQt vach khong
ho~m toano Quy dau lim u(it hlnh thanh bai
m<)t nhan trung tam la rna lien ket, dUQc che
phu a ben ngoai bdi mQt mang niem mt;lc c6
nhu bl'; trong quy dAu am v<}t cling chua
nhieu d.§.u t~n cling eua cac sQi th§.n kinh, va
d~c bi~t la co nhung tie'u thi xuc gicic
Cac m~eh mau va day than kinh eua
tl}ng el1dng cua nu giai: cac d(mg m::tch hau
het xuat phat tu di}ng m(lch th~n trang
(nhanh tOi v$.t hang g9i 13 di}ng m(lch mu
sou am v(it) Cac tlnh ml}eh dfin mau ve tlnh
m(lch diLi va tlnh mg ch th~n trong Bg ch
huyet dl1Qc thu ve cae h(lch bg ch huyet b~n
n6ng va sau va cac h(lch ch(iu ngoai
Cac day than kinh chi ph6i xuat phat
tU nhung nhanh cua day than kinh th~n
trang, ngoai ra can co nhung sQi than kinh
thl/c v(it den t::tng cudng ttl dam r6l than
kinh hg vj, va cac st;li than kinh ph6 giao
cam den tu phdn phD giao cam cung
2) Cae himh am dl;w eila tien dinh
ho:iic hanh tien dinh (bulbi vestibuli), la
hai v<}t cu'dng tl.1dng dl1dng voi hanh ni~u
dC;1O (hanh x6p) a nam gioi, nhl1ng d nu gioi
hanh xop nay dU:Qc chi a thanh hai nih phai
va trai, cach xa nhau bdi IrS am h6 nAm a
giua Hai lllia hanh tiin dinh (am d::to) nay
nftm a hai ben cua to ngoai am dt;lo, nhu'ng
kh6ng phai d trong am d::to, rna d vung am
hi}, do d6 ten g9i chinh xac dang Ie phai la
hanh am hi} chu khong phai la hanh om
dg o nhu van thuClng quen dung Moi hanh
tdn dinh ~inh qua bc1U dt;Lc dai, co mQt mgt
·ngoai loi, tiep giap voi u¢t hang cling ben,
va duqc ngan each voi v$.t hang nay bai mQt khe nha, trong do c6 mQt khoi rna lien ket
va ~ac mt;lch mau day Ch(lU nong, xa hdn
nOa m~t ngoai eua moi lll.1a hanh tien dinh
lien quan vOl in:iit trong cua nganh
ng6i-mu M(it ngoai moi nua hanh tien dinh can
co cd hanh-nang bam va~ va hai cd hai ben g:iiP nhau d phia sau tl}O nen mQt vong cd,
baa quanh 10 duoi clla 6ng am dgo-am hQ, voi cau t::t0 nhu v$.y, nen mQt so hic gia g9i
cd hanh hang cua nu giOi la cd thilt am m6n ho:)e cd thdt am dC;lO (constrictor vaginae) M:iit trong cua hanh tlin dinh 15m, lien
quan voi do~n cuoi cua ni~u dr;lO, voi m~t
trong cua moi be, phia sau thi lien quan voi
tuye'n Bartholin Dau sau cua hanh tie'n dinh, gQi 1a day, hinh tron va phinh to sat voi h6' thuye'n Di1.u trudc cua hanh tlin dinh rat manh nha, va n6i voi dau truoc
ella hanh tien dinh ben dOl di~n va voi ca
am v(it, d vung tien dinh nflm giU:a am v(it
va l6 ngoai cua ni~u dt;LO
Hanh tie'n dlnh am dg o d nu gioi thl)t
ra la v~t xop hdn la vl)t cudng, duqe cau t::t0 bdi m<)t mang td.ng, ben trong chua rna cudng voi nhung h6c rQng
Cac m<:).ch mau va day thfin kinh chi
