Tư duy kinh tế hồ chí minh

Kiên trì mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, tiến hành thành công công cuộc đổi mới do Đảng khỏi xướng và lãnh đạo, thực hiện chính sách đốì ngoại rộng mở, là bạn với tất cả cá

Mã số; 3.33 (V)

CTQG - 2007

LỜI NHÀ XUẤT BẢN

Toàn cầu hoá, hội nhập kinh tế quốc tế và tự do thương mại là xu thế nổi bật của thế giới đương đại Sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế chung đó Toàn cầu hoá đặt mỗi nưốc, mỗi xã hội trước những thực tế và những bài toán rất mới và phức tạp, đòi hỏi vừa có tầm nhìn tổng thể, biện chứng, vừa có khả năng dự đoán xa, vừa có thể điều chỉnh và thích nghi nhanh chóng và linh hoạt.

Việt Nam đã và đang hội nhập sâu vào nền kinh tế khu vực và thế giối, mà đỉnh cao là việc gia nhập WTO Trỏ thành thành viên của WTO còn là kết quả tất yếu từ sự lớn mạnh của nền kinh tế Việt Nam, là sự công nhận và đánh giá của cộng đồng quốc.tế về những thành tựu có ý nghĩa của sự nghiệp đổi mới đất nưốc của nhân dân Việt Nam Kiên trì mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, tiến hành thành công công cuộc đổi mới do Đảng khỏi xướng và lãnh đạo, thực hiện chính sách đốì ngoại rộng mở, là bạn với tất cả các nước trên thế giới, Đảng luôn lấy chủ nghĩa Mác - Lênin,

tư tưỏng Hồ Chí Minh làm kim chỉ nam cho hoạt động lãnh đạo trên mọi lĩnh vực của đât nước, đặc biệt trong việc chuyển đổi nền kinh tế.

Sinh thòi, Chủ tịch Hồ Chí Minh khi quyết tâm ra đì tìm đường cứu nước đã có nhiều buổi luận bàn về vấn đề kinh tế với các vị tiền bốì, Sau này, dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mác ' Lênin, Người lại đặt vấh đề kinh tế trong mốỉ quan hệ qua lại mật thiết với những vấn đ ề chính trị - xã h ộ i Với cương VỊ l à

người lãnh đạo cao nhất đất nưóc, tư duy kinh tế của Ngưòi giản dị, dễ hiểu nhưng lại có tầm chiến lược và thòi đại, có sức lan toả rộng Nhờ vậy, từ một nước Dân chủ Cộng hoà non trẻ, Việt Nam đã có tên trên bản đồ địa - chính trị thế giói, vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế được khẳng định.

Ngày nay, chúng ta đang tiếp tục quá trình cải cách và xây dựng các thể chế kinh tế thị trưòng định hưống xã hội chủ nghĩa và tiếp tục công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước thì tư duy kinh tế của Hồ Chí Minh càng có giá trị thiết thực, được Đảng và Nhà nưóc ta Vận dụng triệt để trong hoạt động lãnh đạo, quản lý, trong việc đề ra những chủ trương, chính sách kinh tế - xã hội.,.

Nhằm giúp bạn đọc có tài liệu nghiên cứu về vấn đề mối

mẻ này, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia xuất bản cuổn Tư duy kinh tế Hồ Chí Minh của tác giả Cao Ngọc Thắng Nội dung cuôn sách phản ánh những luận điểm cơ bản trong hệ

tư tưỏng Hồ Chí Minh về một nền kinh tế độc lập - tự chủ trong phát triển, đồng thời tác giả phân tích những khía cạnh

cơ bản của tư duy kinh tế Hồ Chí Minh trong việc xây dựng

và phát triển kinh tế đất nưốc.

Xin giới thiệu cuốh sách vối bạn đọc.

Tháng 1 năm 2008

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

K á ch m ện h , C h ín h cương v ắ n tắ t, C hư ơng trìn h V iệt

N hững phát biểu của Hồ Chí Minh về những vấn đề kinh tế, trưôc và sau khi nước nhà giành đưỢc độc lập, trong cách m ạng giải phóng dân tộc cũng như trong cách m ạng xã hội chủ nghĩa, đều là mẫu mực của sự

vận dụng sáng tạo những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin và những quy luật kinh tế khách

quan vào điều kiện, hoàn cảnh cụ thể Việt Nam

Trả lòi các nhà báo vào năm 1946, Hồ Chí Minh nói:

"Còn khi nào thì chủ nghĩa Các Mác thực hiện thì tôi

không thể trả lòi được Muốn cho chủ nghĩa cộng sản thực hiện được, cần phải có kỹ nghệ, nông nghiệp và tấ t

cả mọi ngưòi đều được phát triển hết khả năng của

mình, ở nước chúng tôi, những điều kiện ấy chưa có

đủ"‘ Cũng vào năm này, Ngưòi phát biểu với các nhà báo rằng: "Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muôn tột

bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân

ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành"^

Hồ Chí Minh phát biểu hết sức giản dị về những vấn đề không đơn giản, mà lại toát lên ý nghĩa sâu xa

mang tầm chiến lược và thòi đại, có sức lan tỏa rộng lớn, có sức sống mãnh liệt Bởi, trước hết, tư tưỏng Hồ Chí Minh là tư tưỏng nhân nghĩa, là tư tưỏng nhân đạo,

nhân văn Tư tưỏng Hồ Chí Minh là sự kết tinh những tinh hoa văn hóa dân tộc và nhân loại, được chủ nghĩa

Mác - Lênin soi sáng Tư tưởng ấy thể hiện khát vọng

1, 2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quôc gia, Hà Nội, 2002, t.4, tr 272, 161.

muôn đòi của quần chúng nhân dân lao động, trưóc hết

là khát vọng của nhân dân lao động Việt Nam Lý luận cách mạng của Hồ Chí Minh thật giản dị Đó là phong

cách của Người - phong cách "nói lên được điều lớn bằng những chữ nhỏ"^.

Hồ Chí Minh tự nhận mình là nhà cách mạng chuyên nghiệp Cuộc đòi và sự nghiệp của Ngưồi đã chứng tỏ điều đó Vì vậy, tư tưỏng Hồ Chí Minh là tư tưỏng cách mạng, là sự tổng hỢp của những luận điểm cách mạng trong một thực thể thốhg nhất, nhất quán trong lý luận và hành động để đạt tới mục tiêu cuối cùng, tiếp cận chân lý Đề từ cho tác phẩm Đường

Kách mệnh, Nguyễn Ái Quốc trích lòi Lênin: "Không có

lý luận cách mệnh, thì không có cách mệnh vận động Chỉ có theo lý luận cách mệnh tiền phong, đảng cách mệnh mới làm nổi trách nhiệm cách mệnh tiền • • • phong"^ Cái trách nhiệm của cách mệnh tiền phong này không coi việc giành chính quyền về tay mình là mục tiêu cuôl cùng, mà chỉ là bước khởi đầu cho một

1 Phạm Văn Đồng: Hồ Chí Minh - một con người, một dân

tộc, một thời đại, một sự nghiệp, trong cuô'n Hồ Chí Minh - tác giả, tác phẩm, nghệ thuật ngôn từ, Nxb Giáo dục, Hà Nội,

