Bai giang 7 (slide) CD revised

Đặc điểm của thị trường cạnh tranh độc quyền • Số lượng doanh nghiệp khá nhiều • Sản phẩm của thị trường này là sản phẩm được dị biệt hóa.. Đường cầu và doanh thu biên của doanh nghiệp Đ

CHƯƠNG 7

THỊ TRƯỜNG CẠNH TRANH

KHÔNG HOÀN HẢO (Imperfect Competition)

CHƯƠNG 7 THỊ TRƯỜNG CẠNH TRANH KHÔNG HOÀN HẢO

7.1 Thị trường cạnh tranh độc quyền (Monopolistic Competition)

7.1.1 Đặc điểm của thị trường cạnh tranh độc quyền

7.1.2 Tính hiệu quả trong thị trường cạnh tranh độc quyền

7.2 Thị trường độc quyền nhóm (Oligopoly)

7.2.1 Đặc điểm của thị trường độc quyền nhóm

7.2.2 Cạnh tranh về giá trong độc quyền nhóm

Độc quyền thuần túy và cạnh tranh hoàn hảo rất ít có trong thế giới thực Hầu hết các ngành và thị trường trong thế giới thực đều nằm trong phạm trù “cạnh tranh không hoàn hảo”

Không có sự phân biệt rõ rệt giữa cạnh tranh độc quyền và độc quyền nhóm, tuy nhiên cả hai cấu trúc thị trường đều có đặc điểm là các

công ty có một mức độ quyền lực thị trường nào đó

2

7.1 Thị trường cạnh tranh độc quyền

7.1.1 Đặc điểm của thị trường cạnh tranh độc quyền

• Số lượng doanh nghiệp khá nhiều

• Sản phẩm của thị trường này là sản phẩm được dị biệt hóa

• Điều kiện gia nhập thị trường khá dễ

• Quyền định giá của các doanh nghiệp yếu (có nhưng yếu)

7.1.1.1 Đường cầu và doanh thu biên của doanh nghiệp

Đường cầu dốc xuống là đặc trưng của mọi doanh nghiệp trong thị trường cạnh tranh không hoàn hảo vì muốn bán nhiều hơn doanh nghiệp phải giảm giá

Vì đường cầu của các doanh nghiệp có xu thế rất co giãn

Do đó, doanh thu biên luôn nhỏ hơn mức giá (MR < P)

Do sản phẩm giữa các doanh nghiệp khác nhau, nên khó xác định đường cầu thị trường cho tất cả sản phẩm

7.1.1.2 Cân bằng trong ngắn hạn của

doanh nghiệp cạnh tranh độc quyền

Câu hỏi đặt ra: mức sản lượng nào sẽ tối ưu hóa lợi nhuận

của các doanh nghiệp cạnh tranh độc quyền trong ngắn

hạn?

Câu trả lời cũng sẽ là: các doanh nghiệp sẽ lựa chọn mức

sản lượng mà tại đó:

MC = MR

4

Lợi nhuận tối đa là

phần diện tích

hình chữ nhật

PSRABCti

$/sản phẩm

PSR

MC AC

MRSR

DSR

A

B C

7.1.1.3 Cân bằng trong dài hạn của doanh

nghiệp cạnh tranh độc quyền

Trong dài hạn, khi các doanh nghiệp hiện có thu được lợi nhuận kinh tế,

sẽ kích thích các doanh nghiệp mới gia nhập vào ngành Vì

• Làm giảm thị phần của các doanh nghiệp hiện có, đường cầu và

đường doanh thu biên của doanh nghiệp sẽ dịch chuyển xuống dưới

• Làm tăng nhu cầu sử dụng các yếu tố sản xuất và giá các yếu tố sản xuất thường tăng lên, làm chi phí sản xuất sản phẩm tăng, các đường chi phí sẽ dịch chuyển lên trên

• Lợi nhuận sẽ bị giảm từ 2 phía: Do giá giảm,chi phí sản xuất tăng

• Nếu lợi nhuận vẫn còn thì các doanh nghiệp mới vẫn tiếp tục gia nhập ngành, cho đến khi giá bằng chi phí trung bình dài hạn: PLR = LAC, lợi nhuận kinh tế sẽ dần giảm xuống bằng zero

• Các doanh nghiệp mới không gia nhập ngành nữa, ngành và doanh nghiệp đang ở trạng thái cân bằng dài hạn.

7.1.1.3 Cân bằng trong dài hạn của doanh nghiệp cạnh tranh

độc quyền

Ở trạng thái cân bằng dài hạn, đường cầu tiếp xúc với đường chi phí trung bình dài hạn (LAC)

6

$/sản phẩm

P LR

LMC

LAC

MRLR

DLR A

7.1.2 Tính hiệu quả trong thị trường

cạnh tranh độc quyền

(a) Cân bằng dài hạn của

doanh nghiệp cạnh tranh

hoàn hảo

(b) Cân bằng dài hạn của doanh nghiệp cạnh tranh

độc quyền

Q0

P0

LMC

LAC

MRLR

DLR

Q*

P*

LMC

LAC

7.1.2 Tính hiệu quả trong thị trường cạnh

tranh độc quyền

a/ Giá cả và chi phí trung bình của doanh nghiệp cạnh tranh độc quyền cao hơn so với doanh nghiệp cạnh tranh hoàn hảo b/ Cạnh tranh độc quyền có mức giá cao hơn và sản lượng nhỏ hơn so với thị trường cạnh tranh hoàn hảo

c/ So với thị trường cạnh tranh hoàn hảo, thị trường cạnh tranh độc quyền hoạt động kém hiệu quả hơn