phoi hanh tie'n dlnh co nguon g6c tu d(mg mg ch th~n trang, cac tInh m~ch cung d6 VaG
tlnh mg ch th~n trong va cac day th§.n kinh
thi xuat phat tu dam rot hq vj
1) Tuyen Bartholin hay tuyen tie'n dinh lim (glandulae vestibulares majores): c6 hal tuye'n Bartholin (d9C thea am Vi~t 1a
Bac-to-lanh), nllm a hai ben cua 16 ngoai
am dg o, tUdng ling voi day cua moi IOn am
hQ, Moi tuyen deu hinh qua b.lu dt;Lc voi m~t dQ dan hoi
Moi tuyen Bartholin c6 mQt mq t ngoai, 16i, phu bai dau sau hanh tie'n dlnh, va cd hanh-hang cung ben M¢t trong cua tuyen, 16m va lien quan voi am dq.o (day 1a m~t d~ rl}ch vaa tuyen trong truCing hqp tuyen bi viem mil) 6ng bal xuat cua tuyen
Trang 4Bartholin dai 15·20 mm, di tU tuyen ra
phia truae, van trong, va hdi xuong duai,
dqc theo day eua moi nho am hQ, roi rna van
ranh giua moi nho va mang trinh ho~c
phfrn con lSti cua mang trinh sau khi reich
Cae tuyen Bartholin thuQc ki~u tuyen
ong phan nhanh
Cac mJ;lch mau va day thftn kinh chi
phoi tuyen bao gam: cae d9ng mJ;lch thu9c
nguCl'n goc d(Jng mg.ch thc:n trong, cac finh
m;~eh di kern di)ng mStch, cac m:;teh bJ;lch
huyet e6 mQt so d§.n b:;teh huyet v& cac hg.ch
ch(iu va mi)t so khac v& cac hg.ch b~n Thfrn
kinh chi phoi tuyen tach ra tU nhanh day
ch(iu-dm h9 cua day than kinh th~n
Chuc nang cua tuyen Bartholin cung
giong voi tuyf/n Cowper cua nam gidi hllam
fim dm dg.o trong hic giao h~p
2) Trong phftn truac cua tien dinh am
dSto a mQ.t trong eua eae moi nho, c6 cac
tuyifn tiin dinh nhiJ (glandulae
vcstibulares minores) rna chftt tiet tham gia
van cau t:~1.0 cua b-l,l'a am hi)
Cac bQ ph~n sinh dl,lc ngoai
? • , •
cua nam glol
Biu
(Scrotum)
Biu la mi)t tui ddn (Ie), phong len, va
treo a phftn duai va giua than ngudi, ngay
dudi phfrn driy ch¢u truac, a giua hai dui,
va duai uung mu Kich thuoc va hinh th~
cua biu thay d6i tuy theo tu6i Biu co mQt
m~t tntoc-duoi, tren do co rn9t dudng n6i
giua (dudng dan cua biu) (raphe scroti),
dUdng nay lam cho biu co hinh cua mQt tui
hai thuy Ben trong, biu dU(lC phan lam hai
nu:a bdi mQt vach giua gQi la urich biu
(septum scroti), ngan chia biu thanh hai
khoang mOl khoang chaa mQt tinh hoan
Vdch biu dU(lC cau tJ;lo bai tat ca cac lOp cua
biu tru rieng lOp da (hinh 267-269)
Vi biu la mQt ciu truc xuat ph at tU
thanh Dl!-ng trudc, nen ding bao gam mim
lOp cd mJ;lC chong len nhau nhu sau:
1) lOp da: mau slim, co nhung 16; da cua biu cling co khi nhan nhung thudng nhan nheo vi co lop cd brim da biu ho~c cd dartos, n~m a trong be day cua da Da cua biu c6 th~ gian ra de dang, nen la nh)t cau tQ.o d\l' tru dOl voi dUdng u¢t khi dUdng
v~t cudng
2) Lap cd bam da biu hO<lic co dartos (tunica dartos) ciu t:;to bdi m9t cd cua da,