2001, tr 37

2 HỒ Chí Minh; Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà

Nội, 2002, t.2, tr 259

cuộc cách mạng khác - xây dựng xă hội xã hội chủ nghĩa và tiến lên xây dựng xã hội cộng sản chú nghĩa trên toàn thế giới Vậy lý luận cách mạng - cách mạng

xã hội chủ nghĩa chứ không phải bất cứ "loại" cách mạng nào khác - phải giải quyết những vấn đề lý luận

để đạt được mục tiêu đã đặt ra Tư tưởng Hồ Chí Minh, vối hệ thống những luận điểm cách mạng của mình, đã

bổ sung sáng tạo vào kho tàng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin những vấn đề còn thiếu hụt, còn bỏ trống -

đó là những vấn đề tiến hành cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa ố một nưác thuộc địa trong bối cảnh chủ nghĩa tư bản thế giới còn đang hùng mạnh, giai cấp công nhân ỏ các nước tư bản chưa có đủ điều kiện để tự giải phóng mình Điều này cũng chứng minh rằng, học thuyết Mác - Lênin về chủ Ii^4ũa xã hội khoa học đã tìm thấy mảnh đất màu mõ đê gieo mầm và thực tế đã đơm hoa kết trái Việt Nam là mảnh đất tiên phong ấy, bởi nơi đây đă sản sinh ra Hồ Chí Minh và tư tưống vĩ đại của Người Sự sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin của

Hồ Chí Minh vào hoàn cảnh cụ thể Việt Nam không chỉ đưa cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác, mà kết quả của sự sáng tạo ấy còn khích lệ các dân tộc bị áp bức trên th ế giới cùng đứng chung vào một mặt trận đấu tranh giải phóng dân tộc

vì hòa bình và hạnh phúc cho toàn nhân loại Tấm gương cách mạng Việt Nam trỗ nên trong sáng trong

thòi đại ngày nay, vì từ đó tỏa rạng tinh thần dân tộc quật cưòng và tinh thần quốc tê vô sản cao cả do

Hồ Chí Minh vun đắp không mệt mỏi bằng cả cuộc đời

hy sinh vì quyền lợi của dân tộc, của nhân dân mình.Tính cách mạng triệt để trong tư tưởng Hồ Chí Minh biểu hiện rõ rệt ỏ nhân sinh quan và thế giới quan của Người trong sự nhận thức đúng đắn, đầy đủ

và toàn diện những quy luật phổ biến, khách quan và Ngưòi hành động nhất quán, vừa tổng quát vừa cụ thể,

để vận dụng những quy luật đó một cách chủ động, sáng tạo vào tất cả các lĩnh vực của đòi sống chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội trong sự vận động phát triển của cách mạng Việt Nam cũng như của phong trào cộng sản quốc tế Tư duy kinh tế của Ngưồi là một

bộ phận cấu thành không thể thiếu và không thể tách rời những luận điểm cách mạng có tính tổng hỢp và thống nhất đã kết tinh thành tư tưởng Hồ Chí Minh Điều đó có nghĩa là, mỗi khi có dịp bàn về những vấn

đề kinh tế, Người luôn luôn đặt chúng trong mốì liên

hệ và quan hệ hữu cđ, biện chứng với những vấn để chính trị, văn hóa và xã hội nhất định Vì vậy, Ngưòi

đã tìm ra những kiến giải phù hỢp, đúng đắn để bảo đảm thắng lợi cho mỗi bước đi của cách mạng Việt Nam qua từng giai đoạn, từng thời kỳ Sự nhìn nhận tách biệt hoặc thoát iy những vấn đê kinh tế khỏi thực thể thôVig nhất toàn vẹn của nó, nếu như có, thì không

thể đi đến những kết quả kỳ diệu mà cuộc kháng chiến trường kỳ chốhg thực dân Pháp đã đạt được "Kliáng chiến và kiến quốc" hay "Thực hành cần, kiệm, Hêm, chính" không chỉ là những khẩu hiệu hành động mà

là quan điểm, phương châm để hoạch định đường lốì cho từng giai đoạn cách mạng cụ thể Khi phát biểu những quan điểm của mình, dù nhấn mạnh về phiíơng diện kinh tế hay phương diện chính trị hoặc xã hộ], Hồ Chí Minh đều đặt chúng trong mối quan hệ, liêi hệ tổng thể, có tác động qua lại lẫn nhau, thúc đẩy Ehau

hướng tdi mục tiêu của cuộc cách mạng "Dĩ bất biến, ứng vạn biến" trỗ thành phương châm ứng xử của Hồ Chí Minh trong mọi hoàn cảnh, vì thế ỏ Người lucn có niềm tin sắt đá với cơ sở vững vàng về thắng lợi cuối cùng, mà người thực hiện là nhân dân Việt Nam

Do tính thống nhất và hoàn chỉnh của tư tưởng Hồ Chí Minh, nên việc nghiên cứu những quan điển và thao tác tư duy của Ngưòi về những vấn đề kinh tế phải gắn liền với việc phân tích những luận điểm cách raạng của Ngưòi theo quan điểm hệ thốhg

I KHÔNG CÓ ĐỘC LẬP DẦN TỘC

"Không có gì quý hơn độc lập tự do" được Chủ tịch

Hồ Chí Minh khẳng định là một chân lý tuyệt đốì Người đã nói lên khát vọng vĩnh hằng mà toàn thể nhân loại đã đấu tranh từ đòi này sang đòi khác không

biết mệt mỏi, nhưng đến nay vẫn chưa "hoàn toàn" (chữ

của Hồ Chí Minh) Nói về sự "ham muốn tột bậc" của

mình, hai lần Ngưòi nhắc đến chữ "hoàn toàn": "nước

ta hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do ", túc là triệt để hay là thực sự độc lập và tự do, chứ không phải là độc lập và tự do hình thức, nửa vồi - điều

mà các cuộc cách mạng tư sản đã mắc phải

Ngay từ khi mổi 13 tuổi, những khẩu hiệu Pháp:

"Tự do", "Bình đẳng" và "Bác ái" đã in sâu vào tâm thức

và day dứt tâm hồn cậu thiếu niên Nguyễn Sinh Cung Chàng thanh niên Nguyễn Tất Thành đã quyết tâm xuất dương tìm cho được nền độc lập của Việt Nam Trên đưòng bôn ba khắp th ế giới và dừng chân ỏ các nưổc tư bản lớn, Nguyễn Ái Quổc đã phát hiện ra rằng: thợ thuyền ỏ chính quốc cũng bị bóc lột thậm tệ chẳng khác gì người lao động ỏ thuộc địa Ngưòi nhận xét; "Để che đậy sự xấu xa của chế độ bóc lột đầy tội ác, chủ nghĩa tư bản thực dân luôn luôn trang điểm cho cái huy chương mục nát của nó bằng những châm ngôn lý tưỏng: Bác ái, Bình đẳng, v.v."^ Và Ngưòi gắn cho chủ

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.2, tr 85.

nghĩa đế quốc thực dân cái biểu tượng sinh động nhất, bản chất nhất - đổ là "con đỉa hai vòi", một vòi "hút máu" ở chính quốc, một vòi "hút máu" ở thuộc địa.

