Bai giang 6 (slide) CD revised

Đặc điểm của doanh nghiệp độc quyền hoàn toàn Đường cầu đứng trước doanh nghiệp độc quyền cũng chính là đường cầu thị trường D, vì nó là đơn vị duy nhất cung ứng sản phẩm cho thị trường

CHƯƠNG 6 THỊ TRƯỜNG ĐỘC QUYỀN HOÀN TOÀN

(MONOPOLY)

CHƯƠNG 6 THỊ TRƯỜNG ĐỘC QUYỀN HOÀN

Chiến lược phân

biệt giá của

6.3.1 Định giá tối đa

6.2.1 Phân biệt giá cấp 1, cấp 2, cấp 3

6.1.2 Đặc điểm của doanh nghiệp ĐQHT 6.1.1 Đặc điểm của thị trường ĐQHT

6.1 Một số vấn đề cơ bản

6.1.1 Đặc điểm của thị trường độc quyền hoàn toàn

Chỉ có một người bán duy nhất (độc quyền bán) và rất nhiều người mua

Doanh nghiệp sản xuất ra một loại sản phẩm riêng biệt, không có sản phẩm thay thế Trong trường hợp này doanh nghiệp sản xuất và ngành sản xuất là trùng nhau

Có những rào cản gia nhập ngành (kinh tế, pháp lý, tự nhiên) do đó tạo ra các dạng độc quyền:

Độc quyền về tài nguyên chiến lược

6.1.2 Đặc điểm của doanh nghiệp độc

quyền hoàn toàn

Đường cầu đứng trước doanh nghiệp độc quyền cũng chính là đường cầu thị trường (D), vì nó là đơn vị duy nhất cung ứng sản phẩm cho thị trường, Doanh nghiệp là người “định giá bán”

Đường doanh thu trung bình (AR) cũng chính là đường cầu đứng trước doanh nghiệp (AR = TR/Q = P.Q/Q = P)

Doanh nghiệp độc quyền là doanh nghiệp có sức mạnh thị trường,

vì vậy đường cầu của doanh nghiệp là nghiêng từ trên xuống dưới

và qua phải, điều này khác với đường cầu nằm ngang của doanh nghiệp cạnh tranh hoàn hảo Vì đường cầu nghiêng xuống dưới nên giá khác với doanh thu biên (P ≠ MR) Để bán được nhiều

hàng hóa thì doanh nghiệp độc quyền phải giảm giá xuống theo luật cầu, cho nên doanh thu biên bao giờ cũng nhỏ hơn giá (MR < P) Trên đồ thị chúng ta thấy rằng đường doanh thu biên luôn

6.1.2 Đặc điểm của doanh nghiệp độc

quyền hoàn toàn

 Lưu ý: Trong trường hợp (D) là một đường thẳng thì đường MR có điểm đầu trùng với đường cầu và điểm thứ hai nằm giữa khoảng cách

từ gốc tọa độ đến điểm đường cầu cắt trục hoành

 Chứng minh:

• Ta có hàm số cầu là: P = aQ + b (a < 0)

• Tổng doanh thu: TR = PxQ = (aQ + b)xQ = aQ 2 + bQ

• Doanh thu biên: MR = dTR/dQ = 2aQ + b

Mối quan hệ giữa doanh thu biên tế và giá bán

 MR = P (doanh nghiệp cạnh tranh hoàn hảo)

 MR < P (với các doanh nghiệp khác)

Chứng minh công thức sau:

• Với doanh nghiệp cạnh tranh hoàn hảo EP = ∞  1/EP = 0

Tối đa hóa lợi nhuận của doanh

Lợi nhuận đạt tối đa khi

doanh thu biên bằng chi

phí biên

$/sản phẩm Lợi nhuậnmax = dt(ABCP*)

Tối đa hóa lợi nhuận của doanh

Tối đa hóa doanh thu của doanh nghiệp độc quyền

Ví dụ: Giả sử một doanh nghiệp có đường cầu P = 11 – Q

Để tối đa hóa doanh thu, doanh nghiệp độc quyền sẽ sản

xuất ở mức sản lượng thỏa điều kiện MR = 0

Tối đa hóa doanh thu của doanh nghiệp độc quyền

TR

A

P*

MR = 0, TRmax = dt(AQ*OP*)

6.2 Chiến lược phân biệt giá

của doanh nghiệp độc quyền

Phân biệt giá là gì?