voi nhieu S9i cd trdn, cac S9i cd nay bam ch~t vao da, nhl1ng lop cd nay khong eo a
da cua thanh bt,mg; dudi da cung co m9t lOp rno lien ke't duai da; lop nay tham gia van ciu true cua uach biu
3) Mac nong cua biu (fascia cremasteric"a Cowperi) lien tiep voi mQ.c cua
cd cheo b(!ng ngoai Cd biu la nhung b6 cd
xuit phat tu cac cd cheo bl!-ng trong va cd ngang bl!-ng a day cua biu, ndi cac tinh hoan dUQc treo van do, thi cac cd biu toa
r9ng ra va tJ;lO thanh bi) ph<)n nang cac
tuyen sinh dlfc nam (tinh hoan) Ph an x~ cd biu keo tinh hoan len cao la m9t dap ung
voi kfch thich da d vung tren-trong cua dui
4) Mgc sau cua biu con gQi la tinh mac chung (tunica uaginalis communis) la
rn~c co ngu6.n g6c tU m(£c ngang bl:lng MQ.c
nay bao bQc quanh thitng tinh va qua l§.n tinh m(£c chinh thuc bao bQc ca hai tinh hoan M~c sau cua biu mi)t m~t hem ke't da
va lop cd dartos voi tinh hoan va mao tinh,
va m~t khac tl!O nen ddy chdng biu, la mQt
di tfch cua mQt thanh phfin phoi thai gQi la
dciy chdng tinh hoan ho~c ddy keo tinh hoan (gubernaculum testis)
5) Lap tinh mgc hoi;ic tinh mgc chinh thuc (tunica vaginalis propria), la
thanh m~c co nguon g6c tu: phuc m(£c, om
long tinh hOEm va~ ben trong tQ.o thanh hai lOp tu: truoc khi tinh hOEm va mao tinh di chuy~n xu6ng biu Nhu v<)y, tinh m(£c chinh thuc c6 hai 1a: lci thanh (lamina parietalis)
ho<lic m{lc quanh tinh hoan (periorchium),
va La t{lng (lamina visceralis) ho~c mQ.c
thur;tng tinh hoan (epiorchium), giua hai la
Trang 5L6 ben nOng, tf1J ngoai - - - ,
Mac tinh OOC""" ~:~d\;i~ = ==::; 1:
Oem rOI [inh mach hinh da!I I~, - _ '
DOng mach tt:i~O~~h.===~
609
DJ)u mao tinh lIa mau mao tinhl ==::;
Mau linh hoan (mau 00 cu6ng)
-TInh hoan 1103 la lang ella tinh mac - - -II
La thanh ella tinh mac -
-MOiIC tinh Irong -:=::!~
Mac linh ngoai lIa co biu
Vtlch biu (llach giCra biu)
~_/U'Y chang treo linh hoan
~ t ~=::: 8MTK , mu dl1C1nQ lIat ™ lIa day
V~t hang ella dllcmg II~I
Nir;u dOilO lIa lI~t
x6p clla ducmg lI~t
'"" ~ Co biu
tI ;:::::::~ Mac linh ngoai lIa 00 biu
Hinh 267 B iu vii dll<1ng v~t (nhin t(f phia tculle)
thanh va hi t~ng clla tinh m~c chinh thuc,
v~'to luc tinh horm ba.t dau di chuy~n xuong
biu thi hinh thanh ong tinh m{lc, va khi
tinh hoan da xuong hAn biu thi giua hai la
Khi trang 0' linh m{lc co dich tich tl,l l~i
thl gQi la trim dich tinh rn~c Trang thdi ky
phoi thai, giua 6' phuc m{lC va 0' tin/r l m{lc eo
mqt ong noi viii nhau gQi la 6ng phuc-tinh
mt;lc (processus vaginalis peritoenalis), binh
thttdng ong nay tv bit llili sau khi sinh; neu
6r~g phuc-tinh m{lc ton tlili khong bit kin thi
eac quai ruqt non se bi dAy xuong biu qua