Nhưng bù lại, người tiêu dùng được quyền lựa chọn các sản phẩm khác nhau trong thị trường cạnh tranh độc quyền tùy

theo sở thích của mình

8

7.2 Thị trường độc quyền nhóm

(Oligopoly)

7.2.1 Đặc điểm của thị trường độc quyền nhóm

• Chỉ có một số ít người bán, thị phần của mỗi doanh nghiệp là khá lớn và có quan hệ phụ thuộc lẫn nhau Do đó, khi một doanh nghiệp tiến hành chiến lược thay đổi giá cả, sản lượng, quảng cáo… ảnh hưởng bất lợi đến các

doanh nghiệp còn lại, lập tức các doanh nghiệp này sẽ phản ứng đối phó lại nhằm bảo vệ thị phần của mình.

• Trên thị trường độc quyền nhóm, sản phẩm có thể là đồng nhất (thép,

nhôm, xi măng, hóa dầu) hay phân biệt (ngành sản xuất ô tô, thiết bị điện

và máy tính) và các sản phẩm có khả năng thay thế lẫn nhau.

• Các doanh nghiệp mới khó hoặc không thể gia nhập ngành vì có những

hàng rào đối với sự tham gia vào thị trường, như: Bằng sáng chế, bản

quyền, giấy phép, Quy mô kinh tế (độc quyền tự nhiên), Danh tiếng và Đầu vào chiến lược

• Đường cầu thị trường có thể thiết lập dễ dàng, nhưng rất khó thiết lập

đường cầu của từng doanh nghiệp.

7.2 Thị trường độc quyền nhóm

(Oligopoly)

7.2.2 Cạnh tranh về giá trong độc quyền nhóm

 Khi một doanh nghiệp độc quyền nhóm quyết định tăng giá bán để tăng lợi nhuận thì các đối thủ cạnh tranh làm ngơ.

 Nhưng khi một doanh nghiệp giảm giá bán để gia tăng thị phần và tăng thêm lợi nhuận thì các đối thủ sẽ phản ứng trả đũa bằng cách cũng hạ giá bán, thậm chí hạ giá nhiều hơn so với doanh nghiệp ban đầu vì họ không muốn bị mất khách hàng vào tay đối thủ đã giảm giá

Để bảo vệ thị phần của mình, buộc doanh nghiệp đầu tiên phải tiếp tục hạ giá bán nhiều hơn nữa Cuộc chiến giá thực sự xảy ra, kết quả:

 Các doanh nghiệp yếu thế có chi phí sản xuất cao sẽ bị phá

sản, bị loại ra khỏi ngành.

 Các doanh nghiệp lớn, có tiềm lực tài chính cũng bị thua lỗ và nếu kéo dài có thể cũng bị phá sản Do đó, để tồn tại các doanh nghiệp còn lại cuối cùng phải thỏa hiệp, cấu kết với nhau công

 Đường cầu gãy khúc của doanh nghiệp độc quyền nhóm

Q1

P1

Lượng

$/sản phẩm

MR

D

MC’

MC A

Điểm gãy khúc

 Đường cầu gãy khúc của doanh nghiệp

độc quyền nhóm (tt)

Khi một DN tăng giá sẽ thấy rằng các đối thủ cạnh tranh sẽ lấy

mất đi của mình nhiều khách hàng cũ và doanh số của mình sẽ sụt giảm mạnh mẽ (dĩ nhiên điều này giả định là các DN khác trong ngành sẽ không tăng giá cùng 1 lúc) Do đó, đường cầu nằm trên mức giá đã được ấn định (P1) sẽ có độ co giãn rất cao (nghĩa là giá tăng ít nhưng lượng cầu giảm mạnh)

Mặt khác khi 1 DN độc quyền nhóm cắt giảm giá, các DN khác có

xu hướng cắt giảm theo vì họ không muốn bị mất khách hàng vào tay đối thủ đã giảm giá Vì vậy đường cầu nằm bên dưới mức giá

cả ấn định (P1) sẽ kém co giãn hơn nhiều so với đường cầu nằm bên trên mức giá đó Nhìn từ điểm đỉnh của DN độc quyền nhóm, đường cầu có 1 chỗ gãy khúc

12

 Đường cầu gãy khúc của doanh nghiệp

độc quyền nhóm (tt)

Đường cầu gãy khúc minh họa sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các

DN độc quyền nhóm và tính cứng nhắc của giá trên thị trường độc quyền nhóm.

Nhược điểm của mô hình đường cầu gãy khúc là không giải thích được sự hình thành mức giá thị trường P1 ban đầu.

Ngày nay các DN trong thị trường độc quyền nhóm thường né tránh cuộc cạnh tranh bằng giá cả, vì hậu quả của nó là các bên đều bị thiệt hại Nhưng để tồn tại và phát triển, các DN luôn nỗ lực tìm kiếm những hình thức cạnh tranh phi giá cả như: dịch

vụ (dịch vụ bán hàng, dịch vụ hậu mãi), quảng cáo, chất lượng sản phẩm.