• Phân biệt giá là với những nhóm người tiêu dùng khác

nhau sẽ có các mức giá khác nhau cho cùng một loại hàng hóa.

• Phân biệt giá là với những khối lượng tiêu dùng khác nhau

sẽ có các mức giá khác nhau cho cùng một loại hàng hóa.

• Phân biệt giá là với những thời điểm tiêu dùng khác nhau

sẽ có các mức giá khác nhau cho cùng một loại hàng hóa.

6.2.1 Phân biệt giá cấp 1

 Mỗi khách hàng có một mức giá riêng: đó là giá tối đa hay giá dự kiến

mà khách hàng sẵn lòng chi trả, nên còn gọi là phân biệt giá cấp 1 hoàn hảo.

6.2 Chiến lược phân biệt giá của doanh

nghiệp độc quyền

6.2.1 Phân biệt giá cấp 1

 Tuy nhiên, trong thực tiễn nhà sản xuất gặp rất nhiều khó khăn khi thực hiện phân biệt giá cấp 1 hoàn hảo Lý do:

• Có quá nhiều khách hàng (không thực tế)

• Không thể ước đoán chính xác giá sẵn lòng trả của mỗi khách hàng.

 Mô hình này chủ yếu chứng minh lợi nhuận sẽ gia tăng khi áp dụng chính sách phân biệt giá ở một mức độ nào đó

6.2 Chiến lược phân biệt giá của doanh nghiệp độc quyền

6.2.2 Phân biệt giá cấp 2

• Với một số mặt hàng như điện, nước, điện thoại, cước taxi …, mỗi khách hàng thường mua nhiều đơn vị sản phẩm trong một khoảng thời gian nhất định Trong trường hợp này, doanh nghiệp độc quyền sẽ áp dụng các mức giá khác nhau cho những khối lượng sản phẩm khác nhau, được gọi là giá phân biệt cấp 2

6.2.3 Phân biệt giá cấp 3

• Chính sách phân biệt giá cấp ba ấn định mức giá khác nhau

cho mỗi phân khúc thị trường (hay mỗi nhóm người tiêu

dùng) Hình thức phân biệt giá cả này chia những người tiêu dùng thành hai hoặc nhiều nhóm, và giá cả ấn định cho nhóm thứ nhất có phần nào cao hơn

6.2 Chiến lược phân biệt giá của doanh

nghiệp độc quyền

6.2.3 Phân biệt giá cấp 3

• Các tiêu thức để phân khúc thị trường có thể là: thu nhập, giới tính, tuổi tác, quốc tịch…

• Một ví dụ về phân biệt giá cấp ba là doanh nghiệp ấn định các mức giá khác nhau dành cho người nước ngoài và người Việt Nam

6.2.4 Phân biệt giá theo thời điểm và định

giá cho lúc cao điểm

6.2.4.1 Phân biệt giá cả theo thời điểm

• Là một chiến lược định giá quan trọng, được sử dụng rộng rãi

và có liên quan chặt chẽ với phân biệt giá cấp 3

• Ở đây người tiêu dùng được chia ra thành các nhóm khác nhau với các hàm cầu khác nhau và đặt các giá khác nhau ở những thời điểm khác nhau

• Một nhóm nhỏ những người tiêu dùng đánh giá cao một sản phẩm và không muốn phải chờ đợi để mua nó

• Nhóm những người tiêu dùng đông đảo hơn sẵn lòng bỏ qua sản phẩm nếu giá cả quá cao

 Một ví dụ về phân biệt giá cả theo thời điểm, được các nhà xuất bản thực hiện một cách hầu như phổ biến, là đòi một giá cao cho lần xuất bản một cuốn sách bìa cứng, và khoảng một năm sau đó phát hành nó ở dạng bìa thường với giá thấp hơn nhiều

6.2.4.1 Phân biệt giá cả theo thời điểm

 Phân khúc thị trường theo thời gian

Khi sản phẩm mới phát hành, cầu ít co giãn

Sách (bìa cứng, Harry Potter) Phim mới

Máy vi tính thế hệ mới Lắp điện thoại gia đình

Một khi thị trường này đã cho lợi nhuận tối đa, các công

ty hạ giá để thu hút một thị trường rộng rãi với cầu co giãn hơn

Sách bìa thường Phim giảm giá Máy tính giảm giá Lắp điện thoại giảm giá, lắp ở những vùng ngoại ô

6.2.4.1 Phân biệt giá cả theo thời điểm

Là một hình thức phân biệt giá cả theo thời điểm dựa theo hiệu quả Định giá cao hơn trong thời gian cao điểm là có lợi hơn cho doanh nghiệp so với việc chỉ đặt một giá duy nhất cho mọi thời gian.