ong nay va gQi la thaat vi bAm sinh gian
tiep Neu ong phuc tinh m{lc dttc;lC bjt kin
ngay b 16 bl!n so.u, nhung do rnQt ap h,tc qua
m~nh hOJ:\c rnQt nguyen nhan nao khac, rna
thoat vj gian tiep van xay ra b vung 10 b~n
sau thi cae t~ng bj thoat vj se nArn trong
mQt baa thoat vi rieng cling la phuc m{lC, va
phuc m~c nay bi cac quai ruqt dAy phong ra ngoai 6' b\lng 6 Linh m{lc eo th~ bi viem va
hie do thudng eo djch ri viern xuat hi~n
trong 6, !~Qi la tran dlch tinh m~e
Cac mach mau va diiy than kinh
ella biu: Cac dijng m{lch eua biu du~c phan
bi~t thanh nhung dQng rn~eh nang va dQng
m~eh sa u Cae d9ng rn~eh nang la d(mg
ben ella dijng m{lch dui; cae dQng rnl.lch sau
la nhanh ella dijng m{lch thitng tinh, dqng
m~eh nfty l~i la nhanh ella dijng m{lch thl1Cjng vj dltdi
Cae (inh m{lch nang thu nh~n rnau
ella biu d6 ve dam rot tlnh mach cua
thitng tin h
Trang 6DOng m~ch mu dllong val Irai TInh mach mu dllong vat D¢ng m~ch mu dlIOl'ig
Mang Irang cua
mach n~u~ao
DOng mach.dllong v~1 sAu
Vat x6p cua dU'Ung vat
Hinh 268 Dllang v~t (cae m,~eh maul
B iu t :\t
Mac biu, co biu 1
M~c tinh ngoai
La tMnh tinh mac LOp co bam da biu (ea dartos)
Dau mao tinh Day chang Qlao linh trl!!n
Mau tinh hoan Xoang mao tinh Mat ngoai cila tinh hoim Day chang mao tinh dl$
DuOi mao tinh
M<;Ic nOng eua dllcmg vat DOng m~ch mu dllong va t
TInh mach mu dllang v~t
Mal trong bao quy dau
Ouy dau
Ham Quydau
Hinh 269 Biu vii dllang v~t (nhin t(r phia b~n can h)
h(lch b(lch huyitt bf?11 n6ng (nh6m hQ,ch tren·
trong va dttdi-trong)
Cdc day than kink chi ph6i biu thu9C ba
IOB-i sQi: cam giac, vQ.n dqng va thl,iC vQ.t
than kinh lIu;n thong qua day than kinh
hiu va tit cac day than kinh sinh dl.lc-dui va
b{Jng-sirlh dl,lc
Dllang v~t
(Penis sive membrum virile)
Dltdng ut,it IS cd quan giao hQp cu~ na,m
nieu dao nam, va do d6 cling In mQt t~ng co va'i tro' tiE I u ti~n (hlnh 268·270)
1) Hinh th~ ngoai va kich thtiac:
Dltdng ugt bao gam hai do~n: mQt doc;tn day chiiu a phia sau g<,>i la rl dltdng vt,it (radix
Trang 7penis) nIim d trong vung aay ch¢u trude, va
mQt aO(1n tl/ do d phia tru'OC gQi la thun
dudng u(it (corpus penis) Thun dUdng v(it
1:1 ph§.n dUdng vQ.t thQ.t slf- (pars peniles)
Trang tinh tr~ng mem (kh6ng el1dng), thi
nasl.ll truoe eua dUdng v~t thong xUDng thea
ehieu thAng dung, hQp voi aO(Ln day eh¢u
(re dl1dng vQ.t) mQt g6e nhin xuong phia
dUdi: khi dudng v~t eu'dng thl goe nay
khfmg con nua
DUdng v~t dal khoang 10-11 em, ehu vi
8-9 em Trong bnh tr~ng eu'dng thi cae kieh
thl1de nay tang l€m va ehieu dai eua du'Cfng
v:)t hIc d6 c6 th~ tOi 14-18 em
Rtf du(Jng u¢t (radix penis) hinh thanh