Lịch sử tiến hóa của nhân loại đã khẳng định: sự ra đồi của chủ nghĩa tư bản là một tiến bộ so với các chế độ

xã hội có giai cấp trưóc đó Nhờ các cuộc đại phát kiến địa lý mà loài ngưòi đã thay đổi cơ bản về nhận thức thế gìối, xóa tan cái bóng tốì của "đêm trưồng Trung cổ" do các tư tưởng triết học phản động trùm lên khắp châu

Âu suốt 15 thế kỷ Nhò các phát minh khoa học, đặc biệt là máy hơi nưốc, sức lao động của con ngưòi dược giải phóng kéo theo sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất, năng suất lao động tăng lên, việc khai thác các nguồn lợi từ thiên nhiên đưỢc tăng cường, của cải xã hội ngày một thêm nhiều Sự phục hưng của châu Âu, mà khỏi đầu bằng phong trào phục hưng hội họa từ Italia, đã đem lại cho đòi sốhg văn hóa tinh thần của nhân loại khí thế mối, mỏ rộng nhãn quan về cái đẹp, về sự chân thực và hướng tối tính thiện Đáng lý

ra, trong điều kiện tiếp thu và kế thừa những thành tựu rực rõ đó thì xã hội và con ngưòi trong xã hội ấy phải được giải phóng; trái lại, chủ nghĩa tư bản ra đòi một lần nữa nhấn chìm quần chúng nhân dân lao động xuốhg vũng bùn của sự nghèo khổ và cơ cực Quá trình tích lũy tư bản ngày càng đẩy họ vào con đường bần

cùng hóa, tha hóa họ Nên sản xuất bằng máy móc đã

vô sản hóa những người gốc gác ỉà nông dần nay mất hết ruộng đất và các tư liệu sản xuất khác Đa số ngưòi lao động trở thành trắng tay cũng ỉà lúc của cải

xã hội tập trung vào các nhà tư bản Hàng hóa là sức lao động ngày thêm rẻ mạt, thì các nhà tư bản ngày càng thu nhiều lợi nhuận từ sự bóc lột tàn khốc giá trị thặng dư của ngưòi lao động Điều này không chỉ diễn

ra dưới sự phân tích sắc sảo và khoa học của C.Mác và Ph.Ãnghen Ngày nay, sau 300 năm tồn tại và phát triển, mặc dù đã "tự điều chỉnh" và có nhiều thay đổi,

nhưng cái bản chất cố hữu của chủ nghĩa tư bản vẫn thế, chỉ khác là ở hình thức hiện đại hơn; phương pháp

vận hành linh hoạt hđn, kỹ năng bóc lột tinh vi hơn Do

th ế mà sự lũng đoạn của chủ nghĩa đế quốc hiện đại vẫn có xu hướng tác động ảnh hưỏng sâu sắc và rộng lớn đến đời sống chính trị, xã hội và kinh tế trên quy

mô quốc tế Nhiều quốc gia độc lập chỉ trên danh nghĩa, còn thực tế lại chịu sự điều khiển từ bên ngoài, ngay cả nội các chính phủ cũng mất khả năng tự chủ, tự quyết Chủ nghĩa đế quốc hiện đại ngày nay thực hiện sự can thiệp đốỉ với toàn thế giói, cũng như vổi từng quốc gia

cụ thể bằng nhiều cách, để thực hiện mưu đồ bá chủ toàn cầu Gây xung đột V Ü trang, đảo chính chính trị, phong tỏa kinh tế, cấm vận toàn diện và cấm vận "cục

bộ", tiến hành chiến tranh lạnh, thực hiện toàn cầu hóa, thậm chí cả "biện pháp" nhân quyền , tức là không từ một thủ đoạn nào miễn sao tất cả thê giới phải phụ thuộc vào sự điều khiển của các nhà tư bản tài phiệt Chủ nghĩa đế quốc Mỹ là một điển hình sinh động nhất Vùng Trung Cận Đông giàu có bởi dầu lửa, luôn luôn ià điểm nóng của các cuộc xung đột V Û trang Lục địa phi tiềm tàng về tài nguyên khoáng sản mà vẫn không thoát khỏi nghèo nàn và lạc hậu Một Liên Xô hùng cưồng cùng vổi hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu "bỗng dưng" tan rã và sụp đổ Ngay cả Tây Âu, bao gồm các nưóc tư bản già cỗi, cũng phải liên minh với nhau để mong thoát khỏi sự lệ thuộc vào Mỹ Chủ nghĩa khủng bố hoành hành trên diện rộng cũng bắt nguồn từ sự bá quyền của chủ nghĩa đế quốc Mỹ Với hai phương tiện: đồng đôla và vũ khí, các nhà tư bản tài phiệt quốc tế đã dựng nên một thứ quyền lực, từ đó gây

sự bất ổn triền miên cho cả thế giới trong suốt thế kỷ

XX và kéo dài sang thế kỷ XXL

Và, trong cuộc đấu tranh chống lại sự khủng hoảng toàn diện do chủ nghĩa đế quốc gây ra, khắp thế giới đểu nhắc đến chân lý "Không có gì quý hơn độc lập, tự do" mà Hồ Chí Minh đã từng phát biểu và đâ hiến trọn

cả cuộc đòi đấu tranh vì lý tưỏng cao đẹp ấy Chân lý

"Không có gì quý hđn độc lập, tự do" đã trỏ thành động

lực, là lực lượng vật chất của cuộc đấu tranh trên tất cả các phương diện của đòi sống nhân loại Nhà báo Cuba -

Mácta Rôgrát viết: "Đã từ lâu người ta chỉ đơn giản gọi Người là "Bác Hồ" "Không có gì quý hơn độc lập, tự do"

đó là khẩu hiệu của Ngưồi, hiện nay vẫn còn đầy sức sông trong đấu tranh, đó là lẽ sốhg và là học thuyết cách mạng của Người Khẩu hiệu đó là sức mạnh lôi kéo

dân tộc của Ngưòi Nó là nguồn gốc ý chí chiến đấu

tuyệt vòi của Ngưòi cho đến hơi thở cuối cùng, cho đến thắng lợi cuối cùng"\

Ngay giữa lòng châu Âu - quê hương của chủ nghĩa

tư bản, Nguyễn Ái Quốc đã dõng dạc lên án chủ nghĩa

thực dân Khi viết tác phẩm Bản án chế độ thực dân

Pháp (1925), Hồ Chí Minh đã thực sự là một chiến sĩ của

phong trào cộng sản quốc tế Ngưòi ủng hộ Quốc tế III và

tham gia thành lập Đảng Cộng sản Pháp Ngưòi đã đọc

Luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của

Lênin và từ đó không ngừng vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Lênin Ngưòi đã nhận thức sâu sắc giá trị to lớn của cuộc Cách mạng Tháng Mưòi Nga vĩ đại, Ngưòi đã

từng thâm nhập vào đời sông thợ thuyền của nhiều

1 Mácta Rôgrát: Tư tưởng của Bác Hồ đã trở thành bất

diệt, trong cuốh Hồ Chi Minh • tác giả, tác phẩm, nghệ thuật ngôn từ, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 2001, tr 455.

nước thuộc địa và các nước tư bản phát triển Tất cà những vôn sống thực tiễn, hết sức phong phú và đa dạng, và những kiến thức sâu rộng cùng với hoài bão lốn lao và ý chí sắt đá, Nguyễn Ái Quốc đã đem đến cho quần chúng lao động bị áp bức một luồng ánh sáng mới, thỏa mân cả lý trí và tình cảm của họ, đồng thồi thu hút mạnh mẽ sự chú ý của nhiều lớp ngưòi tiến bộ nhưng còn đang mơ hồ, lúng túng, để chọn lựa con đưòng giải phóng đúng đắn Người đã tiên phong thức tỉnh các dân tộc bị áp bức; "Nếu những công nhân bản xứ khốh khổ kia, thường là rất ngoan ngoãn, dễ sai, dễ bảo, không được giáo dục và tổ chức, đã đi đến chỗ phải tập hỢp nhau lại - do bản năng tự vệ, nếu có thể nói như thế - và đấu tranh chống những đòi hỏi tàn bạo của chủ, thì đó

là vì tình cảnh của họ quá ư khốn khổ, khốn khổ đến mức mà ở châu Âu ngưòi ta không thể tưỏng tượng được Đây là lần đầu tiên, một phong trào như thế nhóm lên ô thuộc địa Chúng ta hãy ghi lấy dấu hiệu đó của thòi đại và chúng ta đừng quên rằng bổn phận của chúng ta - những người lao động ỏ chính quốc - không phải chỉ tỏ tình đoàn kết vói những anh em cùng giai cấp ỏ đấy bằng lòi nói mà còn phải giác ngộ họ, giáo dục họ về ý thức tổ chức và về phướng pháp tổ chức"\

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.2, tr 114.