Cầu đối với một số sản phẩm có thể lên cao điểm vào những thời

điểm cụ thể.

• Điện vào những buổi chiều tối mùa hè

• Xe lửa, xe khách, máy bay vào ngày lễ, tết

• Khu du lịch vào ngày cuối tuần

• Cầu về xem phim ở rạp ca buổi tối cao hơn các ca buổi chiều, uống café, hát karaoke, học ngoại ngữ, học tin

học … vào buổi tối cũng cao hơn  định giá cao hơn

6.2.4.2 Định giá cho lúc cao điểm

6.2.5 Giá gộp

• Khi nhu cầu các sản phẩm là không đồng nhất và có mối

tương quan nghịch, doanh nghiệp độc quyền sẽ áp dụng giá gộp: giá gộp thuần túy, giá gộp hỗn hợp

6.2.5.1 Giá gộp thuần túy

• Khi hai hay nhiều sản phẩm khác nhau được bán trọn gói

• Ví dụ: giá 2 sản phẩm A và B được bán chung với nhau P(A + B)

= 100$

6.2.5.2 Giá gộp hỗn hợp

• Ví dụ: sản phẩm A và B có thể bán riêng rẽ hay gộp chung Doanh nghiệp có thể bán gộp 2 sản phẩm A và B với một giá trọn gói thấp hơn tổng các giá cá biệt

• PA = 40$, PB = 65$

• Giá gộp hỗn hợp P(A + B) = 100$

6.2.6 Giá 2 phần

• Doanh nghiệp đòi hỏi những người tiêu dùng phải trả trước

một khoản phí để có quyền mua sản phẩm, sau đó người tiêu dùng phải trả phí bổ sung cho mỗi đơn vị sản phẩm họ cần tiêu dùng

• Các ví dụ về giá hai phần như là vé vào cổng công viên và phí

sử dụng trả cho mỗi trò giải trí trong công viên, thuê bao điện thoại di động, tham gia câu lạc bộ quần vợt, …

6.2.7 Giá ràng buộc

• Áp dụng cho các sản phẩm hay dịch vụ bổ sung cho nhau,

nghĩa là sản phẩm thứ nhất không thể sử dụng nếu không có sản phẩm thứ hai kèm theo

6.3 Sự can thiệp của chính phủ khi có độc

quyền

Khi so sánh độc quyền với cạnh tranh hoàn hảo ta thấy:

• Đối với doanh nghiệp cạnh tranh hoàn hảo thì giá bán của nó thấp hơn giá bán của doanh nghiệp độc quyền nhưng số lượng bán lại lớn hơn.

• Lợi nhuận của doanh nghiệp độc quyền cao hơn lợi

nhuận của doanh nghiệp cạnh tranh hoàn hảo.

• Độc quyền không có lợi cho người tiêu dùng

Vậy, làm thế nào can thiệp vào tình hình này?

Trên thực tế, chính phủ can thiệp bằng các biện pháp như quy định mức giá tối đa, đánh thuế, đưa ra các luật chống độc quyền

6.3.1 Định giá tối đa

Chính phủ can thiệp vào giá các sản phẩm độc quyền bằng cách quy định mức giá tối đa cho sản phẩm do

doanh nghiệp độc quyền bán ra sao cho ở mức đó, giá

Khi chính phủ ấn định mức giá tối đa là Pmax

cao hơn chi phí trung bình AC Thường chính phủ quy

Giá tối đa làm cho người tiêu dùng được lợi hơn so với trước, mua được sản phẩm với giá thấp hơn và mua được sản phẩm nhiều hơn, lợi nhuận của doanh nghiệp độc quyền vẫn còn nhưng ít hơn so với trước

6.3.2 Đánh thuế

6.3.2.1 Đánh thuế theo sản lượng

• Thuế theo sản lượng là một loại chi phí biến đổi.

• Đây không phải là biện pháp tối ưu vì doanh nghiệp độc quyền không muốn chịu thiệt nên họ tăng giá bán hoặc cung cấp một lượng ít hơn cho xã hội, dẫn đến thị trường thiếu hụt hàng hóa, như vậy gây thiệt hại cho người tiêu dùng.

6.3.2.2 Đánh thuế không theo sản lượng

• Thuế không theo sản lượng còn gọi là thuế khoán hay thuế cố