biii hai re ella cae v(it hang (corpora
cauernosa penis), toi phia duoi cua khdp mu
thl hal v(it hang cung vdi v(it xop (corpus
spongiosus penis) ho:).c v(it hang ni~u &;10
(corpus cavernosus urethrae) d giG'a dJ t~o
th:l.nh thun dudng v(it
Thun dudng v(it (corpus penis) hlnh
try heli d~t theo ehieu truoe·sau, voi mQt
m(it tren hoQ.e m(it mu (dorsum penis) va
mQt m¢t dudi ho~c m¢t ni~u d(Lo, vi tn2n
mi)t nay co vet n6i len clla v¢t xop ben
trong chua ni~u d~o, nhat 18 khi dl1dng v~t
d tr~ng thai eudng, cung tren m$t nay thay
m(lt vet gQi la duang dan dUdng v(it (raphe
penis), lien tiep ve phia sau voi duifng dan
clla biu va clla day ch¢u
- Bau trudc eila dUdng v~t gQi la quy
adu (glans penis), quy dfru giDng mQt hinh
n6n, va thuQc ve v(it xop, d d§.u trl10C cua
dUdng v~t thi v~t xop tang kich thudC, va
phinh to ra tf.l.O thanh quy dau dUdng v(it
Quy ddu co mQt dinh, mQt day, va mQt m(it
sau 16m, trong do d§.u trl1de eua cac u¢t
hang chui vao
- Bao quy duu (praeputium) la mQt
ph§.n da ri€mg, che phu quy duu, giong nhu
mQt bao ng6n tay Bao quy d§.u co mQt m(it
ngoiIi, lien tiep voi da eua thun dUdng u¢t,
khong co gidi hf.l.n ph an cach nhau; mQt m(it
tTOng nhin nhu mQt mang niem mf.l.e, n:1m
sat nhU: duc khu6n voi quy d§.u Bao quy
dau nDi voi m:).t duoi quy dau baa quy d§.u
bdl mQt nep da gQi In ham quy auu
(frenulum preputii), trong nep nay chua
nhieu tuyen ba nhiln (gQi la tuyen Tyson),
tuyen Tyson che tiet d~ch cung voi nhung te baa bi~u rna bong ra tf.l.O thanh bl/a quy ddu Chu vi phia sau cua bao quy dftu
tUdng ung voi ranh quy ddu- bao quy auu,
o phia trudc thi gioi hr,1.l1 eua bao quy dau
la mQt 10: gQi la 10 bao quy dfru, d 10 nay da
d m~t ngoai va niem m~c d m~t trong quy dau lien tiep voi nhau
- 0 ainh ella quy dau co l6 ngoai cua
ni~u d(Lo nam, hinh mQt khe dung dQc dai
khoang 5-6 mm
- Day cua quy dau hu'Clng rat chech tu
tren xUDng duoi va tu sau ra truOc Chu vi cua day quy dau to vUQt ra ngoai hCfn so voi chu vi cua than dudng v~t, hinh thanh
vanh quy ddu, vanh nay ro r~t hdn d phia m~t mu dUdng v~t Quy dau du'Qc gioi hf.l.n d phia sau bai ranh quy duu-bao quy adu,
ranh nay n:1m d trong 6' bao quy dau, giua
viInh quy ddu va thun dUdng v¢t Ph an
dUdng v~t tl1dng ling voi ranh quy dau-bao quy ddu con dUQc gQi la c6' quy duu (collum
glandis)
Khi bao quy dau qua h~p, kh6ng th~ co l~i qua vanh quy dau thi gQi 1a tQ.t h~p bao quy dau; trong trudng hqp nay b,1a quy ddu kh6ng duqc nla di se tf.l.o dieu ki~n nhiem khufrn gQi la viem ranh quy dau Neu CD keo bao quy dau qua vanh quy d§.u thi gay
ra ngh~t quy dau
co mQt so phu'dng ti~n treo giu Re dUdng v¢t CD dinh van dciy eh¢u nhC! nhung cftu