Nguồn sáng mới mà Hồ Chí Minh đem đến cho các dân tộc bị áp bức ỏ nửa đầu thế kỷ XX, không chỉ là sự tôT cáo đanh thép tội ác của chủ nghĩa thực dân đối với nhân dân lao động ỏ thuộc địa và chính quốc, mà còn ỏ chỗ Người đã chỉ ra bản chất của sự bóc lột và "nghệ thuật" bóc lột của chủ nghĩa tư bản đế quốc, để từ đó, quan trọng hơn, là Ngưòi đã vạch ra con đưòng đấu tranh xóa bỏ sự bóc lột, giành lại những quyền mà mỗi dân tộc và nhân dân lao động phải được hưởng Đó là cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, để đi đến độc lập và

tự do hoàn toàn Người viết: "Chủ nghĩa tư bản là một con đỉa có một cái vòi bám vào giai cấp vô sản ỏ chính quốc và một cái vòi khác bám vào giai cấp vô sản ỏ thuộc địa Nếu muôn giết con vật ấy, ngưòi ta phải đồng thòi cắt cả hai vòi Nếu ngưòi ta chỉ cắt một vòi thôi, thì cái vòi còn lại kia vẫn tiếp tục hút máu của giai cấp vô sản, con vật vẫn tiếp tục sông và cái vòi bị cắt đứt lại sẽ mọc ra"\ Người chỉ ra rằng, Cách mạng Tháng Mưòi Nga hiểu rõ điều đó và đă thành công rực rõ, nêu một tấm gương cho giai cấp vô sản thế giới về những điều họ

có thể làm và phải làm

Ngay sau đó, năm 1927, lần đầu tiên tại Quảng Châu, Trung Quốc, Nguyễn Ái Quốc cho xuất bản tác

1 Hé Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.2, tr 120.

phẩm Đường Kách mệnh Đây là tác phẩm thế hiện rất

rõ những luận điểm cách mạng của Hồ Chí Minh và sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào hoàn cảnh cụ thể Việt Nam của Ngưòi Sự sáng tạo ấy không chỉ là sự vận dụng các nguyên lý, quan điểm, phương pháp, biện pháp tổ chức cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin, mà Hồ Chí Minh còn thể hiện sức sáng tạo to lón trong cách hiểu và truyền đạt những vấn đề lý luận phức tạp, đa dạng của học thuyết Mác - Lênin thành đdn giản, dễ hiểu Ngưòi viết: "Sách này chỉ ước ao sao đồng bào xem rồi thì nghĩ lại, nghĩ rồi thì tỉnh dậy, tỉnh rồi thì đứng lên đoàn kết nhau mà làm cách mệnh''^ Chính sự giản dị ấy lại có sức mạnh tuyên truyền, giáo dục để nhân dân đi đến giác ngộ, thúc giục họ hành động Đối vói một dân tộc có tới 98% ngưòi mù chữ như Việt Nam thòi đó, thì câu trả lời của Hồ Chí Minh:

"Cách mệnh là phá cái cũ đổi ra cái mới, phá cái xấu đổi

ra cái tốt"^ thực sự có hiệu quả và có sức lan tỏa nhanh chóng; bồi cách giải thích ấy vừa nói lên bản chất, mục tiêu của cách mạng, đồng thòi thỏa mãn khát vọng, quyền lợi của quần chúng nhân dân, khuyến khích họ đứng vào đội ngũ cách mạng một cách tự giác vói niềm hứng khỏi, lạc quan và tin tưỗng vào thắng lợi cuối

1, 2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.2, tr 262, 263.

cùng Tư tưởng Hồ Chí Minh dễ đi vào lòng ngưòi Việt Nam và ăn sâu vào tâm thức của họ chính là do Ngưòi

có một phong cách lý luận riêng, độc đáo Cũng trong

tác phẩm Đường Kách mệnh, lý luận cách mạng của

Ngưòi rất khúc chiết và có tầm khái quát cô đọng, kiệm lòi đến mức không thể hdn được nữa, nhưng rất đầy đủ, bao gồm toàn diện các quan điểm cơ bản, chính yếu của phép duy vật lịch sử, phép duy vật biện chứng và chủ nghĩa xã hội khoa học Không chỉ am hiểu sâu sắc học thuyết Mác - Lênin và chỉ ra bản chất cách mạng chân thực nhất trong tư tưởng của hai ngưòi thày vĩ đại của cách mạng vô sản thế giói, Hồ Chí Minh còn am hiểu tưồng tận về triết học, lịch sử, xã hội học, các tri thức về khoa học tự nhiên và khoa học xã hội, đặc biệt là sự am tường các nên văn hóa, các nền văn minh của nhân loại, cộng với vốn sống thực tiễn đa dạng, nên những tác phẩm của Người có sức lôi cuốn, lay động, thuyết phục mọi người đồng cảm với tư duy lý luận của mình Nhưng, cái gốc gác sâu xa của sự thuyết phục đó lại xuất phát từ cái tâm trong sáng, từ lý tưởng sông, tình cảm chân thành, bầu nhiệt huyết, một lòng thiết tha về

sự độc lập, tự do hoàn toàn cho đất nước và nhân dân của Người Mọi suy nghĩ và hành động của Ngưòi đều hướng về mục tiêu duy nhất đó Khi bóng tối của chủ nghĩa đế quốc thực dân còn đang trùm lên tất cả các

dân tộc thuộc địa, trong đó có Tổ quốc thân yêu của mìĩih, Hồ Chí Minh vẫn hằng khát khao và tin tưởng vào tương lai xán lạn của dân tộc và nhân dân mình Con đường đi đến độc lập dân tộc đã được ỊSTgưòi vạch ra chi tiết, cụ thể cả về lý luận cũng như thực tiễn Người viết: "Trước hết phải có đảng cách mệnh, để trong thì vận động và tổ chức dân chúng, ngoài thì liên lạc với dân tộc bị áp bức và vô sản giai cấp mọi nơi Đảng có vững cách mệnh mổi thành công, cũng như ngưòi cầm lái có vững thuyên mới chạy Đảng muốh vững thì phải

có chủ nghĩa làm nòng cốt, trong đảng ai cũng phải hiểu, ai cũng phải theo chủ nghĩa ấy Đảng mà không có chủ nghĩa cũng như ngưòi không có trí khôn, tàu không

có bàn chỉ nam

Bây giò học thuyết nhiều, chủ nghĩa nhiều, nhưng chủ nghĩa chân chính nhất, chắc chắn nhất, cách mệnh nhất là chủ nghĩa Lênin"^