true giai phftu cua day ch~u Duy ch6ng dUdng v(it Mnh quai (Zig fundiforme penis)
co nhung eau true lien ket·chun, xuat phat
tU duilng tr6ng cua thanh bl,lng, di xUDng
phia duoi va bao quanh lay dUdng v~t, treo phdn du'dng v~t giua than va n8 vao th:'mh by.ng trudc Ve phia sau ella day ch~ng nay
co day chdng treo du(Jng v¢t (lig suspensorium penis) xuat phat tit khdp mu
va cling duqc b6 tri nhu duy ch6ng dUdng v(it hinh quai b:1ng cac sqi dinh vao m(Lc dUdng v(it
Trang 83) Call true cua dtidng v~t: Dudng
v:)t cau tl}O boi cac t<;l1lg clidng va cac lC1p vo
(bao) (hinh 170)
a) T<;l1lg clidng bao gom hai v¢t hang
(co rpora cavernosa penis) va m<)t v¢t xop
(corpus spongiosum penis)
- Cac vc;it hang phiii va trai nhm song
song vdi nhau ve phia m(lt mu (m(lt lung)
cua dU'dng v~t V:ilt hang dai 15-16 cm hic
du'dng v~t mem (kh6ng cU'dng), va dai
20-21 em khi dudng v<}t d tn;mg thai cUdng
V(lt hang hlnh tn,l, hai v*t hang nlim sat va
dinh voi nhau d do~n than dlidng v¢t,
nhung tach xa nhau d phia sau (do;;tn re);
moi v*t hang bam chAc vaG ngof,ti cot (cot
nw (j m<)t ben; tu day cac v*t hang di ra
phfa tntdc, len tren va vao trang, d~ cung
voj vc;it xo/) hQp thanh than dl1dng v*t
Phfln sau (do;;tn saul Clla hai v*t hang dl1Qc
gQi 1;\ cac nganh v¢t hang hol)e tn~ dlidng
uc;if (crus penis); d do;;tn than dttdng v~t,
giua hai v*t hang c6 m<)t vach gQi la uach
dlidng v<;lt (septum penis), vach co nhftng 10
thling qua do hai vQ.t hang thong voi nhau
1'r€m m~t mu clla dl1dng v~t c6 m<)t ranh
dQc gifta gQi lit ranh mu dlidng v¢t (sulcus
dorsaLis), trong ranh co linh m(lch mu sou
dl((}ng v¢t (vena dorsalis penis profunda)
nAm, tlnh m<;lch nay c6 y nghla quan trQng
doi voi cd che cttdng dudng v:;'t, di kern tlnh
Ingch mu sau dlidng v¢t c6 mQt d<)ng mf,tch
va day thfin kinh cung ten Ve phia m(lt
duoi dl1dng v*t, d giua hai v¢t hang cung
hll1h thanh m<)t ranh dQc giua, r<)ng va sau
hdn, trong d6 c6 v¢t xop nlim, nen dUQc gQi
la dinh dlioi hang ho,}c dinh ni~u d(lo
(sulcus urethralis)
Baa bQc xung quanh moi vi},t hang c6
m9t un xd, dai ben, va day khoang 1 mm,
gQi la mClflg trdng u¢t hang (tunica
albugmae corporum cavernosorum), ben
trong mang tdng 1a m9t h~ thong cac be,
cau t;;tO bdi cac sqi lien ket, sQi chun, va SQi
cauernosorum), xuat phat tu mang trdng va
til vach dlidng V9l GiOa cae be la m9t h~
corporum cauernosorum), kich thuoc khong
deu nhan, thanh hang co Ilt}i mo lat, cae hang dell chua dfty mau va thong thl1dng
r9ng rih voi nhau Cae hang co vai tro quan trQng trang cd che cudng dudng v~t, vi Ia cau t<;lO not tiep di}ng-tlnh mg,ch d~c bi~t
6ng bai xuat .,~.
clla tuyen
hanh-ni~u dao
Ni~u dao x6p
(dO;;ln x6p
ella ni~u daD)
Mang tr~lng
C1Ja v~t x6p V~t x6p , dlIang "at
Quy di~u
Tru dllang vat
Vach hinh IlIac
ciia vat hang
dlIang v~t
Vat hang clla dlIang vat V$t x6p
(v~t hang ni~u d;;lO)
Hinh : 270 Cau true ella dlldng v~t
- V¢l xop (corpus spongiosum penis)
nlim d phia m1)t duoi clla dUdng v*t, dai
12-16 cm, baa gom ba phan: phan giila, nlim
trong th,in duong v*t, dl1Qc coi la v*t xop
th~t Sl,1; dau sau phinh to gQi la hanh xop
ho1)c hanh dlidng v¢l (bulbus penis) c6 cd
hanh-xo~' (ho1)c hanh-hang) bam vao, d
ph§n nay c6 ni~u d(lo di vao viilt xop va c6
ong bai xuat clla cac tuye'n hanh-ni¢u d(lo
chui qua v*t xop va chui qua ca thanh ni~u
d~o d6 d6 vao ni~u d~o; dau trliOc clla vQ.t
xop cung phinh to t!;lO thanh quy dtiu (glans penis), m1)t sau quy dau 16m trong d6 co
dftu trl10c ella cac v(it hang chui sau vao a
m1)t duoi., ngang voi uanh quy dau c6 m9t nep da g:Qi la ham bao quy dau (frenulum praeputii) V¢t xop co Call truc tUdng tt,t nhu v*t hang, chi c6 dieu khac 1a lOp mang trdng cll,a v~t xop mong hon, cac be va cac
hang d ben trong cung nho hdn, vach giila
u¢t xop chi c6 d phftn hanh xop, phan chia
hanh th~lIlh hai ban cftu, d6 la bling chung
Trang 9v~ ngu6n goc phat sinh cua hai vi}t xop,
nhl1ng vach khong con nua b philn v~t xop
n~m trong than dUdng u(it
b) Cac Zlip va (bao) cua dUdng v¢t g6m
c6 da, tiep li~n voi da cua vung mu va vai
da cua biu; lop cd bcim da biu hoac cd
dart as cung tiep lien voi cd dartos cua biu;
duoi da c6 lOp rna lien ket thua giau s9i
chun, gQi la mc;c nang dUdng u¢t (fascia
penis superficialis), lam cho lop da cua
dUdng v~t di chuy~n rftt de dang; duai lop
mCfC nang duung v¢t la den lOp mang trdng
(tunica albuginae penis), giau s0i liEm ket,
nhung c6 it sqi chun hdn va day tOi 1 mm,
baa bQc tnjc tiep di.c tc;ng cUdng, mang
trftng cung giG: vai tro mQt phan trong ho~t
dQng cUdng cua dUdng vi}t, tuy nhien mang
triing kh6ng tham gia vao cftu t~a cua baa
quy dau
4) Cae m~eh· mau va day than kinh
eua du'dng v*t
a) DQng mgch cua dudng v~t dUQc phan
bi~t thanh hai nh6m: cac d9ng m~ch cua
cac lop vo (bao) va cac dQng m~ch cua
t:;:>ng Cl.1dng
- Cac dQng m~ch cua ldp vo (bao) du(mg
vi}t xU<lt phat tU cac dQng m(Lch th~n, tu dQng
mgch dui va tit dQng mc;ch mu dUdng v(i.t
- Cac dQng m~ch cua v(it xop g6m co:
di)ng m:;tch cua phan hanh x6p la dQng
mt;lch hanh xop; dQng my.ch cua phan than
vt).t xop la cac d(Jng m(Lch hanh xop va dQng