Điều quan trọng nổi bật nhất trong lý luận cách mạng của Hồ Chí Minh là độc lập cho dân tộc phải gắn liền vói tự do cho nhân dân Theo Ngưòi, nưóc được độc lập mà dân không được hưỏng quyền tự do, vẫn nghèo nàn, lạc hậu thì sự độc lập ấy không có giá trị đích thực Tính biện chứng ấy có nghĩa rằng, nhiệm vụ đầu tiên và

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.2, tr 267-268.

cũng là mục tiêu cuối cùng của cách mạng dân tộc là phải mang lại hạnh phúc cho nhân dân Muốn thực hiện đưỢc điều đó thì chính đảng của cách mạng phải hoạch định đường lốì chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và tổ chức nhân dân lao động thực hiện một cách có

kế hoạch, tức là xác định một phương thức sản xuất kiểu mới hoàn toàn khác với phương thức sản xuất mà cách mạng vừa xóa bỏ Điều này đã được Nguyễn Ái Quốc trình bày kỹ ở chương "Hợp tác xă" trong tác phẩm Đường Kách mệnh. Người dẫn hai câu tục ngữ Việt Nam: "Nhóm lại thành giàu, chia nhau thành khó"

và "Một cây làm chẳng nên non, nhiều cây nhóm lại thành hòn núi cao", rồi Người kết luận; "Lý luận hớp tác xã đều ỏ trong những điều ấy"^ Cuối chương, Ngưòi hướng dẫn cách tổ chức hỢp tác xã trong điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của Việt Nam Chọn phương thức tổ chức sản xuất là hỢp tác xã, Hồ Chí Minh xuất phát từ đặc điểm Việt Nam là một nưởc nông nghiệp, trình độ sản xuất còn thấp Điều này liên quan tới tình hình chính trị xã hội và đặc điểm giai cấp ỏ các nưốc thuộc địa, vi dân tộc cách mệnh thi chưa phân giai cấp, nghĩa

là sĩ, nông, công, thương đều nhất trí chống lại cường

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.2, tr 314.

quyền Quan điểm này của Hồ Chí Minh trỏ thành nền

tảng của đưòng lối liên minh công nông và Mặt trận dân tộc thốrig nhất của Đảng Cộng sản Việt Nam sau

này Trong các văn kiện; Chánh cương vắn tắt của

Đảng, Sách lược vắn tắt của Đảng, Chương trinh vắn tắt của Đảng và Điều lệ vắn tắt của Đảng Cộng sản Việt Nam trình bày tại Hội nghị hỢp nhất ba Đảng Cộng sản

trong nưóc thành một đảng duy nhất, (tháng 2-1930), Hồ Chí Minh giữ vững lập trường về quan điểm này; và, thực tế cách mạng Việt Nam đã chứng minh tính đúng đắn quan điểm của Người

Ngay sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đòi, ký tên Nguyễn Ái Quốc, Hồ Chí Minh ra lòi kêu gọi quần chúng nhân dân đi theo Đảng, ủng hộ Đảng để thực hiện 10 nhiệm vụ về chính trị, kinh tế và xã hội;

"1) Đánh đổ đế quốc Pháp, phong kiến An Nam và giai cấp tư sản phản cách mạng

2) Làm cho nưốc An Nam được độc lập

3) Thành lập Chính phủ công nông binh

4) Tịch thu tấ t cả các nhà băng và cơ sồ sản xuất của đế quốc trao cho Chính phủ công nông binh

5) Quốc hữu hóa toàn bộ đồn điền và đất đai của bọn đế quốc và địa chủ phản cách mạng An Nam chia cho nông dân nghèo

6) Thực hiện ngày làm 8 giờ.

7) Hủy bỏ mọi thứ quốc trái và thuê thân, miễn các thứ thuê cho nông dân nghèo

8) Đem lại mọi quyền tự do cho nhân dân

9) Thực hành giáo dục toàn dân

10) Thực hiện nam nữ bình quyền" ^

Chương trình hành động do Hồ Chí Minh vạch ra thể hiện rõ đưòng lốì chiến lược của cách mạng Việt Nam và được Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo toàn dân thực hiện thắng lợi, mà đỉnh cao là cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945, cưốp chính quyền từ tay phát xít Nhật, xóa bỗ chế độ thực dân và phong kiến, thiết lập nên nhà nưốc dân chủ nhân dân Và đến lúc này, chỉ khi chính quyền thuộc về nhân dân, các quyền của con người mới được xác lập và từng bưổc được thực hiên

Chính phủ của nước Việt Nam độc lập do Chủ tịch

Hồ Chí Minh đứng đầu đã bắt tay vào gây dựng một nền kinh tế tự chủ sáng tạo và độc đáo Tất cả đều bắt đầu từ con sô" không và chính quyền non trẻ phải đương đầu với các lực lượng thù trong, giặc ngoài Nền kinh tế của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tiếp tục trải qua sóng gió của cuộc kháng chiến trưòng kỳ chông thực dân Pháp và

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.3, tr 10.

cuộc kháng chiến chông đê quốc Mỹ, cứu nước Nó vững vàng vượt qua mọi trỏ ngại và thách thức, không ngừng tăng trưởng và phát triển, vừa là hậu thuẫn vừa là động lực cho toàn dân tiến hành hai cuộc kháng chiến đến thắng lợi huy hoàng, hoàn thành sứ mệnh của cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, nước nhà thống nhất và cả nước tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Tư tưởng độc lập tự chủ ìà nguyên nhân căn bản dẫn đến những thành tựu phát triển nền kinh tế Tính

tự chủ được Đảng và Chính phủ ta phát huy triệt để trong từng giai đoạn cách mạng khác nhau nên có những sắc thái riêng, song đểu có nền tảng chung là huy động toàn dân hăng hái tăng gia sản xuất và thực hành tiết kiệm Trưóc tình cảnh ngặt nghèo sau khi cướp được chính quyền, Chủ tịch Hồ Clií Minh kêu gọi toàn dân thực hiện các nhiệm vụ cấp bách, trước tiên là chông giặc đói, tổ chức "Tuần lễ vàng" và "Quỹ Độc lập"