m(Lch ni¢u d(Lo; dQng m~ch cua quy ddu la
nhanh cung cua d(Jng m(Lch mu dUdng v(it
Cac di)ng m~ch cua u(it hang La hai dQng
mt;lch sau v¢t hang (dQng mJ;l.c sau dudng
v~t) va hai d(mg mCfch mu dUdng v(lt Tftt
ca nhung di)ng mJ;l.ch nay, c6 nhi~m Vl,l ca'p
mau cha t{ing cudng deu la nhanh cua dQng
mt;lch th~n trang, va dQng m:;tch thfi!n trong
11;11 la nhanh cua d(Jng m(Lch ch(iu trang (hJ;l
vD 6 trJ;l.ng thai mem (khong cudng), thi
cae dQng mJ;l.ch nay di thea dUdng xo!in 6c,
do d6 dUQc gQi la cac dQng mc;ch xocin DC
haQ.c hinh canh qU(Lt (aa helicoidae)
b) Cac linh m(Lch duqc xep thanh hai h~
th6ng: h~ th6ng tinh m~ch nang, xuat phat
tu cac Idp vo (bao) cua dUdng vi}t va tJ;l.o nen
linh mQ.ch mu dudi m(Lc dUdng v(it, tinh
mJ;l.ch nay d6 VaG cac linh mc;ch thf;n ngaai,
cac tfnh m(Lch thf;n ngadi IJ;l.i d6 vao tlnh m(Lch hiln trong; nh6m tinh m~ch sau thi d6 VaG tfnh mc;ch thf;n trong
c) Cac m(Lch bQ.ch huyit cung hinh
thanh hai ludi m~ch nong va sau Cac than b~ch huyet thu nhi}n bJ;l.ch huyet di tdi cac
hQ.ch b(Lch huyet bf;n nang va sau, thuQc
nh6m ben trang, cac hJ;l.ch nay c6 th~ bi viem, sung, gay ra viem h<;l.ch b~ch huyet b~n, b~ch huyet cua dudng vi}t cung c6 mi)t phan d6 ve cac h(Lch chr;iu ngodi
d) Thdn kinh chi ph6i dUdng v~t thui)c hai 10<;l.i: cac lOp vo (bao) cua dUdng v~t thi dUQc chi phDi bdi cac day thdn kinh song,
Wc la nhG:ng nhanh cua day than kinh thfJn
va cua dam rot thdn kinh cung, thong qua
cac day thdn kinh biu, dciy ch¢u, va day than kinh mu dUdng v(it; cac day than kinh
nay nh~n nhilng kich thich gay ra cam giac ham muon dnh d\lc; nhung tJ;l.ng cUdng thi dUQc chi phoi bbi nhung nhanh cua dam r6t
thdn kinh h<;L vf dudi va dam rot tie'n lift,
nhG:ng dam roi mlY hlnh thanh bdi nhG:ng nhanh cua cac day thdn kinh song cung thli
1 den thli 3 Tu hai dam roi nay tach ra day
thdn kinh hang (than kinh v~t hang), c6 tac dVng lam gian m~ch nhd nhling s~i tha'n kinh ph6 giaa cam, cung nhu tac dl,lng co
m~ch nhd nhilng sQi than kinh giao cam,
n~m thanh phan cua nhung day than kinh nay Chinh nhung tac dl,lng vg v~n mQ.ch nay tham gia vao cd che cudng dUdng v~t Trung tam than kinh chi huy hOJ;l.t dQng hnh dl,lc n~m b dOJ;l.n tuy song ben duai (g9i
la trung uang sinh d/!-c-tuy so'ng) Trung
tam nay n:lm dudi sl,i dieu hanh cua nao thong qua nhilng kfch thich thi giac, khliu giac, ho~c kich thich thuQc cac ngu6n goc khac, tu d6 gay ra cUdng dudng v~t, va tiep theo la ph6ng tinh do trung tam sinh dl,lc-tuy song phat dQng