để phục hồi sức người và sức của Trong cuộc vận động này, Bác Hồ là ngưòi gưđng mẫu 10 ngày nhịn ăn một bữa để góp vào hũ gạo cứu đói cho đồng bào Người và các thành viên Chính phủ không có lương và chi tiêu tiết kiệm trong công việc chung và sinh hoạt cá nhân Trong khi đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh quyết định trỢ cấp cho vỢ vua Thành Thái và vợ vua Duy Tân, mỗi bà 500 đồng Đông Dương/tháng - một việc làm cần thiết của

chính quyền cách mạng, biểu hiện tính nhân văn sâu sắc, rằng cách mạng không hằn thù, không phân biệt giai cấp, hơn nữa là sự nhớ tới công lao của hai vỊ vua hiền yêu nước đã từ bỏ vinh hoa phú quý để dấn thân cùng nhân dân một lòng chống thực dân xâm lược, chịu cảnh lưu đày biệt xứ Phát động "Tuần lễ vàng" và xây dựng "Quỹ Độc lập", Hồ Chí Minh đã khơi dậy lòng yêu nước, quyền công dân vừa được xác lập của toàn thể các tầng lóp nhân dân trong cả nưóc, không phân biệt giai cấp, đảng phái, tôn giáo, để mọi người, mọi nhà cùng chung sức giải quyết những khó khăn và giữ vững nền độc lập của nưóc nhà, nhất là trong tình hình nưóc sôi lửa bỏng của những ngày đầu mới giành chính quyền, ngân khô" nhà nước chỉ có vẻn vẹn hai triệu đồng Đông Dương, nạn đói trưổc cách mạng chưa giải quyết xong thì nguy cơ nạn đói mới đang rình rập, dân chúng trong cảnh mù chữ, thù trong giặc ngoài hoành hành, nền độc lập bị đe dọa Hưỏng ứng lòi kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh và làm theo gương sáng của Người, toàn dân Việt Nam đã thể hiện tấm lòng "quý nền độc lập hơn vàng bạc", dốc tiền của ủng hộ chính quyền cách mạng Các nhà hằng tâm hằng sản là những ngưòi đóng góp lớn lao Tổng số tiền thu được từ Quỹ Độc lập và Tuần

lễ vàng là 370 kg vàng và 20 triệu đồng Đó là những con số rất lón (tương đưđng với tổng số thuế thân và

thuế điền thu được trong cả nưóc một năm dưới thời Pháp thuộc và theo thòi giá lúc đó 75 đồng Đông Dướng mua được 2 tấn gạo), giúp Chính phủ giải quyết được một phần những khó khăn về tài chính trong năm đầu tiên sau cách mạng Tính tự chủ trong nền kinh tế, biểu hiện cụ thể bằng việc huy động tối đa sức ngưòi và sức của vổi những chính sách phù hỢp, tiếp tục được phát huy hiệu quả trong kháng chiến chông thực dân Pháp (1946 - 1954) Nói chuyện vối các đại biểu thân sĩ trí thức, phú hào tỉnh Thanh Hóa, năm 1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói; "Thực dân Pháp phá kinh tế của ta, phong tỏa cả trong ngoài Ta phải làm tự cấp tự túc, dù

nó có phong tỏa 10 năm, 15 năm ta cũng không sợ Muốh tăng gia sản xuất phải làm thế nào? Không phải Chính phủ bỏ 10 - 15 triệu để mồ lò máy, làm cái này cái khác Phải đem hết sức dân, tài dân, của dân làm cho dân Trước kia, sức dân, của dân làm lợi cho đế quốc, nay đem làm lợi cho dân"^ Vừa kháng chiến vừa kiến quốc - đó là một đường lối, một chủ trường, một biện pháp tích cực và đem lại kết quả to lớn Tư duy ấy phù hợp vói hoàn cảnh, điều kiện lịch sử cụ thể, bảo đảm cho cuộc kháng chiến trưòng kỳ đi đến thắng lợi hoàn toàn Đó là một kiểu tư duy logic biện chứng, lấy

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.5, tr 61.

các nhân tô" nội lực làm căn bản, quyết định đến chiều hướng phát triển cách mạng trong một thời kỳ nhất định Bởi vì, vào thồi điểm đó, nước Việt Nam non trẻ chưa được thế giới công khai thừa nhận, chưa có quan

hệ ngoại giao trên trường quốc tế, mọi sự giúp đõ từ bên ngoài hoàn toàn không có, chỉ tự mình xoay xở giữa bộn

bề khó khăn của sự thiếu thốn để tiến hành kháng chiến giữ nền độc lập

Vừa kháng chiến vừa kiến quốc và cuối cùng đi đến thắng lợi, là một thực tiễn sinh động trong việc giải quyết mối quan hệ giữa độc lập dân tộc và sự tự chủ về kinh tế (cũng như tự chủ về chính trị và xã hội) của cách mạng Việt Nam Nó là sự kế thừa và bổ sung vào

bề dày truyền thốhg xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của ông cha ta Nưóc có độc lập thì dân mới có tự do và hạnh phúc Dân giàu thì nước mạnh

Sự cường thịnh của đất nước phụ thuộc vào rất nhiều yếu tô", nhân tô, nhưng chung quy lại, có tính quyết định, là ỏ tính mục đích và các biện pháp tổ chức

để đạt được mục đích Suốt 30 năm bôn ba khắp thế giới, Hồ Chí Minh chỉ đau đáu một niềm "nưổc ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do" Chủ nghĩa Lênin đã giúp Ngưòi tìm ra con đưòng thực hiện niềm khát vọng đó xây dựng một chính đảng và thiết lập một nhà nưốc kiểu mói, nhà nưổc của dân, do dân,

vì dân Chính Đảng và Nhà nước dân chủ nhân dân ấy

có nhiệm vụ huy động toàn dân, tổ chức họ phấn đấu không ngừng cho sự phát triển kinh tế và xã hội của đất nưóc, để dân càng giàu, nước càng mạnh Giải quyết thỏa đáng mối quan hệ Đảng - Nhà nước - Nhân dân,

Hồ Chí Minh đã tạo lập nên một thể chế chính trị, kinh

tế, xã hội vững vàng ngay sau khi dân tộc giành đưỢc

độc lập Sự vững vàng của thể chế ấy đã làm nên những huyên thoại không chỉ trong lịch sử dân tộc Việt Nam,

mà còn trong nhân loại ở thế kỷ XX Việt Nam đánh thắng hai đế quốc to là Pháp và Mỹ, đánh đổ hoàn toàn chế độ thực dân CÜ và làm phá s ả n chế độ thực dân kiểu mới, thực sự làm thế giói chấn động

Trong mỗi giai đoạn cụ thể của cách mạng Việt Naip,

tư tưỏng độc lập dân tộc của Hồ Chí Minh được Ngưòi thể hiện trong lý luận và trong hành động, linh ho«ạt nhưng rất, nhất quán, trước sau như một Bên trong, dộc lập phải gắn với quyền lợi của nhân dân; bên ngoâi, quyền lợi củà dân tộc phải gắn với quyền lợi của giai cấp

vô sản, với sự nghiệp đấu tranh vì hòa bình thế giối

Trong Tuyên ngôn của Hội Liên hiệp các dân tộc bị áp

bức, Hồ Chí Minh viết: "Đoàn kết của chúng ta sẽ làm

nên sức mạnh Nó đủ để đánh tan bọn đế quốc Muốn vượt qua vòng nô lệ, chúng ta chỉ có thể cậy vào sức của mình mà thôi Toàn thể các dân tộc bị áp bức, toàn thể

thợ thuyền trên trái đất đang bị cưốp công, hãy kết đoàn với chúng tôi làm cuộc cách mạng tối thượng"‘.

Để chứng minh cách mạng là phải triệt để, Hồ Chí Minh đã phân tích bản chất của các cuộc cách mạng tư sản Pháp và Mỹ Từ đó Ngưòi rú t ra kết luận: "Chúng

ta đã hy sinh làm cách mệnh, thì nên làm cho đến nơi, nghĩa- là làm sao cách mệnh rồi thì quyền giao cho dân chúng số nhiều, chớ để trong tay một bọn ít ngưòi Thế mới khỏi hy sinh nhiều lần, thế dân chúng mối được hạnh phúc"^ Gần 20 năm sau, ngày 19-9-1945, trên báo

Cứu quốc số 46, dưới bút danh Chiến Thắng, Ngưòi

viết; "Ngưòi xưa nói: quan là công bộc của dân, ta cũng

có thể nói: Chính phủ là công bộc của dân vậy Các công việc của Chính phủ làm phải nhằm vào một mục đích duy nhất là mưu tự do hạnh phúc cho mọi ngưồi Cho nên Chính phủ nhân dân bao giờ cũng phải đặt quyền lợi dân lên trên hết thảy Việc gì có lợi cho dân thì làm Việc gì có hại cho dân thì phải tránh"

« « «

Uỷ ban nhân dân là ủy ban có nhiệm vụ thực hiện

tự do dân chủ cho dân chúng Nó phải hành động đúng tinh thần tư do dân chủ đó"^

1, 2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.2, tr 438-439, 270

3 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.4, tr 22-23.

Độc lập và tự do - là hai mệnh để cùng tồn tại, luôn luôn tồn tại song song với nhau, quan hệ mật thiết và là động lực thúc đẩy nhau phát triển, là cốt lõi trong tư tưỏng cách mạng của Hồ Chí Minh Có giành được độc lập cho dân tộc thì mới thực hiện được các quyền tự do cho nhân dân Tự do của nhân dân được bảo đảm và càng phát triển thì nền độc lập dân tộc càng bền vững

Giữ vững mục tiêu độc lập dân tộc (dĩ bất biến), dưói sự

lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng và Chính

phủ ta đã vận dụng sáng tạo {ứng vạn biến) nhiều

phương thức, biện pháp để từng bưốc cải thiện các điều kiện xã hội và náng cao mức sống cho nhân dân cả trong thòi kỳ kháng chiến và trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội

Tư tưởng "Không có gì quý hơn độc lập, tự do" của

Hồ Chí Minh phản ánh đúng bản chất tiến trình cách mạng giải phóng dân tộc ỗ Việt Nam, đồng thòi ảnh hưỏng sâu rộng có tính phổ biến đốĩ với phong trào giải phóng dân tộc thế giối

II ĐỘC LẬP D â n t ộ c g ắ n l i ể n

Tại thủ đô nước Pháp, từ năm 1921, Nguyễn Ái Quốc đã từng phân tích những lý do lịch sử và khẳng

định: "Chủ nghĩa cộng sản thâm nhập dễ dàng vào châu

Á, dễ dàng hơn là ở châu Âu"' Người còn nói: "Ngày mà

hàng trăm triệu nhân dân châu Á bị tàn sát và áp bức thức tỉnh để gạt bỏ sự bóc lột đê tiện của một bọn thực dân lòng tham không đáy, họ sẽ hình thành một lực lượng khổng lồ, và trong khi thủ tiêu một trong những điều kiện tồn tại của chủ nghĩa tư bản là chủ nghĩa đế quốc, họ có thể giúp đõ những người anh em mình ở phương Tây trong nhiệm vụ giải phóng hoàn toàn"^

Ngay tại thời điểm đó, Hồ Chí Minh đã xác định mục tiêu chiến lược của cách mạng Việt Nam là hưống tối xây dựng chủ nghĩa cộng sản, mà trước hết là tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa Quyết định đó của Ngưòi là có cơ sỏ khách quan và khoa học Trong các bài

viết hồi đó, đặc biệt trong hai tác phẩm Bản án chế độ

1, 2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.l, tr 35, 36.

duy nhất là làm cách mạng thì mới giành đưỢc dộc lậj»

cho dần tộc, và làm theo Cách mạng Tháng Mười Nga thì mới đem lại tự do và hạnh phúc cho nhân dân mình Điều này có nghĩa rằng, đốì vôi các dân tộc thuộc địa, trong đó có Việt Nam, tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa trưóc hết phải tiến hành cách mạng giải phóng dân tộc Vì vậy, Người chủ trương "làm tư sản dân quyền cách mạng và thổ địa cách mạng để đi tới xã hội

_ / v _ 2 I t l

cộng sán

Đây là một trong những luận điểm hết sức sáng tạo trong tư tưởng Hồ Chí Minh khi Người vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn cách mạng Việt Nam.Cách mạng là sự đổi mổi, đổi mối toàn diện trên cơ

sở phá bỏ và cải tạo tận gốc chế độ xã hội cũ lạc hậu, phản động Cuộc cách mạng nào cũng mang tính chất

đó Song, sau khi cách mạng thành công thì nhân dân, chủ yếu là đại đa số quần chúng lao động, được bảo đảm mọi quyền lợi ra sao, như th ế nào, lại là một vấn đề khác Mác đã nói: sự nghiệp cách mạng là của quồn chúng Hy vọng được hưỏng những thành quả của cách mạng, nên quần chúng tham gia cách mạng như ngày hội và sẵn sàng hy sinh xương máu cho cách mạng Tuy nhiên, khảo sát từ thực tiễn, từ đầu thập kỷ 20 của th ế

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.3, tr 1

kỷ XX, Nguyễn Ái Quốc đã rút ra nhận xét xác đáng;

"Cách mệnh Pháp cũng như kách mệnh Mỹ, nghĩa là cách mệnh tư bản, cách mệnh không đến nơi, tiếng là

cộng hòa và dân chủ, kỳ thực trong thì nó tước lục {tước

đoại) công nông, ngoài thì nó áp bức thuộc địa Cách

mệnh đã 4 lần rồi, mà nay công nông Pháp hẵng còn phải mưu cách mệnh lần nữa mới hòng thoát khỏi vòng

áp bức Cách mệnh An Nam nên nhớ những điều ấy"\ Người đi đến khẳng định: "Trong thế giới bây giờ chỉ có cách mệnh Nga là đã thành công, và thành công đến

nơi, (thành công triệt để), nghĩa là dân chúng được

hưởng^ cái hạnh phúc tự do, bình đẳng thật, không phải

tự do và bình đẳng giả dốì như chủ nghĩa đế quốc Pháp khoe khoang bên An Nam"

Câch mệnh Nga dạy cho chúng ta rằng muốh cách mệnh thành công thì phải lấy dân chúng (công nông) làm gốc, phải có đảng vững bền, phải bền gan, phải hy sinh, phải thống nhất Nói tóm lại là phải theo chủ nghĩa Mã Khắc Tư và Lênin"^

Như vậy, ngay từ khi tiếp cận chủ nghĩa Mác - Lênin» Nguyễn Ái Quốc đã tiếp thu và chấp nhận tính hiện đại của học thuyết chủ nghĩa xã hội khoa học, bỏi Người thức nhận rằng, chỉ có chủ nghĩa này mới có thể

1, ‘2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.2, tr 274, 280

giúp các dân tộc thuộc địa tiến hành giành dộc lập hoàn toàn và từ đó đưa nhân dân của mình tiến tỏi tự

do, hạnh phúc thực sự Và, cũng vì vậy, ngay từ khi đó, trong tư tưởng Hồ Chí Minh đã xác lập một cách bển vững luận điểm độc lập dân tộc luôn gắn liền với chủ nghĩa xả hội Hồi đó, Nguyễn Ái Quốc đã viết; "Cuộc

cách mạng vô sản không thể thắng lợi ở các nước nông nghiệp và nửa nông nghiệp nếu như giai cấp vô sản

cách mạng không được quần chúng nông dân ảng hộ tích cực Đó là một sự thực hiển nhiên đối vối cả hai

mạng vô sản Trong thòi kỳ cách mạng tư sản dân quyền, cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản để thực hiện các khẩu hiệu của mình và chuyển cuộc cách mạng tư sản dân quyền thành cách mạng vô sản không thể giành được thắng lợi hoàn toàn nếu không có khối liên minh cách mạng của giai cấp vô sản và nông dân, nếu không có sự tham gia tích cực của quần chúng nông dân bị áp bức vào việc thực hiện những khẩu hiệu của cách mạng"^

Quan điểm này về sau được Hồ Chí Minh cụ thể

hóa, đặc biệt trong c.hương trinh Việt Minh, trong bài báo Dân vận, cũng như ỏ nhiều bài nói, bài viết khác,

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.2, tr 413.

đểu nhằm vận động quần chúng nhân dân, đôi vâi Việt Nam lúc bấy giồ là đại bộ phận nông dân, ủng hộ và tham gia cách mạng, họ không những được bảo đảm mọi quyển ỉợi mà còn được Đảng lănh đạo với mục đích: "Kháng chiến thắng lợi, kiến quốc thành công, thực hiện dân chủ mới, tiến đến chủ nghĩa xã hội, rồi

đến chủ nghĩa cộng sản "\ Dưới hình thức Thường thức

chính trị, Hồ Chí Minh giải thích một loạt khái niệm

một cách giản dị và đặt ra những nhiệm vụ hết sức cụ thể để cán bộ, đảng viên tuyên truyền mục đích của Đảng Người khẳng định, ngưòi cày có ruộng ("canh giả hữu kỳ điền") chỉ là một chính sách của dân chủ, nhưng dưới chế độ dân chủ mới, về kinh tế, Đảng có nhiệm vụ lãnh đạo "phát triển nông nghiệp, công nghệ, thủ công nghệ, thưđng nghiệp, giao thông vận tải, để cải tiến kinh tế và tài chính của Nhà nước, cải thiện đời sông của nhân dân"^ trên cơ sở xây dựng năm hình thức kinh tê khác nhau: kinh tế quốc doanh; hợp tác xã; kinh tế của cá nhân, nông dân và thủ công nghệ; tư bản tư nhân; và tư bản nhà nưốc (ngày nay gọi là kinh

tế nhiều thành phần) Người phân tích, loại đầu thuộc

về chủ nghĩa xã hội và là "lãnh đạo", loại thứ hai và ba

1, 2 Hồ Chí Minh; Toàn tập, Sđd, t.7, tr 243, 220.

là nửa chú nghĩa xã hội, hai loại cuối đương nhiên thuộc chủ nghĩa tư bản Người còn nhấn mạnh, việc xây dựng kinh tế phải gắn mật thiết với xây dựng quân đội, xây dựng chính quyền, xây dựng văn hóa và phát động quần chúng triệt để thi hành chính sách ruộng đất Có thể hiểu "dân chủ mới" là thòi kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, mà Việt Nam cũng như các nước Đông Âu, Trung Quốc phải kinh qua, do hoàn cảnh lịch sử ở các nước này, đa số từ nền nông nghiệp lạc hậu đi ìên, quy định Đây là một nhận thức rấ t mới của Hồ Chí Minh về quy luật phát triển các phương thức sản xuất, các chế độ kinh tế - xã hội trong lịch sử

xã hội loài ngưòi Đây cũng là sự vận dụng sáng tạo học thuyết chủ nghĩa xã hội khoa học Mác - Lênin vào hoàn cảnh Việt Nam Năm 1960, trong bài viết Ba

mươi năm hoạt động của Đảng, Hồ Chí Minh phát

biểu quan điểm, tư tưỏng và quyết tâm của Đảng là nhất định đưa miền Bắc tiến lên chủ nghĩa xã hội, và Người chỉ ra "đặc điểm to nhất của ta trong thời kỳ

quá độ lầ từ một nước nông nghiệp lạc hậu tiến thẳng

lên chủ nghĩa xã hội không phải kinh qua giai đoạn phát triền tư bản chủ nghĩa” \ Hai nhiệm vụ, xây dựng

1 Hổ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.io , tr 13.

cách mạng dân chủ ở miền Nam, "đểu nhằm một mục

tiêu chung là: củng cố hòa bình, thực hiện thống nhất

nước nhà trên nển tảng độc lập và dân chủ"’

Như vậy là, trong bất kỳ hoàn cảnh nào của mỗi giai đoạn, của từng thời kỳ của cách mạng Việt Nam,

Hồ Chí Minh cũng kiên trì giữ vững quan điểm "độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội" Lập trường trước sau như một của Người là có cđ sỏ lý luận và thực tiễn, phù hỢp với quy luật khách quan, có giá trị

bổ sung vào học thuyết Mác - Lênin và có thể áp dụng rộng rãi đối với các nước có hoàn cảnh tướng tự Việt Nam trên con đường tiến hành cách mạng dân tộc dân chủ và xây 'dựng chủ nghĩa xã hội Con đường đi lên chủ nghĩa xã hội trong thời đại ngày nay là tất yếu, vì, theo HỒ Chí Minh, chỉ có chủ nghĩa xã hội (và chủ nghĩa cộng sản) mới có khả năng giải quyết mâu thuẫn

về quyền tư hữu tư liệu sản xuất, cái mà từ đó sinh ra mẫu thuẫn giai cấp và tình trạng khủng hoảng về mọi mặt trong lòng chủ nghĩa tư bản Và, điều quan trọng hơn, chỉ có chủ nghĩa xã hội mới thực hiện được mục tiêu: "Ai cũng no ấm, sung sướng, tự do, ai cũng thông thái và có đạo đức"^

chú nghĩa xã hội ở miền Bắc và tiếp tục hoàn th àn h

*

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.io, tr 13.

2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.7, tr 248.

Luận điểm "độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa

xã hội" hình thành ở Hồ Chí Minh từ rất sớm Trong tác

phẩm Đường Kách mệnh, Nguyễn Ái Quốc dành hẳn

một chương viết về "Hợp tác xã", mà theo Người, hỢp tác xã là loại kinh tế nửa xã hội chủ nghĩa và là’ "góp gạo thổi cơm chung" cho khỏi hao của, tốn công, lại có nhiều phần vui vẻ, cũng có nghĩa rằng hợp tác xã vừa có

ý nghĩa một loại hình tổ chức sản xuất (thuộc phạm trù kinh tể) vừa bao hàm cả ý nghĩa xã hội Đúc rút từ lịch

sử hình thành và phát triển loại thành phần kinh tế này, Nguyễn Ái Quốc chỉ ra rằng, "hỢp tác xã trưổc là có ích lợi cho dân, sau là bót sức bóp nặn của tụi tư bản và

đế quốc chủ nghĩa"\ Vối Việt Nam, đại bộ phận dân số

là nông dân vói nền sản xuất chủ yếu là nông nghiệp và khá phát triển các hoạt động thương nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, việc áp dụng loại hình hỢp tác xã là phù hợp và rất cần thiết Vê' cách tổ chức hỢp tác xã, Ngưòi viết; "Không phải làng nào cũng phải lập mỗi làng mỗi hỢp tác xă Cũng không phải mỗi làng phải lập cả mấy hợp tác xã Cũng không phải có hợp tác xã này thì không lập được hợp tác xã kia Chẳng qua theo hoàn cảnh nơi nào lập được hợp tác xã nào, và có khi hai hợp tác xã - mua và bán - lập chung cũng được"^

1, 2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.2, tr 314, 318,